一、大品显示巴利原文
1. Mahākhandhako
菩提事注释显示巴利原文
Bodhikathāvaṇṇanā
《大品》中“两种巴帝摩卡”指两种巴帝摩卡的分别。所谓“结集了犍度”是关联词。犍度,因是诸蕴的集合,或因阐明诸蕴而称为犍度。此处“诸蕴”意指从出家开始的行持、禁止的学处制立之集合。在《分别句》中,那些词句的意义由那些注释方式所阐明,如此连接。或者应连接为“那些意义”。“hi”字在此处应视为填充词。显示巴利原文
Mahāvagge ubhinnaṃ pātimokkhānanti ubhinnaṃ pātimokkhavibhaṅgānaṃ. Yaṃ khandhakaṃ saṅgāyiṃsūti sambandho. Khandhānaṃ samūho, khandhānaṃ vā pakāsanato khandhako. Khandhāti cettha pabbajjādicārittavārittasikkhāpadapaññattisamūho adhippeto. Padabhājanīye yesaṃ padānaṃ atthā yehi aṭṭhakathānayehi pakāsitāti yojanā. Atha vā ye atthāti yojetabbaṃ. Hi-saddo cettha padapūraṇe daṭṭhabbo.
1 一、所谓“特别原因”,是指如同“当具寿舍利弗长老心中生起请求制立学处的思惟时,在那时”等所说那样的特别原因,意为“使处格消失的原因”。对于从证悟开始阐明世尊行迹的律制,有何必要?意思是:如果没有特别原因,就没有必要。应连接为“显示因缘是必要”。此处“因缘”意指作为制立学处之因的基事、人物等缘由,并非仅指制立之处。因此说“凡此……”等。显示巴利原文
1.Visesakāraṇanti ‘‘yena samayena āyasmato sāriputtattherassa sikkhāpadapaññattiyācanahetubhūto parivitakko udapādi, tena samayenā’’tiādinā vuttakāraṇaṃ viya visesakāraṇaṃ bhummavacananivattanakakāraṇanti attho. Etassāti abhisambodhito paṭṭhāya satthu cariyāvibhāvanassa vinayapaññattiyaṃ kiṃ payojanaṃ? Yadi visesakāraṇaṃ natthīti adhippāyo. Nidānadassanaṃ payojananti yojanā. Nidānanticettha sikkhāpadapaññattihetubhūtaṃ vatthupuggalādikāraṇaṃ adhippetaṃ, na paññattiṭṭhānameva. Tenāha ‘‘yā hī’’tiādi.
“于优楼频螺”:此处 uru 意为“大”,velā 是“岸”的同义词。因其高耸等而犹如界限,故称 velā。uru 即大,velā 即岸,合为“优楼频螺”,意为“大岸”,即其所在之处。因此说“大岸”等。mariyādā 指戒等功德的界限。pattapuṭena 指用棕榈叶等制成的叶容器。显示巴利原文
Uruvelāyanti ettha uru-saddo mahantavācī. Velā-saddo tīrapariyāyo. Unnatattādinā velā viya velā. Uru mahantī velā uruvelā, tassaṃ. Tenāha ‘‘mahāvelāya’’ntiādi. Mariyādāti sīlādiguṇasīmā. Pattapuṭenāti tālādīnaṃ paṇṇapuṭena.
“第一正觉者”:此为省略鼻音音素的表述,故说“第一正觉者”。其中“第一”是中性名词的修习格(副词)。故应连接为:成为正觉者之后,最初于菩提树下安住。显示巴利原文
‘‘Paṭhamābhisambuddho’’ti anunāsikalopenāyaṃ niddesoti āha ‘‘paṭhamaṃ abhisambuddho’’ti. Paṭhamanti ca bhāvanapuṃsakaniddeso. Tasmā abhisambuddho hutvā sabbapaṭhamaṃ bodhirukkhamūle viharatīti yojanā daṭṭhabbā.
在圣典中,“atha kho”:此处 atha 意为“于彼时”,因诸不变词有多义。“sattāhaṃ”是表持续关系的业格。atha kho 是表示另一起始的不变词。由此表明舍弃解脱乐受之后,于缘起作意更为增上。“paṭicca”意为“面对而行”“相互观待”,以此显示因的众多。“sahite”指果的众多。“anulomaṃ”是中性名词的修习格(副词)。“sveva”即“那即是缘相”。“或以先前方式所说”,是指以“无明缘行”等方式所说的缘相。“pavattiyā”指轮回的流转。显示巴利原文
Pāḷiyaṃ atha khoti ettha athāti etasmiṃ samayeti attho anekatthattā nipātānaṃ. Sattāhanti accantasaṃyoge etaṃ upayogavacanaṃ. Atha khoti adhikārantaradassane nipāto. Tena vimuttisukhapaṭisaṃvedanaṃ pahāya paṭiccasamuppādamanasikāre adhikatabhāvaṃ dasseti. Paṭiccāti paṭimukhaṃ gantvā, aññamaññaṃ apekkhitvāti attho. Etena kāraṇabahutā dassitā. Sahiteti kāriyabahutā. Anulomanti bhāvanapuṃsakaniddeso. Svevāti so eva paccayākāro. Purimanayena vā vuttoti ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’tiādinā nayena vutto paccayākāro. Pavattiyāti saṃsārappavattiyā.
圣典中说“无明缘”等:对苦等的无知为无明。世间善、不善思为行。唯世间异熟为识。世间受等三蕴为名,四大及所造色为色。净色与识的差别为六处。一切异熟的触与受为触、受。贪为渴爱。强烈贪与三种邪见为取。有分为两种:业有与生有。其中,业有即是有漏的善、不善思,生有即是所取蕴。这些蕴的生起为生,成熟为老,坏灭为死。依此而忧愁为愁,哭泣为悲,身之苦为苦,心之苦为忧,极度愁苦为恼。显示巴利原文
Pāḷiyaṃ ‘‘avijjāpaccayā’’tiādīsu dukkhādīsu aññāṇaṃ avijjā. Lokiyakusalākusalacetanā saṅkhārā. Lokiyavipākameva viññāṇaṃ. Lokiyavedanādikkhandhattayaṃ nāmaṃ, bhūtupādāyabhedaṃ rūpaṃ. Pasādaviññāṇabhedaṃ saḷāyatanaṃ. Vipākabhūto sabbo phasso, vedanā ca. Rāgo taṇhā. Balavarāgo, tividhā ca diṭṭhi upādānaṃ. Bhavo pana duvidho kammabhavo, upapattibhavo ca. Tattha kammabhavo sāsavakusalākusalacetanāva, upapattibhavo upādinnakakkhandhā. Tesaṃ upapatti jāti. Pāko jarā. Bhedo maraṇaṃ. Te eva nissāya socanaṃ soko. Kandanaṃ paridevo. Dukkhaṃ kāyikaṃ. Domanassaṃ cetasikaṃ. Ativiya soko upāyāso.
应将“生起”一词各自连接。因此说“依此方式”等。以“苦蕴”这一词,显示并非有情的,也非美妙、安乐等。显示巴利原文
Paccekañca sambhavati-saddo yojetabbo. Tenāha ‘‘iminā nayenā’’tiādi. ‘‘Dukkharāsissā’’ti iminā na sattassa. Nāpi subhasukhādīnanti dasseti.
“have”是不变词,用于明确义。“顺缘相证得之助成菩提分法”:在第一回转中,虽然也出现了“无明无余离贪灭故”等逆缘相,但仍然因为“由彼了知有因法”是证得顺缘相的理由而说。如同此处,第二回转中也应知因“由彼了知诸缘尽”这一偈颂而说“诸缘尽”等。“非适当之问”指不应答的不合理之问,将不存在的自我视为已成立而问“谁触”,如同问“谁触石女儿”等,这是其意旨。十六种疑:即“我于过去世曾存在吗?不曾存在吗?曾是什么?如何?从何而来又去往何处?我于未来世将存在吗?将不存在吗?将是什么?将如何?从何而来又将去往何处?我现在存在吗?不存在吗?现是什么?如何?此有情从何处来?他将去往何处?”如此,于过去有五,未来有五,现在有六,共计十六种疑。显示巴利原文
Haveti byattanti imasmiṃ atthe nipāto. ‘‘Anulomapaccayākārapaṭivedhasādhakā bodhipakkhiyadhammā’’ti idaṃ paṭhamavāre kiñcāpi ‘‘avijjāyatveva asesavirāganirodhā’’tiādinā paṭilomapaccayākāropi āgato, tathāpi ‘‘yato pajānāti sahetudhamma’’nti anulomapaccayākārapaṭivedhasseva kāraṇattena vuttanti. Yathā cettha, evaṃ dutiyavārepi ‘‘yato khayaṃ paccayānaṃ avedī’’ti gāthāya vuttattā ‘‘paccayānaṃ khayasaṅkhāta’’ntiādi vuttanti veditabbaṃ. No kallo pañhoti ayutto na byākātabbo, avijjamānaṃ attānaṃ siddhaṃ katvā ‘‘ko phusatī’’ti tassa kiriyāya puṭṭhattā ‘‘ko vañjhāputto phusatī’’tiādi viyāti adhippāyo. Soḷasa kaṅkhāti ‘‘ahosiṃ nu kho ahamatītamaddhānaṃ, nanu kho ahosiṃ, kiṃ nu kho ahosiṃ, kathaṃ nu kho ahosiṃ, kiṃ hutvā kiṃ ahosiṃ nu kho ahamatītamaddhānaṃ, bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhānaṃ, nanu kho bhavissāmi, kiṃ nu kho bhavissāmi, kathaṃ nu kho bhavissāmi, kiṃ hutvā kiṃ bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhānaṃ, ahaṃ nu khosmi, no nu khosmi, kiṃ nu khosmi, kathaṃ nu khosmi, ayaṃ nu kho satto kuto āgato, so kuhiṃ gāmī bhavissatī’’ti (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20) evaṃ āgatā atīte pañca, anāgate pañca, paccuppanne chāti soḷasavidhā kaṅkhā.
其中,“是什么”指依于人天等或刹帝利等中的某一种而疑惑。“如何”则依于形态、方式等,或依于自在天等生成者、原因而疑惑。“从何而来又成何”指于人等中,先成为什么,后又成为什么而疑惑。“我存在吗”等,是对于现在自己存在与否、自性、种类等而疑惑。“消散”即离去、消失。因此说“离去、灭尽”。显示巴利原文
Tattha kiṃ nu khoti manussadevādīsu, khattiyādīsu vā aññataraṃ nissāya kaṅkhati. Kathaṃ nu khoti pana saṇṭhānākārādīsu issarādijanakaṃ, kāraṇaṃ vā nissāya. Kiṃ hutvā kiṃ ahosinti ca manussādīsu paṭhamaṃ kiṃ hutvā pacchā kiṃ ahosinti kaṅkhati. Ahaṃ nu khosmītiādi idāni attano vijjamānāvijjamānataṃ, sarūpapakārādikañca kaṅkhati. Vapayantīti viapayanti byapagacchanti. Tenāha ‘‘apagacchanti nirujjhantī’’ti.
3 三、依彼之力:即依他了知缘相之力,与证得缘灭尽之力。每一部分:即依顺、逆各别每一支节。于初夜分如是作意:即于夜间三时之中,依此犍度所述的方式,唯顺逆而作意。显示巴利原文
3.Tassa vasenāti tassa paccayākārapajānanassa, paccayakkhayādhigamassa ca vasena. Ekekameva koṭṭhāsanti anulomapaṭilomato ekekameva koṭṭhāsaṃ. Pāṭipadarattiyā evaṃ manasākāsīti rattiyā tīsupi yāmesu evaṃ idha khandhakapāḷiyā āgatanayena anulomapaṭilomaṃyeva manasākāsi.
阿阇波罗事注释显示巴利原文
Ajapālakathāvaṇṇanā
4 四、“过了七日之后”,指结了跏趺坐的七日已过。“从那三摩地”,指从阿拉汉果定三摩地出定。其间,唯在(果定之间的)间隙中方作意缘相;而其余所有时间,世尊皆以果定度过。即指此而说“从那三摩地”。“宝经行处”,是指诸天知悉世尊欲长久经行之意后,所建造的宝经行处。“宝屋”,是指诸天知悉世尊欲坐下之意后,所建造的宝屋。显示巴利原文
4. Tassa sattāhassa accayenāti pallaṅkasattāhassa apagamanena. Tamhā samādhimhāti arahattaphalasamāpattisamādhimhā. Antarantarā eva hi paccayākāramanasikāro. Avasesakālaṃ pana sabbaṃ bhagavā phalasamāpattiyāpi vītināmesi. Taṃ sandhāya ‘‘tamhā samādhimhā’’ti vuttaṃ. Ratanacaṅkameti bhagavato ciraṃ ṭhitassa caṅkamanādhippāyaṃ ñatvā devatāhi māpite ratanacaṅkame. Ratanagharanti bhagavato nisīdanādhippāyaṃ ñatvā devatāhi māpitaṃ ratanamayaṃ gehaṃ.
“在那里亦然”,并不只是指在宝屋中。其意是说:在那里,在阿阇波罗榕树下,同样是在思惟阿毗达摩的间隔中,体验解脱之乐。因为在那里,当正自觉者以无量法门随观无间缘与发趣法时,正如在宝屋中一样,由喜所生的六色佛光,确实放射了出来。而发出“哼、哼”声,则是怀着“所有低贱种姓者,不要靠近我”的想法,当有人靠近时,出于嗔心发出此声,意欲令其“走开”。显示巴利原文
Tatrāpīti na kevalaṃ ratanaghareyeva. Tatrāpi ajapālanigrodhamūlepi abhidhammaṃ vicinanto eva antarantarā vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedentoti attho. Tatthāpi hi anantanayasamantapaṭṭhānaṃ sammasato sammāsambuddhassa pītisamuṭṭhitā chabbaṇṇā buddharasmiyo ratanaghare viya nicchariṃsu eva. ‘‘Huṃhu’’nti karontoti ‘‘sabbe hīnajātikā maṃ mā upagacchantū’’ti mānavasena, samīpaṃ upagatesu kodhavasena ca ‘‘apethā’’ti adhippāyanicchāritaṃ huṃhuṃkāraṃ karonto.
“梵行”,即婆罗门性。“尽头”,即涅槃。或者,“诸天的尽头”是指道智的终极,也就是阿罗汉果。显示巴利原文
Brahmaññanti brāhmaṇattaṃ. Antanti nibbānaṃ. Devānaṃ vā antanti maggañāṇānaṃ vā antabhūtaṃ arahattaphalaṃ.
木差林达事注释显示巴利原文
Mucalindakathāvaṇṇanā
5 五、“在目真邻陀树下”:此处目真邻陀是指尼帕树,也称“尼拘罗”。“生起的云”,是指充满整个轮围世界而生起的大云。“密雨”,只是雨的阴性名称。因持续了七天,故称“七日密雨”,也说“七天未间断的雨”。“受寒风侵害的日子”,即“为寒风所苦的日子”,因此说“为水浸湿所困”等。“远去”,意为离得很远,故说“云散去而远去”。“如因陀罗宝珠般闪耀发光”,是指天空,即虚空,闪耀如宝珠。显示巴利原文
5.Mucalindamūleti ettha ca mucalindo vuccati nīparukkho, yo ‘‘niculo’’tipi vuccati. Uppannameghoti sakalacakkavāḷagabbhaṃ pūretvā uppanno mahāmegho. Vaddalikāti vuṭṭhiyā eva itthiliṅgavasena nāmaṃ. Yā ca sattāhaṃ pavattattā sattāhavaddalikāti vuttāti āha ‘‘sattāhaṃ avicchinnavuṭṭhikā ahosī’’ti. Sītavātena dūsitaṃ dinametissā vaddalikāyāti sītavātaduddinīti āha ‘‘udakaphusitasammissenā’’tiādi. Ubbiddhatā nāma dūrabhāvena upaṭṭhānanti āha ‘‘meghavigamena dūrībhūta’’nti. Indanīlamaṇi viya dibbati jotetīti devo, ākāso.
“知此义者”,即了知远离之乐。道智彻底断除一切不满足,故说“以四道智为满足”。“不动摇性”,即不嗔怒的本性。显示巴利原文
Etamatthaṃ viditvāti vivekassa sukhabhāvaṃ viditvā. Sabbaso asantuṭṭhisamucchedakattā maggañāṇānaṃ ‘‘catumaggañāṇasantosenā’’ti vuttaṃ. Akuppanabhāvoti akujjhanasabhāvo.
王耶陀那树事注释显示巴利原文
Rājāyatanakathāvaṇṇanā
6 “接受”,意指新制的。唯此义堪为称许,非前之义(昂贵)。因为诸佛不使用昂贵的钵。显示巴利原文
6.Paccaggheti abhinave. Ayameva attho pasattho, na purimo. Na hi buddhā mahagghaṃ pattaṃ paribhuñjanti.
梵天劝请事注释显示巴利原文
Brahmayācanakathāvaṇṇanā
7 “爱着”,意为被爱着、被受用,故称阿赖耶(执著)。“所谓五欲功德”,即说“众生……乃至……被称为”。“善喜悦”,即极度喜悦。“处”者,依于“处”这个字而说。“这些”,指诸行等之果。在圣典中,“一切行寂止”等皆是涅槃的异名。“Api”是表总括义的助词,意谓不独生起此念,这些偈颂亦自然涌现。显示巴利原文
7. Ālīyanti sevīyantīti ālayā. Pañca kāmaguṇāti āha ‘‘sattā…pe… vuccantī’’ti. Suṭṭhu muditāti ativiya pamuditā. Ṭhānaṃ sandhāyāti ṭhāna-saddaṃ apekkhitvā. Imesanti saṅkhārādīnaṃ phalānaṃ. Pāḷiyaṃ sabbasaṅkhārasamathotiādīni nibbānavevacanāni. Apissūti sampiṇḍanatthe nipāto. Na kevalaṃ etadahosi, imāpi gāthā paṭibhaṃsūti attho.
“我困难地证得”,是就圆满波罗蜜而说,并非指苦行道。因为诸佛的四道皆是乐行道。“Ha”——这是表决定的助词,也是表一端(肯定)的助词,在两个含义中,它排除了“或唯是一端”的解释。或者,“Ha”只是一个助词。显示巴利原文
Kicchena me adhigatanti pāramipūraṇaṃ sandhāya vuttaṃ, na dukkhāpaṭipadaṃ. Buddhānañhi cattāro maggā sukhāpaṭipadāva honti. Ha-iti byattaṃ, ekaṃsanti dvīsu atthesu nipāto, byattaṃ, ekaṃsena vā alanti viyojenti. Halanti vā eko nipāto.
8 八、经中“娑诃主”:据说他在迦叶世尊的教法中是一位名叫娑诃的长老,死后投生于初禅地成为梵天王,因此人们称他为“娑诃主”。“不闻”,即由不闻,也就是不闻的意思。因为听闻本身就是“闻性”,正如诸天(一说即至)。显示巴利原文
8. Pāḷiyaṃ sahampatissāti so kira kassapassa bhagavato sāsane sahako nāma thero paṭhamajjhānabhūmiyaṃ brahmapati hutvā nibbatto, tena naṃ ‘‘sahampatī’’ti sañjāniṃsu. Assavanatāti assavanatāya, assavanenāti attho. Savanameva hi savanatā yathā devatāti.
“法不清净”,指邪见法。“有垢秽者”,指富兰那迦叶等六师外道。“开启”,即以说法之手打开。“门”,是就圣道门而说。显示巴利原文
Dhammo asuddhoti micchādiṭṭhidhammo. Samalehīti pūraṇakassapādīhi chahi satthārehi. Apāpurāti desanāhatthena vivara. Dvāranti ariyamaggaṃ sandhāya vadati.
“石”,即坚如石山。“如是譬喻”:此处“如是”一词应作“彼”解,指那石山即为譬喻,故称“如是譬喻”;亦指以山等为之譬喻。“法所成”,即出世间法所成。“起”:为说法游行,以此身从座而起;或因无欲求而以心而起——这便是此处的读法。因此,在“游行”与“宣说”二者中,皆显示了身心的策动。“英雄”等四项,是以赞叹的口吻而呼唤。显示巴利原文
Seleti ghanasilāmaye. Tathūpamanti ettha tathā-saddo taṃ-saddatthe daṭṭhabbo. Tena so selapabbato upamā yassa. Taṃ tathūpamanti attho. Tena vā pabbatādinā pakārena upamā assātipi attho. Dhammamayanti lokuttaradhammabhūtaṃ. Uṭṭhāhīti dhammadesanatthāya cārikacaraṇatthaṃ imamhā āsanā kāyena, appossukkabhāvato vā cittena uṭṭhehi, ayameva vā pāṭho. Teneva ‘‘vicara, desassū’’ti duvidhepi kāyacittapayoge niyojesi. Vīrātiādi cattāri thutivasena sambodhanāni.
9 九、“以佛眼”:即以能知他人根器胜劣之智和能知意乐随眠之智。这二智名为“佛眼”。“善相”:信根等即是相,具有这些妙相者称为善相,他们易于令人解了,应视为能见来世与罪过之怖畏者。“此处有红莲”——“红莲”,蔓延的藤蔓和水池均可称为红莲池,此处指水池,其余亦同。“随水而没”:即随逐于水,没入水中而生长增长,即没水而生长者。“超出”:即超出于水面而升起。显示巴利原文
9.Buddhacakkhunāti indriyaparopariyattañāṇena, āsayānusayañāṇena ca. Imesañhi dvinnaṃ ‘‘buddhacakkhū’’ti nāmaṃ. Svākārāti saddhindriyādayova ākārā sundarā yesaṃ, te svākārā, suviññāpayā, paralokañca vajjañca bhayato dassanasīlā cāti daṭṭhabbaṃ. Uppalāni ettha santīti uppalinīti gacchalatāpi pokkharaṇīpi vuccati. Idha pana pokkharaṇī. Evamitaresupi. Udakānuggatānīti udakato anuggatāni. Anto nimuggāneva hutvā pusanti vaḍḍhanti, tāni antonimuggaposīni. Accuggammāti udakaṃ atikkamanavasena uggantvā.
“已开”,即打开。“那些”,指有依止的众生。“门”,即圣道门。这是以自己的自然智,见到那些有依止者已证得道后,而作此说。在“害想”等语中,应这样理解:“我若为不了知此妙法的人们说法,便会有身语的辛劳与伤害”,生起害想故,我不说,不愿说。如今因缘具足,愿他们敞开心中的信器,我将令其希求圆满。显示巴利原文
Apārutāti vivaṭā. Tesanti saupanissayānaṃ sattānaṃ. Dvārāti ariyamaggadvārāni. Idañca attano sayambhuñāṇena saupanissayānaṃ tesaṃ magguppattidiṭṭhataṃ sandhāya vadati. Vihiṃsasaññītiādīsu evamattho daṭṭhabbo – ‘‘ahañhi attano paguṇaṃ suppavattitampi imaṃ paṇītaṃ dhammaṃ ajānantesu manujesu desanāya vihiṃsā kāyavācākilamatho hotī’’ti evaṃ vihiṃsasaññī hutvā na bhāsiṃ bhāsituṃ na icchiṃ. Idāni pana hetusampannā attano saddhābhājanaṃ vivarantu, pūressāmi nesaṃ saṅkappanti.
