大品第一·受具足戒仪轨的注释
除疑复注·1. 大篇集解释 · 25 段
受具足戒仪轨的注释
Upasampadāvidhikathāvaṇṇanā
126126. 所谓“upajjhā”,是在说明:它与 upajjhāya 这个词意义相同,是词尾为 ā 的 upajjhā 一词。或者也可以这样理解:upajjhāya 这个词本身,在主格、业格的说法里省去 ya 音,就说成了 upajjhā;而在具格等用法中,并没有 upajjhā 这个词的用例。巴利圣典中说“attanāva attānaṃ sammannitabbaṃ”(应当自己认定自己),意思是:认定这件事要由自己来完成——自己既是作者,又是工具,而所认定的对象还是自己本身。或者,“attānaṃ”是就自己本身而言的业格用法,意思是“应当自己认定自己”。而且不仅在这里,在其他地方,比如十三种认定等中,也是依据同样的特征,应当自己认定自己。此外,因为自己堪任羯磨,所以应当把自己排除在外,在一切情况下都应寻求以四人为起点的僧众。
126.Upajjhāti upajjhāya-saddasamānattho ākāranto upajjhāsaddoti dasseti. Upajjhāya-saddo eva vā upajjhā upayogapaccattavacanesu ya-kāralopaṃ katvā evaṃ vutto karaṇavacanādīsu upajjhā-saddassa payogābhāvāti daṭṭhabbaṃ. Pāḷiyaṃ attanāva attānaṃ sammannitabbanti attanāva kattubhūtena karaṇabhūtena attānameva kammabhūtaṃ pati sammananakiccaṃ kātabbaṃ. Attānanti vā paccatte upayogavacanaṃ, attanāva attā sammannitabboti attho. Na kevalañca ettheva, aññatrāpi terasasammutiādīsu imināva lakkhaṇena attanāva attā sammannitabbova. Apica sayaṃ kammārahattā attānaṃ muñcitvā catuvaggādiko gaṇo sabbattha icchitabbo.
“真实时”是指:放弃“我要隐瞒”这种欺骗之后,正是应当期待你说真话的时候。“实有时”是指:即使没有欺骗,因为人趣等事相本身就是真实的,所以也必定是应当期待的时候;否则就会有业障等障碍,这是它的意趣。“低头”是指脸朝下。“令安立”是指从尚未受具足戒的状态,令他安立在受具足戒中,这是它的意思。
Saccakāloti ‘‘nigūhissāmī’’ti vañcanaṃ pahāya saccasseva te icchitabbakālo. Bhūtakāloti vañcanāya abhāvepi manussattādivatthuno bhūtatāya avassaṃ icchitabbakālo, itarathā kammakopādiantarāyo hotīti adhippāyo. Maṅkūti adhomukho. Uddharatūti anupasampannabhāvato upasampattiyaṃ patiṭṭhapetūti attho.
为了在一切羯磨语上通达其义理,这里应当依照受具足戒羯磨语来理解其义趣——“请听”是用于听闻指令的第三人称单数形式。虽然被指令去执行听闻行为的是僧团,而且僧团就在面前,按理应当用第二人称单数的“你听”来说;然而,由于“僧团”一词就在近处,这里习惯用第三人称,这正是语法学家们在“世尊”“具寿”等词就在近处时的惯用表达,比如“愿乔达摩尊者接受我”“这正是善逝的时机,愿世尊为弟子们制定学处”“具寿请离去”“愿诸具寿听我”等用例。因此,这里采用了第三人称。或者,这是出于尊重而说的。对于应受尊重者,出于尊重,即使在应当出现第二人称用法的地方,也会使用第三人称,如“愿善逝说法”等,应当这样理解。但有些人说:“这里是考虑到‘尊者’‘友’等词才用第三人称”,这种说法并不合理,因为在“尊者,愿您作我的老师”“来吧,友优波离,请询问这位出家者”等处,即使有这类用法,也只见第二人称的运用。
Sabbakammavācāsu atthakosallatthaṃ panettha upasampadākammavācāya evamattho daṭṭhabbo – suṇātūti savanāṇattiyaṃ paṭhamapurisekavacanaṃ. Tañca kiñcāpi yo saṅgho savanakiriyāya niyojīyati, tassa sammukhattā ‘‘suṇāhī’’ti majjhimapurisekavacanena vattabbaṃ, tathāpi yasmā saṅgha-saddasannidhāne paṭhamapurisapayogova saddavidhūhi samāciṇṇo bhagavantaāyasmantādisaddasannidhānesu viya ‘‘adhivāsetu me bhavaṃ gotamo (pārā. 22). Etassa sugata kālo, yaṃ bhagavā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeyya (pārā. 21). Pakkamatāyasmā (pārā. 436). Suṇantu me āyasmanto’’tiādīsu viya. Tasmā idha paṭhamapurisapayogo kato. Atha vā gāravavasenevetaṃ vuttaṃ. Garuṭṭhānīyesu hi gāravavasena majjhimapurisapayoguppattiyampi paṭhamapurisapayogaṃ payujjanti ‘‘desetu sugato dhamma’’ntiādīsu (dī. ni. 2.66; ma. ni. 2.338; saṃ. ni. 1.172; mahāva. 8) viyāti daṭṭhabbaṃ. Keci pana ‘‘bhante, āvusoti sadde apekkhitvā idha paṭhamapurisapayogo’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ ‘‘ācariyo me bhante hohi, (mahāva. 77) iṅghāvuso upāli, imaṃ pabbajitaṃ anuyuñjāhī’’tiādīsu (pārā. 517) tappayogepi majjhimapurisapayogasseva dassanato.
