索纳·果离维萨故事的注释
Soṇakoḷivisakathādivaṇṇanā
242在皮革犍度中提到的“毛被覆”,是指把两面的毛都竖起来制成的毛质被覆。也有把两面的棉絮都竖起来织成的被覆,为了和那种区分开来,才说“毛被覆”。
242. Cammakkhandhake uṇṇapāvāraṇanti ubhato lomāni uṭṭhāpetvā kataṃ uṇṇamayaṃ pāvāraṇaṃ, ubhato kappāsapicuṃ uṭṭhāpetvā vītapāvāropi atthi, tato nivattanatthaṃ ‘‘uṇṇapāvāraṇa’’nti vuttaṃ.
半月石:是指在阶梯底部把半块石头埋进里面后安置的半圆石。经文里说的“精舍的背阴处”,是指精舍边缘的阴凉处;也有人说是精舍影子逐渐变长的地方。
Aḍḍhacandapāsāṇeti sopānamūle upaḍḍhaṃ anto pavesetvā ṭhapite aḍḍhapāsāṇe. Pāḷiyaṃ vihārapacchāyāyanti vihārapaccante chāyāya, vihārassa vaḍḍhamānacchāyāyantipi vadanti.
243“诸受用”是主格而用于业格之义。“过度”就是过于拉长、生硬而沉闷。“具妙音”是具足甜美柔和的音调。“过于松缓”是沉闷微弱。“精进之止”是与精进相应的止。所谓“于此处取相”,意思是:在那种平衡状态存在时,会有如镜中脸影一般的相生起,你应当执取那止的相、观的相、道的相、果的相,令其生起。如此,便为他开示了以阿拉汉果为究竟的业处。
243.Bhogāti upayogatthe paccattavacanaṃ. Accāyatāti atiāyatā kharamucchanā. Saravatīti madhurasarasaṃyuttā. Atisithilā mandamucchanā. Vīriyasamathanti vīriyasampayuttasamathaṃ. Tattha ca nimittaṃ gaṇhāhīti tasmiñca samabhāve sati yaṃ ādāse mukhanimittaṃ viya nimittaṃ uppajjati, taṃ samathanimittaṃ, vipassanānimittaṃ, magganimittaṃ, phalanimittañca gaṇhāhi nibbattehīti, evamassa arahattapariyosānaṃ kammaṭṭhānaṃ kathitaṃ.
244六种决定也是原因。决意,是指通达之后安住于其中。决意于出离等一切说法,都是依阿拉汉果而说的。因为阿拉汉果从一切烦恼中出离,所以称为出离;正因为远离了那些烦恼,所以称为远离;由于没有嗔害,所以称为无嗔;因为是在执取灭尽的边际生起,所以称为执取灭尽;因为是在渴爱灭尽的边际生起,所以称为渴爱灭尽;由于没有愚痴,所以称为无痴。
244.Chaṭhānānīti cha kāraṇāni. Adhimuttoti paṭivijjhitvā ṭhito. Nekkhammādhimuttotiādi sabbaṃ arahattavasena vuttaṃ. Arahattañhi sabbakilesehi nikkhantattā nekkhammaṃ, teheva ca pavivittattā paviveko, byāpajjābhāvato abyāpajjaṃ, upādānassa khayante uppannattā upādānakkhayo, taṇhakkhayante uppannattā taṇhakkhayo, sammohābhāvato asammohoti ca vuccati.
仅仅是信本身,是指纯粹只有信,不与证悟的智慧混杂在一起。累积,是指通过一次又一次地去做而增长。因为离贪的缘故,是指通过道的证悟,贪已经被彻底去除,因此他通达并亲自证知被称为出离的阿拉汉果,并安住于其中。剩下的几个词句也是同样的道理。决意于远离,意思是:我决意于远离,他这样记说阿拉汉果。
Kevalaṃ saddhāmattakanti kevalaṃ paṭivedhapaññāya asammissaṃ saddhāmattakaṃ. Paṭicayanti punappunaṃ karaṇena vaḍḍhiṃ. Vītarāgattāti maggapaṭivedhena rāgassa vigatattā eva nekkhammasaṅkhātaṃ arahattaṃ paṭivijjhitvā sacchikatvā ṭhito hoti. Sesapadesupi eseva nayo. Pavivekādhimuttoti ‘‘paviveke adhimutto aha’’nti evaṃ arahattaṃ byākarotīti attho.