五群比丘事注释显示巴利原文
Pañcavaggiyakathāvaṇṇanā
10 “Āḷāra”是其名,“Kālāma”是其族姓。世尊心中亦生起智慧——难道这智慧只是此时才生起吗?在菩提树下,世尊不是已经以一切方式照见超越时间、超越三时的一切法了吗?确实已经照见。然而,由于一切知智只持续一个心识刹那,所以当时并未以名称等方式进行分别。以一个心,不可能对一切法的名称、种类等无量差别一一进行分别,因为各种分别彼此相违,无法同时生起;但凭借此智,却能见到一切可加分别的法。正如眼识所见的图像在心中呈现之后,对所见的对象可以随其所欲生起分别一样。在此处,以Āḷāra为所缘而转向之后,立刻生起了了知一切相状的智慧。不仅如此,诸如“五群比丘将最先了知法,以他们为首的诸天,Āḷāra命终后生于无所有处,Udaka生于非想非非想处”等,对于这一切,智慧都会生起。然而,为了彰显这种智慧生起的时机极其难得,所以在渐次观察之后,将此智表述为如同由天人告知而得的智慧。因为受限于语言的表达方式,即便是一个智慧所总知的内容,在表述时也显得像是次第了知;而天人也只是将世尊已了知的内容禀告而已。因此,应当理解“世尊亦生起智慧”是就这个意义而说的。在其他类似的情形中也应如此理解。显示巴利原文
10.Āḷāroti nāmaṃ. Kālāmoti gottaṃ. Bhagavatopi kho ñāṇaṃ udapādīti kiṃ idāneva udapādi, nanu bodhimūle tekālikā, kālavinimuttā ca sabbe dhammā sabbākārato diṭṭhāti? Saccaṃ diṭṭhā, tathāpi nāmādivasena avikappitā ekacittakkhaṇikattā sabbaññutaññāṇassa. Na hi ekena cittena sabbadhammānaṃ nāmajātiādikaṃ paccekaṃ anantaṃ vibhāgaṃ vikappetuṃ sakkā vikappānaṃ viruddhānaṃ sahānuppattito, sabbavikappārahadhammadassanameva panānena sakkā kātuṃ. Yathā diṭṭhesu pana yathicchitākāraṃ ārabbha vikappo uppajjati cakkhuviññāṇena diṭṭhe cittapaṭe viya. Idhāpi āḷāraṃ nissāya āvajjanānantarameva sabbākārañāṇaṃ udapādi. Na kevalañca taṃ, atha kho pañcavaggiyā eva paṭhamaṃ dhammaṃ jānissanti, tappamukhā ca devatā, āḷāro kālaṃ katvā ākiñcaññāyatane, udako ca nevasaññānāsaññāyatane nibbattoti evamādikaṃ sabbampi nissāya ñāṇaṃ uppajjati eva. Taṃ pana khaṇasampattiyā dullabhabhāvaṃ dassetuṃ kamena oloketvā devatāya vutte ñāṇaṃ viya katvā vuttaṃ. Saddagatiyā hi bandhattā ekena ñāṇena ñātampi vuccamānaṃ kamena ñātaṃ viya paṭibhāti, devatāpi ca bhagavatā ñātamevatthaṃ ārocesi. Teneva ‘‘bhagavatopi kho ñāṇaṃ udapādī’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Evamaññatthāpi īdisesu ‘‘lokaṃ volokento asukaṃ addasa, tattha mayi gate kiṃ bhavissatī’’ti evamādinā satthu hitesitāsandassanavasappavattesu. Sabbattha vacanagatiyaṃ kamavuttite paññāyamānepi ekeneva ñāṇena sakalāvabodho veditabbo. Bahukārā kho me pañcavaggiyāti upakārassāpi vijjamānataṃ sandhāya vuttaṃ, na pana dhammadesanāya kāraṇattena anupakārānampi desanato.
11 位于伽耶与菩提树之间,即伽耶和菩提树中间三伽乌达之处。显示巴利原文
11.Antarā ca gayaṃ antarā ca bodhinti gayāya, bodhissa ca antare tigāvute ṭhāne.
“征服一切者”,即征服一切三界法而住立。“无染着”,即不为烦恼的染污所染着。正因如此,故为“舍断一切者”。“于渴爱之尽而解脱”,即于渴爱灭尽的涅槃,以之为所缘而获得解脱。如此,自己以自智彻知一切法之后,“我将以谁为师”,意为“我还会称谁为‘此是我师’呢?”显示巴利原文
Sabbābhibhūti sabbaṃ tebhūmakadhammaṃ abhibhavitvā ṭhito. Anūpalittoti kilesalepena alitto. Tato eva sabbañjaho. Taṇhakkhaye vimuttoti taṇhakkhaye nibbāne ārammaṇakaraṇavasaena vimutto. Evaṃ sayaṃ sabbadhamme attanāva jānitvā. Kamuddiseyyanti kaṃ aññaṃ ‘‘ayaṃ me ācariyo’’ti uddiseyyaṃ.
“往何城”即指波罗奈城。“我将宣说”意为我当宣说。为证得不死而作宣告,故称“不死鼓”,此即佛陀的说法。“我将擂响不死鼓而前往”,即我将前往。显示巴利原文
Kāsinaṃ puranti bārāṇasiṃ. Āhañchanti āhanissāmi. Amatādhigamāya ugghosanato amatadundubhinti satthu dhammadesanā vuttā, ‘‘amatabheriṃ paharissāmī’’ti gacchāmīti attho.
“你堪称无量胜者”:意为你亦堪为无量胜者。因具有无量智,故为无量胜者;或以无量智,或战胜无量过失;又因无生灭故,征服了无量的涅槃,即摧破烦恼敌而证得,故亦为无量胜者。显示巴利原文
Arahasi anantajinoti anantajinopi bhavituṃ yuttoti attho. Anantañāṇatāya ananto jino ca, anantena vā ñāṇena, anantaṃ vā dosaṃ jitavā, uppādavayantarahitatāya vā anantaṃ nibbānaṃ ajini kilesārayo madditvā gaṇhītipi anantajino.
“Hupeyyāpīti”:意为“也可能如此”,意指在如此殊胜的色身宝中,应具有如此的智慧。这样说,是因为他具足亲依止缘,后来遭遇痛苦时,前往世尊处出家,成为他证悟道果的因缘。事实上,世尊为了与他相会,才徒步踏上了道路。显示巴利原文
Hupeyyāpīti evampi bhaveyya, evaṃvidhe rūpakāyaratane īdisena ñāṇena bhavitabbanti adhippāyo. Evaṃ nāma kathanañhissa upanissayasampannassa aparakāle dukkhappattassa bhagavantaṃ upagamma pabbajitvā maggaphalapaṭivedhāya paccayo jāto. Tathāhesa bhagavā tena samāgamatthaṃ padasāva maggaṃ paṭipajji.
12 “资具丰厚者”指资具丰厚。“勤行退转者”指从精勤、从苦行中退堕。“此非在家”:在家即从事耕田、牧牛等在家之业,非在家指出家,故说此非在家。“出家”即进入。“彼无上”即彼为无上。“梵行究竟”即道梵行之究竟,指阿拉汉果。善男子正是为此目的而出家。“于现法”指于此现前可见的自体。“自证”即不依他人。“以通智作证”即以自智亲证。“具足而住”即达到。显示巴利原文
12.Bāhullikoti paccayabāhulliko. Padhānavibbhantoti padhānato dukkaracaraṇato parihīno. Natthi ettha agāriyaṃ, agārassa hitaṃ kasigorakkhādikammanti anagāriyā, pabbajjā, taṃ anagāriyaṃ. Pabbajantīti upagacchanti. Tadanuttaranti taṃ anuttaraṃ. Brahmacariyapariyosānanti maggabrahmacariyassa pariyosānaṃ, arahattaphalanti attho. Tassa hi atthāya kulaputtā pabbajanti. Diṭṭheva dhammeti imasmiṃ paccakkhe attabhāve. Sayanti aparappaccayā . Abhiññā sacchikatvāti attanova ñāṇena paccakkhaṃ katvā. Upasampajjāti pāpuṇitvā.
“以威仪”指以难行之威仪。“上人法”等中,指超越世间智的人法以上,能作圣者、堪为圣者。“智见殊胜”指一切知智的前分。“不”(No)即疑问词“nu”。“此语已说”意为“这样的语句已说”。他们心想:“如果他在精勤时曾说‘我是阿拉汉’,我们也会相信,但他当时并未说。现在他却在说实际存在的功德。”于是,他们一念生起忆念与恭敬,认为“佛陀已出现”,便舍弃了“友”的称呼,说道:“不,尊者,并非如此。”“了知心”指以了知、以证得阿拉汉果之心。显示巴利原文
Iriyāyāti dukkarairiyāya. Uttarimanussadhammātiādīsu manussadhammato lokiyañāṇato upari ariyaṃ kātuṃ alaṃ samattho alamariyo. Ñāṇadassanavisesoti sabbaññutaññāṇassa pubbabhāgaṃ adhippetaṃ. Noti nu. Bhāsitametanti evarūpametaṃ vākyabhedanti attho. Te ca ‘‘yadi esa padhānakāle ‘ahaṃ arahā’ti vadeyya, mayañca saddahāma, na cānena tadā vuttaṃ. Idāni pana vijjamānameva guṇaṃ vadatī’’ti ekapadena satiṃ labhitvā ‘‘buddho jāto’’ti uppannagāravā āvusovādaṃ pahāya ‘‘no hetaṃ, bhante’’ti āhaṃsu. Aññā cittanti aññāya arahattappattiyā cittaṃ.
13 “边”即部分,指两种部分。“于诸欲中沉湎欲乐”即于所依欲中体验烦恼欲乐。或者应知,烦恼欲本身因粘着于味乐而被称为“欲乐”。“村”指属于村民的。“自我苦行”即自我折磨,如卧荆棘床等苦行的实践。“二边”应知如前所说,以贪或常为一边,以瞋或断为一边。显示巴利原文
13.Antāti koṭṭhāsā dve bhāgā. Kāmesu kāmasukhallikānuyogoti vatthukāmesu kilesakāmasukhassa anubhavo. Kilesakāmā eva vā āmisasukhena allīyanato kāmasukhallikāti vuttāti daṭṭhabbā. Gammoti gāmavāsīnaṃ santako. Attakilamathānuyogoti attano kilamathassa kaṇṭakaseyyādidukkhassa anuyogo. Ubho anteti yathāvutte lobho vā sassato vā eko anto, doso vā ucchedo vā ekoti veditabbo.
于“作眼”等中,能作与自己相应的智眼,故称“作眼”;第二个是其同义词。“寂止”即烦恼的寂止。“通智”与“正觉”即四谛的证悟。“涅槃”即无为界。这是赞叹能带来这些利益的修行之道。“正见”是智慧,“正思惟”是寻。其余诸法,依义可知。显示巴利原文
Cakkhukaraṇītiādīsu attanā sampayuttañāṇacakkhuṃ karotīti cakkhukaraṇī. Dutiyaṃ tasseva vevacanaṃ. Upasamoti kilesupasamo. Abhiññā, sambodho ca catusaccapaṭivedhova. Nibbānaṃ asaṅkhatadhātu. Etesampi atthāya saṃvattatīti paṭipadaṃ thometi. Sammādiṭṭhīti ñāṇaṃ. Sammāsaṅkappoti vitakko. Sesaṃ dhammato suviññeyyameva.
14 如此,将四道一并显示之后,现在为了显示应由这些道证悟的四圣谛,而说“然而,诸比丘,此是……”等。在“生亦是苦”等中,于各处生存中投生的众生,其最初的名色法现起,此处称为“生”;而它作为于各处生存中所能得的苦等之依处,故是苦。同样,于老等中,应知因是苦的依处而为苦。至于五取蕴,则以苦苦、变易苦、行苦来说,本身就是苦。“再有的”即带来再有,由省略后词而称为“再有”;以此为性者,即是“再有的”。“与喜贪俱行”中,于色等中欢喜、爱乐,称为“喜”,喜本身就是贪,故称“喜贪”,这是从状态上说的,即具有喜贪的性质。与之俱行的,为“与喜贪俱行”。“于各处”即于各各生存中。于色等六所缘中,以味著于欲而转起的,名为欲爱;与常见俱行的,为有爱;与断见俱行的,为无有爱。“无余的离贪、灭”等,是宣说涅槃。其中,离染、离去是离贪,灭尽是灭,二者都是善巧地离去的意思。对于那渴爱,也完全离贪、灭尽,以此称为无余的离贪灭,即涅槃。又因为依止涅槃而舍弃、遍舍、解脱、不执著渴爱与轮回,故称为舍、遍舍、解脱、无著。显示巴利原文
14. Evaṃ cattāropi magge ekato dassetvā idāni tehi maggehi paṭivijjhitabbāni cattāri ariyasaccāni dassetuṃ ‘‘idaṃ kho pana, bhikkhave’’tiādimāha. Jātipi dukkhātiādīsu tattha tattha bhave nibbattamānānaṃ sattānaṃ sabbapaṭhamaṃ rūpārūpadhammappavatti idha jāti nāma, sā ca tattha tattha bhavesu upalabbhamānānaṃ dukkhādīnaṃ vatthubhāvato dukkhā, evaṃ jarādīsu dukkhavatthukatāya dukkhatā veditabbā. Pañcupādānakkhandhā pana dukkhadukkhavipariṇāmadukkhasaṅkhāradukkhavasena dukkhā eva. Ponobhavikāti punabbhavakaraṇaṃ punabbhavo uttarapadalopena, punabbhavo sīlametissāti ponobhavikā. Nandirāgasahagatāti ettha rūpādīsu nandati piyāyatīti nandī, sā eva rāgoti nandirāgoti bhāvappadhānoyaṃ niddeso, nandirāgattanti attho. Tena sahagatāni nandirāgasahagatā. Tatra tatrāti tasmiṃ tasmiṃ bhave. Rūpādīsu chasu ārammaṇesu kāmassādanavasena pavattā kāmataṇhā nāma. Sassatadiṭṭhiyā saha pavattā bhavataṇhā. Ucchedadiṭṭhiyā saha pavattā vibhavataṇhā. Asesavirāganirodhotiādinā nibbānameva vuccati. Tattha virajjanaṃ vigamanaṃ virāgo. Nirujjhanaṃ nirodho. Ubhayenāpi suṭṭhu vigamova vuccati. Asesāyapi taṇhāya virāgo, nirodho ca yena hoti, so asesavirāganirodho, nibbānameva. Yasmā ca taṃ āgamma taṇhaṃ, vaṭṭañca cajanti paṭinissajjanti vimuccanti na allīyanti, tasmā cāgo paṭinissaggo mutti anālayoti vuccati.
15 “眼”等,即是智的同义词。显示巴利原文
15.Cakkhuntiādīni ñāṇavevacanāneva.
16 “只要”是指一段时期。“三转”是指由谛智、作智、已作智这三种转,而有三种转起的智见。其中,依“这是苦圣谛,这是苦集”等,在四谛中生起的如实智,称为谛智。在四谛中,对于“应遍知、应断、应证、应修”等所应作之事生起的智,称为作智。对于“已遍知、已断、已证、已修”等已作之事生起的智,称为已作智。“十二行相”是指每一谛各有三种行相,合为十二行相。显示巴利原文
16.Yāvakīvañcāti yattakaṃ kālaṃ. Tiparivaṭṭanti saccañāṇa, kiccañāṇa, katañāṇasaṅkhātānaṃ tiṇṇaṃ parivaṭṭānaṃ vasena tiparivaṭṭaṃ ñāṇadassanaṃ. Ettha ca ‘‘idaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ, idaṃ dukkhasamudaya’’nti evaṃ catūsu saccesu yathābhūtañāṇaṃ saccañāṇaṃ nāma. Tesu eva ‘‘pariññeyyaṃ pahātabbaṃ sacchikātabbaṃ bhāvetabba’’nti evaṃ kattabbakiccajānanañāṇaṃ kiccañāṇaṃ nāma. ‘‘Pariññātaṃ pahīnaṃ sacchikataṃ bhāvita’’nti tassa kiccassa katabhāvajānanañāṇaṃ katañāṇaṃ nāma. Dvādasākāranti tesameva ekekasmiṃ sacce tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ ākārānaṃ vasena dvādasākāraṃ.
“已正等觉”是已证知的意思,这里并非宣称“我已正等觉,已证阿罗汉”。“自从”是指从坐于菩提树下之时开始。“那时我”是指从那之后的我。“而智于我”是就省察智来说的。“我解脱不动”等,是显示这种省察智生起的行相。其中,“我解脱不动”是指阿罗汉果,应知由于它的因——道,以及由于所缘而称为不动。显示巴利原文
Abhisambuddhoti paccaññāsinti abhisambuddho arahattaṃ pattoti evaṃ na paṭijāniṃ. Yato ca khoti yato bodhimūle nisinnakālato paṭṭhāya . Athāhanti tato paraṃ ahaṃ. Ñāṇañca pana meti paccavekkhaṇañāṇaṃ sandhāya vadati. Akuppā metiādi tassa pavattiākāradassanaṃ. Tattha akuppā me vimuttīti arahattaphalaṃ tassa maggasaṅkhātakāraṇato ca ārammaṇato ca akuppatā veditabbā.
“而在此记说中”,是指在这部无偈经当中。“当被诵说时”即当被宣说时。“法眼”此处是指在四谛法中起到了眼的作用,因此指入流道。“凡任何……”等,虽然以涅槃为所缘,但为了显示依作用而不痴迷地转起,而如此宣说。显示巴利原文
Imasmiṃ pana veyyākaraṇasminti niggāthasutte. Bhaññamāneti bhaṇiyamāne. Dhammacakkhunti idha catusaccadhammesu cakkhukiccakaraṇato sotāpattimaggo adhippeto. Yaṃ kiñcītiādi nibbānārammaṇattepi kiccavasena asammohato pavattidassanatthaṃ vuttaṃ.
17 “法轮”即证悟智法及教说智法,以转起之义而为轮,故称法轮。“光明”即依一切知智的威力而转起,由心、时节、食所生,遍满一万世界而安住的光明。显示巴利原文
17.Dhammacakkanti paṭivedhañāṇadhammañceva desanāñāṇadhammañca pavattanaṭṭhena cakkanti dhammacakkaṃ . Obhāsoti sabbaññutaññāṇānubhāvena pavatto cittapaccayautusamuṭṭhāno dasasahassilokadhātuṃ pharitvā ṭhito obhāso.
18 “已见法”意谓以此见圣谛法。对其余诸词,道理亦同。因自己现量证得,故不依于他,不依他人的信仰而于此转起,故称“不依他”。“来,比丘”——仅说出此语,出家与具足戒便成就,因此他们说此处以“iti”字表示分界。然而有些人说:当“为苦的完全灭尽”一语结束时,具足戒才成就。但在注释书中,“以世尊的‘来,比丘’之语”等说法,是以“来比丘”一词所标示的语句,依“来比丘语”等词而说,如同“妄语品”等。这与第一波罗夷注释中“世尊……来,比丘,修梵行,为苦的完全灭尽”的说法相符。凡由世尊所确定宣说者,皆为其组成部分。对于有学凡夫,此即圆满;对于无学者,则应以“修梵行”为结束,因为三学成就故。超越世间成就、作为最胜成就的,是具足戒。显示巴利原文
18. Diṭṭho ariyasaccadhammo etenāti diṭṭhadhammo. Esa nayo sesesupi. Attano paccakkhato adhigatattā na paraṃ pacceti, parassa saddhāya ettha na pavattatīti aparappaccayo. Ehi bhikkhūti ettake vuttamatte pabbajjā, upasampadā ca sijjhati, teneva tattha iti-saddena paricchedo dassitoti vadanti. Keci pana ‘‘sammā dukkhassa antakiriyāyāti vacanapariyosāne eva upasampadā sijjhati, aṭṭhakathāyaṃ pana ‘ehi bhikkhūti bhagavato vacanenā’ti idaṃ ehibhikkhusaddopalakkhitavacanaṃ ehibhikkhuvacanantiādipadavasena vuttaṃ musāvādavaggotiādīsu viyā’’ti vadanti, tadetaṃ paṭhamapārājikaṭṭhakathāyaṃ ‘‘bhagavā hi…pe… ehi bhikkhu, cara brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti (pārā. aṭṭha. 1.45 bhikkhūpadabhājanīyavaṇṇanā) iminā vacanena sameti. Yattakañhi bhagavatā niyamena vuccati, tattakaṃ sabbampi aṅgameva. Sekkhaputhujjanānañhi etaṃ paripuṇṇaṃ vuccati, asekkhānaṃ pana ‘‘cara brahmacariya’’nti pariyosānanti daṭṭhabbaṃ sikkhattayasamiddhito. Lokiyasampadāhi uparibhūtā seṭṭhabhūtā sampadāti upasampadā.
19-21 “持出食”指比丘们从村中取出所施的食物。“是适宜的吧”即“是合适的吧”。“这是我的”等,依次显示了贪爱、慢、见的执取。显示巴利原文
19-21.Nīhārabhattoti bhikkhūhi gāmato nīharitvā dinnabhatto. Kallaṃ nūti yuttaṃ nu. Etaṃ mamātiādi yathākkamaṃ taṇhāmānadiṭṭhigāhānaṃ dassanaṃ.
22-23 “因此”句中,“tiha”仅为小品词,意为“因此”。“厌离”即依出起观而厌嫌。“离染”即依四道而离染。“解脱”即依果而解脱。“于解脱”等,是省察智见。“梵行”即道梵行。“应作”即于四谛中,以四道各别应作的遍知等十六种事。“不再有如此状态”即对于如此状态、十六种事的状态,或对于烦恼灭尽,了知“我无有再修道的必要”;或者,“如此状态”即从当前的状态、从现存的蕴相续,不再有其他的蕴相续。显示巴利原文
22-23.Tasmātihāti ettha tihāti nipātamattaṃ, tasmāti attho. Nibbindatīti vuṭṭhānagāminivipassanāvasena ukkaṇṭhati. Virajjatīti catunnaṃ maggānaṃ vasena na rajjati. Vimuccatīti phalavasena vimuccati. Vimuttasmintiādi paccavekkhaṇañāṇadassanaṃ. Brahmacariyanti maggabrahmacariyaṃ. Karaṇīyaṃ catūsu saccesu catūhi maggehi paccekaṃ kattabbaṃ pariññādivasena soḷasavidhaṃ kiccaṃ. Nāparaṃ itthattāyāti itthabhāvāya soḷasakiccabhāvāya, kilesakkhayāya vā aparaṃ puna maggabhāvanākiccaṃ me natthīti pajānāti. Atha vā itthattāyāti itthabhāvato vattamānakkhandhasantānato aparaṃ khandhasantānaṃ mayhaṃ na bhavissatīti attho.
出家事解释显示巴利原文
Pabbajjākathāvaṇṇanā
15 “Āḷambaranti”指小鼓。“Vikesikanti”指头发散乱。“Vikkheḷikanti”指流着唾液。她视己之眷属如同坟场——此为句子的关联。发出感叹语,即说出由悚惧感所引发的话语。“Upassaṭṭhanti”意为与苦相杂、被苦所浸透,即一切众生的身体皆由苦构成。显示巴利原文
15.Āḷambaranti paṇavaṃ. Vikesikanti vippakiṇṇakesaṃ. Vikkheḷikanti vissandamānalālaṃ . Susānaṃ maññeti susānaṃ viya addasa sakaṃ parijananti sambandho. Udānaṃ udānesīti saṃvegavasappavattaṃ vacanaṃ nicchāresi. Upassaṭṭhanti dukkhena sammissaṃ, dukkhotiṇṇaṃ sabbasattakāyajātanti attho.
26 “Idaṃ kho yasā”是世尊就涅槃而说。“Anupubbiṃ kathaṃ”指次第说法。“Ādīnavanti”指过患。“Okāranti”指低劣、因亲近低劣者所致的卑下。“Saṃkilesanti”指由这些烦恼令众生染污,或意为染污之境。“Kallacittanti”指无病之心、堪能之心。“Sāmukkaṃsikā”意指自我高举、提升最为殊胜者,即指真理之教说;其自性之开示,即苦等。显示巴利原文
26.Idaṃ kho yasāti bhagavā nibbānaṃ sandhāyāha. Anupubbiṃ kathanti anupaṭipāṭikathaṃ. Ādīnavanti dosaṃ. Okāranti nihīnatā nihīnajanasevitattā. Saṃkilesanti tehi sattānaṃ saṃkilesanaṃ, saṃkilesavisayanti vā attho. Kallacittanti arogacittaṃ. Sāmaṃ attanāva ukkaṃso ukkhipanaṃ etissanti sāmukkaṃsikā, saccadesanā. Tassā sarūpadassanaṃ ‘‘dukkha’’ntiādi.
27 “骑马使者”,即乘马之使者。“神变行作”,意为神变的造作。“行作”,即造作、作了。显示巴利原文
27.Assadūteti assaāruḷhe dūte. Iddhābhisaṅkhāranti iddhikiriyaṃ. Abhisaṅkharesi akāsi.
28 “Yathādiṭṭhanti”:指以初道所见的四谛境地为所缘,再用其余三道来观察、正在观察者。这是其义。“Mātu no jīvitanti”:这里的“no”仅为小品词,义为“母亲的生命”。耶舍是漏尽者,因此世尊仅以“来,比丘!法已善说,修习梵行”便为他授了具足戒。因为漏尽者仅以此便获得具足戒的许可,先前所有的苦已完全灭尽之故。“Cara brahmacariyanti”:这是依教法梵行,即学处的圆满而说,并非指道梵行。显示巴利原文
28.Yathādiṭṭhanti paṭhamamaggena diṭṭhaṃ catussaccabhūmiṃ sesamaggattayena paccavekkhantassa, passantassāti attho. Mātu no jīvitanti ettha noti nipātamattaṃ, mātu jīvitanti attho. Yasassa khīṇāsavattā ‘‘ehi bhikkhu, svākkhāto dhammo, cara brahmacariya’’nti ettakeneva bhagavā upasampadaṃ adāsi. Khīṇāsavānañhi ettakeneva upasampadā anuññātā pubbeva dukkhassa parikkhīṇattā. Cara brahmacariyanti sāsanabrahmacariyasaṅkhātaṃ sikkhāpadapūraṇaṃ sandhāya vuttaṃ, na maggabrahmacariyaṃ.
30 “胜者与次胜者”:谓依传承而有胜者与次胜者之家族,即这些胜者与次胜者所在的家族。“低劣”,即粗劣。显示巴利原文
30.Seṭṭhānuseṭṭhīnanti seṭṭhino ca anuseṭṭhino ca paveṇīvasena āgatā yesaṃ kulānaṃ santi, tesaṃ seṭṭhānuseṭṭhīnaṃ kulānaṃ. Orakoti lāmako.