我这个词,是那位宣告者在指称自己时用的,属于第一人称语。尊者这个词是呼唤语,是对年长者表示尊敬的称呼。而贤友这个词,则用于新学比丘。这两个都是不变词,因为即使在你们尊者你们贤友这样对多数人说的情形下,形式也一样。僧团泛指四众等清净修行者的群体。但在这里,边地地区从五人僧起,中部地区从十人僧起,才可以称为僧团。这里总的含义是:尊者,愿僧团听我的话。这是较新学的比丘应当说的话。不过,如果宣告者比所有比丘都年长,就应当说:贤友们,愿僧团听我的话。即使他说尊者,或者较新学的比丘说贤友,也没有羯磨过失。但有些人说:在一处说贤友,在另一处说尊者,也没有过失,因为两者都能成立呼唤语的作用。
Meti yo sāveti, tassa attaniddese sāmivacanaṃ. Bhanteti ālapanatthe vuḍḍhesu sagāravavacanaṃ. ‘‘Āvuso’’ti padaṃ pana navakesu. Tadubhayampi nipāto ‘‘tumhe bhante, tumhe āvuso’’ti bahūsupi samānarūpattā. Saṅghoti avisesato catuvaggādike pakatattapuggalasamūhe vattati. Idha pana paccantimesu janapadesu pañcavaggato paṭṭhāya, majjhimesu janapadesu dasavaggato paṭṭhāya saṅghoti gahetabbo. Tatrāyaṃ piṇḍattho – bhante, saṅgho mama vacanaṃ suṇātūti. Idañca navakatarena vattabbavacanaṃ. Sace pana anussāvako sabbehi bhikkhūhi vuḍḍhataro hoti, ‘‘suṇātu me, āvuso, saṅgho’’ti vattabbaṃ. Sopi ce ‘‘bhante’’ti vadeyya, navakataro vā ‘‘āvuso’’ti, kammakopo natthi. Keci pana ‘‘ekattha ‘āvuso’ti vatvā aññattha ‘bhante’ti vuttepi natthi doso ubhayenāpi ālapanassa sijjhanato’’ti vadanti.
现在,为了让人明白这个意思,想要说“请听”,就让僧团参与听闻,在说明这一点时说“这位某某”等等。其中,“这位”是为了显示求受具足戒的人就在伸手可及的范围内。而且,只有站在伸手可及范围内的人,受具足戒才能成立,因为对站在伸手可及范围外的人,不能说“这位”。正因为如此,在选任教诫师的表决中,那人因为站在伸手可及范围外,所以没有说“这位”。因此,求受具足戒而尚未受具足戒的人,应当被安置在伸手可及之处。“这位某某”:“这位”这个词必须使用。而且应当理解,这个“这位”只在这种第一次称呼名字的用法中才这样用。“某某”是以不确定的方式指出那人的名字。通过这两者,就显示出“这位佛护”等名字。“求受具足戒者”是一个依不同主词构成的多财释复合词,意思是:僧团期待我的具足戒。为了显示他具有依止师的身份,所以说“具寿某某的”。由此,以“这位佛护,是具寿法护的共住弟子,求受具足戒者”这样的方式,连同名字一起显示了意义。在这里,即使不说“具寿”这个词,说“这位佛护,是法护的求受具足戒者”也可以。正因为如此,在圣典中“以某某为依止师”的地方,没有说“具寿”这个词。这里应当说的内容,前面已经说过了。
Idāni yamatthaṃ ñāpetukāmo ‘‘suṇātū’’ti saṅghaṃ savane niyojeti, taṃ ñāpento ‘‘ayaṃ itthannāmo’’tiādimāha. Tattha ayanti upasampadāpekkhassa hatthapāse sannihitabhāvadassanaṃ. Tena ca hatthapāse ṭhitasseva upasampadā ruhatīti sijjhati hatthapāsato bahi ṭhitassa ‘‘aya’’nti na vattabbato. Teneva anusāsakasammutiyaṃ so hatthapāsato bahi ṭhitattā ‘‘aya’’nti na vutto. Tasmā upasampadāpekkho anupasampanno hatthapāse ṭhapetabbo. Ayaṃ itthannāmoti ayaṃ-saddo ca avassaṃ payujjitabbo. So ca imasmiṃ paṭhamanāmapayoge evāti gahetabbaṃ . ‘‘Itthannāmo’’ti idaṃ aniyamato tassa nāmadassanaṃ. Ubhayenapi ayaṃ buddharakkhitotiādināmaṃ dasseti. ‘‘Upasampadāpekkho’’ti bhinnādhikaraṇavisaye bahubbīhisamaāso, upasampadaṃ me saṅgho apekkhamānoti attho. Tassa ca upajjhāyataṃ samaṅgibhāvena dassetuṃ ‘‘itthannamassa āyasmato’’ti vuttaṃ. Etena ‘‘ayaṃ buddharakkhito