戒禁取是指执取戒律和禁制,仅是所取之执取。以核心而了知是指以本质性而了知。决意于无嗔是指记说无嗔的阿拉汉果。
Sīlabbataparāmāsanti sīlañca vatañca parāmasitvā gahitaggahaṇamattaṃ. Sārato paccāgacchantoti sārabhāvena jānanto. Abyāpajjādhimuttoti abyāpajjaṃ arahattaṃ byākaroti.
不混杂,就是没有混杂的状态。烦恼会让心和所缘混在一起,因为烦恼不存在了,所以叫不混杂。强风暴雨,就是猛烈的风团。
Amissīkatanti amissakataṃ. Kilesā hi ārammaṇena saddhiṃ cittaṃ missaṃ karonti, tesaṃ abhāvā amissīkataṃ. Bhusā vātavuṭṭhīti balavavātakkhandho.
“取灭尽”这里用的是属格,但表达的是目的格的意思。“见处之生起”是指见到了眼等诸处的生与灭之后。“心解脱”是说通过这种观修实践,以果等至的方式,心得到解脱。
Upādānakkhayassa cāti upayogatthe sāmivacanaṃ. Disvā āyatanuppādanti cakkhādiāyatanānaṃ uppādañca vayañca disvā. Cittaṃ vimuccatīti imāya vipassanāpaṭipattiyā phalasamāpattivasena cittaṃ vimuccati.
禁止穿双层鞋等的注释
Diguṇādiupāhanapaṭikkhepakathāvaṇṇanā
245车运,是指由两辆车所限定的一车运载量。所谓运,虽然本是复数,但即便用来限定黄金,由于着眼于一般通称,还是用了单数的黄金。
245.Sakaṭavāheti dvīhi sakaṭehi paricchinne vāhe. ‘‘Vāhe’’ti bahuvacanassa hiraññavisesanattepi sāmaññāpekkhāya ‘‘hirañña’’nti ekavacanaṃ kataṃ.
246246.“阿达利他果色”是指新鲜阿达利他果实的颜色,也有人说是沾湿的乌鸦翅膀的颜色。“染色”是就涂上去的蓝等颜色而说的。因此说“用布擦拭后”。因为那样擦拭,颜色就会褪去。然而,若为了去除皮革的臭味,用黑红等染料把它染成了黑红等色,这样的颜色就无法用布等擦掉,因为它已经成为皮革本身的颜色。所以应当知道,那是可以的。
246.Addāriṭṭhakavaṇṇāti allāriṭṭhaphalavaṇṇā, tintakākapakkhavaṇṇātipi vadanti. Rajananti upalittaṃ nīlādivaṇṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Tenāha ‘‘coḷakena puñchitvā’’ti. Tañhi tathā puñchite vigacchati. Yaṃ pana cammassa duggandhāpanayanatthaṃ kāḷarattādirajanehi rañjitattā kāḷarattādivaṇṇaṃ hoti, taṃ coḷādīhi apanetuṃ na sakkā cammagatikameva, tasmā taṃ vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ.
所谓“革履”,是指覆盖整个脚跟的皮革;为了防止脱落,只是在脚跟上方覆盖、穿上绑上而已,这是允许的。“彩色的”是指形状上多彩的布,不是指颜色,因为这类东西已经归入必须完全舍弃的革履等物之中。脸像猫、因此被称为“鸟猫”的大猫头鹰,它们所谓的“皮”其实就是羽毛。
Khallakanti sabbapaṇhipidhānacammaṃ, aparigaḷanatthaṃ paṇhiuparibhāge apidhāya āropanabandhanamattaṃ vaṭṭati. Vicitrāti saṇṭhānato vicitrapaṭā adhippetā, na vaṇṇato sabbaso apanetabbesu khallakādīsu paviṭṭhattā. Biḷālasadisamukhattā mahāulūkā ‘‘pakkhibiḷālā’’ti vuccati, tesaṃ cammaṃ nāma pakkhalomameva.