32-33 「Mā ekena dve」意为两位比丘不可同走一条路。「Visuddhe satte, guṇe vā māretīti māro」意为杀害清净众生或功德者,故称为魔。「Pāpe niyutto pāpimā」意为耽著恶行者,即邪恶者。显示巴利原文
32-33.Mā ekena dveti ekena maggena dve bhikkhū mā agamittha. Visuddhe satte, guṇe vā māretīti māro. Pāpe niyutto pāpimā.
「Sabbapāsehīti」指以一切烦恼的束缚。「Ye dibbā ye ca mānusā」指那些依止天界欲乐与人间欲乐的烦恼束缚,从所有这些束缚中解脱。「你是佛陀」这句,是针对接受天人与人所行的恭敬供养而说的。显示巴利原文
Sabbapāsehīti sabbakilesapāsehi. Ye dibbā ye ca mānusāti ye dibbakāmaguṇanissitā, mānusakakāmaguṇanissitā ca kilesapāsā nāma atthi, sabbehi tehi. ‘‘Tvaṃ buddho’’ti devamanussehi kariyamānasakkārasampaṭicchanaṃ sandhāya vadati.
「Antalikkhe carante pañcābhiññepi bandhatīti antalikkhacaro, rāgapāso」意为:它能束缚在空中行走、具足五神通者,因此贪欲的结缚称为「游空者」。而魔也把这个结缚当作游空者。「Mānasoti」指与意相应者。显示巴利原文
Antalikkhe carante pañcābhiññepi bandhatīti antalikkhacaro, rāgapāso. Māro pana pāsampi antalikkhacaraṃ maññati. Mānasoti manosampayutto.
“Jānāti manti(他知道我)”:据说他想:“是否有其他大威力天子正在阻挡?”因恐惧而想退转。正当他这样思惟时,听到“你已被击败,终结者!”他便忧愁地想“他知道我”,于是逃走了。显示巴利原文
Jānāti manti so kira ‘‘mahānubhāvo añño devaputto nivāretīti bhīto nivattissati nu kho’’tisaññāya vatvā ‘‘nihato tvamasi antakā’’ti vutte ‘‘jānāti ma’’nti dummano palāyi.
34 “Parivitakko udapādīti”:应知:由于未具资粮者也会生起出家之念,而诸佛不度他们出家,因此,为开示他们出家之法,世尊生起如此思惟。至于具足资粮者,则前往世尊处,即以“来,比丘”的方式出家。关联词为“那些被拒绝者”。“Sayaṃ pabbājetabboti”:此处依据“剃除须发”等语,剃发、着袈裟、授三皈依称为出家;其中后二者应由比丘众执行,或令执行。“Pabbājehīti”即就此三种意义而说。“Khaṇḍasīmaṃ netvāti”:为回避宣告剃发之事。因为若不告知比丘众,在同一界内命他人“为此人剃发”,亦为不许可。“Pabbājetvāti”仅指剃除须发等,因“着袈裟”已另作说明。“Pabbājetuṃ na labhatīti”是就授三皈依而说:由未受具足戒者依据比丘之命所授的皈依,亦不成立。显示巴利原文
34.Parivitakko udapādīti yasmā ehibhikkhubhāvāya upanissayarahitānampi pabbajitukāmatā uppajjissati, buddhā ca te na pabbājenti, tasmā tesampi pabbajjāvidhiṃ dassento evaṃ parivitakkesīti daṭṭhabbaṃ. Upanissayasampannā pana bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ehibhikkhubhāveneva pabbajanti. Ye paṭikkhittapuggalāti sambandho. Sayaṃ pabbājetabboti ettha ‘‘kesamassuṃ ohāretvā’’tiādivacanato kesacchedanakāsāyacchādanasaraṇadānāni pabbajjā nāma, tesu pacchimadvayaṃ bhikkhūhi eva kātabbaṃ, kāretabbaṃ vā. ‘‘Pabbājehī’’ti idaṃ tividhampi sandhāya vuttaṃ. Khaṇḍasīmaṃ netvāti bhaṇḍukammārocanapariharaṇatthaṃ. Bhikkhūnañhi anārocetvā ekasīmāya ‘‘etassa kese chindā’’ti aññaṃ āṇāpetumpi na vaṭṭati. Pabbājetvāti kesādicchedanameva sandhāya vuttaṃ ‘‘kāsāyāni acchādetvā’’ti visuṃ vuttattā. Pabbājetuṃ na labhatīti saraṇadānaṃ sandhāya vuttaṃ, anupasampannena bhikkhuāṇattiyā dinnampi saraṇaṃ na ruhati.
“Yasassīti”:具足眷属者。“Nijjīvanissattabhāvanti”:包括“所谓头发,于自身中是单独的部分,无思、无记、空、非有情、坚硬、地界”等。一切应依《清净道论》中所说的方法来理解。“Pubbeti”:指过去诸佛出世之时。“Madditasaṅkhāroti”是就观禅而言。“Bhāvitabhāvanoti”亦依止禅而说。显示巴利原文
Yasassīti parivārasampanno. Nijjīvanissattabhāvanti ‘‘kesā nāma imasmiṃ sarīre pāṭiyekko koṭṭhāso acetano abyākato suñño nissatto thaddho pathavīdhātū’’tiādinayaṃ saṅgaṇhāti, sabbaṃ visuddhimagge (visuddhi. 1.311) āgatanayena gahetabbaṃ. Pubbeti pubbabuddhuppādesu. Madditasaṅkhāroti vipassanāvasena vuttaṃ. Bhāvitabhāvanoti samathavasenāpi.
「Kāsāyāni tikkhattuṃ vā…pe… paṭiggāhāpetabboti」这一段,是说先以“为出离一切苦而受此袈裟”,或“授予此袈裟”之语为请后,再以“尊者,请出于悲悯度我出家”这样的请求为先导,而使受持袈裟。「Athāpīti」等,则是开示三次受持之后所应行持的仪轨。「Athāpi」意为此后、之后。然而有些论师说:“为显示不接受袈裟而直接出家的方式有所不同,故说‘athāpi’,而athāpi意为或者。”以“若未给与则不成立”来显示,如此则出家不得成立。显示巴利原文
Kāsāyāni tikkhattuṃ vā…pe… paṭiggāhāpetabboti ettha ‘‘sabbadukkhanissaraṇatthāya imaṃ kāsāvaṃ gahetvā’’ti vā ‘‘taṃ kāsāvaṃ datvā’’ti vā vatvā ‘‘pabbājetha maṃ, bhante, anukampaṃ upādāyā’’ti evaṃ yācanapubbakaṃ cīvaraṃ paṭicchāpeti. Athāpītiādi tikkhattuṃ paṭiggāhāpanato paraṃ kattabbavidhidassanaṃ. Athāpīti tato parampīti attho. Keci pana ‘‘cīvaraṃ appaṭiggāhāpetvā pabbajanappakārabhedadassanatthaṃ ‘‘athāpī’’ti vuttaṃ, athāpīti ca atha vāti attho’’ti vadanti. ‘‘Adinnaṃ na vaṭṭatī’’ti iminā pabbajjā na ruhatīti dasseti.
「Pādevandāpetvāti」谓令其向双足的方向礼敬。因为即使是在远处礼敬,也可称之为礼足。「Upajjhāyena vāti」在此处,于其跟前受取亲依止者,此即是戒师。为教授阿毗萨摩遮利戒,任为阿阇梨而付嘱者,此即是教授师。然而,倘若戒师亲自教授一切学处,并未付嘱于他人,则戒师同时也是他的教授师,就如同在具足戒时亲自诵甘马语一般,戒师亦即为甘马语教授师。显示巴利原文
Pādevandāpetvāti pādābhimukhaṃ namāpetvā. Dūre vandantopi hi pāde vandatīti vuccati. Upajjhāyena vāti ettha yassa santike upajjhaṃ gaṇhāti, ayaṃ upajjhāyo. Ābhisamācārikesu vinayanatthaṃ yaṃ ācariyaṃ katvā niyyātenti, ayaṃ ācariyo. Sace pana upajjhāyo sayameva sabbaṃ sikkhāpeti, aññasmiṃ na niyyāteti, upajjhāyovassa ācariyopi hoti, yathā upasampadākāle sayameva kammavācaṃ vācento upajjhāyova kammavācācariyopi hoti.
作了鼻音之后,在施予之时,不应令其中断,故说“独一相续”。显示巴利原文
Anunāsikantaṃ katvā dānakāle antarā vicchedo na kātabboti āha ‘‘ekasambandhānī’’ti.
“于应学诸法中应教导”,以此指于应学法品犍度事中,及其余……显示巴利原文
‘‘Ābhisamācārikesu vinetabbo’’ti iminā sekhiyavattakhandhakavattesu, aññesu
以及,沙弥对于净食、泄精等世间罪之学处应当奉行,若于此处不奉行,则属无耻者,且应受惩罚。显示巴利原文
Ca sukkavissaṭṭhiādilokavajjasikkhāpadesu sāmaṇerehi vattitabbaṃ, tattha avattamāno alajjī, daṇḍakammāraho ca hotīti dasseti.
第二魔事论注释显示巴利原文
Dutiyamārakathāvaṇṇanā
35 35. 在巴利文中,“未证得无上解脱”应如此理解:世尊为了避免比丘们因习气之过失,而自生“我已漏尽,何须精进”的停滞,教导他们应住在边远的坐卧处,唯以果定度日;同时,世尊见到其中有人能依此安住,也为了令他人得以随顺所见而证入,故作此教诫。显示巴利原文
35. Pāḷiyaṃ anuttaraṃ vimuttiṃ anupāpuṇāthāti ‘‘khīṇāsavā mayaṃ, kiṃ amhākaṃ padhānenā’’ti vāsanādosena vosānaṃ anāpajjitvā pantesu senāsanesu phalasamāpattiyāva vītināmanatthaṃ, taṃ disvā aññesampi diṭṭhānugatisamāpajjanatthañca ovadatīti veditabbaṃ.
跋达瓦基论注释显示巴利原文
Bhaddavaggiyakathāvaṇṇanā
36 36. 这是他们往昔的业:即这三十人共同证悟的前业。还应知道,他们各自于过去诸佛出世时,由听闻正法、皈依、布施、持戒、修定、修观,已经累积了众多趣向解脱的资粮。不然的话,像当生即证悟、善来比丘等殊胜之事,便不可能成就。显示巴利原文
36.Idaṃ nesaṃ pubbakammanti tesaṃ tiṃsajanānaṃ ekato abhisamayassa pubbakammaṃ. Aññampi tesaṃ paccekaṃ pubbabuddhuppādesu saddhammassavanasaraṇagamanadānasīlasamādhivipassanāsamāyogavasena bahuṃ vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ atthevāti gahetabbaṃ. Itarathā hi tadaheva paṭivedho, ehibhikkhubhāvādiviseso ca na sampajjeyya.
伍卢韦喇神变论注释显示巴利原文
Uruvelapāṭihāriyakathāvaṇṇanā
37-38 巴利文中“agarūti bhāriyaṃ na siyāti”意为“不重,即不应为沉重”。“ubhinnaṃ sajotibhūtānanti”意为“于两者皆自生光辉者”。“patte pakkhipīti”意为:令彼龙失去威光,以说法令其满足,授予皈依与戒后,彼整夜敬奉世尊而立;为使结发者们得见,将其放入钵中,非如弄蛇者以强力为之。应知。“yatra hi nāmāti”即“yo nāma”。显示巴利原文
37-38. Pāḷiyaṃ agarūti bhāriyaṃ na siyāti attho. Ubhinnaṃ sajotibhūtānanti ubhosu sajotibhūtesu. Patte pakkhipīti taṃ nāgaṃ nihatatejaṃ dhammadesanāya santappetvā saraṇasīlāni datvā sakalarattiṃ bhagavantaṃ payirupāsitvā ṭhitaṃ jaṭilānaṃ dassanatthaṃ patte pakkhipi, na ahituṇḍiko viya balakkārenāti veditabbaṃ. Yatra hi nāmāti yo nāma.
39 “ajjaṇhoti”意为“今日,即一日”。“aggisālamhīti”意为“在火堂中”。“sumanamanaso”意为“其心与诸善慧佛之心相似”。“adhicittoti”意为“以大悲等为增上心”。“udicchareti”意为“仰视、围绕”。“anekavaṇṇā acciyoti”意为“种种光色,即六色光芒”。“ahaṃ te dhuvabhattena paṭimānanaṃ karissāmīti”为余下之语。显示巴利原文
39.Ajjaṇhoti ajja ekadivasaṃ. Aggisālamhīti agyāgāre. Sumanānaṃ buddhānaṃ manasā sadiso mano assāti sumanamanaso. Adhicittoti mahākaruṇādīhi adhicitto. Udicchareti ullokesuṃ, parivāresunti attho. Anekavaṇṇā acciyoti chabbaṇṇaraṃsiyo vuttā. Ahaṃ te dhuvabhattena paṭimānanaṃ karissāmīti seso.
40 “abhikkantāya rattiyāti”意为“夜已过尽,即中夜时分”。“abhikkantavaṇṇāti”意为“极妙的肤色”。“kevalakappanti”中,kevala 词为“无余”义,kappa 词为“周遍”义,故整体意为“无余周遍的丛林”。“catuddisāti”意为“于四方”。“yatra hi nāmāti”即“yaṃ nāma”。显示巴利原文
40.Abhikkantāyarattiyāti parikkhīṇāya rattiyā, majjharattisamayeti attho. Abhikkantavaṇṇāti abhirūpacchavivaṇṇā. Kevalakappanti ettha kevala-saddassa anavasesattho, kappa-saddassa samantabhāvo, tasmā anavasesaṃ samantato vanasaṇḍanti attho. Catuddisāti catūsu disāsu. Yatra hi nāmāti yaṃ nāma.
43 “aṅgamagadhāti”:意为安那摩揭陀国之居民。“iddhipāṭihāriyanti”:神通本身即是神变。因它能摧破敌对的外道,并祛除所化众生之过失,故称神变;又为利益众生而应行、应现,故称神变。彼即是神变,神通即是神变,故说为“神通神变”。显示巴利原文
43.Aṅgamagadhāti aṅgamagadharaṭṭhavāsino. Iddhipāṭihāriyanti abhiññiddhiyeva paṭipakkhānaṃ titthiyānaṃ, veneyyasattagatadosānañca haraṇato apanayanato pāṭihāriyaṃ, taṃ taṃ vā sattahitaṃ paṭicca haritabbaṃ pavattetabbanti paṭihāriyaṃ, tadeva pāṭihāriyaṃ. Iddhi eva pāṭihāriyaṃ iddhipāṭihāriyaṃ.
44 “paṃsukūlaṃ uppannaṃ hotīti”:意为“以寻求而得”,指富那女仆的尸体被包裹后丢弃的麻布,其上布满虫聚。世尊震动大地后披上此布,后又授予大迦叶长老;此处即就此而言,诸师所说。“kattha nu kho”等思惟,是结发者们为了见到种种神变而作。“pāṇinā pokkharaṇiṃ khaṇitvāti”说为“以手掘池”,是因如同以手挖掘般,以神通除去泥土而予以现示。显示巴利原文
44.Paṃsukūlaṃ uppannaṃ hotīti puṇṇāya dāsiyā sarīraṃ parikkhipitvā chaḍḍitaṃ sāṇamayaṃ kimikulākulaṃ pariyesanavasena uppannaṃ hoti, yaṃ bhagavā bhūmiṃ kampento pārupitvā pacchā mahākassapattherassa adāsi, taṃ sandhāyetaṃ vuttanti vadanti. Kattha nu khotiādiparivitakko jaṭilānaṃ vividhapāṭihāriyadassanatthaṃ kato. Pāṇinā khaṇanto viya iddhiyā mattikaṃ apanetvā dinnattā vuttaṃ ‘‘pāṇinā pokkharaṇiṃ khaṇitvā’’ti.
46 “phāliyantu, kassapa, kaṭṭhānīti”:当知这是优楼频螺迦叶禀告后,世尊所说的话。其余各处也是如此。显示巴利原文
46.Phāliyantu, kassapa, kaṭṭhānīti uruvelakassapena nivedite evamavocāti daṭṭhabbaṃ. Evaṃ sesesupi.
49 于“八夜间降雪之时”一句中:摩伽月末有四夜,颇勒具那月初有四夜,如是两月之间的八夜,称为“八夜间”。在那八夜中,是降雪之时。“出没与潜入”则是就急速交替作此两者而说。显示巴利原文
49.Antaraṭṭhakāsuhimapātasamayeti ettha māghamāsassa avasāne catasso, phagguṇamāsassa ādimhi catassoti evaṃ ubhinnaṃ māsānaṃ antare aṭṭharattiyo antaraṭṭhakā nāma. Tāsu antaraṭṭhakāsu rattīsu himapātakāle. Ummujjananimujjanampi sahasā tadubhayakaraṇavasena vuttaṃ.
50 “udakavāhakoti”指水流。“reṇuhatāyāti”指为尘所染,即未被浸透。“nāvāyāti”指以筏。“idaṃ nu tvaṃ mahāsamaṇāti”:此处原是“idha nu tvaṃ”,将 dha 转写为 da,并加上随韵,便说成“idaṃ nū”,如“ekamidāhaṃ”等例句。这是在问:“你站在此处吗?”“ayamahamasmīti”即“我正是在此。”显示巴利原文
50.Udakavāhakoti udakogho. Reṇuhatāyāti rajokiṇṇāya, atintāyāti attho. Nāvāyāti kullena. Idaṃ nu tvaṃ mahāsamaṇāti idha nu tvaṃ. Dha-kārassa da-kāraṃ, anusārañca katvā ‘‘idaṃ nū’’ti vuttaṃ ‘‘ekamidāha’’ntiādīsu (dī. ni. 1.165, 265) viya. ‘‘Imasmiṃ padese tvaṃ nu kho ṭhitosī’’ti pucchi. Ayamahamasmīti ayamahaṃ idha ṭhitosmīti attho.
51 “cirapaṭikāti”指长久以来。“连同头发一起,一切资具都被水冲走”也应当与上句连接。钻火具、水壶等苦行者的资具称为 khārī,搬运它们的担架称为 khārikāja。“aggihutamissanti”指与火供具一起。显示巴利原文
51.Cirapaṭikāti cirakālato paṭṭhāya. Kesamissaṃ sabbaṃ parikkhāraṃ udake pavāhetvātipi yojetabbaṃ. Araṇikamaṇḍaluādikā tāpasaparikkhārā khārī nāma, taṃharaṇakakājaṃ khārikājaṃ nāma. Aggihutamissanti aggipūjopakaraṇasahitaṃ.
52-3 “upasaggoti”意为“灾祸”。“aḍḍhuḍḍhāni pāṭihāriyasahassānīti”是说,除了伏龙等十五种神变之外,所余略多之数,并非精确计数。显示巴利原文
52-3.Upasaggoti upaddavo. ‘‘Aḍḍhuḍḍhāni pāṭihāriyasahassānī’’ti idaṃ nāgadamanādīni pannarasa pāṭihāriyāni vajjetvā vuttaṃ appakamadhikaṃ gaṇanūpagaṃ na hotīti.
54 “gayāyanti”意为:因靠近名为伽耶的河流,有一村落,依阴性词性而得名伽耶,即于彼处。“gayāsīseti”意为:在名为“伽耶首”的岩石上。显示巴利原文
54.Gayāyanti gayānāmikāya nadiyā adūrabhavattā gāmo itthiliṅgavasena gayā nāma jāto, tassaṃ. Gayāsīseti evaṃnāmake piṭṭhipāsāṇe.
以“此缘眼触所生……或乐”等,通过眼识路心中的乐受、苦受、舍受之门,显示其余色蕴亦在燃烧。此理于其余诸门亦同。“manoti”指有分心,因意门为其所依。“manoviññāṇanti”即摄属于意门路的心。显示巴利原文
‘‘Yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā…pe… sukhaṃ vā’’tiādinā cakkhuviññāṇavīthicittesu somanassadomanassaupekkhāvedanāmukhena sesārūpakkhandhānampi ādittataṃ dasseti. Esa nayo sesesupi. Manoti bhavaṅgacittaṃ manodvārassa adhippetattā. Manoviññāṇanti manodvāravīthipaayāpannameva gahitaṃ.
频婆娑罗相会论注释显示巴利原文
Bimbisārasamāgamakathāvaṇṇanā
55 “Yaññā abhivadanti”意为“人们说‘因祭祀而成就’”。“Upadhīsu”在此处:基于苦、乐等的所依处之义,有四种依——欲依、蕴依、烦恼依、行依。此中,此处意指蕴依,故说“知蕴依中有垢秽”。“Yaññā”即因祭祀。“Yiṭṭhe”指大祭祀。“Hute”指日日应行之火供。“Kiṃ vakkhāmi”即我将说何。显示巴利原文
55.Yaññāabhivadantīti yāgahetu ijjhantīti vadanti. Upadhīsūti ettha dukkhasukhādīnaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena cattāro upadhī kāmakhandhakilesaabhisaṅkhārūpadhīnaṃ vasena. Tesu khandhūpadhi idhādhippetoti āha ‘‘khandhūpadhīsu malanti ñatvā’’ti. Yaññāti yaññahetu. Yiṭṭheti mahāyāge. Huteti divase divase kattabbe aggiparicaraṇe. Kiṃ vakkhāmīti kathaṃ vakkhāmi.
57-8 “Āsīsanā”即心愿、期望。“Siṅgīsuvaṇṇanikkhena”意谓以堆聚的狮子金。在黄金之中,以合金制成的为下劣;较此更胜的是经熔炼注入精华者;较此更胜的是从矿中产出者;较此更胜的是种种天界之金;天金之中,较此更胜的是“cāmīkara”;较此更胜的是“sātakumbha”;较此更胜的是“jambunada”;较此更胜的便是狮子金。其“nikkha”名为五种黄金的计量法。也有说分为八种金等种种类别。于十种圣者住处中——显示巴利原文
57-8.Āsīsanāti manorathā. Siṅgīsuvaṇṇanikkhenāti siṅgīsuvaṇṇassa rāsinā. Suvaṇṇesu hi yuttikataṃ hīnaṃ. Tato rasaviddhaṃ seṭṭhaṃ, tato ākaruppannaṃ seṭṭhaṃ, tato yaṃkiñci dibbasuvaṇṇaṃ seṭṭhaṃ , tatrāpi cāmīkaraṃ, tato sātakumbhaṃ, tato jambunadaṃ, tatopi siṅgīsuvaṇṇaṃ seṭṭhaṃ. Tassa nikkhaṃ nāma pañcasuvaṇṇaparimāṇaṃ. Aṭṭhasuvaṇṇādibhedaṃ anekavidhampi vadanti. Dasasu ariyavāsesūti –
“在此,比丘们,比丘已断除五支,具足六支,有一守护,有四依止,舍离各别执取之谛,彻底止息了寻求,思惟无浊,身行轻安,心善解脱,慧善解脱。”(《长部》3.348, 360;《增支部》10.19)显示巴利原文
‘‘Idha, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno paṇunnapaccekasacco samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño’’ti (dī. ni. 3.348, 360; a. ni. 10.19) –
以上是十种圣者住处。其中,“断除五支”是指已远离五种盖。“具足六支”是指对可爱等六种所缘,生起与悦意等相对的六支舍。“有一守护”是指现起正念。“有四依止”是指有思择地亲近、忍受、回避、遣除,以此四种依止而住。“各别所执之谛已舍”是指为诸执见者各别执取的那些见谛,已被舍离、断除,以此显示以世间智断除邪见。“已完全止息寻求”是指欲寻求、有寻求、梵行寻求这三种寻求已被完全止息、无余、舍离,以此显示三种寻求不复存在。“无浊思惟”是指无欲寻等浊染之心。“身行轻安”是指由第四禅等至而远离粗重。“心善解脱”是指道。“慧善解脱”是指就观察智门而说的果智。这些乃是圣者所住之处,故名“圣者住处”。而彼世尊已住于、居于、成就了这些住处,故为“已住者”。具足十力者,即具足十种身力与十种智力。那十种力是——显示巴利原文
Evamāgatesu dasasu ariyavāsesu. Tattha pañcaṅgavippahīnoti pañcanīvaraṇehi vippayuttatā vuttā. Chaḷaṅgasamannāgatoti iṭṭhādīsu chasu ārammaṇesu somanassitādipaṭipakkhā chaḷaṅgupekkhā vuttā. Ekārakkhoti upaṭṭhitasatitā. Saṅkhāyasevanā adhivāsanā parivajjanā vinodanāsaṅkhātāni cattāri apassenā nissayā etassāti caturāpasseno, etena ca te nissayā dassitā. Paṇunnāni apanītāni diṭṭhigatikehi paccekaṃ gahitāni diṭṭhisaccāni yassa, so paṇunnapaccekasacco, tena lokiyañāṇena diṭṭhippahānaṃ vuttaṃ. Kāmesanā bhavesanābrahmacariyesanāsaṅkhātā esanā sammadeva avayā anūnā saṭṭhā nisaṭṭhā anenāti samavayasaṭṭhesano. Etena tiṇṇaṃ esanānaṃ abhāvo vutto. ‘‘Anāvilasaṅkappo’’ti iminā kāmavitakkādīhi anāvilacittatā. ‘‘Passaddhakāyasaṅkhāro’’ti iminā catutthajjhānasamāyogena vigatadarathatā vuttā. ‘‘Suvimuttacitto’’ti iminā maggo. ‘‘Suvimuttapañño’’ti iminā paccavekkhaṇañāṇamukhena phalañāṇaṃ vuttaṃ. Ete hi ariyā vasanti etthāti ariyavāsāti vuccanti . Te pana vāsā vutthā vasitā sampāditā yena, so vutthavāso, bhagavā. Dasabaloti dasahi kāyabalehi, ñāṇabalehi ca upeto. Yāni hetāni –
黑沼象、恒河象、白象、铜黄象、香象、吉祥象、金象、布萨象、六牙象,此为十种。
(《中部注》1.148;《相应部注》2.2.22;《增支部注》3.10.21;《分别论注》760;《优陀那注》75;《佛种姓注》1.39;《小义释注》81;《无碍解道注》2.2.44)
显示巴利原文 ‘‘Kāḷāvakañca gaṅgeyyaṃ, paṇḍaraṃ tambapiṅgalaṃ; Gandhamaṅgalahemañca, uposathachaddantime dasā’’ti. (ma. ni. aṭṭha. 1.148; saṃ. ni. aṭṭha. 2.2.22; a. ni. aṭṭha. 3.10.21; vibha. aṭṭha. 760; udā. aṭṭha. 75; bu. va. aṭṭha. 1.39; cūḷani. aṭṭha. 81; paṭi. ma. aṭṭha. 2.2.44) –
如上所述,十种象族从最初的辈分起便具足十力功德,其中最上首的十头六牙象之力,即称为世尊身体的十力。而名为黑沼等的普通象有千亿之力,中等之人则有百亿之力,这也称为“那罗延坚固力”。显示巴利原文
Evaṃ vuttāni dasahatthikulāni purimapurimato dasabalaguṇopetāni, tesu sabbajeṭṭhānaṃ dasannaṃ chaddantānaṃ balāni bhagavato kāyassa dasabalāni nāma. Tañca kāḷāvakasaṅkhātānaṃ pakatihatthīnaṃ koṭisahassassa, majjhimapurisānaṃ pana dasannaṃ koṭisahassānañca balaṃ hoti, taṃ ‘‘nārāyanasaṅghātabala’’ntipi vuccati.