āyasmato dhammarakkhitassa saddhivihārikabhūto upasampadāpekkho’’ti evamādinā nayena nāmayojanāya saha attho dassitoti. Ettha ca ‘‘āyasmato’’ti padaṃ avatvāpi ‘‘ayaṃ buddharakkhito dhammarakkhitassa upasampadāpekkho’’ti vattuṃ vaṭṭati. Teneva pāḷiyaṃ ‘‘itthannāmena upajjhāyenā’’ti ettha ‘‘āyasmato’’ti padaṃ na vuttaṃ. Yañcettha vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttameva.
那么,在这里,难道不应该要求依止师也像求受具足戒的人那样,实际站在伸手可及的范围内吗?那为什么在指出依止师时,不像“这位是某某,是某某的求受具足戒者”那样,也使用“这位”这个词呢?这并不矛盾,因为即使没有依止师,羯磨也不会不成立。因为仅仅为了完成羯磨,以现前说出的语句,即使依止师实际上并不在场,也会称说他的姓名;在没有依止师而受具足戒等情况下也是这样做的。所以,即使依止师不在场,仅仅因为指名他就能成就羯磨,就不应该用“这位”来指称。
Nanu cettha upajjhāyopi upasampadāpekkho viya hatthapāse ṭhito eva icchitabbo, atha kasmā ‘‘ayaṃ itthannāmo imassa itthannāmassa upasampadāpekkho’’ti evaṃ upajjhāyaparāmasanepi ima-saddassa payogo na katoti? Nāyaṃ virodho upajjhāyassa abhāvepi kammakopābhāvato. Kevalañhi kammanipphattiyā santapadavasena avijjamānassapi upajjhāyassa nāmakittanaṃ anupajjhāyassa upasampadādīsupi karīyati. Tasmā upajjhāyassa asannihitatāyapi tapparāmasanamatteneva kammasiddhito ‘‘imassā’’ti niddisituṃ na vaṭṭati.
“清净于障碍法”是指:从那些使人不能受具足戒的障碍法中解脱出来,也就是从“不能性”这类使受具足戒不成立的法,以及五种病、手被砍断等仅仅造成犯戒的障碍自性中解脱出来。这样说是因为:即使一个人还没有从仅仅造成犯戒的五种病等中解脱出来,受具足戒仍然可以成立,不是别的情况。“具足钵衣”是指:求受具足戒的人,他的钵和衣已经具足。这样说是因为:即使一个人没有钵衣,受具足戒仍然可以成立,不是别的情况。“乞求具足戒”是就“尊者,我向僧团乞求具足戒”等已经乞求的状态而说的。这样说是因为:即使他没有向僧团乞求,只要说“某甲向僧团乞求具足戒”,羯磨就不会坏失,不是别的情况。“以依止师”是说:以依止师作为作具,把某甲立为依止师,为了给予、完成作为业体的具足戒,向作为能作者的僧团乞求,这就是意思。不过,因为“乞求”这个动词有两个宾语,所以说“僧团”和“具足戒”这两个受业词。
Parisuddho antarāyikehi dhammehīti abhabbatādikehi upasampadāya avatthukarehi ceva pañcābādhahatthacchinnādīhi ca āpattimattakarehi antarāyikehi sabhāvehi parimutto. Evaṃ vutto eva ca āpattimattakarehi pañcābādhādīhi aparimuttassapi upasampadā ruhati, nāññathā. Paripuṇṇassa pattacīvaranti paripuṇṇamassa upasampadāpekkhassa pattacīvaraṃ. Evaṃ vutte eva apattacīvarassāpi upasampadā ruhati, nāññathā. Upasampadaṃ yācatīti ‘‘saṅghaṃ, bhante, upasampadaṃ yācāmī’’tiādinā (mahāva. 71, 126) yācitabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Evaṃ tena saṅghe ayācitepi ‘‘itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī’’ti vutte eva kammaṃ avipannaṃ hoti, nāññathā. Upajjhāyenāti upajjhāyena karaṇabhūtena itthannāmaṃ upajjhāyaṃ katvā kammabhūtaṃ upasampadaṃ dātuṃ nipphādetuṃ kattubhūtaṃ saṅghaṃ yācatīti attho. Yācadhātuno pana dvikammakattā ‘‘saṅghaṃ, upasampada’’nti dve kammapadāni vuttāni.