在寺内禁止穿鞋等规定的注释
Ajjhārāmeupāhanapaṭikkhepakathādivaṇṇanā
251这里所说的“羊毛拖鞋”,包括用羊毛毯做的鞋子。
251.Uṇṇāhikatapādukāti ettha uṇṇāmayakambalehi katā pādukā saṅgayhanti.
253“恒河大节游乐”是指在恒河大节时的游乐。在那里,男女们乘车去玩水。“板轿”是用木板等做成的板车。“布兜轿”就是摇篮式的轿子。所有这些车乘,都是允许给那些连穿鞋走路都做不到的病人用的。
253.Gaṅgāmahakīḷikāyāti gaṅgāmahe kīḷikāya. Tattha hi itthipurisā yānehi udakakīḷaṃ gacchanti. Pīṭhakasivikanti phalakādinā kataṃ pīṭhakayānaṃ. Paṭapotalikaṃ andolikā. Sabbampi yānaṃ upāhanenapi gantuṃ asamatthassa gilānassa anuññātaṃ.
254“猛兽图像”是指取来的猛兽图像。“超过四指”是为了显示与双缘绒毯、单缘绒毯的差别。据说不足四指的,就归入双缘绒毯等之中。“彩织毛毯”是指用各种颜色的毛线,按壁缝等织法织成、带有图案的毯子。“厚密花纹”是指厚密的染色花纹。“普通棉垫”是指塞满棉花的褥子。“图像形”因为是以狮形等织成彩色图案,所以和彩织毯一样收摄在内。“双缘绒毯”在《长部注》中说是“两面都有缘穗的毛毯”。“交织丝线嵌金缕者”是指在丝线之间放入金线织成。据说金线也被称为“kaṭṭissaṃ, kasaṭaṃ”。因此,阿阇梨护法长老称之为“koseyyakasaṭamaya”。他们说:“koseyyakasaṭamaya”就是由此而来的。“以宝珠缝缀者”是指涂以黄金者。“纯丝者”是指没有以宝珠缝缀的。
254.Vāḷarūpānīti āharimāni vāḷarūpāni. Caturaṅgulādhikānīti uddalomīekantalomīhi visesadassanaṃ. Caturaṅgulato hi ūnāni kira uddalomīādīsu pavisanti. Vānacitro uṇṇāmayattharaṇoti nānāvaṇṇehi uṇṇāmayasuttehi bhitticchedādivasena vāyitvā katacittattharaṇo. Ghanapupphakoti bahalarāgo. Pakatitūlikāti tūlapuṇṇā bhisi. Vikatikāti sīharūpādivasena vānacitrāva gayhati. Uddalomīti ‘‘ubhatodasaṃ uṇṇāmayattharaṇa’’nti dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Koseyyakaṭṭissamayanti kosiyasuttānaṃ antarā suvaṇṇamayasuttāni pavesetvā vītaṃ. Suvaṇṇasuttaṃ kira ‘‘kaṭṭissaṃ, kasaṭa’’nti ca vuccati. Teneva ‘‘koseyyakasaṭamaya’’nti ācariya-dhammapālattherena vuttanti vadanti. Ratanaparisibbitanti suvaṇṇalittaṃ. Suddhakoseyyanti ratanaparisibbanarahitaṃ.