经中以“舍利弗,于此,如来如实了知处为处、非处为非处”等语所说(《中部》1.148;《增支部》10.21;《分别论》760;《无碍解道》2.44),即:处非处智力、业异熟智力、一切处行道智力、多界种种界世间智力、众生种种意乐智力、根上下智力、禅那解脱等至杂染清净出起智力、宿住随念智力、天眼智力、漏尽智力——这十种智力,名为世尊的十力。具足十无学支者,即具足与阿罗汉果相应的、经中所说的十种无学法:“无学正见……乃至……无学正定、无学正智、无学正解脱”(《长部》3.348, 360)。这里,正见是以见义而说,也以知义而说为正智;其余与果心相应的一切触等诸法则说为正解脱,应如此理解。显示巴利原文
Yāni panetāni pāḷiyaṃ ‘‘idha, sāriputta, tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānātī’’tiādinā (ma. ni. 1.148; a. ni. 10.21; vibha. 760; paṭi. ma. 2.44) vuttāni ṭhānāṭhānañāṇabalaṃ, kammavipākañāṇabalaṃ, sabbatthagāminipaṭipadāñāṇabalaṃ, anekadhātunānādhātulokañāṇabalaṃ, sattānaṃ nānādhimuttikatāñāṇabalaṃ, indriyaparopariyattañāṇabalaṃ, jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesavodānavuṭṭhānañāṇabalaṃ, pubbenivāsañāṇabalaṃ, dibbacakkhuñāṇabalaṃ, āsavakkhayañāṇabalanti dasabalañāṇāni, imāni bhagavato dasabalāni nāma. Dasahi asekkhehi aṅgehīti arahattaphalasampayuttehi pāḷiyaṃ ‘‘asekkhā sammādiṭṭhi…pe… asekkho sammāsamādhi, asekkhaṃ sammāñāṇaṃ, asekkhā sammāvimuttī’’ti (dī. ni. 3.348, 360) evaṃ vuttehi dasahi asekkhadhammehi samannāgato. Ettha ca dassanaṭṭhena vuttā sammādiṭṭhi eva jānanaṭṭhena sammāñāṇantipi vuttā, vuttāvasesā pana phalacittasampayuttā sabbe phassādidhammā sammāvimuttīti vuttāti daṭṭhabbaṃ.
舍利弗与目犍连出家事注释显示巴利原文
Sāriputtamoggallānapabbajjākathāvaṇṇanā
60 60. 舍利女婆罗门之子即舍利弗。目犍连女婆罗门之子即目犍连。“遮面游方者”,是指以白布遮掩羞处而游行的游方者,由此显示“此人非裸形游方者”。“已知”的解释是:已知。“道”的解释是:已达之道。由此,在“已知”一词中,“知”字是智的同义词;“道”是因词性转换而说为道。“近”字有接近之义,也应与“道”字关联。这是说:所谓“追随在后”,即此道既是求道者已知、已达的智慧,也是他们已到达、已行的道路,所以“我为何不追随呢?”“已知涅槃”是指由推理、比量而知的涅槃。“道”解释为“那道”,意为:为了亲见那由比量所知之法而寻求。显示巴利原文
60. Sārībrāhmaṇiyā putto sāriputto. Moggalībrāhmaṇiyā putto moggallāno. Channaparibbājakassāti setavatthena hirikopīnaṃ chādetvā vicaraṇakaparibbājakassa, tena ‘‘nāyaṃ naggaparibbājako’’ti dasseti. ‘‘Upaññāta’’nti imassa vivaraṇaṃ ñāto cevāti. ‘‘Magga’’nti imassa vivaraṇaṃ upagato ca maggoti. Tena ca upaññātanti ettha ñāta-saddo ñāṇapariyāyo. Magganti liṅgavipallāsena maggova vutto. Upasaddo ca upagamanattho maggasaddenapi sambandhitabboti dasseti. Idaṃ vuttaṃ hoti – yasmā piṭṭhito piṭṭhito anubandhanaṃ nāma atthikehi upaññātaṃ upagatañāṇañceva hoti, tehi upagato paṭipanno maggo ca, tasmā yaṃnūnāhaṃ anubandheyyanti. Upaññātaṃ nibbānanti upapattiyā anumānena ñātaṃ nibbānaṃ. ‘‘Magga’’nti imassa vivaraṇaṃ maggantoti, anumānena ñātaṃ paccakkhato dassanatthāya gavesantoti attho.
为了说明“灭尽”与“灭尽之因”以省略的方式合称为“灭”,故说“或者”等。“令证得”是结语。显示巴利原文
Nirodho ca nirodhūpāyo ca ekasesena nirodhoti vuttoti dassento ‘‘atha vā’’tiādimāha. Paṭipādentoti nigamento.
“从此以后”的意思是:从我证得预流果之后,虽然其余的三道于我尚未生起,但尽管如此,这正是我所寻求的涅槃法。显示巴利原文
Ito uttarīti ito mayā laddhasotāpattito uttari itaramaggattayaṃ yadipi natthi, tathāpi eso eva mayā gavesito nibbānadhammoti attho.
62-3 “以彼为所缘”:即以涅槃为所缘的预流果解脱。“那些尊者”:指那些带着随众的两群比丘,他们于听受世尊教法的当下便证得阿罗汉果;然而上首弟子们由于自身智行之广大,于数日后方证。因此说“如是”等。就嫉妒行为的业性而言,说“即于受用义”。显示巴利原文
62-3.Tadārammaṇāyāti nibbānārammaṇāya sotāpattiphalavimuttiyā. Tesaṃ āyasmantānanti saparisānaṃ tesaṃ dvinnaṃ parisānaṃ tasmiṃyeva khaṇe bhagavato dhammaṃ sutvā arahattaṃ pāpuṇi, aggasāvakā pana attano ñāṇakiccassa mahantatāya katipāhaccayena. Tenāha ‘‘eva’’ntiādi. Usūyanakiriyāya kammabhāvaṃ sandhāya ‘‘upayogatthevā’’ti vuttaṃ.
依止师义务事之解释显示巴利原文
Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā
64 ‘小过与大过’:小的过失与大的过失。‘起立钵’:‘起立’在这里指为乞食而行,如说‘起立时不应放逸’等(《法句经》168)中所说。为起立而持的钵,即称起立钵,因此说‘乞食行持之钵’。问:‘这种称呼有何过失?’答:‘因为在此……’等。人们就在这起立钵中进食,于是对起立钵产生了‘残食’的想法,所以仅凭‘起立’一词,便会让人联想到残食性。也有人说:‘起立一词与残食同义。’此外,‘起立’也可作为‘起立后’的语尾变化,故说‘起立后’。‘受持和尚’:指以心受持和尚的身份,或以请求的话语获得他的许可。显示巴利原文
64.Vajjāvajjanti khuddakaṃ, mahantañca vajjaṃ. Uttiṭṭhapattanti ettha uttiṭṭhaṃ nāma piṇḍāya caraṇaṃ vuccati ‘‘uttiṭṭhe nappamajjeyyā’’tiādīsu (dha. pa. 168) viya. Uttiṭṭhatthāya gahitaṃ pattaṃ uttiṭṭhapattaṃ, tenāha ‘‘piṇḍāya caraṇakapatta’’nti. Tassa upanāme ko dosoti āha ‘‘tasmiṃ hī’’tiādi. Tasmāti yasmā manussā etasmiṃyeva ete bhuñjantīti uttiṭṭhapatte ucchiṭṭhasaññino, tasmā uttiṭṭhapattanti vuttaṃ uttiṭṭha-saddeneva manussānaṃ saññāya ucchiṭṭhatāpi gammatīti. Keci pana ‘‘ucchiṭṭhasaddena samānattho uttiṭṭhasaddo’’ti vadanti. ‘‘Uttiṭṭhā’’ti tvāpaccayantopi hotīti āha ‘‘uṭṭhahitvā’’ti. Upajjhāyaṃ gahetunti upajjhāyattaṃ manasā gahetuṃ, yācanavacanena tassa anumatiṃ gahetunti vā attho.
65 ‘依止’:依止性,即依止师长而行事的状态,意思是恭敬。‘具依止’:与依止俱,意为尊他人为长上,依其教诫而行。因此说‘确立长上之身份’。‘善哉’:善好、美妙。‘轻’:不重,即易护持之意。‘适宜’:与方便相应,如此修行便是度脱的方便。‘适当’:指这是如法之行。‘以令人净信’:以能生净信的身业、语业去完成。‘以身’:为表明此义,示以手印等,以身表示。‘善哉’也是应允之词:当和尚说‘善哉’等时,共住弟子便回应‘善哉’作为应允,因此说‘以身表示’等,这是其意趣所在。‘仅以请求与给予’:最初仅以共住弟子的请求,随后和尚以‘善哉’等语给予许可。显示巴利原文
65. Patissayanaṃ patisso, garuṃ nissāya vattanabhāvo, yaṃkiñci gāravanti attho. Saha patissena sappatisso, paraṃ jeṭṭhaṃ katvā tassovāde vattanatāti attho. Tenāha ‘‘jeṭṭhakabhāvañca upaṭṭhapetvā’’ti. Sāhūti sādhu sundaraṃ. Lahūti agaru, subharatāti attho. Opāyikanti upāyapaṭisaṃyuttaṃ, evaṃ paṭipajjanaṃ nittharaṇūpāyoti attho. Patirūpanti sāmīcikammamidanti attho. Pāsādikenāti pasādāvahena kāyavacīpayogena sampādehīti attho. Kāyenāti etadatthaviññāpakaṃ hatthamuddādiṃ dassento kāyena viññāpeti. Sādhūti sampaṭicchanaṃ sandhāyāti upajjhāyena ‘‘sāhū’’tiādīsu vuttesu saddhivihārikassa ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchanaṃ vacanaṃ sandhāya ‘‘kāyena viññāpetī’’tiādi vuttanti adhippāyo. Āyācanadānamattenāti saddhivihārikassa paṭhamaṃ āyācanamattena, tato upajjhāyassa ca ‘‘sāhū’’tiādinā vacanamattenāti attho.
66 ‘他的’:指共住弟子的。‘两件衣’:上衣与僧伽帝。‘从此开始’:从‘若和尚正在说话时’中的‘不’字开始,由此显示‘不太远’等以‘不’字遮止的诸条,并无犯戒。‘一切处皆恶作’:除灾厄、疯狂、心乱、受痛等情况外,即使是不知制戒而说话者,或患病者,也仍是恶作。因为在灾厄时,偶尔交谈是允许的。其他以‘不’字遮止的类似情况也是如此,但在其他情况下,即使患病者也不得免除。律典中说‘或触摸下方的椅子’等,这是为了避免碰撞原先放在那里的钵等而说的;但若以眼观察,知道没有他物,也可以放置。‘近于犯戒’:指即将犯戒。显示巴利原文
66.Assāti saddhivihārikassa. Dve cīvarānīti uttarāsaṅgaṃ, saṅghāṭiñca sandhāya vadati. Ito paṭṭhāyāti ‘‘na upajjhāyassa bhaṇamānassā’’ti ettha na-kārato paṭṭhāya, tena ‘‘nātidūre’’tiādīsu na-kārapaṭisiddhesu āpatti natthīti dasseti. Sabbattha dukkaṭāpattīti āpadāummattakhittacittavedanaṭṭatādīhi vinā paṇṇattiṃ ajānitvāpi vadantassa gilānassapi dukkaṭameva. Āpadāsu hi antarantarā kathā vattuṃ vaṭṭati. Evamaññesupi na-kārapaṭisiddhesu īdisesu, itaresu pana gilānopi na muccati. Pāḷiyaṃ ‘‘heṭṭhāpīṭhaṃ vā parāmasitvā’’ti idaṃ pubbe tattha ṭhapitapattādinā asaṅghaṭṭanatthāya vuttaṃ, cakkhunā oloketvāpi aññesaṃ abhāvaṃ ñatvāpi ṭhapetuṃ vaṭṭati eva. Āpattiyā āsannanti āpattikaraṇameva.
‘村中’指村内那样的棚舍等场所。‘屋内’指房屋内部。‘在回处’指座堂中。‘洗净之沙’指用水洗过、无尘、清净的沙。‘无烟’指燃火浴室中没有燃烧的烟火。所谓燃火浴室,是位于多雪严寒之地,为预防由此引起的疾病等而令身体出汗的场所。据说在那里,由于黑暗隐蔽,众人一同进入,脱下衣物,为避火烤而以泥涂面,尽情令身出汗,随后用粉等搓洗沐浴。因此律典中说‘应揉合粉’等语。‘上视’指向上看之处,即上方部分。显示巴利原文
Gāmeti antogāme tādise maṇḍapādimhi. Antaraghareti antogehe. Paṭikkamaneti āsanasālāyaṃ. Dhotavālikāyāti udakena gataṭṭhāne nirajāya parisuddhavālikāya. Niddhūmeti jantāghare jaliyamānaaggidhūmarahite. Jantāgharañhi nāma himapātabahulesu desesu tappaccayarogapīḷādinivāraṇatthaṃ sarīrasedāpanaṭṭhānaṃ. Tattha kira andhakārapaṭicchannatāya bahūpi ekato pavisitvā cīvaraṃ nikkhipitvā aggitāpaparihārāya mattikāya mukhaṃ limpitvā sarīraṃ yāvadatthaṃ sedetvā cuṇṇādīhi ubbaṭṭetvā nahāyanti. Teneva pāḷiyaṃ ‘‘cuṇṇaṃ sannetabba’’ntiādi vuttaṃ. Ullokanti uddhaṃ olokanaṭṭhānaṃ. Uparibhāganti attho.
‘应前往他处’:若居住于本法教时生起不喜,应从该处前往其他有善友等具足利益之处。‘不适宜之人’指有惭耻者或无惭耻者,这是针对不求师长增益而说的。然而,若师长无惭无愧、不听教诲,而此弟子有惭耻,与彼不相适宜,此时应舍离师长,与同有惭耻者共受饮食等。在此,不应以师长等身份作为定准。‘前往僧坊’指前往师长的精舍。‘非冢墓间’是特例:若欲离开近行界,不禀白师,不得前往。显示巴利原文
Aññattha netabboti yattha viharato sāsane anabhirati uppannā, tato aññattha kalyāṇamittādisampattiyuttaṭṭhāne netabbo. Visabhāgapuggalānanti lajjino vā alajjino vā upajjhāyassa avaḍḍhikāme sandhāya vuttaṃ. Sace pana upajjhāyo alajjī ovādampi na gaṇhāti, lajjino ca etassa visabhāgā honti, tattha upajjhāyaṃ vihāya lajjīheva saddhiṃ āmisādiparibhogo kātabbo. Upajjhāyādibhāvo hettha na pamāṇanti daṭṭhabbaṃ. Pariveṇaṃ gantvāti upajjhāyassa pariveṇaṃ gantvā. ‘‘Na susāna’’nti idaṃ upalakkhaṇaṃ, upacārasīmato bahi gantukāmena anāpucchā gantuṃ na vaṭṭati.
同住弟子义务事之解释显示巴利原文
Saddhivihārikavattakathāvaṇṇanā
67 67. 在共住弟子义务的解说中,‘应摄受、应护持’等:若阿阇梨与依止师因不敬而不以法摄受、不以食摄受,即违义务,犯恶作。因此《波利》中也说:‘若欲令者,犯。’其余义理极易了知。显示巴利原文
67. Saddhivihārikavattakathāyaṃ saṅgahetabbo anuggahetabbotiādīsu anādariyaṃ paṭicca dhammāmisehi asaṅgaṇhantānaṃ ācariyupajjhāyānaṃ dukkaṭaṃ vattabhedattā. Teneva parivārepi ‘‘nadento āpajjatī’’ti (pari. 322) vuttaṃ. Sesaṃ suviññeyyameva.
未正行义务等之解释显示巴利原文
Nasammāvattanādikathāvaṇṇanā
68 68. 在“不依规则行事”等论述中,“不履行义务”指的是:明知“现在是履行义务的时候”之后,或因骄慢、懈怠等,或因对依止师等不敬,或因认为“不应作”而不知“不得不履行”,便不去做,即犯恶作。然而,若非故意、失念等原因而不履行,则依此无罪。因为一切义务都属于应学法,所以在此应依照应学法中所说的道理来理解一切决断。所谓“依家之爱”,即是慈爱。显示巴利原文
68. Nasammāvattanādikathāyaṃ vattaṃ na pūreyyāti ‘‘vattakaraṇakālo’’ti vatthuvijānanavasena ñatvā mānakosajjādivasena vā upajjhāyādīsu anādarena vā ‘‘akātuṃ na vaṭṭatī’’ti ajānanatāya vā na kareyya, dukkaṭameva. Asañcicca asatiyātiādīhi ca akarontassa pana anāpatti. Sabbāni hi vattāni sekhiyāneva, tasmā sekhiyesu vuttanayenevettha sabbopi vinicchayo veditabbo. Gehassitapemanti mettāpemaṃ.
“不知随喜或不随喜”的意思是:不知道“若我随喜,那些不履行者便有罪;若拒绝而不随喜,则无罪”这个道理。根据“他们之中若有一比丘具足义务……乃至……他们无犯”这句话,若有人说:“我将照看你们同住弟子或门徒中生病的人,并将做一切应做的教导与教诫等事”,而那些同住弟子等却说“你们少事吧”,或者不随喜这种义务,阿阇梨与依止师同样无犯。显示巴利原文
Sādiyanaṃvā asādiyanaṃ vā na jānātīti ‘‘mayi sādiyante akarontānaṃ āpatti hoti, paṭikkhipitvā asādiyante āpatti na hotī’’ti evaṃ na jānātīti attho. ‘‘Tesu eko vattasampanno bhikkhu…pe… tesaṃ anāpattī’’ti vacanato sace koci ‘‘tumhākaṃ saddhivihārike, antevāsike vā gilāne upaṭṭhahissāmi, ovādānusāsaniādikaṃ sabbaṃ kattabbaṃ karissāmī’’ti vadati, te vā saddhivihārikādayo ‘‘appossukkā hothā’’ti vadanti, vattaṃ vā na sādiyanti, ācariyupajjhāyānampi anāpatti.
罗达婆罗门事缘之解释显示巴利原文
Rādhabrāhmaṇavatthukathāvaṇṇanā
69 69. 在罗达婆罗门事缘中,巴利语“uppaṇḍuppaṇḍukajāto”指全身呈现黄白色。为显示黄白色遍布全身的状态,故使用了重叠词。所谓“adhikāra”,即利益。所谓“katavedino”,即以回报来表明他人所施与的利益。授具足戒甘马语中应说的内容,将在最后说明。所谓“parimaṇḍalehi”,即圆满地。显示巴利原文
69. Rādhabrāhmaṇavatthusmiṃ pāḷiyaṃ uppaṇḍuppaṇḍukajātoti sakalasarīre sañjātapaṇḍuvaṇṇo. Paṇḍuvaṇṇassa sakalasarīre byāpitabhāvadassanatthañhi vicchāvacanaṃ kataṃ. Adhikāranti upakāraṃ. Katavedinoti attano kataṃ upakāraṃ paṭikiriyāya ñāpakā. Upasampadākammavācāya yaṃ vattabbaṃ, taṃ pariyosāne vakkhāma. Parimaṇḍalehīti paripuṇṇehi.
71-73 71-73.“制限违犯”即违犯学处。巴利语“piṇḍiyālopabhojana”,意即凭借小腿肚肉的力量而行,依循一口一口地乞食所得之食。“额外所得”即比丘乞食中获取的过量之食。僧食等的分配方式,将在《坐卧具犍度》中予以说明。“寺院”指连同草屋等在内、以围墙环绕的整座僧园。“半层殿”是指单层长堂。亦有说形如象背、状似大蜥蜴的长堂亦属此类。“重阁”即方形高耸的多层殿堂。“楼”指圆顶而无平顶、设有月台,不甚高耸的殿堂。“洞窟”即山洞。“陈尿”即牛尿。显示巴利原文
71-73.Paṇṇattivītikkamanti sikkhāpadavītikkamaṃ. Pāḷiyaṃ piṇḍiyālopabhojananti jaṅghapiṇḍimaṃsabalena caritvā ālopālopavasena pariyiṭṭhabhojanaṃ. Atirekalābhoti bhikkhāhārato adhikalābho. Saṅghabhattādīnaṃ vibhāgo senāsanakkhandhake āvi bhavissati. Vihāroti tiṇakuṭikādisahito pākāraparicchinno sakalo saṅghārāmo. Aḍḍhayogoti ekasālo dīghapāsādo. Hatthipiṭṭhigaruḷasaṇṭhāno dīghapāsādotipi vadanti. Pāsādoti caturasso ucco anekabhūmakapāsādo. Hammiyanti muṇḍacchadano candikaṅgaṇayutto nātiucco pāsādo. Guhāti pabbataguhā. Pūtimuttanti gomuttaṃ.
阿阇梨义务事之解释显示巴利原文
Ācariyavattakathāvaṇṇanā
76 76.“如法被劝诫时”,即依照“应如此披覆”等学处而受到劝诫时。“加以指责”,即以“披覆下衣等有何过失?若这算过失,圆整披覆等也当算过失”等方式加以折难。“即是邪见处”:所谓“见”,即是邪见;此处是苦恼生起之处,故为“邪见处”。“我将依止具寿”,即我将依止具寿而住的意思。显示巴利原文
76.Sahadhammikaṃ vuccamānoti ‘‘evaṃ nivāsetabba’’ntiādinā sikkhāpadena ovadiyamāno. Vādaṃ āropetvāti ‘‘olambitvā nivāsanādīsu ko doso? Yadi doso bhaveyya , parimaṇḍalanivāsanādīsupi doso siyā’’tiādinā niggahaṃ āropetvā. Taṃyeva titthāyatananti diṭṭhisaṅkhātatitthameva āyatanaṃ dukkhuppattiṭṭhānanti titthāyatanaṃ. Āyasmato nissāya vacchāmīti āyasmantaṃ nissāya vasissāmīti attho.