如果僧团已经适合(做羯磨)了:在这里,“适合”的意思,就是对僧团来说时间已经到了。求听等四种僧团羯磨,其名“适合”,是在自身词义上加“ya”后缀而说的。但这里特指白四受具足戒羯磨,为了做这件事,僧团已到了适合的状态。“如果”一词,是以取得同意的方式让人知道羯磨已适合。如果有人在那里认为还不适合,他就会说出来。正是针对这个意思,在宣告文中说:“哪位具寿同意……中略……他应当说。”而这“适合”,包含五支:事成就、对障碍法的清净、界成就、众成就、前行事完成。
Yadi saṅghassa pattakallanti ettha patto kālo imassāti pattakālaṃ, apalokanādicatubbidhasaṅghakammaṃ, tadeva sakatthe ya-paccayena ‘‘pattakalla’’nti vuccati. Idha pana ñatticatutthaupasampadākammaṃ adhippetaṃ, taṃ kātuṃ saṅghassa pattakallaṃ jātaṃ. Yadīti anumatigahaṇavasena kammassa pattakallataṃ ñāpeti. Yo hi koci tattha apattakallataṃ maññissati, so vakkhati. Imameva hi atthaṃ sandhāya anussāvanāsu ‘‘yassāyasmato khamati…pe… so bhāseyyā’’ti (mahāva. 127) vuttaṃ. Taṃ panetaṃ pattakallaṃ vatthusampadā, antarāyikehi dhammehi cassa parisuddhatā, sīmāsampadā, parisasampadā, pubbakiccaniṭṭhāpananti imehi pañcahi aṅgehi saṅgahitaṃ.
这里,“事成就”是指:除了上面所说的十一种不能受具足戒的人,以及犯最后罪的人之外,另有一个满二十岁、还没受具足戒的人类男子;只有这个人存在时,这个僧团的具足戒羯磨才叫作“适时”,没有这个人就不叫适时。如果做了羯磨,那就一定会坏灭。
Tattha vatthusampadā nāma yathāvuttehi ekādasahi abhabbapuggalehi ceva antimavatthuajjhāpannehi ca añño paripuṇṇavīsativasso anupasampannabhūto manussapuriso, etasmiṃ puggale sati eva idaṃ saṅghassa upasampadākammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Katañca kuppameva hoti.
所谓“从诸障碍法清净”,是指:就像前面说的,那位作为受具足戒基础的补特伽罗,凡是世尊所遮止的——从被五种病所触等,一直到父母未允许;以及断手等过失法——因为这些能成为令作羯磨僧团犯戒等的障碍之因,所以被称为“障碍法”。从这些障碍过失法中解脱出来,并且唯有这种清净存在时,这个羯磨才叫做适时,不存在时就不是。而已经做过的羯磨,除了未满二十岁的人以外,就是善作的。
Antarāyikehi dhammehi cassa parisuddhatā nāma yathāvuttasseva upasampadāvatthubhūtassa puggalassa ye ime bhagavatā paṭikkhittā pañcābādhaphuṭṭhatādayo mātāpitūhi ananuññātatāpariyosānā ceva hatthacchinnatādayo ca dosadhammā kārakasaṅghassa āpattādiantarāyahetutāya ‘‘antarāyikā’’ti vuccanti tehi antarāyikehi dosadhammehi parimuttattā, imissā ca sati eva idaṃ kammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Kataṃ pana kammaṃ sukatameva hoti ṭhapetvā ūnavīsativassapuggalaṃ.
界成就应当依照《布萨犍度》(Mahāva 147-148)中将要讲说的方式来了知,也就是依远离一切过失、分为已结和未结两种的界。只有这样的界存在时,这个羯磨才叫做适时;不存在时就不是。而且所办的羯磨也会失败。
Sīmāsampadā pana uposathakkhandhake (mahāva. 147-148) vakkhamānanayena sabbadosavirahitāya baddhābaddhavasena duvidhāya sīmāya vaseneva veditabbā. Tādisāya hi sīmāya sati eva idaṃ kammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Katañca kammaṃ vipajjati.