把羚羊皮等兽皮因为极其细软,所以缝成双层或三层,这叫“兽皮编”。所谓“以红色帐幔”,是指全部用红色做成的帐幔。如果是各种颜色的,或者是彩绘的,或者是涂饰的,那就允许。两端都有红色靠垫的情形,也是同样的原则。“或有彩绘的”这句,是从总体上皆属允许而说的,并不是说两端有靠垫时就不允许。因为“红色”一词并不用于彩绘;而“覆盖物”一词本身就已把彩绘的敷具包括进去了,只是袈裟不被称为红色。因此,无论是帐幔还是两端有靠垫,都是允许的。“若尺寸合适”等话,是为了说明超过其他规定尺寸的枕头是被禁止的,并不是为了说明它属于高广大床,因为并没有那样说。不过,那种靠垫在伍波萨他日对在家众是允许的,因为那时对他们来说,只有高广大床是不允许的。虽然在《长部》注释等中说“除了棉垫之外,一切像羊毛毯之类的,即使以宝石镶边也是允许的”等等,但在判断允许与不允许时,应当以《律藏》注释为准。
Ajinamigacammānaṃ atisukhumattā dupaṭṭatipaṭṭāni katvā sibbantīti vuttaṃ ‘‘ajinappaveṇī’’ti. Rattavitānenāti sabbarattena vitānena. Yaṃ pana nānāvaṇṇaṃ vānacittaṃ vā lepacittaṃ vā, taṃ vaṭṭati. Ubhatolohitakūpadhānepi eseva nayo. ‘‘Citraṃ vā’’ti idaṃ pana sabbathā kappiyattā vuttaṃ, na pana ubhatoupadhānesu akappiyattā. Na hi lohitaka-saddo citte vattati, paṭaliggahaṇeneva cittakassapi attharaṇassa saṅgahetabbappasaṅgato, kāsāvaṃ pana lohitakavohāraṃ na gacchati. Tasmā vitānepi ubhatoupadhānepi vaṭṭati. Sace pamāṇayuttantiādi aññappamāṇātikkantassa bibbohanassa paṭikkhittabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ, na pana uccāsayanamahāsayanabhāvadassanatthaṃ tathā avuttattā. Taṃ pana upadhānaṃ uposathikānaṃ gahaṭṭhānaṃ vaṭṭati. Uccāsayanamahāsayanameva hi tadā tesaṃ na vaṭṭati. Dīghanikāyaṭṭhakathādīsu kiñcāpi ‘‘ṭhapetvā tūlikaṃ sabbāneva gonakādīni ratanaparisibbitāni vaṭṭantī’’tiādi vuttaṃ, vinayaṭṭhakathāyeva kappiyākappiyabhāve pamāṇanti gahetabbaṃ.
关于允许在家人制作之物等内容的注释
Gihivikatānuññātādikathāvaṇṇanā
256“依止”就是依靠。“异学之邪心散动”的意思是:那些站在对立面的人的邪见和心念散动。
256.Abhinissāyāti apassāya. Visukāyikavipphanditānanti paṭipakkhabhūtānaṃ diṭṭhicittavipphanditānanti attho.
257以意根来调御的根,就是“制根”。
257.Yatindriyanti manindriyavasena saññatindriyaṃ.
258258. 巴利圣典里说的“八颂品”,指的是《经集》(《经集》772偈等)中属于八颂品的十六部经。“他如此长久地做了”,意思是:他为什么这么久都不出家,一直住在家里?据说他是中年才出家的,所以世尊这样说。“了知此义之后”,就是:完全地、从各个方面了知“即使长久在家,由于见到诸欲的过患,也会投身出家生活”这个意思。
258. Pāḷiyaṃ aṭṭhakavaggikānīti suttanipāte (su. ni. 772 ādayo) aṭṭhakavaggabhūtāni soḷasa suttāni. Evaṃ ciraṃ akāsīti evaṃ cirakālaṃ pabbajjaṃ anupagantvā agāramajjhe kena kāraṇena vāsamakāsīti attho. So kira majjhimavaye pabbajito, tena bhagavā evamāha. Etamatthaṃ viditvāti kāmesu diṭṭhādīnavā cirāyitvāpi gharāvāsena pakkhandantīti etamatthaṃ sabbākārato viditvā.
所谓世间的过患,就是指行世间中无常等过患。无依就是涅槃。为了说明圣者不乐于恶的原因,所以说清净者不乐于恶。其中,清净者是指清净的人。
Ādīnavaṃ loketi saṅkhāraloke aniccatādiādīnavaṃ. Nirupadhinti nibbānaṃ. ‘‘Ariyo na ramatī pāpe’’ti imassa hetumāha ‘‘pāpe na ramatī sucī’’ti. Tattha sucīti visuddhapuggalo.
259黑狮,是一种黑脸猴。它的皮不能用来做坐具,但可以铺在地上等,作为坐卧处使用是允许的。
259.Kāḷasīhoti kāḷamukhavānarajāti. Cammaṃ na vaṭṭatīti nisīdanattharaṇaṃ kātuṃ na vaṭṭati, bhūmattharaṇādivasena senāsanaparibhogo vaṭṭateva.