驱逐与许容事之解释显示巴利原文
Paṇāmanākhamāpanākathāvaṇṇanā
80 80.应当联系上下文来理解:依据前文所阐明的特征,依止同住者不由此特征而构成犯戒。然而,有些抄本在此处删去了“不”字,写作“依止同住者依该特征应被视为有罪”,这属于抄写时的疏忽。何以故?如果据此特征便被认定为有罪,那么尚未解除依止者与已解除依止者,都将依所述的特征而犯戒。不仅如此,若果如此,便会与紧随其后的“同住弟子只要依止于阿阇梨而住,就应履行对阿阇梨的一切义务”这句话产生矛盾。在《清净道论》中也如此说——显示巴利原文
80. Yaṃ pubbe lakkhaṇaṃ vuttaṃ, teneva lakkhaṇena nissayantevāsikassa āpatti na veditabbāti sambandhayojanā daṭṭhabbā. Potthakesu pana ‘‘na teneva lakkhaṇenā’’ti ettha na-kāraṃ chaḍḍetvā ‘‘teneva lakkhaṇena nissayantevāsikassa āpatti veditabbā’’ti likhanti, taṃ pamādalikhitaṃ. Tathā hi teneva lakkhaṇena āpattibhāve gayhamāne nissayamuttakassāpi amuttakassāpi āpatti evāti vuttalakkhaṇena āpattiṃ āpajjeyya. Tathā ca ‘‘nissayantevāsikena hi yāva ācariyaṃ nissāya vasati, tāva sabbaṃ ācariyavattaṃ kātabba’’nti iminā anantaravacanena virodho siyā. Visuddhimaggepi ca –
依止阿阇梨、诵习阿阇梨、依止同住者、诵习同住者以及同阿阇梨者,只要依止与诵习的关系尚未断绝,便应予以照顾。显示巴利原文
‘‘Nissayācariya, uddesācariya, nissayantevāsika, uddesantevāsika, samānācariyakā pana yāva nissayauddesā anupacchinnā. Tāva paṭijaggitabbā’’ti (visuddhi. 1.41) –
已说。因此,依前所说之理,将此处脱落的“不”字补回,其义应理解为:如同对同住弟子所说明的特征,依止同住者不构成犯戒。显示巴利原文
Vuttaṃ . Tasmā vuttanayena idha parigaḷitaṃ na-kāraṃ ānetvā teneva saddhivihārikassa vutteneva lakkhaṇena nissayantevāsikassa āpatti na veditabbāti evamattho gahetabbo.
依止止息事之解释显示巴利原文
Nissayapaṭippassaddhikathāvaṇṇanā
83 在“依止寂止”的讨论中,“若比丘与某比丘有共同受用、共同资具,则应于其处求取依止”——此言将求取依止限定于有惭耻者之间,因为对无惭者已予禁止。在此,“资具”一词摄取了共同羯磨等共住关系,因为对资具的受用已由“共同受用”一词所摄;由此也显示,不应与无惭者共行受用与共住。“无有回避”,是指对犯戒没有回避。“如此之处”,即曾于其处求取依止,且与之有共同受用、共同资具者。“如所说”,是指所说的“我将速回”,这是它的含义。“四五日”,这仅是举例说明。若在一两日内同类情况即已显现,则应按所知的日数计算。若乃至四五日仍未显现,则应待所等日数过后方可。然而,以“我是在观察是否同类”为由而行——这是不允许的。显示巴利原文
83. Nissayapaṭippassaddhikathāyaṃ ‘‘yo vā ekasambhogaparibhogo, tassa santike nissayo gahetabbo’’ti iminā lajjīsu eva nissayaggahaṇaṃ niyojeti alajjīsu paṭikkhittattā. Ettha ca paribhogasaddena ekakammādiko saṃvāso gahito paccayaparibhogassa sambhoga-saddena gahitattā, etena ca sambhogasaṃvāsānaṃ alajjīhi saddhiṃ na kattabbataṃ dasseti. Parihāro natthīti āpattiparihāro natthi. Tādisoti yattha nissayo gahitapubbo, yo ca ekasambhogaparibhogo, tādiso. Tathā vuttanti ‘‘lahuṃ āgamissāmī’’ti vuttañceti attho. ‘‘Cattāri pañca divasānī’’ti idaṃ upalakkhaṇamattaṃ. Yadi ekāhadvīhena sabhāgatā paññāyati, ñātadivasena gahetabbova. Athāpi catupañcāhenāpi na paññāyati, yattakehi divasehi paññāyati, tattakāni atikkametabbāni. Sabhāgataṃ olokemīti pana leso na kātabbo.
「年幼者在听」——此处,即便未曾亲闻,若心存「他因某种障缘而延迟,终将到来」之想,亦可取得回避。因此说:「若传话言『我将住于此处』,则不得回避」。显示巴利原文
Daharā suṇantīti ettha asutvāpi āgamissati, kenaci antarāyena cirāyatīti saññāya sati labbhateva parihāro. Tenāha ‘‘idhevāhaṃ vasissāmīti pahiṇati, parihāro natthī’’ti.
「纵然一日亦不得回避」——此语是针对出行时懈怠无力者而言。若为精进有力者,纵使因整理住所等事耽搁数日,亦无过失。显示巴利原文
Ekadivasampi parihāro natthīti gamane nirussāhaṃ sandhāya vuttaṃ. Saussāhassa pana senāsanapaṭisāmanādivasena katipāhe gatepi na doso.
「应住于彼处」:即应于那同分之住处取得依止而住。「应住于彼寺……乃至……可住于彼处」——此言依止之舍断,唯在和尚摄受时方得成立。若和尚因嗔恚或不顾僧团等故而不予摄受,则于他处所取的依止便不会舍断,此即所示之义。显示巴利原文
Tatreva vasitabbanti tatra sabhāgaṭṭhāne eva nissayaṃ gahetvā vasitabbaṃ. ‘‘Taṃyeva vihāraṃ…pe… vasituṃ vaṭṭatī’’ti iminā upajjhāye saṅgaṇhanteyeva taṃsamodhāne nissayapaṭippassaddhi vuttā, tasmiṃ pana kodhena vā gaṇanirapekkhatāya vā asaṅgaṇhante aññesu gahito nissayo na paṭippassambhatīti dasseti.
于「依止导师而废止」一节中,所论「某位导师」等理趣,同样应引申运用于和尚离去等情形——彼处所明之理,于此亦当援引,依其适宜而配合。显示巴利原文
Ācariyamhā nissayapaṭippassaddhiyaṃ vutto ‘‘koci ācariyo’’tiādiko nayo upajjhāyapakkamanādīsupi netvā tattha ca vutto idhāpi netvā yathārahaṃ yojetabbo.
「超越两掷石距,住于另一寺院」是指:在近行界之外的另一寺院中,从弟子们的住处超越两掷石距而住。由此显示:即使在外近行界,若住于距离弟子等住处两掷石距以内的邻近处所,依止并不废止;然而在内近行界中,若超越两掷石距而住,依止即告废止。显示巴利原文
Dve leḍḍupāte atikkamma aññasmiṃ vihāre vasantīti upacārasīmato bahi aññasmiṃ vihāre antevāsikānaṃ vasanaṭṭhānato dve leḍḍupāte atikkamma vasanti. Tena bahiupacārepi antevāsikādīnaṃ vasanaṭṭhānato dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ antare āsannapadese vasati, nissayo na paṭippassambhatīti dasseti. Antoupacārasīmāyaṃ pana dve leḍḍupāte atikkamitvā vasato nissayo na paṭippassambhateva.
关于应授具足戒的五种人论的注释显示巴利原文
Upasampādetabbapañcakakathāvaṇṇanā
84 八十四、在和尚与阿阇梨特相的论说中,「不应令沙弥侍奉」意为不应作为和尚而度其出家。「无学者的此」:无学者,即世间与出世间的戒蕴。显示巴利原文
84. Upajjhācariyalakkhaṇakathāyaṃ na sāmaṇero upaṭṭhāpetabboti upajjhāyena hutvā na pabbājetabbo. Asekkhassa ayanti asekkho, lokiyalokuttaro sīlakkhandho.
「持边见者」,即执取常见与断见二分的人。「后二支」是指「少闻」与「劣慧」这二支。「后三支」是指「不能如法消除已生起的追悔」、「不知罪」、「不知出罪」这三支。因为不能依圣典和注疏中之理,即法,来消除追悔,这种无能便是不善巧,因此这同样被称为罪的一支。显示巴利原文
Antaggāhikāyāti sassatucchedakoṭṭhāsaggāhikāya. Pacchimāni dveti appassuto hoti, duppañño hotīti imāni dve aṅgāni. Pacchimāni tīṇīti na paṭibalo uppannaṃ kukkuccaṃ dhammato vinodetuṃ, āpattiṃ na jānāti, āpattiyā vuṭṭhānaṃ na jānātīti imāni tīṇi. Kukkuccassa hi pāḷiaṭṭhakathānayasaṅkhātadhammato vinodetuṃ apaṭibalatā nāma abyattatā eva hotīti sāpi āpattiaṅgameva vuttā.
殊胜的最上行持名为「上行」,也就是行与止行的戒。依此而制定的学,名为「上行学」,即犍度所摄的学处。学处也因希求于其中圆满者须以受持等方式来修学,故称为「学」。作为道梵行之起始、作为其因的学,称为「初梵行学」,即两部毗奈耶所摄的学处。因此在《清净道论》中亦说:「两部毗奈耶所摄学处为初梵行,犍度所摄行与止行为上行学。」因此,所谓「在有学的制定中」,此处因应修学而被称为有学,因世尊所制定而称为制定。应知,一切两部毗奈耶所摄的学处制定,即称为「有学制定」。「名色分别」,在此处,依善三法中所说的生、地、人、相应、所依、所缘、业、门、相、味等种种差别,分别了知受蕴等四种含摄涅槃的名,以及大种与所造色,这种了知的慧,以及显示此慧的论,名为名色分别。由此显示应精通阿毗达摩之义。「令学」,即令受持。显示巴利原文
Abhivisiṭṭho uttamo samācāro ābhisamācāro, vattapaṭivattasīlaṃ. Taṃ ārabbha paññattā khandhakasikkhāpadasaṅkhātā sikkhā ābhisamācārikā. Sikkhāpadampi hi taṃ tattha paṭipūraṇatthikehi uggahaṇādivasena sikkhitabbato ‘‘sikkhā’’ti vuccati. Maggabrahmacariyassa ādibhūtā kāraṇabhūtāti ādibrahmacariyakā sikkhā, ubhatovibhaṅgapariyāpannasikkhāpadaṃ. Teneva visuddhimaggepi ‘‘ubhatovibhaṅgapariyāpannasikkhāpadaṃ ādibrahmacariyakaṃ, khandhakavattapaayāpannaṃ ābhisamācārika’’nti (visuddhi. 1.11) vuttaṃ. Tasmā sekkhapaṇṇattiya’’nti ettha sikkhitabbato sekkhā, bhagavatā paññattattā paṇṇatti. Sabbāpi ubhatovibhaṅgapariyāpannā sikkhāpadapaṇṇatti ‘‘sekkhapaṇṇattī’’ti vuttāti gahetabbā. Nāmarūpaparicchedeti ettha kusalattikādīhi vuttaṃ jātibhūmipuggalasampayogavatthārammaṇakammadvāralakkhaṇarasādibhedehi vedanākkhandhādicatubbidhaṃ sanibbānaṃ nāmaṃ, bhūtupādāyabhedaṃ rūpañca paricchinditvā jānanapaññā, tappakāsako ca gantho nāmarūpaparicchedo nāma. Iminā abhidhammatthakusalena bhavitabbanti dasseti. Sikkhāpetunti uggaṇhāpetuṃ.
外道前事因缘之解释显示巴利原文
Aññatitthiyapubbavatthukathāvaṇṇanā
86 八十六、在外道别住论中,说到「邪命外道等」:邪命外道是指持无作用论者,而持作用论的尼干陀以及其他裸形外道,则摄于「裸形行者」一词中。外道别住完全只为裸形者而制定。为了显示这是针对那些以此裸形相来到比丘们面前的人,而非隐蔽而来的人,故说「若彼亦」等。其中,「彼亦」即指邪命外道。显示巴利原文
86. Titthiyaparivāsakathāyaṃ ājīvakassa vātiādīsu akiriyavādī ājīvako nāma, kiriyavādino pana nigaṇṭhāpi aññepi naggatitthikā acelakapade saṅgahitā. Sabbathā naggasseva titthiyaparivāso vihito. So ca teneva naggavesena bhikkhūnaṃ santikaṃ āgatassa, na paṭicchādetvā āgatassāti dassetuṃ ‘‘sace sopī’’tiādi vuttaṃ. Tattha sopīti ājīvako.
所谓“微末利养具足”,即对微少的可施物亦不施与。“依色活命者”,即依凭自身色相而生活者。“妓女行处”,即多有妓女往来活动之处。此理于一切处皆同。“青春已过者”,即未出嫁而已至老年,亦即老处女。“取之”,即取著、执取。显示巴利原文
Āmisakiñcikkhasampadānaṃ nāma appamattakassa deyyadhammassa anuppadānaṃ. Rūpūpajīvikāti attano rūpameva nissāya jīvantiyo. Vesiyā gocaro bahulaṃ pavattiṭṭhānaṃ assāti vesiyāgocaro. Esa nayo sabbattha. Yobbannātītāti anividdhā eva mahallikabhāvaṃ pattā thullakumārī evāti vuttaṃ. Ādāyassāti ādānassa gahaṇassa.
五病事因缘之解释显示巴利原文
Pañcābādhavatthukathāvaṇṇanā
88-9 【第八十八至八十九条·五种疾病等事】律文中“我无病,我将还俗”,意为:我,那个无病者,将还俗。“指甲背大小”,所指为小指的指甲背。由于律中说“在隐蔽处,处于未增长阶段、大小不超过指甲背者,方为开许”,因此在非隐蔽处,即使同样大小亦不开许;在隐蔽处,若处于增长阶段者亦不开许——此义已明。然而,若有人计执:“在显露处,小于指甲背大小且未增长者亦为开许”,为遮除此执,故说“但在口部……”等语。显示巴利原文
88-9. Pañcābādhādivatthūsu pāḷiyaṃ somhi arogo, vibbhamissāmīti so ahaṃ arogo, vibbhamissāmīti attho. Nakhapiṭṭhippamāṇanti kaniṭṭhaṅgulinakhapiṭṭhi adhippetā. ‘‘Paṭicchanne ṭhāne nakhapiṭṭhippamāṇaṃ avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ hoti, vaṭṭatī’’ti vuttattā appaṭicchannaṭṭhāne tādisampi na vaṭṭati, paṭicchannaṭṭhānepi ca vaḍḍhanakapakkhe ṭhitopi na vaṭṭatīti siddhameva hoti. Pākaṭaṭṭhānepi pana nakhapiṭṭhippamāṇato ūnataraṃ avaḍḍhanakaṃ vaṭṭatīti ye gaṇheyyuṃ, tesaṃ taṃ gahaṇaṃ paṭisedhetuṃ ‘‘mukhe panā’’tiādi vuttaṃ.
“如枣核大小”,即如酸枣核之大小。“即使处于未增长阶段者亦不开许”——此处“即”字表明:比枣核更小的疮肿亦不开许。因此律文说“令其生皮”,意为:使现有的皮肤覆盖其上。另有一读作“使皮合拢”,意为:使皮肤重新生长合拢。疮肿等病症平息之后,若疮肿处仅留有变色的皮肤,此则为开许。显示巴利原文
Kolaṭṭhimattakopīti badaraṭṭhippamāṇopi. Avaḍḍhanakapakkhe ṭhitopi na vaṭṭatīti ettha pi-saddena kolaṭṭhimattato khuddakataropi gaṇḍo na vaṭṭatīti dasseti. Tenāha ‘‘sacchaviṃ kāretvā’’ti, vijjamānacchaviṃ katvāti attho. ‘‘Sañchavi’’nti vā pāṭho, sañjātacchavinti attho. Gaṇḍādīsu vūpasantesupi gaṇḍānaṃ vivaṇṇampi hoti, taṃ vaṭṭati.
“如红莲白莲花瓣之色”,即红莲花与白莲花花瓣的色泽。“依癞病所说的方式”,显示在隐蔽处未增长者为开许,其余一切处皆不开许的所说之方式。“消耗性疾病”,即痨病。“夜叉所击之病”,指一种病:有夜叉不时降临,将患者摔倒在地,使其手、口等肢体在地面摩擦。显示巴利原文
Padumapuṇḍarīkapattavaṇṇanti rattapadumasetapadumapupphadalavaṇṇaṃ. Kuṭṭhe vuttanayenevāti paṭicchannaṭṭhāne avaḍḍhanakaṃ vaṭṭati, aññattha na kiñcipi vaṭṭatīti vuttanayaṃ dasseti. Sosabyādhīti khayarogo. Yakkhummāroti kadāci kadāci āgantvā bhūmiyaṃ pātetvā hatthamukhādikaṃ avayavaṃ bhūmiyaṃ ghaṃsanako yakkhova rogo.
王臣因缘之解释显示巴利原文
Rājabhaṭavatthukathāvaṇṇanā
90 【第九十条】“我并非国王的仆人”——“前去请假”,此语是针对国王亲自赐予的职位而言。若是由大臣等王事任命者所安置,或是大臣等人的仆从,则向该大臣等人请假亦为应许。显示巴利原文
90.Nadānāhaṃ devassa bhaṭoti āpucchatīti raññā eva dinnaṭṭhānantaraṃ sandhāya vuttaṃ. Yo pana rājakammikehi amaccādīhi ṭhapito, amaccādīnaṃ eva vā bhaṭo hoti, tena taṃ taṃ amaccādimpi āpucchituṃ vaṭṭati.
盗贼事之解释显示巴利原文
Coravatthukathāvaṇṇanā
91 【第九十一条】“因此”——世尊自身乃是法主,故以“来,比丘”的方式度为盎掘摩罗出家;而为诸比丘制定学处时,则如此说——这便是此处的意趣。“如此了知”,即了知“持戒者已生”。显示巴利原文
91.Tasmāti bhagavā sayaṃ yasmā dhammassāmī, tasmā aṅgulimālaṃ ehibhikkhubhāvena pabbājesi, bhikkhūnaṃ pana sikkhāpadaṃ paññapento evamāhāti adhippāyo. Evaṃ jānantīti sīlavā jātoti jānanti.
92 【第九十二条】“停止”——退避。“折断”——折断脚镣之缚。“斩断”——斩断铁链。“解开”——解开绳索之捆绑。“打开”——打开村落封锁等处之村门等。“未曾察觉之人”——负责看守男子的守卫未能察觉之时。显示巴利原文
92.Uparamanti viramanti. Bhinditvāti andubandhanaṃ bhinditvā. Chinditvāti saṅkhalikaṃ chinditvā. Muñcitvāti rajjubandhanaṃ muñcitvā. Vivaritvāti gāmabandhanādīsu gāmadvārādīnaṃ vivaritvā. Apassamānānanti purisaguttiyaṃ gopakānaṃ apassantānaṃ.
95 95. “依前述方式”——即依前文所说“被鞭打、受到惩处”的方式。显示巴利原文
95.Purimanayenevāti ‘‘kasāhato katadaṇḍakammo’’ti ettha vuttanayeneva.
负债者事之解释显示巴利原文
Iṇāyikavatthukathāvaṇṇanā
96 96. “逃跑者”——知悉债主将至,因恐惧而逃走之人。“颈项”——知其为负债者,却出于轻慢而令其出家成为比丘,使其得以脱免债务。“一半又一半”——即一点点地。“应当给予”——不论负债者是否接受财物,施与时皆应满怀热忱。此处亦表明:其余比丘应劝勉他“莫放弃责任”,并与他结伴同行。若他放弃了责任,则应令他以货物价值作赔偿。显示巴利原文
96.Palātopīti iṇasāmikānaṃ āgamanaṃ ñatvā bhayena palāto. Gīvā hotīti iṇāyikabhāvaṃ ñatvā anādarena iṇamuttake bhikkhubhāve pavesitattā. Upaḍḍhupaḍḍhanti thokathokaṃ. Dātabbamevāti iṇāyikena dhanaṃ sampaṭicchatu vā mā vā, dāne saussāheneva bhavitabbaṃ. Aññehi ca bhikkhūhi ‘‘mā dhuraṃ nikkhipāhī’’ti vatvā sahāyakehi bhavitabbanti dasseti. Dhuranikkhepena hissa bhaṇḍagghena kāretabbatā siyāti.
关于奴仆事例的注释显示巴利原文
Dāsavatthukathāvaṇṇanā
97 「赋予奴婢身份而后被买下」:此言旨在说明,为了解除奴婢身份而被买下的人,其购买本身即是获得自由。这类人虽以钱财购得,实则并非奴婢。「依各地习俗」:即是依各个地方通过烧毁奴籍文书等方式解除奴籍的惯例。在灌顶等仪式中,一切束缚皆得解除,因此称为「普遍通行之法」。显示巴利原文
97.‘‘Dāsacārittaṃāropetvā kīto’’ti iminā dāsabhāvaparimocanatthāya kītakaṃ nivatteti. Tādiso hi dhanakkītopi adāso eva. Tattha tattha cārittavasenāti tasmiṃ tasmiṃ janapade dāsapaṇṇajjhāpanādinā adāsakaraṇaniyāmena. Abhisekādīsu sabbabandhanāni mocāpenti, taṃ sandhāya ‘‘sabbasādhāraṇenā’’ti vuttaṃ.
自行登记奴籍者不得出家:那些自由女性,为了保护自己,声称「我们也愿作宫廷侍女」,自行将名字写入国王的奴籍名册;她们的儿子也成为王室奴婢,因此不得为她们剃度出家。「未经诸主人同意者不得出家」:凡有多位主人的,哪怕其中一位未曾同意,也不得为其出家。显示巴利原文
Sayameva paṇṇaṃ āropenti, na vaṭṭatīti tā bhujissitthiyo ‘‘mayampi vaṇṇadāsiyo homā’’ti attano rakkhaṇatthāya sayameva rājūnaṃ dāsipaṇṇe attano nāmaṃ likhāpenti, tāsaṃ puttāpi rājadāsāva honti, tasmā te pabbājetuṃ na vaṭṭati. Tehi adinnā na pabbājetabbāti yattakā tesaṃ sāmino, tesu ekena adinnepi na pabbājetabbā.
「令其获得自由后方可出家」:若某寺院已接受此人为净人,则应向该寺院的僧团告知,通过繁荣羯磨交付财物,使其获得自由后,再为其出家。「如同将酪浆浇于头顶者」:在某些地方,为人解除奴籍时,会将酪浆浇灌头顶,据说这样便成为自由人;这里的意思也一样,以净人之名施与财物即属此类。即便如此施与,在僧团看来此人仍是净人奴婢,因此说「不得出家」。凡是称为「暂时性」的,不论是限定时间后给予,还是将来想收回而给予,一切皆应视为暂时性给予。所谓「无主奴婢」,是指其主人族中亲属皆已亡故、无任何继承者的人;这类人应由同种姓者、同村居民或有权力者使其获得自由后方可出家。神庙奴婢也属奴婢。这类人在某些地方属于王室奴婢,在某些地方属于寺院奴婢,因此不得为其出家。如果已经为奴婢剃度出家,之后见到其主人前来,为作遮掩而将其带走的人,依次第应处以不与取罪;若是奴婢自行逃走的,则无罪。显示巴利原文
Bhujisse pana katvā pabbājetuṃ vaṭṭatīti yassa vihārassa te ārāmikā dinnā, tasmiṃ vihāre saṅghaṃ ñāpetvā phātikammena dhanāni datvā bhujisse katvā pabbājetuṃ vaṭṭati. Takkaṃ sīse āsittakasadisāva hontīti kesuci janapadesu adāse karontā takkaṃ sīse āsiñcanti, tena kira te adāsā honti, evamidampi ārāmikavacanena dānampīti adhippāyo. Tathā dinnepi saṅghassa ārāmikadāso evāti ‘‘neva pabbājetabbo’’ti vuttaṃ. ‘‘Tāvakāliko nāmā’’ti vuttattā kālaparicchedaṃ katvā vā pacchāpi gahetukāmatāya vā dinnaṃ sabbaṃ tāvakālikamevāti gahetabbaṃ. Nissāmikadāso nāma yassa sāmikulaṃ aññātikaṃ maraṇena parikkhīṇaṃ, na koci tassa dāyādo, so pana samānajātikehi vā nivāsagāmavāsīhi vā issarehi vā bhujisso katova pabbājetabbo. Devadāsāpi dāsā eva. Te hi katthaci dese rājadāsā honti, katthaci vihāradāsā, tasmā pabbājetuṃ na vaṭṭati. Dāsampi pabbājetvā sāmike disvā paṭicchādanatthaṃ apanento padavārena adinnādānāpattiyā kāretabbo, dāsassa pana palāyato anāpatti.