众成就,是指:依受具足戒羯磨的最低限度,属于羯磨所及的十人或五人、不少于此数、未犯波罗夷、未被摈除、与僧团同住共修的比丘们,在同一界内彼此不离开伸手所及的范围而安住;把欲(即委托他人代表自己表达同意)带给应带欲的人;对在场者不提出反对;以及在僧团伸手所及的范围内,没有想求受具足戒的人、在布萨犍度中被禁止的在家众等未受具足戒者、犯波罗夷被摈除者、别住比丘尼等应避开的人——这些由上述四支所包含。只有具备这样的众成就时,这才叫做“适时”;不具备则不然。其中,前三支中任何一支缺失,所作的羯磨就失败;最后一支则不是这样。
Parisasampadā pana ye ime upasampadākammassa sabbantimena paricchedena kammappattā dasahi vā pañcahi vā anūnā pārājikaṃ anāpannā, anukkhittā ca samānasaṃvāsakā bhikkhū, tesaṃ ekasīmāyaṃ hatthapāsaṃ avijahitvā ṭhānaṃ, chandārahānañca chandassa ānayanaṃ, sammukhībhūtānañca appaṭikkosanaṃ, upasampadāpekkharahitānaṃ uposathakkhandhake paṭikkhittānaṃ gahaṭṭhādianaupasampannānañceva pārājikukkhittakanānāsaṃvāsakabhikkhunīnañca vajjanīyapuggalānaṃ saṅghassa hatthapāse abhāvo cāti imehi catūhi aṅgehi saṅgahitā. Evarūpāya ca parisasampadāya sati eva idaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Tattha purimānaṃ tiṇṇaṃ aṅgānaṃ aññatarassapi abhāve kataṃ kammaṃ vipajjati, na pacchimassa.
所谓“前行事的完成”,是指圣典里说的这些内容:“首先要让他请依止师”等等,也就是:让他请依止师、告知衣钵、然后让他站在手臂所及范围之外,做认可教诫师的羯磨、由被认可的人前去教诫、再由他先回来告知僧团、在手臂所及范围内由他对求受具足戒的人说“来吧”而使其进入、让他礼比丘们的足之后乞求具足戒、接着做询问障碍法的认可羯磨、再由被认可的人发问——这八种前行事,如实完成它们,就叫完成。只有在这前行事完成的情况下,这个僧团的具足戒羯磨才叫做“适时”;没有完成就不叫。不过,即使这些前行事没有做,只要所做的事具备所说的条件等,所作的羯磨本身仍然是不动摇的。因此应当知道,这里的“适时”由这五支所包含。按照同样的方式,对于下面已说和将说的一切羯磨,也应随其相应而配释,了知适时性。
Pubbakiccaniṭṭhāpanaṃ nāma yānimāni ‘‘paṭhamaṃ upajjhaṃ gāhāpetabbo’’tiādinā pāḷiyaṃ vuttāni ‘‘upajjhaṃ gāhāpanaṃ, pattacīvarācikkhanaṃ, tato taṃ hatthapāsato bahi ṭhapetvā anusāsakasammutikammakaraṇaṃ, sammatena ca gantvā anusāsanaṃ, tena ca paṭhamataraṃ āgantvā saṅghassa ñāpetvā upasampadāpekkhaṃ ‘āgacchāhī’ti hatthapāse eva abbhānaṃ, tena ca bhikkhūnaṃ pāde vandāpetvā upasampadāyācāpanaṃ, tato antarāyikadhammapucchakasammutikaraṇaṃ, sammatena ca pucchana’’nti imāni aṭṭha pubbakiccāni, tesaṃ sabbesaṃ yāthāvato karaṇena niṭṭhāpanaṃ. Etasmiñca pubbakammaniṭṭhāpane sati eva idaṃ saṅghassa upasampadākammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Etesu pana pubbakammesu akatesupi kataṃ kammaṃ yathāvuttavatthusampattiādīsu vijjamānesu akuppameva hoti. Tadevamettha pattakallaṃ imehi pañcahi aṅgehi saṅgahitanti veditabbaṃ. Imināva nayena heṭṭhā vuttesu, vakkhamānesu ca sabbesu kammesu pattakallatā yathārahaṃ yojetvā ñātabbā.