关于铁匠光头者事例等的注释显示巴利原文
Kammārabhaṇḍuvatthādikathāvaṇṇanā
98 在有关剃发羯磨问法等事项的论述中,“铁匠之子”——即因年少尚未束髻、剃除须发的铁匠男童,即此所指。“持秤之秃头者”——此处“持秤者”是指以手持秤称量赤铜、黄金等物的铁匠,因此铁匠被称为“持秤者”;他们当中一位剃光头的少年,便是此义。故说“五髻童子”。将一头发作五绺编成发髻,名为“五髻”;此人有此发髻,故名“五髻”。为其剃度时,未曾问过任何比丘便让他出家,因此世尊开许了剃发羯磨的求听。“属于界场范围”——若已结界,即指在该界场内;若未结界,则指在近行界场内,这是它的含义。此处世尊虽仅说“诸比丘,我开许僧团为剃发羯磨求听”,并未宣说不求听之罪,然注释中说“一切人皆已被我等告知……乃至……为其出家者亦无罪”,由此可知:若故意不询问而为人剃发者,应视为犯恶作罪。剃除须发亦属出家作沙门之相,因此有“此为令成沙门之举”等语。“仅持一髻者”——此处所说“一髻”,是指以少许头发束成的发髻;应知毛发极少仅成一髻者即得此名。然而即使只有一缕头发,未经问法亦不得剃除。显示巴利原文
98. Bhaṇḍukammāpucchānādikathāyaṃ kammārabhaṇḍūti daharatāya amoḷibandho muṇḍikasīso kammāradārako eva vutto. Tulādhāramuṇḍakoti ettha tulādhārāti tambasuvaṇṇādīnaṃ tulaṃ hatthena dhāretīti kammārā ‘‘tulādhārā’’ti vuttā, tesu eko muṇḍikasīso daharoti attho. Tenāha ‘‘pañcasikho taruṇadārako’’ti. Ekāva sikhā pañca veṇiyo katvā bandhanena pañcasikhāti vuccati, sā etassa atthīti pañcasikho, tassa sikhaṃ chindantā kañci bhikkhuṃ ajānāpetvāva pabbājesuṃ. Tena bhaṇḍukammāpalokanaṃ anuññātaṃ. Sīmāpariyāpanneti baddhasīmāya sati tadantogadhe, asati upacārasīmantogadheti attho. Ettha ca kiñcāpi ‘‘anujānāmi, bhikkhave, saṅghaṃ apaloketuṃ bhaṇḍukammāyā’’ti ettakameva vuttaṃ, na pana anapalokentassa āpatti vuttā, tathāpi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sabbe āpucchitā amhehītisaññino…pe… pabbājentassapi anāpattī’’ti vuttattā sañcicca anāpucchā kese ohārentassa dukkaṭamevāti daṭṭhabbaṃ. Kesoropanampi samaṇapabbajanavohāraṃ labhatīti āha ‘‘imassa samaṇakaraṇa’’ntiādi. Ekasikhāmattadharoti ettha ekena kesena sikhā ekasikhāti vadanti, appakesāva sikhā evaṃ vuttāti gahetabbā. Ekakesampi pana anāpucchā chindituṃ na vaṭṭatiyeva.
100 “以左手”:这是针对以右手进食者而说的。显示巴利原文
100.Vāmahatthenāti dakkhiṇahatthena bhuñjanato vuttaṃ.
103-4 关于解除依止者所应行之义务,在五项与六项之中,“彼两部巴帝摩卡……乃至……微细文句”,此中所有分别,凡已通晓《戒本注》者,即已了知。“知罪,知非罪”——此句并非就自己已知之处而说犯罪等事,不应那样理解。显示巴利原文
103-4. Nissayamuccanakassa vattesu pañcakachakkesu pana ‘‘ubhayāni kho panassa pātimokkhāni…pe… anubyañjanaso’’ti ettha sabbopi cāyaṃ pabhedo mātikāṭṭhakathāyaṃ ñātāyaṃ ñāto hoti. ‘‘Āpattiṃ jānāti, anāpattiṃ jānātī’’ti idañca attanā ñātaṭṭhānesu āpattādiṃ sandhāya vuttanti na gahetabbaṃ.
拉胡喇事缘之释义显示巴利原文
Rāhulavatthukathāvaṇṇanā
105 “如莲花雨”:犹如落于莲池中的雨,是欲淋湿者身上所降之水。据说,雨降之时,唯愿淋湿者方被淋湿,余人则不湿。说“请接受食物”后便离去的人,其实并不存在——净饭大王出于恭敬,以为世尊将在自国中自受用一切财富,故未邀请。然而世尊前往后,那家竟整夜筹备大布施,为以佛陀为首的僧团安排座席、布置场所、作庄严装饰,如此度过整夜。显示巴利原文
105.Pokkharavassanti pokkhare padumagacche viya atemitukāmānaṃ sarīrato pavaṭṭanakavassaṃ. Tasmiṃ kira vassante temitukāmāva tementi, na itare. ‘‘Bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti vatvā gato nāma natthīti attano santake rajje sabbampi sāpateyyaṃ sayameva paribhuñjissatīti gāravena suddhodanamahārājāpi na nimantesi, gantvā pana gehe sakalarattiṃ mahādānañceva buddhappamukhassa saṅghassa āsanapaññattiṭṭhānālaṅkārañca saṃvidahantova vītināmesi.
“无任何人……乃至……未取钵”:世尊以为即将前往自己父亲的住所,故未取钵。“族城”:即亲族聚居之城。“托钵行仪”:即便在亲族村落中,亦依次第行乞的行仪。“托钵行”:以乞食而行,故称托钵行者,此处指刹帝利。显示巴利原文
Nakoci…pe… pattaṃ vā aggahesīti bhagavā attano pitu nivesanameva gamissatītisaññāya naggahesi. Kulanagareti ñātikulantake nagare. Piṇḍacāriyavattanti attano ñātigāmesupi sapadānacārikavattaṃ. Bhikkhāya cāro caraṇaṃ etassāti bhikkhācāro, khattiyo.
“站立”:起身立于他人门前,以等候应得之食。“不应放逸”:应拒绝由邀请等所得之精美饮食,而以托钵行乞的方式,于此不应放逸。“法”:舍弃不如法之求,依次第而行,应善行此托钵行法。“安乐而卧”:意为以四种威仪安乐而住。显示巴利原文
Uttiṭṭheti uttiṭṭhitvā paresaṃ gharadvāre uddissa ṭhatvā gahetabbapiṇḍe. Nappamajjeyyāti nimantanādivasena labbhamānapaṇītabhojanaṃ paṭikkhipitvā piṇḍāya caraṇavasena tattha nappamajjeyya. Dhammanti anesanaṃ pahāya sapadānaṃ caranto tameva bhikkhācariyadhammaṃ sucaritaṃ careyya. Sukhaṃ setīti catūhi iriyāpathehi sukhaṃ viharatīti attho.
第二偈中“不以恶行行之”,意为不应以游走于妓女等非行境的方式,将如前所述的法行于恶行。余者如前所说。“听闻此偈”,指的是世尊坐在住所中,于亲族集会时,就自己托钵乞食之事说出此偈,听闻这第二偈之后。显示巴利原文
Dutiyagāthāyaṃ na naṃ duccaritanti vesiyādibhede agocare caraṇavasena taṃ yathāvuttaṃ dhammaṃ duccaritaṃ na ca care. Sesaṃ vuttanayameva. Imaṃ pana gāthaṃ sutvāti nivesane nisinnena bhagavatā ñātisamāgame attano piṇḍāya caraṇaṃ nissāya pavattāya gāthāya vuttaṃ imaṃ dutiyagāthaṃ sutvā.
在《法护本生》等故事中,为了随顺情节而展示国王此后直至般涅槃的经历,便如此叙述。因此经中说“亲证预流果”等语。关于“前往吉祥室”,此处应理解为:若世尊当日前往却未能见到她,她将心碎而亡,故世尊才前往探视。显示巴利原文
Dhammapālajātakantiādīsu pana tato parakālesupi rañño pavatti parinibbānaṃ pāpetvā yathāpasaṅgavasena dassetuṃ vuttā. Tenāha ‘‘sotāpattiphalaṃ sacchikatvā’’tiādi. Sirigabbhaṃ gantvāti ettha yadi hi bhagavā tadaheva gantvā na passeyya, sā hadayena phalitena mareyyāti agamāsīti daṭṭhabbaṃ.
“就在那一天”,即世尊探视罗睺罗母的当天。然而《法句注疏》中说:“导师前往迦毘罗卫城,于第三天为为难陀剃度出家。”“散发”,指为戴王冠而在王子时代绑起的发髻被解开,据说人们以此行吉祥仪式。而《沙拉他迪巴尼》中说:“‘散发’,依家族礼仪,是指剃除头发。”“额带”,即绑在额头上的金带,如“某某王”之例。“入住新宫殿的吉祥礼”指家宅吉祥礼,“张伞的吉祥礼”指华盖吉祥礼。“国中美女”,她之所以得此称呼,是因具备他人所无的五种美等殊胜之美。“迅速”,即快速。“不情愿”,指内心不欢喜;但在言语上,当世尊说“难陀,你将出家”时,他出于恭敬无法拒绝,便回答“是”。世尊便以此善巧方便令其出家。显示巴利原文
Taṃ divasamevāti tasmiṃ rāhulamātudassanadivaseyeva. Dhammapadaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘satthā kapilapuraṃ gantvā tatiyadivase nandaṃ pabbājesī’’ti (dha. pa. aṭṭha. 1.12 nandattheravatthu) vuttaṃ. Kesavissajjananti rājamoḷibandhanatthaṃ kumārakāle bandhitasikhāveṇimocanaṃ, taṃ kira karontā maṅgalaṃ karonti. Sāratthadīpaniyaṃ pana ‘‘kesavissajjananti kulamariyādavasena kesoropana’’nti (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.105) vuttaṃ. Paṭṭabandhoti ‘‘asukarājā’’ti naḷāṭe suvaṇṇapaṭṭabandhanaṃ. Abhinavapāsādappavesamaṅgalaṃ gharamaṅgalaṃ. Chattussāpane maṅgalaṃ chattamaṅgalaṃ. Janapadakalyāṇīti janapadamhi kalyāṇī parehi asādhāraṇehi pañcakalyāṇādīhi sahitattā sā evaṃ vuttā. Tuvaṭanti sīghaṃ. Anicchamānanti manasā arocentaṃ, vācāya pana bhagavatā ‘‘pabbajissasi nandā’’ti vutte gāravena paṭikkhipituṃ avisahanto ‘‘āmā’’ti avoca. Bhagavā ca etena lesena pabbājesi.
“梵天色相”:即与梵天相似的容貌。“彼之”:就是“他的”。“无力令其回转”:因为世尊曾有言“不要让他回去”,所以他无法令其回转。“七种圣财”是指:显示巴利原文
Brahmarūpavaṇṇanti brahmarūpasamānarūpaṃ. Tyassāti te assa. Nivattetuṃ na visahīti ‘‘mā naṃ nivattayitthā’’ti bhagavatā vuttattā nāsakkhi. Sattavidhaṃ ariyadhananti –
信财、戒财,惭财与愧财;
闻财与施财,慧实为第七财。
显示巴利原文 ‘‘Saddhādhanaṃ sīladhanaṃ, hiriottappiyaṃ dhanaṃ; Sutadhanañca cāgo ca, paññā ve sattamaṃ dhana’’nti. (a. ni. 7.5, 6) –
以上所说为七种圣财。「于罗睺罗更甚」:意思是罗睺罗出家时,国王所生起的痛苦,比难陀出家时更为深重。「从此以后」:即从此所说悲痛生起之后的时日,因为阿那含已不再生起对亲属的爱恋与嗔恨之心。经文中「对儿子的爱」等语,是为了显示国王对儿子的爱之深切而说。对儿子的爱,是以与自身俱生的喜悦之力所生起的诸色法,震动全身而运行,故说「触及皮肤……乃至骨髓而住」。「比自身更为亲爱者」指世尊。「儿子」指罗睺罗。「以信受者」,意思是毫无疑惑地信受其言语者;若有疑惑,则构成犯戒。显示巴利原文
Evaṃ vuttaṃ sattavidhaṃ ariyadhanaṃ. Adhimattaṃ rāhuleti rāhule pabbajite nandapabbajjāya uppannadukkhatopi adhikataraṃ dukkhaṃ ahosīti attho. Ito pacchāti ito vuttasokuppattito aparadivasesu anāgāmīnaṃ ñātisinehapaṭighacittuppādābhāvā. Pāḷiyaṃ puttapemantiādi raññā puttasinehassa tibbabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Puttasineho hi attanā sahajātapītivegasamuṭṭhitānaṃ rūpadhammānaṃ sakalasarīraṃ khobhetvā pavattanavasena ‘‘chaviṃ…pe… aṭṭhimiñjaṃ āhacca tiṭṭhatī’’ti vutto. Attano piyatarāti bhagavantaṃ sandhāya vadati. Putteti rāhulaṃ. Saddahantenāti tassa vacanena avematikenāti attho. Vimatiyā sati āpatti eva.
学处杖罚羯磨事缘之释义显示巴利原文
Sikkhāpadadaṇḍakammavatthukathāvaṇṇanā
106 在沙弥学处等中,经中的「诸学处」即学之部分,或是增上戒学的成就方便。「生命」:于胜义而言即命根。对其杀害,即不令其依相续而存在,以刀等武器超越、制伏而令毁坏,是为杀生,即杀害生命之义。然而,就实质而言,它仅是对生命有生命想者,生起断绝命根的加行所引发的杀害思。因此,「离杀生」:因离之故,以离除去杀生等恶法,故称「离」;或曰依此而离,故说为「离」,依语法规则称为「离」,此即是受持之离。此理于其余诸条亦同。显示巴利原文
106. Sāmaṇerasikkhāpadādīsu pāḷiyaṃ sikkhāpadānīti sikkhākoṭṭhāsā. Adhisīlasikkhānaṃ vā adhigamūpāyā. Pāṇoti paramatthato jīvitindriyaṃ. Tassa atipātanaṃ pabandhavasena pavattituṃ adatvā satthādīhi atikkamma abhibhavitvā pātanaṃ pāṇātipāto. Pāṇavadhoti attho. So pana atthato pāṇe pāṇasaññino jīvitindriyupacchedakaupakkamasamuṭṭhāpikā vadhakacetanāva. Tasmā pāṇātipātā veramaṇi, verahetutāya verasaṅkhātaṃ pāṇātipātādipāpadhammaṃ maṇati nīharatīti virati ‘‘veramaṇī’’ti vuccati, viramati etāyāti vā ‘‘viramaṇī’’ti vattabbe niruttinayena ‘‘veramaṇī’’ti samādānavirati vuttā. Esa nayo sesesupi.
「不与取」:取未给予之物,即偷盗思。「非梵行」:即非最胜行,是由道与道的修习所引发的淫欲思。「妄语」:即不实之事,其言说乃明知不实而作如实告知之思,是名妄语。由饼粉等制成的谷酒,以及花酒等种类的果酒,合为谷酒果酒。此即令醉者为酒,以放逸之因故为放逸处,依何思而饮之,即以此立名。显示巴利原文
Adinnassa ādānaṃ adinnādānaṃ, theyyacetanāva. Abrahmacariyanti aseṭṭhacariyaṃ, maggena maggapaṭipattisamuṭṭhāpikā methunacetanā. Musāti abhūtavatthu, tassa vādo abhūtataṃ ñatvāva bhūtato viññāpanacetanā musāvādo. Piṭṭhapūvādinibbattasurā ceva pupphāsavādibhedaṃ merayañca surāmerayaṃ. Tadeva madanīyaṭṭhena majjañceva pamādakāraṇaṭṭhena pamādaṭṭhānañca, taṃ yāya cetanāya pivati, tassa etaṃ adhivacanaṃ.
从日出至正午,这是圣者的进食时间,其余时间则是非时。就应受用的意义而言,这里一切时限药都称为食;它的吞咽,此处以省略后词的方式意指为‘食’。非时进食、非时吞咽,名为非时食;或者说,在非时对时限药的吞咽,也应理解为非时食。从实质上讲,它是指非时吞咽时限药的思。显示巴利原文
Aruṇuggamanato paṭṭhāya yāva majjhanhikā ayaṃ ariyānaṃ bhojanassa kālo nāma, tadañño vikālo. Bhuñjitabbaṭṭhena bhojananti idha sabbaṃ yāvakālikaṃ vuccati, tassa ajjhoharaṇaṃ idha uttarapadalopena ‘‘bhojana’’nti adhippetaṃ. Vikāle bhojanaṃ ajjhoharaṇaṃ vikālabhojanaṃ, vikāle vā yāvakālikassa bhojanaṃ ajjhoharaṇaṃ vikālabhojanantipi attho gahetabbo, atthato vikāle yāvakālikaajjhoharaṇacetanāva.
因为与教法不相应,所以违逆的、反于教法的观看,称为非法观看;它是对舞蹈、歌唱等的观看与听闻,以及轮战、赌博等一切游戏的名称。这里所说的‘观看’,因为前五识各自对境的照了性,都可以用‘观看’一词来统摄,所以‘听闻’也被包含在内。以‘舞蹈、歌唱、演奏’等词,此处自己进行舞蹈、歌唱等也应视为被含摄。显示巴利原文
Sāsanassa ananulomattā visūkaṃ paṭāṇībhūtaṃ dassanaṃ visūkadassanaṃ, naccagītādidassanasavanānañceva vaṭṭakayuddhajūtakīḷādisabbakīḷānañca nāmaṃ. Dassananti cettha pañcannampi viññāṇānaṃ yathāsakaṃ visayassa ālocanasabhāvatāya dassana-saddena saṅgahetabbattā savanampi saṅgahitaṃ. Naccagītavādita-saddehi cettha attano naccanagāyanādīnipi saṅgahitānīti daṭṭhabbaṃ.
‘花鬘’是指编结成或未编结,乃至仅以线等制成,为了装饰而佩戴的物品,就称为花鬘。‘香’是指除了涂香粉末等涂抹物以外的任何香类。‘涂香’是指研磨后用来美化皮肤的颜色以及香类。‘持’即佩戴。‘饰’即于不足之处加以填补(令其庄严)。因香而受用、因皮肤美化而受用,名为‘庄严’。或者,持、饰等应与花鬘等依次配对。他们持用(这些)的处所与原因,即是违越之思。显示巴利原文
Mālāti baddhamabaddhaṃ vā antamaso suttādimayampi alaṅkāratthāya piḷandhiyamānaṃ ‘‘mālā’’tveva vuccati. Gandhanti vāsacuṇṇādivilepanato aññaṃ yaṃ kiñci gandhajātaṃ. Vilepananti pisitvā gahitaṃ chavirāgakaraṇañceva gandhajātañca. Dhāraṇaṃ nāma piḷandhanaṃ. Maṇḍanaṃ nāma ūnaṭṭhānapūraṇaṃ. Gandhavasena, chavirāgavasena ca sādiyanaṃ vibhūsanaṃ nāma. Mālādīsu vā dhāraṇādīni yathākkamaṃ yojetabbāni. Tesaṃ dhāraṇādīnaṃ ṭhānaṃ kāraṇaṃ vītikkamacetanā.
“高”,是与“高”同义的语助词。所谓“高床座”,即指超过规定尺寸的床座等。“大床座”,是以不合规的敷具铺设,并有红色帐幕的床座。在此中,床与座由“高床座、大床座”之称而摄,省略了后分(即“床座”二字被省略)。“接受金银”者,此中以“银”一词,摄取了木制摩沙迦等一切钱币,乃至珍珠、摩尼等,以及谷、田地等,亦应知为所摄。以“接受”一词,则摄取了使人接受、使用等行为。“灭摈事”,因为是波罗夷的处所,故为灭摈之相的原因。显示巴利原文
Uccāti ucca-saddena samānattho nipāto, uccāsayanaṃ vuccati pamāṇātikkantaṃ āsandādi. Mahāsayanaṃ akappiyattharaṇehi atthataṃ, salohitavitānañca. Etesu hi āsanaṃ, sayanañca uccāsayanamahāsayana-saddehi gahitāni uttarapadalopena. Jātarūparajatapaṭiggahaṇāti ettha rajata-saddena dārumāsakādi sabbaṃ rūpiyaṃ saṅgahitaṃ, muttāmaṇiādayopettha dhaññakhettavatthādayo ca saṅgahitāti daṭṭhabbā. Paṭiggahaṇa-saddena paṭiggāhāpanasādiyanāni saṅgahitāni. Nāsanavatthūti pārājikaṭṭhānatāya liṅganāsanāya kāraṇaṃ.
107 107. 经中所谓“令一切僧园成遮止”,意思是在一切僧园中,作出禁止入内的遮止。“僧园应作遮止”,意即僧园应被遮止,或指应于僧园内作遮止。因此,以“于彼处作遮止”的方式,依处格而说。“食物之遮止”等,也遵循同样的道理。“或于彼处住”,此句说明了沙弥依戒腊所获得,或属于他自己的固定住处,以此住处义而说“住”。“或于彼处往返”,指的是亲教师与依止师的住处。因此说“自己”等。“自己”,是指自己、亲教师或依止师。“杖”者,以此调伏,故名为杖;而应被施行者,是为业;即杖罚羯磨,指的是遮止等处置。“或令入水”,即是将彼沉入莲池等水中。显示巴利原文
107. Pāḷiyaṃ sabbaṃ saṅghārāmaṃ āvaraṇaṃ karontīti sabbasaṅghārāme pavesanivāraṇaṃ karonti. Saṅghārāmo āvaraṇaṃ kātabboti saṅghārāmo āvaraṇo kātabbo, saṅghārāme vā āvaraṇaṃ kātabbanti attho. Teneva ‘‘tattha āvaraṇaṃ kātu’’nti bhummavasena vuttaṃ. Āhāraṃ āvaraṇantiādīsupi eseva nayo. ‘‘Yattha vā vasatī’’ti iminā sāmaṇerassa vassaggena laddhaṃ vā sakasantakameva vā nibaddhavasanakasenāsanaṃ vuttaṃ. Yattha vā paṭikkamatīti ācariyupajjhāyānaṃ vasanaṭṭhānaṃ vuttaṃ. Tenāha ‘‘attano’’tiādi. Attanoti hi sayaṃ, ācariyassa, upajjhāyassa vāti attho. Daṇḍenti vinenti etenāti daṇḍo, so eva kattabbattā kammanti daṇḍakammaṃ, āvaraṇādi. Udakaṃ vā pavesetunti pokkharaṇīādiudake pavesetuṃ.
未请问而遮止事等说之释义显示巴利原文
Anāpucchāvaraṇavatthuādikathāvaṇṇanā
108 “对共住弟子与近住弟子”,这是针对达上者而言。因为若其亲教师与阿阇梨不如法行事,而不加以惩处,即使在他们之中,其他人也应执行遮止等惩治羯磨。“摄受”,是说“我将破坏他众而后摄受”,通过布施等四摄事,以诱引的方式而作摄受。无论彼众是否被破坏,在作摄受的加行之际,便已有了罪过。“不许破而摄取”,意即既不许可破坏他众,也不许可摄取。然而,“许说其过患”,是出于对教法的尊重,或对他人悲悯,而开许这样说,并非以贪求徒众之心。显示巴利原文
108.Saddhivihārikaantevāsikānampīti upasampanne sandhāya vuttaṃ. Tesupi hi ācariyupajjhāyesu yathā oramanti, tathā tesaṃ niggahaṃ akarontesu aññehi āvaraṇādiniggahakammaṃ kātabbameva. Saṅgaṇhantīti ‘‘paraparisato bhinditvā gaṇhissāmī’’ti dānādicatūhi saṅgahavatthūhi (dī. ni. 3.210; a. ni. 4.32, 256) upalāḷanavasena saṅgaṇhanti. So bhijjatu vā mā vā, saṅgaṇhantassa payoge āpatti eva. Bhinditvā gaṇhituṃ na vaṭṭatīti bhinditumpi na vaṭṭati, gaṇhitumpi na vaṭṭatīti attho. Ādīnavaṃ pana vattuṃ vaṭṭatīti sāsanagāravena vā parānuddayatāya vā vattuṃ vaṭṭati, na parisalolatāya.
“住处的取得亦告消失”一句,以此显示雨安居的中断。即使是已受具足戒者,若犯波罗夷,或因皈依等而失去沙弥身份,其住处的取得亦随之消失,且不得僧团利养,当知此义。“于前分再受皈依”者,是说与受持皈依同日,入前分雨安居。“于后分入雨安居者”者,此仅显明雨安居者利养的领取。在此之前或之后,若沙弥于前分入安居且戒未破,则雨安居者及衣月期间僧团所得之时衣,彼皆应得。“若于后分受持”者,显示于后分入雨安居及安居中断的情况。彼于时衣无份。故说“告白之后应给利养”。显示巴利原文
‘‘Senāsanaggāho ca paṭippassambhatī’’ti iminā vassacchedaṃ dasseti. Upasampannānampi pārājikasamāpattiyā saraṇagamanādisāmaṇerabhāvassāpi vinassanato senāsanaggāho ca paṭippassambhati, saṅghalābhampi te na labhantīti veditabbaṃ. Purimikāya puna saraṇāni gahitānīti saraṇaggahaṇena saha tadahevassa vassūpagamanampi dasseti. Pacchimikāya vassāvāsikanti vassāvāsikalābhaggahaṇadassanamattamevetaṃ, tato purepi, pacchāpi vā vassāvāsikañca cīvaramāsesu saṅghe uppannaṃ kālacīvarañca purimikāya upagantvā avipannasīlo sāmaṇero labhati eva. Sace pacchimikāya gahitānīti pacchimikāya vassūpagamanañca chinnavassatañca dasseti. Tassa hi kālacīvare bhāgo na pāpuṇāti. Tasmā ‘‘apaloketvā lābho dātabbo’’ti vuttaṃ.
然而,对于雨安居者利养,若属住处拥有者的施主们,为守护住处,而称“于后分入安居并履行义务,即便住于自己住处者,亦应给与雨安居者利养”,即使未行告知,也理应给与。至于《心义灯》中所说“于后分得雨安居者利养,是因于后分再次入雨安居故得此利”,此若契合雨安居者施主之意趣而说,则属得当;若就僧团所有、时衣而言,则不合理,当如此了知。显示巴利原文
Vassāvāsikalābho pana yadi senāsanasāmikā dāyakā senāsanaguttatthāya pacchimikāya upagantvā vattaṃ katvā attano senāsane vasantassapi vassāvāsikaṃ dātabbanti vadanti, anapaloketvāpi dātabbova. Yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ ‘‘pacchimikāya vassāvāsikaṃ lacchatīti pacchimikāya puna vassaṃ upagatattā lacchatī’’ti (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.108) vuttaṃ, tampi vassāvāsike dāyakānaṃ imaṃ adhippāyaṃ nissāya vuttañce, sundaraṃ. Saṅghikaṃ, kālacīvarampi sandhāya vuttañce, na yujjatīti veditabbaṃ.
“非不知”者,谓不知其是“酒”而饮者,不犯杀生、离杀生等一切戒的违犯,亦不犯皈依的违犯,但仍有不善业,且构成离饮酒戒的违犯,如同持花鬘等,当如此理解。“其余”者,指离非时食等戒。若故意违犯这些戒,则所违犯的戒即破,然于其余不犯的戒,并不构成驱摈的条件。故于“他们破时”一语中的“破”,即就此义而言。显示巴利原文
Na ajānitvāti ‘‘surā’’ti ajānitvā pivato pāṇātipātaveramaṇiādisabbasīlabhedaṃ, saraṇabhedañca na āpajjati, akusalaṃ pana surāpānaveramaṇisīlabhedo ca hoti mālādidhāraṇādīsu viyāti daṭṭhabbaṃ. Itarānīti vikālabhojanaveramaṇiādīni. Tānipi hi sañcicca vītikkamantassa taṃ taṃ bhijjati eva, itarītaresaṃ pana abhijjamānena nāsanaṅgāni na honti. Teneva ‘‘tesu bhinnesū’’ti bhedavacanaṃ vuttaṃ.
“应令告罪”的意思是:当比丘在僧团中依照“尊者,我犯了罪过……”等方式令其告白后,应授予皈依与戒,因为他们已是犯波罗夷者。因此才说“应以形相灭摈驱摈”。此处所说的驱摈正是指这种灭摈,因为杀生等构成形相灭摈因缘的行为,与说恶语等一同导致堕落,所以才这样说。显示巴利原文
Accayaṃdesāpetabboti ‘‘accayo maṃ, bhante, accagamā’’tiādinā saṅghamajjhe desāpetvā saraṇasīlaṃ dātabbanti adhippāyo pārājikattā tesaṃ. Tenāha ‘‘liṅganāsanāya nāsetabbo’’ti. Ayameva hi nāsanā idha adhippetāti liṅganāsanākāraṇehi pāṇātipātādīhi avaṇṇabhāsanādīnaṃ saha patitattā vuttaṃ.
难道刺沙弥不也是邪见者吗?而且前文已经说过,对他应施行杖罚羯磨灭摈。可是这里却说对邪见者施行形相灭摈,这两者有什么差别呢?为了回应这一质难,而说“持常见或断见中任何一者”。此处意趣如下:如果有人坚执外道所安立的任何常见或断见——例如认为“我或主宰是常、恒”等,或者认为“我将断灭、坏灭”等——而加以宣说,对他而言,此见便构成波罗夷处。他应当以形相灭摈予以驱摈。但如果他没有执持这类见解,仍旧属于教内,只是对佛语的意趣作了颠倒的理解,在比丘们劝诫后仍未舍弃而继续宣说,那么对他而言,此见不构成波罗夷,他应被以刺灭摈驱摈。显示巴利原文
Nanu ca kaṇṭakasāmaṇeropi micchādiṭṭhiko eva, tassa ca heṭṭhā daṇḍakammanāsanāva vuttā. Idha pana micchādiṭṭhikassa liṅganāsanā vuccati, ko imesaṃ bhedoti codanaṃ manasi nidhāyāha ‘‘sassatucchedānañhi aññataradiṭṭhiko’’ti. Ettha cāyamadhippāyo – yo hi ‘‘attā issaro vā nicco dhuvo’’tiādinā vā ‘‘attā ucchijjissati vinassissatī’’tiādinā vā titthiyaparikappitaṃ yaṃ kiñci sassatucchedadiṭṭhiṃ daḷhaṃ gahetvā voharati, tassa sā pārājikaṭṭhānaṃ hoti. So ca liṅganāsanāya nāsetabbo. Yo pana īdisaṃ diṭṭhiṃ aggahetvā sāsanikova hutvā kevalaṃ buddhavacanādhippāyaṃ viparītato gahetvā bhikkhūhi ovadiyamānopi appaṭinissajjitvā voharati, tassa sā diṭṭhi pārājikaṃ na hoti, so pana kaṇṭakanāsanāya eva nāsetabboti.
般哒咖事说的注释显示巴利原文
Paṇḍakavatthukathāvaṇṇanā
109 在黄门这件事中,染着者、嫉妒者、半月者这三种虽然也具备男性身相等,是无因结生者,但由于其烦恼缠缚的力量极为强盛,在表现上与无性黄门相似,因此被称作“黄门”。在他们当中,染着者与嫉妒者二人的烦恼缠缚,可以借由如理作意等方式予以超越而制止,因此说可以让他们出家。然而,半月者在黑月的那半个月里,如同发狂一般的烦恼热恼不可抑制地生起,只有达到超越之后才会止息。因此说在这半个月中不应令其出家。为了显示这种区别,而说“凡对他人”等语句。其中,“染着者”是指:口中染着的人,通过自己放出不净物而令热恼平息。“当嫉妒生起时”是指:由于嫉妒而生起自己想要服侍他人的贪欲时,通过放出不净物而令热恼平息。显示巴利原文
109. Paṇḍakavatthusmiṃ āsittausūyapakkhapaṇḍakā tayopi purisabhāvaliṅgādiyuttā ahetukapaṭisandhikā, te ca kilesapariyuṭṭhānassa balavatāya napuṃsakapaṇḍakasadisattā ‘‘paṇḍakā’’ti vuttā. Tesu āsittausūyapaṇḍakānaṃ dvinnaṃ kilesapariyuṭṭhānaṃ yonisomanasikārādīhi vītikkamato nivāretumpi sakkā, tena te pabbājetabbā vuttā. Pakkhapaṇḍakassa pana kāḷapakkhesu ummādo viya kilesapariḷāho avattharanto āgacchati, vītikkamaṃ patvā eva ca nivattati. Tasmā so tasmiṃ pakkhe na pabbājetabboti vutto. Tadetaṃ vibhāgaṃ dassetuṃ ‘‘yassa paresa’’ntiādi vuttaṃ. Tattha āsittassāti mukhe āsittassa attanopi asucimuccanena pariḷāho vūpasammati. Usūyāya uppannāyāti usūyāya vasena attano sevetukāmatārāge uppanne asucimuttiyā pariḷāho vūpasammati.
由于经中说“种子已除去”,因此,当种子仍然存在而仅除去外相时,并不成为黄门。若比丘并非因病缘而除去它,则只构成粗罪,而不成就黄门性。然而,当种子被除去后,其男根亦不能因贪欲而运作,男性特征消失,胡须等男性外相消失,具足戒亦失坏。其烦恼炽盛,如同非男黄门一般,难以抑制而违犯戒条。因此,对于这样的人,即使已得具足戒,也应当驱摈。若如此,为何在取种子之时不制定波罗夷?对此,一部分人说:“这已由世尊制定,因为世尊说过:‘诸比丘,不得允许未受具足戒的黄门受具足戒,已受具足戒者应驱摈。’”另一部分人则说:“因为取种子的那一刹那并不成为黄门,故于彼刹那不制定波罗夷。然而,由于该比丘在种子被取之后,会以后文所说的方式陷入黄门性,成为非有性者,不再是具足戒所依之基,由此他的具足戒便消失。因此,从他达到黄门性之时开始,便与生来的非男黄门属于同类,说‘已具足戒者应驱摈’指的正是这种不能者,而非在此之前。此人虽是有因结生者,但由于有性的灭尽而类似于无因结生者,所以道果亦不生起。”另有人说:“这是针对出家前便通过方法到达黄门性者而说‘已具足戒者应驱摈’;若已受具足戒后才通过方法变成黄门,其具足戒并不消失。”此说不合道理。应当审慎抉择:凡在出家前因某种方便而成为不能者的,后来也会因同样方便而成为不能者。显示巴利原文
‘‘Bījāni apanītānī’’ti vuttattā bījesu ṭhitesu nimittamatte apanīte paṇḍako na hoti. Bhikkhunopi anābādhapaccayā tadapanayane thullaccayameva, na pana paṇḍakattaṃ, bījesu pana apanītesu aṅgajātampi rāgena kammaniyaṃ na hoti, pumabhāvo vigacchati, massuādipurisaliṅgampi upasampadāpi vigacchati, kilesapariḷāhopi dunnivāravītikkamo hoti napuṃsakapaṇḍakassa viya. Tasmā īdiso upasampannopi nāsetabboti vadanti. Yadi evaṃ kasmā bījuddharaṇe pārājikaṃ na paññattanti? Ettha tāva keci vadanti ‘‘paññattamevetaṃ bhagavatā ‘paṇḍako, bhikkhave, anupasampanno na upasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo’ti vuttattā’’ti. Keci pana ‘‘yasmā bījuddharaṇakkhaṇe paṇḍako na hoti, tasmā tasmiṃ khaṇe pārājikaṃ na paññattaṃ. Yasmā pana so uddhaṭabījo bhikkhu aparena samayena vuttanayena paṇḍakattaṃ āpajjati, abhāvako hoti, upasampadāya avatthu, tato eva cassa upasampadā vigacchati, tasmā esa paṇḍakattupagamanakālato paṭṭhāya jātiyā napuṃsakapaṇḍakena saddhiṃ yojetvā ‘upasampanno nāsetabbo’ti abhabboti vutto, na tato pubbe. Ayañca kiñcāpi sahetuko, bhāvakkhayena panassa ahetukasadisatāya maggopi na uppajjatī’’ti vadanti. Apare pana ‘‘pabbajjato pubbe upakkamena paṇḍakabhāvamāpannaṃ sandhāya ‘upasampanno nāsetabbo’ti vuttaṃ, upasampannassa pana pacchā upakkamena upasampadāpi na vigacchatī’’ti, taṃ na yuttaṃ. Yadaggena hi pabbajjato pubbe upakkamena abhabbo hoti, tadaggena pacchāpi hotīti vīmaṃsitvā gahetabbaṃ.
“非有性者”:即没有女性等性别特征的人。“出家不被禁止”:这里以“出家”一词也含摄了具足戒。因此说“凡于此中出家被禁止”等语。“在那半月中出家被禁止”:然而,在此处,即使在非黄门的半月,也只得个出家身份而已,具足戒在那时并不被许可;而当黄门半月到来时,应知要以驱摈的形式将其逐出。显示巴利原文
Itthattādi bhāvo natthi etassāti abhāvako. Pabbajjā na vāritāti ettha pabbajjāgahaṇeneva upasampadāpi gahitā. Tenāha ‘‘yassa cettha pabbajjā vāritā’’tiādi. Tasmiṃyevassa pakkhe pabbajjā vāritāti ettha pana apaṇḍakapakkhepi pabbajjāmattameva labhati, upasampadā pana tadāpi na vaṭṭati, paṇḍakapakkhe pana āgate liṅganāsanāya nāsetabboti veditabbaṃ.
贼住者事注释显示巴利原文
Theyyasaṃvāsakavatthukathāvaṇṇanā
110 一百一十、在贼住者事中,「家族者」:生于家族,或在彼处被知、被识、著名,或他们知道彼,此为亲族之名。此处仅以盗取相也是共住,故说「三种贼住者」。「不如长幼礼敬」:不接受比丘们或沙弥们的礼敬。显示巴利原文
110. Theyyasaṃvāsakavatthumhi kolaññāti kule jātā, tattha vā viditā ñātā pasiddhā, taṃ vā jānanti kolaññāti ñātakānaṃ nāmaṃ. Theyyāya liṅgaggahaṇamattampi idha saṃvāso evāti āha ‘‘tayo theyyasaṃvāsakā’’ti. Na yathāvuḍḍhaṃ vandananti bhikkhūnaṃ, sāmaṇerānaṃ vā vandanaṃ na sādiyati.
“如长幼礼敬”:指通过自己妄语所示的戒腊顺序接受比丘们的礼敬。然而,年少沙弥接受年长沙弥们的礼敬,年少比丘接受年长者的礼敬,即使接受礼敬,也不成为共住窃取者。“在此义中”:指共住义、所作义中。显示巴利原文
Yathāvuḍḍhaṃ vandananti attanā musāvādena dassitavassakkamena bhikkhūnaṃ vandanaṃ sādiyati, daharasāmaṇero pana vuḍḍhasāmaṇerānaṃ, daharabhikkhu ca vuḍḍhānaṃ vandanaṃ sādiyantopi theyyasaṃvāsako na hoti. Imasmiṃ attheti saṃvāsatthenakatthe.
“比丘戒腊”一语,是依共住窃取者之义而说的。然而,若是自行出家后计算沙弥戒腊者,也属于两义窃取者。不仅男子如此,女子在比丘尼众中这样行持,同样成为共住窃取者。初犯者在此处亦不得免——因为初犯者是对已受具足戒者所制的罪而说,所以在此处初犯者也不得免除。显示巴利原文
‘‘Bhikkhuvassānī’’ti idaṃ saṃvāsatthenake vuttapāṭhavasena vuttaṃ, sayameva pana pabbajitvā sāmaṇeravassāni gaṇentopi ubhayatthenako eva. Na kevalañca purisova, itthīpi bhikkhunīsu evaṃ paṭipajjati, theyyasaṃvāsikāva. Ādikammikāpi cettha na muccanti, upasampannesu eva paññattāpattiṃ paṭicca ādikammikā vuttā, tenevettha ādikammikopi na mutto.
“王……乃至……恐惧”:此处“恐惧”一词应分别与每一项连结。“乃至彼心清净”:指没有了“我将以此出家相欺骗比丘众,与他们共住”这样的不净心,因此称为净心。若以不净心而仅仅取得出家相,之后无论是否与比丘众共住,都成为相窃取者。之后若共住,则是以不能者的身份共住。因此应知,两义窃取者也含摄在相窃取者之中。然而,如果有人因畏惧国王等而以净心取得出家相游方,其后生起“我将计算比丘戒腊而过活”的不净心,那么,仅仅因为生起这样的心念,由于最初是以净心取得出家相的缘故,他并不成为共住窃取者。但是,如果他前往比丘众中,做出计算沙弥戒腊等行为,则应知他成为共住窃取者或两义窃取者。至于后文中与“放下重担”同时所说的“此人也是共住窃取者”,那是就与比丘众相遇时,以接受共住的方式放下重担而言的。因此说“不接受共住,乃至……”。应知其中的关联:他起初并不被称为共住窃取者。另外,在此处,即使没有盗贼等恐惧,以游戏的心态取得出家相,在比丘众前表现出出家者的姿态,但不接受礼拜等,或者以“出家相于我是否庄严”等净心而取得出家相者,也应知道他不成为共住窃取者。显示巴利原文
Rāja…pe… bhayenāti ettha bhaya-saddo paccekaṃ yojetabbo. Yāva so suddhamānasoti ‘‘iminā liṅgena bhikkhū vañcetvā tehi saṃvasissāmī’’ti asuddhacittābhāvena suddhacitto. Tena hi asuddhacittena liṅge gahitamatte pacchā bhikkhūhi saha saṃvasatu vā mā vā, liṅgatthenako hoti. Pacchā saṃvasantopi abhabbo hutvā saṃvasati. Tasmā ubhayatthenakopi liṅgatthenake eva pavisatīti veditabbaṃ. Yo pana rājādibhayena suddhacittova liṅgaṃ gahetvā vicaranto pacchā ‘‘bhikkhuvassāni gaṇetvā jīvissāmī’’ti asuddhacittaṃ uppādeti, so cittuppādamattena theyyasaṃvāsakopi na hoti suddhacittena gahitaliṅgattā. Sace pana so bhikkhūnaṃ santikaṃ gantvā sāmaṇeravassagaṇanādiṃ karoti, tadā saṃvāsatthenako, ubhayatthenako vā hotīti daṭṭhabbaṃ. Yaṃ pana parato saha dhuranikkhepena ‘‘ayampi theyyasaṃvāsako, vā’’ti vuttaṃ, taṃ bhikkhūhi saṅgamma saṃvāsādhivāsanavasena dhuranikkhepaṃ sandhāya vuttaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘saṃvāsaṃ nādhivāseti yāvā’’ti. Tassa tāva theyyasaṃvāsako nāma na vuccatīti sambandho daṭṭhabbo. Ettha ca corādibhayaṃ vināpi kīḷādhippāyena liṅgaṃ gahetvā bhikkhūnaṃ santike pabbajitālayaṃ dassetvā vandanādiṃ asādiyantopi ‘‘sobhati nu kho me pabbajitaliṅga’’ntiādinā suddhacittena gaṇhantopi theyyasaṃvāsako na hotīti daṭṭhabbaṃ.
“一切外道之食”,是指为一切外道共同制定的食物。此处提到“一切共通之食”,是因为如果仅就比丘专属的定额食物而言,共住也可能成立。然而,若不接受共住,即便在无比丘的寺院等处受用寺院食物等,也不成为共住窃取者。“以从事劳作”,指从事耕作等劳务。“携取钵与衣”,指以比丘出家相的身形穿戴受持。显示巴利原文
Sabbapāsaṇḍiyabhattānīti sabbasāmayikānaṃ sādhāraṇaṃ katvā paññattabhattāni, idañca bhikkhūnaññeva niyamitabhattagahaṇe saṃvāsopi sambhaveyyāti sabbasādhāraṇabhattaṃ vuttaṃ. Saṃvāsaṃ pana asādiyitvā abhikkhukavihārādīsu vihārabhattādīni bhuñjantopi theyyasaṃvāsako na hoti eva. Kammantānuṭṭhānenāti kasiādikammakaraṇena. Pattacīvaraṃ ādāyāti bhikkhuliṅgavesena sarīrena dhāretvā.
“凡如此出家者,名为共住窃取者”——这仅是举例说明。然而,即使不知道“共住窃取者”这一名称,只要知道“这样做是不应当的”,或知道“这样做的人不称为沙门”,或知道“如果我禀告,他们就会把我赶走”,或知道“不论以什么方式,出家对我都不成立”,他就成为共住窃取者。但若有人最初抱着“出家已经这样为我所受持”的想法,仅仅因为羞于向他人透露自己中途改成白衣居家服饰等变故而不说,此人并不成为共住窃取者。“仅在未达上之时”——这里用限定语说明:在达上的时候,即使知道共住窃取者的特征,即使为了欺骗也不禀告,此人并不成为共住窃取者。因为他以清净心取得出家相,所以不是出家相窃取者;因为已经获得达上,只是受用了与其相应的共住,所以也不是共住窃取者。然而,未达上者由于取得了应受共住者的出家相,便成为出家相窃取者;仅仅以接受共住这一行为,便成为共住窃取者。显示巴利原文
‘‘Yo evaṃ pabbajati, so theyyasaṃvāsako nāma hotī’’ti idaṃ nidassanamattaṃ, ‘‘theyyasaṃvāsako’’ti pana nāmaṃ ajānantopi ‘‘evaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti vā ‘‘evaṃ karonto samaṇo nāma na hotī’’ti vā ‘‘yadi ārocessāmi, chaḍḍessanti ma’’nti vā ‘‘yena kenaci pabbajjā me na ruhatī’’ti jānāti, theyyasaṃvāsako hoti. Yo pana paṭhamaṃ ‘‘pabbajjā evaṃ me gahitā’’tisaññī kevalaṃ antarā attano setavatthanivāsanādivippakāraṃ pakāsetuṃ lajjanto na katheti, so theyyasaṃvāsako na hoti. Anupasampannakāleyevāti ettha avadhāraṇena upasampannakāle theyyasaṃvāsakalakkhaṇaṃ ñatvā vañcanāyapi nāroceti, theyyasaṃvāsako na hotīti dīpeti. So parisuddhacittena gahitaliṅgattā liṅgatthenako na hoti, laddhūpasampadattā tadanuguṇasseva saṃvāsassa sāditattā saṃvāsatthenakopi na hoti. Anupasampanno pana liṅgatthenako hoti, saṃvāsārahassa liṅgassa gahitattā saṃvāsasādiyanamattena saṃvāsatthenako hoti.
“住于自身出家相中”:指处于具有出家相的状态。“不成共住窃取者”:因为比丘众所授予的出家相未被舍弃,所以不成为出家相窃取者;因为对比丘的认同未被舍弃,所以不成为共住窃取者。至于母本注疏中所说的理由——“因受用了与出家相相应的共住,故不成共住窃取者”,也是依据这同一理由而说的。否则,沙弥在计算比丘戒腊等事上,也同样受用了与出家相相应的共住,那么比丘众授予的出家相既然是两者共有的,共住窃取的性质理应也不成立。就如此处所说的比丘那样,沙弥也应知道:犯波罗夷者,由于他对沙弥的认同尚未被舍弃,所以不成为共住窃取者。“庄严……接受”:指放下受持袈裟的重担,接受了在家人之状态。显示巴利原文
Saliṅge ṭhitoti saliṅgabhāve ṭhito. Theyyasaṃvāsako na hotīti bhikkhūhi dinnaliṅgassa apariccattattā liṅgatthenako na hoti, bhikkhupaṭiññāya apariccattattā saṃvāsatthenako na hotīti. Yaṃ pana mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘liṅgānurūpassa saṃvāsassa sāditattā na saṃvāsatthenako’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) kāraṇaṃ vuttaṃ, tampi idameva kāraṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Itarathā sāmaṇerassapi bhikkhuvassagaṇanādīsu liṅgānurūpasaṃvāso eva sāditoti saṃvāsatthenakatā na siyā bhikkhūhi dinnaliṅgassa ubhinnampi sādhāraṇattā. Yathā cettha bhikkhu, evaṃ sāmaṇeropi pārājikaṃ samāpanno sāmaṇerapaṭiññāya apariccattattā saṃvāsatthenako na hotīti veditabbo. Sobhatīti sampaṭicchitvāti kāsāvadhāraṇe dhuraṃ nikkhipitvā gihibhāvaṃ sampaṭicchitvā.
“任何年长出家者”这一说法,是就沙弥而言的。“在大篮等处”:指放置在由藤条等制成的门户处的特定食器,以此说明在寺院中不与比丘等共同计算戒腊等事。显示巴利原文
Yo koci vuḍḍhapabbajitoti sāmaṇeraṃ sandhāya vuttaṃ. Mahāpeḷādīsūti vilīvādimayesu gharadvāresu ṭhapitabhattabhājanavisesesu, etena vihāre bhikkhūhi saddhiṃ vassagaṇanādīnaṃ akaraṇaṃ dasseti.
投奔外道者事之注释显示巴利原文
Titthiyapakkantakakathāvaṇṇanā
在有关投奔外道等的论述中,“仅取其出家相”是指:并非出于审察等意图,而仅是带着“我将成为外道”的决定,以身体穿戴其标志而已。“自行”是指:不前往外道的处所,自我在僧院内就穿著草衣等。“我将成为阿耆婆……乃至……前往”是指:前往阿耆婆的处所,依其出家仪轨,以“我将成为阿耆婆”的心前往。对于他趋向外道身份这一事,虽然决意已经存在,但因其内心筹谋“前往后再成为”,所以在每一步行进中,只说为恶作。“恶作”:虽在巴帝摩卡中未予明说,但依前面在淫行等事中所说的前方便恶作之理而类推宣说。由此可知,以决意接受标志时,即犯波罗夷;此前的方便业,应说为偷兰遮;若在偷兰遮的刹那退转,则令其忏悔该罪即得解脱,应如此了知。如同此处所说,在破僧、出佛身血等事中,比丘的方便业等所涉及的恶作、偷兰遮、波罗夷的解脱界限,亦应如此了知。在此,因这违背了教法,所以即便是初犯者也不说为无罪。再者,这些及其他诸事,是为了显示(某些人)不具有出家资格,并非在波罗夷篇中另立学处来分别显示波罗夷等,而是统摄在“不堪能者”中一并说明,应如此了知。显示巴利原文
Titthiyapakkantakādikathāsu tesaṃ liṅge ādinnamatteti vīmaṃsādiadhippāyaṃ vinā ‘‘titthiyo bhavissāmī’’ti sanniṭṭhānavasena liṅge kāyena dhāritamatte. Sayamevāti titthiyānaṃ santikaṃ agantvā sayameva saṅghārāmepi kusacīrādīni nivāseti. Ājīvako bhavissāmi…pe… gacchatīti ājīvakānaṃ santike tesaṃ pabbajanavidhinā ‘‘ājīvako bhavissāmī’’ti gacchati. Tassa hi titthiyabhāvūpagamanaṃ pati sanniṭṭhāne vijjamānepi ‘‘gantvā bhavissāmī’’ti parikappitattā padavāre dukkaṭameva vuttaṃ. Dukkaṭanti pāḷiyā avuttepi methunādīsu vuttapubbapayogadukkaṭānulomato vuttaṃ. Etena ca sanniṭṭhānavasena liṅge sampaṭicchite pārājikaṃ, tato purimapayoge thullaccayañca vattabbameva, thullaccayakkhaṇe nivattantopi āpattiṃ desāpetvā muccati evāti daṭṭhabbaṃ. Yathā cettha, evaṃ saṅghabhedepi lohituppādepi bhikkhūnaṃ pubbapayogādīsu dukkaṭathullaccayapārājikāhi muccanasīmā ca veditabbā. Sāsanaviruddhatāyettha ādikammikānampi anāpatti na vuttā. Pabbajjāyapi abhabbatādassanatthaṃ panete, aññe ca pārājikakaṇḍe visuṃ sikkhāpadena pārājikādiṃ adassetvā idha abhabbesu eva vuttāti veditabbaṃ.