“应令某某受具足戒”这句话,就祈愿而言,是通过完成具足戒使他具备具足戒,也就是“令他做到”的意思;或者,这个意思应当在仪轨规定中来看。譬如有人说“应使提婆达多快乐”,意思就是产生快乐,使他成为具备快乐的人;这里也一样,意思是完成具足戒,使他成为具备具足戒的人。这属于使役的用法:就像有人以快乐之因的完成,对那个纯粹正在快乐的人说“应使他快乐”,此时说者就是因作者;这里也一样,僧团是因作者,它同样以具足戒之因的完成,对那个纯粹正在受具足戒的人说“应使他受具足戒”。由此可以成立:如同快乐是由施予快乐者——僧团——施与这个人的,同样,依据如此生起的胜义法,圣者们施设了名为“具足戒”的世俗谛,而这世俗谛确实是存在的。这里,因为说的是“某某向僧团乞求具足戒”,如同别住等情形一样,是随顺乞求而说;但没有说“应把具足戒施与某某”,而是说“应令某某受具足戒”,所以应当知道:这个受具足戒羯磨不归入布施,而是只摄在羯磨相之中。按这种方式,在“令某某受具足戒”“某某已由僧团受具足戒”等处,也应当这样理解其义。只不过那里是依现在时和过去时来说,这里是依未指明时态来说,仅有这一点差别。
Itthannāmaṃupasampādeyyāti upasampadānipphādanena taṃsamaṅgiṃ kareyya karotūti patthanāyaṃ, vidhimhi vā idaṃ daṭṭhabbaṃ. Yathā hi ‘‘devadattaṃ sukhāpeyyā’’ti vutte sukhamassa nipphādetvā taṃ sukhasamaṅginaṃ kareyyāti attho hoti, evamidhāpi upasampadamassa nipphādetvā taṃ upasampadāsamaṅginaṃ kareyyāti attho. Payojakabyāpāre cetaṃ yathā sukhayantaṃ kañci suddhakattāraṃ koci hetukattā sukhahetunipphādanena sukhāpeyyāti vuccati, evamidhāpi upasampajjantaṃ suddhakattāraṃ puggalaṃ hetukattubhūto saṅgho upasampadāhetunipphādanena upasampādeyyāti vutto. Etena ca sukhaṃ viya sukhadāyakena saṅghena puggalassa diyyamānā tathāpavattaparamatthadhamme upādāya ariyajanapaññattā upasampadā nāma sammutisaccatā atthīti samatthitaṃ hoti. Ettha ca ‘‘itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī’’ti vuttattā parivāsādīsu viya yācanānuguṇaṃ ‘‘itthannāmassa upasampadaṃ dadeyyā’’ti avatvā ‘‘itthannāmaṃ upasampādeyyā’’ti vuttattā idaṃ upasampadākammaṃ dāne asaṅgahetvā kammalakkhaṇe eva saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Iminā nayena ‘‘itthannāmaṃ upasampādeti, upasampanno saṅghenā’’ti etthāpi attho veditabbo. Kevalañhi tattha vattamānakālaatītakālavasena, idha pana anāmaṭṭhakālavasenāti ettakameva viseso.
“这是白”:所谓“应告知僧团”,这个告知就是白。说这句话,也是为了表明所有宣说的真实内容。这句话必须说出来,并不是在单白羯磨中就不该说。不过应当看到,在那里只要说到“yya”这个音时,单白羯磨就已经完成了。“许可”就是同意。“具足戒”是指僧团正在施与、正在促成的具足戒,对此他同意。应这样连接:他默然。“默然”是表示不说话的虚词,意思是“他应当成为不说话的人”。“僧团许可某某的具足戒”是通常的连接方式。其中说明了理由:“所以默然”。这里省略了“是”。因为即使三次宣说“谁不许可,谁就说”,僧团仍然默然无声,所以意思是“僧团许可”。“如是”就是“以这种方式”。意思是:我就以默然这一点,持守、了知、明白僧团同意。“iti”这个词是表示结束的意思,不是羯磨语的组成部分。因此应当看到,宣说者只应在“我持”处以“mi”音结尾就算完成,不应加上“iti”这个词。按这种方式,应当理解一切羯磨语的含义。
Esā ñattīti ‘‘saṅgho ñāpetabbo’’ti vuttañāpanā esā. Idañca anussāvanānampi sabbhāvasūcanatthaṃ vuccati. Avassañcetaṃ vattabbameva, ñattikamme eva taṃ na vattabbaṃ. Tattha pana yya-kāre vuttamatte eva ñattikammaṃ niṭṭhitaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ. Khamatīti ruccati. Upasampadāti saṅghena diyyamānā nipphādiyamānā upasampadā yassa khamati. So tuṇhassāti yojanā. Tuṇhīti ca akathanatthe nipāto, akathanako assa bhaveyyāti attho. Khamati saṅghassa itthannāmassa upasampadāti pakatena sambandho. Tattha kāraṇamāha ‘‘tasmā tuṇhī’’ti. Tattha ‘‘āsī’’ti seso. Yasmā ‘‘yassa nakkhamati, so bhāseyyā’’ti tikkhattuṃ vuccamānopi saṅgho tuṇhī niravo ahosi, tasmā khamati saṅghassāti attho. Evanti iminā pakārena. Tuṇhībhāvenevetaṃ saṅghassa ruccanabhāvaṃ dhārayāmi bujjhāmi pajānāmīti attho. Iti-saddo parisamāpanatthe kato, so ca kammavācāya anaṅgaṃ. Tasmā anussāvakena ‘‘dhārayāmī’’ti ettha mi-kārapariyosānameva vatvā niṭṭhāpetabbaṃ, iti-saddo na payujjitabboti daṭṭhabbaṃ. Iminā nayena sabbattha kammavācānamattho veditabbo.
关于四依止等内容的注释
Cattāronissayādikathāvaṇṇanā
128“一人高”等,是为了说明怎样用脚量出众生的身影,从而知道(影子有多长)。因为六脚或七脚是影子最长的限度,所以称为“人高”。而这段关于“季节量告知”等内容,是为了和新来的比丘一起考察之后,知道对方是长老还是新参,以便作礼、让人作礼等而说的。“来”就是来,“去”就是季节,用这个来量一年,所以叫量,因此说“季节本身就是季节量”。“未圆满”,是指从受具足戒等方面来说还未圆满。如果在季节中途受具足戒,那么就显示在那个季节中剩余天数的告知,即“日分告知”。所以说:“某人以若干日,某季节未圆满,那些日。”其中,对于那时受具足戒的人所关联的某个季节,以若干日还未圆满——那些日,这就是句子的连接方式。
128.Ekaporisā vātiādi sattānaṃ sarīracchāyaṃ pādehi minitvā jānanappakāradassanaṃ. Chasattapadaparamatā hi chāyā ‘‘porisā’’ti vuccati. Idañca utuppamāṇācikkhanādi ca āgantukehi saddhiṃ vīmaṃsitvā vuḍḍhanavabhāvaṃ ñatvā vandanavandāpanādikaraṇatthaṃ vuttaṃ. Eti āgacchati, gacchati cāti utu, sova pamiyate anena saṃvaccharanti pamāṇanti āha ‘‘utuyeva utuppamāṇa’’nti. Aparipuṇṇāti upasampadādivasena aparipuṇṇā. Yadi utuvemajjhe upasampādito, tadā tasmiṃ utumhi avasiṭṭhadivasācikkhanaṃ ‘‘divasabhāgācikkhana’’nti dasseti. Tenāha ‘‘yattakehi divasehi yassa yo utu aparipuṇṇo, te divase’’ti. Tattha yassa taṃ khaṇaṃ laddhūpasampadassa puggalassa sambandhī yo utu yattakehi divasehi aparipuṇṇo, te divaseti yojanā.
把“影”等一切都总括起来,因为要依歌诵、依宣说的方式来说明,所以叫“结集”,因此说“即此”等。在这里,应当合在一起说明。你得到了什么?意思是:你在受具足戒的时候,得到的是哪个戒腊、哪个季节?你是在什么时候受具足戒的?这就是它的意思。“雨”就是雨季。而这个季节的说明,若没有年份的说明,即使说了也不能了知;因此应当这样理解:通过这个季节的说明,就显示出在教法之年、或在劫年等之中,在千年或百年之中,我得到的是某个季节。“影”这句话,是就巴利文中出现的顺序而说的。不过,按照应当说的方式,在劫年等一切地方都通用的说法是:在某年、某季、某月、某黑分或白分、具备某种日与星宿特征的日子,在上午等时分,在这样大小的影量或那提迦量时,我受了具足戒——你应当这样说。应当说:把这个好好记住,从新来的人那里了解长老的次第,然后照着做。巴利文里“何汝”,意思是你在这段时间里做了什么。
Chāyādikameva sabbaṃ saṅgahetvā gāyitabbato kathetabbato saṅgītīti āha ‘‘idamevā’’tiādi. Tattha ekato katvā ācikkhitabbaṃ. Tvaṃ kiṃ labhasīti tvaṃ upasampādanakāle kataravassaṃ, katarautuñca labhasi, katarasmiṃ te upasampadā laddhāti attho. Vassanti vassānautu. Idañca saṃvaccharācikkhanaṃ vinā vuttampi na ñāyatīti iminā utuācikkhaneneva sāsanavassesu vā kaliyugavassādīsu vā sahassime vā satime vā asukaṃ utuṃ labhāmīti dassitanti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Chāyā’’ti idaṃ pāḷiyaṃ āgatapaṭipāṭiṃ sandhāya vuttaṃ. Vattabbakamato pana kaliyugavassādīsu sabbadesapasiddhesu asukavasse asukautumhi asukamāse asuke kaṇhe vā sukke vā pakkhe asukatithivāravisesayutte nakkhatte pubbaṇhādidivasabhāge ettake chāyāpamāṇe, nāḍikāpamāṇe vā mayā upasampadā laddhāti vadeyyāsīti evaṃ ācikkhitabbaṃ. ‘‘Idaṃ suṭṭhu uggahetvā āgantukehi vuḍḍhapaṭipāṭiṃ ñatvā paṭipajjāhī’’ti vattabbaṃ. Pāḷiyaṃ kissa tvanti kiṃ tvaṃ ettakaṃ kālaṃ akāsīti attho.
130“乞求具足戒”是说乞求出家和具足戒,意思是这样。“将见”这里省略了“说”字,下文也一样。“应使浸泡”这句话表明,先前被举的状态并不会因为他还戒之后重新受具足戒而解除。这也说明,在共受用等情形中,比丘仍然只是犯波逸提。在“于共受用、共住中无犯”这句里,应当知道连共卧也包括在内。这里的意趣是:因为这个人已经被接纳,恢复了正常比丘的身份,所以以被举者的共受用等为因缘的波逸提,在这里不构成犯。如果有人把有罪的地方看成无罪,见不到自己的罪,因此也不去做忏悔对治,那么他仅仅到这一步还不算“无惭”。只有明知戒律而故意违犯的人,才叫“无惭”。《律摄》第359条等处的“故意犯罪”就是这么说的。因此,在这里,以无惭者共受用等为因缘的恶作罪,并没有固定的判定。应当知道,本段并没有说这有罪。如果有人没有领会这个意趣,以为“于共受用、共住中无犯”是说这种波逸提不犯,但又说以无惭者共受用为因缘会犯恶作罪,从而判定有罪,那么应当知道,这种罪的判定只是在有无惭的差别成立时才说,并不是在无犯的情况下说的。
130.Upasampadaṃ yācīti pabbajjañca upasampadañca yācīti attho. Passissāmīti ettha vadatīti seso, evaṃ uparipi. ‘‘Osāretabbo’’ti iminā purimo ukkhittabhāvo vibbhamitvā puna laddhūpasampadampi na muñcati. Tena ca sambhuñjanādīsupi bhikkhūnaṃ pācittiyamevāti dasseti. Anāpatti sambhoge saṃvāseti ettha sahaseyyāpi saṅgahitāti daṭṭhabbaṃ. Ettha cāyamadhippāyo – yasmā ayaṃ osāritattā pakatatto, tasmā ukkhittasambhogādipaccayena pācittiyenettha anāpattīti. Yo pana āpattiṭṭhāne anāpattidiṭṭhitāya āpattiṃ na passati, teneva paṭikammampi na karoti, so yasmā ettāvatā alajjī nāma na hoti. Paṇṇattiṃ ñatvā vītikkamaṃ karonto eva hi alajjī nāma hoti. ‘‘Sañcicca āpattiṃ āpajjatī’’tiādi (pari. 359) hi vuttaṃ. Tasmā ettha alajjisambhogādipaccayā dukkaṭāpattiniyamo natthi. Tena sāpettha āpatti na vuttāti daṭṭhabbaṃ. Yo panettha imaṃ adhippāyaṃ asallakkhentena kenaci ‘‘anāpatti sambhoge saṃvāse’’ti iminā pācittiyena anāpatti vuttā, alajjisambhogapaccayā dukkaṭaṃ pana āpajjati evāti āpattiniyamo vutto, so alajjitte sati eva vutto, nāsatīti daṭṭhabbaṃ.
131在“于律中”等偈颂里,“诸折伏”指的是折伏的作为。“恶欲”指的是对恶人的折伏作为、对有惭耻心者的摄受,以及对贤善者带来安乐的作为。在殊胜的大律中,像作义利者随顺义利而作那样,因为如理行持,所以名为如理而行,因此应当看到“我将说摄颂”这一连接结合。其余各处都极易理解。
131.Vinayamhītiādigāthāsu niggahānanti niggahakaraṇesu. Pāpiccheti pāpapuggalānaṃ niggahakaraṇesu, lajjīnaṃ paggahesu ca pesalānaṃ sukhāvahe mahante vinayamhi yathā atthakārī atthānuguṇaṃ karontova yasmā yoniso paṭipajjati nāma hoti, tasmā uddānaṃ pavakkhāmīti sambandhayojanā daṭṭhabbā. Sesaṃ sabbattha suviññeyyameva.