“获得彼见解”,这是针对执取外道外观中最殊胜者而说的。对于那些外道,即使接受了常见等邪见,但若未采纳其标志,则不成为投奔外道者;即使未接受那种见解,但若心想“这些人的行仪确实殊妙”而采纳其标志,则必定成为投奔外道者。“因无见解”是指:在比丘身份中,因不存在趋向外道身份的见解;由此也显示,在危难时穿着草衣等的人,如同裸体外道一般,是无罪的。显示巴利原文
Taṃladdhinti titthiyavese seṭṭhabhāvaggahaṇameva sandhāya vuttaṃ. Tesañhi titthiyānaṃ sassatādiggāhaṃ gaṇhantopi liṅge asampaṭicchite titthiyapakkantako na hoti, taṃ laddhiṃ aggahetvāpi ‘‘etesaṃ vatacariyā sundarā’’ti liṅgaṃ sampaṭicchanto titthiyapakkantako hoti eva . Laddhiyā abhāvenāti bhikkhubhāve sālayatāya titthiyabhāvūpagamanaladdhiyā abhāvena, etena ca āpadāsu kusacīrādiṃ pārupantassāpi naggassa viya anāpattiṃ dasseti.
“由具足戒比丘所说”——此处当知:破僧亦由具足戒比丘所说;而杀母等,即使未具足戒者所说亦然。显示巴利原文
Upasampannabhikkhunā kathitoti ettha saṅghabhedakopi upasampannabhikkhunāva kathito, mātughātakādayo pana anupasampannenāpīti daṭṭhabbaṃ.
畜生事之注释显示巴利原文
Tiracchānavatthukathāvaṇṇanā
111 “水中游行、以蛙为食、龙之身体”应联系起来理解。“因恐惧其叫声”意为:比丘见到龙的身体,因害怕它发出叫声。为显示龙身不在猿猴的昏沉等中生起,故说“已释放”等语,以说明其生起之界限。显示巴利原文
111. Udakasañcārikaṃ maṇḍūkabhakkhaṃ nāgasarīranti sambandhitabbaṃ. Vissarabhayenāti nāgassa sarīraṃ disvā bhikkhuno viravanabhayena. Kapimiddhādīsu nāgasarīraṃ nuppajjatīti taduppattisīmaṃ dassento āha ‘‘vissaṭṭho’’tiādi.
杀母等事之注释显示巴利原文
Mātughātakādikathāvaṇṇanā
112 “堕胎”即是清除。由于从畜生等非人趣转入人趣,慈爱等仅对人类之子息生起时,也是锐利明净的,如同出世间功德一般,故说“成为女人之生母”。正如唯有在人类中生起的善心是锐利明净的,不善心生起亦然,故说“自己亦属人类”等。“无间”:此处死亡无间,于地狱结生的果报即名无间;因为它是作为无间之果报而生起,故称无间。“妓女之子”仅为特例:与有夫之妇通奸所生之子,不知其生父而杀之,亦成杀父者。显示巴利原文
112.Apavāhananti sodhanaṃ. Tiracchānādiamanussajātito manussajātikānaññeva puttesu mettādayopi tikkhavisadā honti lokuttaraguṇā viyāti āha ‘‘manussitthibhūtā janikā mātā’’ti. Yathā manussānaññeva kusalappavatti tikkhavisadā, evaṃ akusalappavattipīti āha ‘‘sayampi manussajātikenevā’’tiādi. Ānantariyenāti ettha cutianantaraṃ niraye paṭisandhiphalaṃ anantaraṃ nāma, tasmiṃ anantare janakattena niyuttaṃ ānantariyaṃ, tena. Vesiyā puttoti upalakkhaṇamattaṃ, kulitthiyā aticāriniyā puttopi attano pitaraṃ ajānitvā ghātento pitughātakova hoti.
114 「其余」是指阿那含等。此处应说之义,已于人身波罗夷中说明。显示巴利原文
114.Avasesanti anāgāmiādikaṃ. Yaṃ panettha vattabbaṃ, taṃ manussaviggahapārājike vuttameva.
115 「此破僧者」是针对清净比丘而说的。若先前已犯波罗夷,或因衣等过失而坏失具足戒者,即使破坏僧团,也不犯无间罪;然而僧团确实已被破坏,而其出家并未被禁止——应如此了知。显示巴利原文
115.Ayaṃ saṅghabhedakoti pakatattaṃ bhikkhuṃ sandhāya vuttaṃ. Pubbe eva pārājikaṃ samāpanno vā vatthādidosena vipannopasampado vā saṅghaṃ bhindantopi anantariyaṃ na phusati, saṅgho pana bhinnova hoti, pabbajjā cassa na vāritāti daṭṭhabbaṃ.
「以恶心」即以「以杀害之心」阐明已说之义。「使血流出」:由于如来之身不可破坏,虽敌人亦不能强行割破皮肤等使血向外流出;然而以武器等击打,血液便从本位移出、激荡而积聚一处,仅凭这些击打,施击者便称为「使血流出者」,如提婆达多。破坏塔庙、菩提树或佛像等,则不构成无间业,但属与无间业相似的极重罪。然而,若砍除吸取菩提树养分的枝条,以及损害藏有舍利的塔庙的枝条,则惟有功德。显示巴利原文
‘‘Duṭṭhacittenā’’ti vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘vadhakacittenā’’ti. Lohitaṃ uppādetīti tathāgatassa verīhi abhejjakāyatāya kenaci balakkārena cammādichedaṃ katvā bahi lohitaṃ paggharāpetuṃ na sakkā, āvudhādipahārena pana lohitaṃ ṭhānato calitvā kuppamānaṃ ekattha sañcitaṃ hoti, ettakena pana pahāradāyako lohituppādako nāma hoti devadatto viya. Cetiyaṃ pana bodhiṃ vā paṭimādiṃ vā bhindato ānantariyaṃ na hoti, ānantariyasadisaṃ mahāsāvajjaṃ hoti. Bodhirukkhassa pana ojoharaṇasākhā ceva sadhātukaṃ cetiyaṃ bādhayamānā ca chinditabbā, puññamevettha hoti.
两性人事缘论释显示巴利原文
Ubhatobyañjanakavatthukathāvaṇṇanā
116 “两性人”——一类具有女根,另一类具有男根。因为《双论》中已否定一人同时具有两种性别。第二性征则由与业相应的不善心生起,并无性别实体。即使对于普通男女,业才是性征与性相的起因,而非性别实体;因为性别实体作为某种缘的所缘,在《发趣论》中并未提及。注疏中说‘依女根而有女相’等,指出根为性征生起之因,只是为了表明:唯有具足性别实体者,才有性征的运作。而此处则说明:以不善业之力,即使无根,性征亦可生起。对于这两类两性人,当其于女性生起贪欲时,男性性征便显现,女性性征则隐没;当其于男性生起贪欲时,女性性征便显现,男性性征则隐没。此处‘考察次第’,是为阐明《古伦提》注中所谓‘结生刹那即显现男女性相’之说不当,而进行的义理考察次第。因为《法集论注》中说:‘女相等乃依女根而运作生起’等语。结语为:此人不得出家。若明知某人为被禁止者、不堪能者,或明知某人为堪能者,仍为其剃度或授具足戒,犯恶作。若不知者,一切情况均无罪——应当如此了知。显示巴利原文
116.Itthiubhatobyañjanakoti itthindriyayutto, itaro pana purisindriyayutto. Ekassa hi bhāvadvayaṃ saha nuppajjati yamake (yama. 3.indriyayamaka.188) paṭikkhittattā. Dutiyabyañjanaṃ pana kammasahāyena akusalacitteneva bhāvavirahitaṃ uppajjati. Pakatitthipurisānampi kammameva byañjanaliṅgānaṃ kāraṇaṃ, na bhāvo tassa kenaci paccayena paccayattassa paṭṭhāne avuttattā. Kevalaṃ bhāvasahitānaṃyeva byañjanaliṅgānaṃ pavattidassanatthaṃ aṭṭhakathāsu ‘‘itthindriyaṃ paṭicca itthiliṅgādīnī’’tiādinā (dha. sa. aṭṭha. 632) indriyaṃ byañjanakaāraṇattena vuttaṃ, idha pana akusalabalena indriyaṃ vināpi byañjanaṃ uppajjatīti vuttaṃ. Ubhinnampi cesaṃ ubhatobyañjanakānaṃ yadā itthiyā rāgo uppajjati, tadā purisabyañjanaṃ pākaṭaṃ hoti, itaraṃ paṭicchannaṃ. Yadā purise rāgo uppajjati, tadā itthibyañjanaṃ pākaṭaṃ hoti, itaraṃ paṭicchannaṃ. Tattha vicāraṇakkamoti paṭisandhikkhaṇe eva itthipurisaliṅgānampi pātubhāvappakāsake kurundivacane ayuttatāpakāsanatthaṃ atthavicāraṇakkamo. Aṭṭhasāliniyañhi ‘‘itthiliṅgādīni pana itthindriyaṃ paṭicca pavatte samuṭṭhitānī’’tiādi (dha. sa. aṭṭha. 632) vuttaṃ. Nevassa pabbajjā atthīti yojanā. Yo ca paṭikkhitte abhabbe, bhabbe ca puggale ñatvā pabbājeti, upasampādeti vā, dukkaṭaṃ. Ajānantassa sabbattha anāpattīti veditabbaṃ.
无亲教师等事缘论释显示巴利原文
Anupajjhāyakādivatthukathāvaṇṇanā
117 关于无亲教师等事项,“戒条未制定”——此语是针对“诸比丘,无亲教师者不应授具足戒”这一正在此处制定的戒条而说的。“然而羯磨不被破坏”——此语是说:即使没有亲教师,若在甘马语中称念“某某为亲教师”,无论该亲教师已命终、已还俗,或是其他任何不在场者,只要甘马语中念出了亲教师的名字,羯磨便不被破坏。若不称念亲教师,则成“不触及当事人”所说的羯磨失效。正因如此,巴利原文中说“无亲教师”。注疏中亦解释其义:并非“未称念亲教师”,而是“完全未令人执持亲教师,彻底缺乏亲教师”。巴利原文“由僧团作为亲教师”——意为:在甘马语中称念僧团本身为亲教师,即“此某某为向僧团求具足戒者,某某向僧团请求具足戒,以僧团为亲教师”。同样,“由众数作为亲教师”——此处亦应解作“此某某为向众数求具足戒者”等。如此说来,羯磨亦不被破坏,因为所说的仅是恶作。否则便应说“此人未得具足戒”。因此说“由僧团”等语。其中,若以黄门等为亲教师作羯磨,若除去黄门等而五人组等众数仍满足,羯磨不被破坏;否则即被破坏——应当如此了知。显示巴利原文
117. Anupajjhāyādivatthūsu sikkhāpadaṃ apaññattanti ‘‘na, bhikkhave, anupajjhāyako upasampādetabbo’’ti idheva paññāpiyamānasikkhāpadaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Kammaṃ pana na kuppatī’’ti idaṃ upajjhāyābhāvepi ‘‘itthannāmassa upasampadāpekkho, itthannāmena upajjhāyenā’’ti matassa vā vibbhamantassa vā purāṇaupajjhāyassa, aññassa vā yassa kassaci avijjamānassāpi nāmena sabbattha upajjhāyakittanassa katattā vuttaṃ. Yadi hi upajjhāyakittanaṃ na kareyya, ‘‘puggalaṃ na parāmasatī’’ti vuttakammavipatti eva siyā. Teneva pāḷiyaṃ ‘‘anupajjhāyaka’’nti vuttaṃ. Aṭṭhakathāyampissa ‘‘upajjhāyaṃ akittetvā’’ti avatvā ‘‘upajjhāyaṃ agāhāpetvā sabbena sabbaṃ upajjhāyavirahitaṃ’’icceva atthoti vutto. Pāḷiyaṃ saṅghena upajjhāyenāti ‘‘ayaṃ itthannāmo saṅghassa upasampadāpekkho, itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācati saṅghena upajjhāyenā’’ti evaṃ kammavācāya saṅghameva upajjhāyaṃ kittetvāti attho. Evaṃ gaṇena upajjhāyenāti etthāpi ‘‘ayaṃ itthannāmo gaṇassa upasampadāpekkho’’tiādinā yojanā veditabbā, evaṃ vuttepi kammaṃ na kuppati eva dukkaṭasseva vuttattā. Aññathā ‘‘so ca puggalo anupasampanno’’ti vadeyya. Tenāha ‘‘saṅghenā’’tiādi. Tattha paṇḍakādīhi upajjhāyehi kariyamānesu kammesu paṇḍakādike vināva yadi pañcavaggādigaṇo pūrati, kammaṃ na kuppati, itarathā kuppatīti veditabbaṃ.
无钵衣等事缘论释显示巴利原文
Apattakādivatthukathāvaṇṇanā
118 在无钵衣等事项中,即使钵衣不具足,由于甘马语中宣说了“具足钵衣者”,故不说羯磨破坏,只说恶作。否则,若遗漏此句不宣说,羯磨即被破坏。然而有人言:“如同最初依开许甘马语得具足戒者,现在即使不以‘具足钵衣者’之语作甘马语而授具足戒,也是善具足戒。”此说不合理。因为自开许之时起,若不触及此句即成宣说遗漏之失,如同遗漏“某某向僧团请求具足戒”一句一样。因为该句也是后来才开许的;若不以“尊者,我向僧团请求具足戒”等语请求,而为其授具足戒者,若在说了“此某某向僧团请求具足戒”之后才作甘马语,羯磨即为善作;若不如此,则成失效。因为自最后开许的甘马语之后,任何一句都不可省略,省略宣说即成过失。或者有其他比丘愿意给予——此为连接。显示巴利原文
118. Apattacīvaravatthūsupi pattacīvarānaṃ abhāvepi ‘‘paripuṇṇassa pattacīvara’’nti kammavācāya sāvitattā kammakopaṃ avatvā dukkaṭameva vuttaṃ. Itarathā sāvanāya hāpanato kammakopo eva siyā. Keci pana ‘‘paṭhamaṃ anuññātakammavācāya upasampannā viya idānipi ‘paripuṇṇassa pattacīvara’nti avatvā kammavācāya upasampannāpi sūpasampannāevā’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ. Anuññātakālato paṭṭhāya hi aparāmasanaṃ sāvanāya hāpanavipatti eva hoti ‘‘itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī’’ti padassa hāpane viya. Tampi hi pacchā anuññātaṃ, ‘‘saṅghaṃ, bhante, upasampadaṃ yācāmī’’tiādivākyena ayācetvā tampi upasampādento ‘‘ayaṃ itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī’’ti vatvāva yadi kammavācaṃ karoti, kammaṃ sukatameva hoti , no ce vipannaṃ. Sabbapacchā hi anuññātakammavācato kiñcipi parihāpetuṃ na vaṭṭati, sāvanāya hāpanameva hoti. Aññe vā bhikkhū dātukāmā hontīti sambandho.
「未被触取的施食」——即比丘们所得施食中,未被取走最上份的施食。「与沙弥份额相等」——此处,虽然给予财物份额时与沙弥完全等同,因而并无单独称为「沙弥份额」之物;但为了显示这些黄叶者因其出家仅与钵、衣的准备相关联,与沙弥相似,故如此说,应如此了知。而且,此份额只给予那些确定将在近期出家者。正因如此,才说「直至钵被煮熟」等语。「财物份额」——是指给予寺院的僧团食,以及在寺院中所产生之物,并非施主在其家中布施之物。正因如此,签食等被排除,因为施主会心生后悔。以「药品」等语,则显示此处不存在在家人制作药品等之过失。显示巴利原文
Anāmaṭṭhapiṇḍapātanti bhikkhūhi laddhabhikkhato aggahitaggaṃ piṇḍapātaṃ. Sāmaṇerabhāgasamakoti ettha kiñcāpi sāmaṇerānampi āmisabhāgassa samakameva diyyamānattā visuṃ sāmaṇerabhāgo nāma natthi, pattacīvaraparikammamattapaṭibaddhapabbajjatāya pana sāmaṇerasadisā ete paṇḍupalāsāti dassanatthaṃ evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Niyatāsannapabbajjasseva cāyaṃ bhāgo dīyati. Teneva ‘‘yāva patto paccatī’’tiādi vuttaṃ. Āmisabhāgoti vihāre dinnaṃ saṅghabhattaṃ, tatruppādañca sandhāya vuttaṃ, na dāyakānaṃ gehesu tehi diyyamānaṃ. Teneva salākabhattādi paṭikkhittaṃ, dāyakā vippaṭisārino hontīti. Bhesajjantiādinā pana gihīnaṃ bhesajjakaraṇādidoso ettha na hotīti dasseti.
断手等事缘论注释显示巴利原文
Hatthacchinnādivatthukathāvaṇṇanā
119 119. 在断手等情形中,「于耳根处」——是指整个耳朵被切断。「于耳壳」——即耳轮。而「于耳有穿孔者」——是指下方为佩戴耳环等所穿的孔,因为那里可以愈合。「于羊足处」——即羊足状的鼻骨末端,因为从那里往上不再截断。「能够接合」——是指能恢复为不丑陋的形状,若变得丑陋,则会导致对僧众的毁损。显示巴利原文
119. Hatthacchinnādivatthūsu kaṇṇamūleti sakalassa kaṇṇassa chedaṃ sandhāya vuttaṃ. Kaṇṇasakkhalikāyāti kaṇṇacūḷikāya. Yassa pana kaṇṇāviddheti heṭṭhā kuṇḍalādiṭhapanacchiddaṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi saṅghaṭanakkhamaṃ. Ajapadaketi ajapadanāsikaṭṭhikoṭiyaṃ. Tato hi uddhaṃ na vicchindati. Sakkā hoti sandhetunti avirūpasaṇṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ, virūpaṃ pana parisadūsakataṃ āpādeti.
「驼背身」——即弯曲的身体。「梵天直身」——即身体四肢如同梵天般正直,世尊正是具足如此直身者。显示巴利原文
Khujjasarīroti vaṅkasarīro. Brahmuno viya ujukaṃ gattaṃ sarīraṃ yassa, so brahmujjugatto, bhagavā.
「圆团」:指周身圆形的身体,以此显示只有这类侏儒才不适用。显示巴利原文
Parivaṭumoti samantato vaṭṭakāyo, etena evarūpā eva vāmanakā na vaṭṭantīti dasseti.
「堆堆头」:为了显示多处有肉团状,故用重复词。因此说「如多罗果穗团状」,多罗果的花穗即称为团。「渐细头」:即如塔顶般逐渐变细的头。「管头」:即自始至终粗细均匀如粗竹节的头,称为管头。「壳头」:即如象头般分成两半的头。「耳毛」等解释为「由小虫……」等。针对如猴额头般毛发竖立的情形,说「以头毛……」等。显示巴利原文
Kūṭakūṭasīsoti anekesu ṭhānesu piṇḍikamaṃsataṃ dassetuṃ āmeḍitaṃ kataṃ. Tenāha ‘‘tālaphalapiṇḍisadisenā’’ti, tālaphalānaṃ mañjarī piṇḍi nāma. Anupubbatanukena sīsenāti cetiyathūpikā viya kamena kisena sīsena, thūlaveḷupabbaṃ viya ādito paṭṭhāya yāvapariyosānaṃ samathūlena uccena sīsena samannāgato nāḷisīso nāma. Kappasīsoti gajamatthakaṃ viya dvidhā bhinnasīso. ‘‘Kaṇṇikakeso vā’’ti imassa vivaraṇaṃ ‘‘pāṇakehī’’tiādi. Makkaṭasseva naḷāṭepi kesānaṃ uṭṭhitabhāvaṃ sandhāyāha ‘‘sīsalomehī’’tiādi.
「猴面」:即因额头毛而眉棱不分者。「以眼轮」:指黑眼珠。「斜视」:即侧目而视者。「水影」:指观者在水中的倒影,有人说为水泡。「眼影」:指对面站立者的影子,也有人说是眼窝。「过黄眼」:即猫眼。「蜜黄」:指蜜色的黄眼。「无睫毛眼」:此处「睫毛」一词通指眼睑毛,因无彼故为无睫毛眼。「以眼烂」:即眼睑边缘溃烂的疾患。显示巴利原文
Makkaṭabhamukoti naḷāṭalomehi avibhattalomabhamuko. Akkhicakkalehīti kaṇhamaṇḍalehi. Kekaroti tiriyaṃ passanako. Udakatārakāti olokentānaṃ udake paṭibimbikacchāyā, udakapubbuḷanti keci. Akkhitārakāti abhimukhe ṭhitānaṃ chāyā, akkhigaṇḍakātipi vadanti. Atipiṅgalakkhīti majjārakkhi. Madhupiṅgalanti madhuvaṇṇapiṅgalaṃ. Nippakhumakkhīti ettha pakhuma-saddo akkhidalalomesu nirūḷho, tadabhāvā nippakhumakkhi. Akkhipākenāti akkhidala pariyantesu pūtibhāvāpajjanarogena.
塌鼻——即鼻梁不隆耸者。飞蝗蛙——即巨口蛙。裂口——即嘴角开裂,或始终张口者。歪口——即下颚骨偏斜向一侧者。断唇——即上下唇任一处,天生或后天为刀刃等削去其肉者。羊口——即常流涎者。显示巴利原文
Cipiṭanāsikoti anunnatanāsiko. Paṭaṅgamaṇḍūko nāma mahāmukhamaṇḍūko. Bhinnamukhoti upakkamukhapariyosāno, sabbadā vivaṭamukho vā. Vaṅkamukhoti ekapasse apakkamma ṭhitaheṭṭhimahanukaṭṭhiko. Oṭṭhacchinnakoti ubhosu oṭṭhesu yattha katthaci jātiyā vā pacchā vā satthādinā apanītamaṃsena oṭṭhena samannāgato. Eḷamukhoti niccapaggharitalālāmukho.
裂颈——即颈部向前弯陷者。裂胸——即胸口中间过度凹陷者。裂背亦同此理。凡此种种,即指疥疮身等而言。此处之判定,于麻风等中已作说明,故言‘判定……’等。显示巴利原文
Bhinnagaloti avanatagato. Bhinnauroti atininnauramajjho. Evaṃ bhinnapiṭṭhipi. Sabbañcetanti ‘‘kacchugatto’’tiādiṃ sandhāya vuttaṃ. Ettha ca vinicchayo kuṭṭhādīsu vutto evāti āha ‘‘vinicchayo’’tiādi.
风疝——即因疝风病而睾丸囊肿胀者,纵使以衣遮覆,隆相仍现,此人不应许其出家。外翻——即足横向行走者,经行时膝盖向外。内翻——即足向后翻转者,经行时膝盖向内。大胫——即小腿粗壮者。大足——即生有大脚掌者。足中间——即脚背中部,以此显示其前脚掌与脚跟形相相似。显示巴利原文
Vātaṇḍikoti aṇḍavātarogena uddhutabījaṇḍakosena samannāgato, yassa nivāsanena paṭicchannampi unnataṃ pakāsati, sova na pabbājetabbo. Vikaṭoti tiriyaṃgamanapādo, yassa caṅkamato jāṇukā bahi nigacchanti. Paṇhoti pacchato parivattanakapādo, yassa caṅkamato jāṇukā anto pavisanti. Mahājaṅghoti thūlajaṅgho. Mahāpādoti mahantena pādatalena yutto. Pādavemajjheti piṭṭhipādavemajjhe, etena aggapādo ca paṇhi ca sadisoti dasseti.
“中间挛缩之足”——这是阐明足成挛缩的原因。“前端挛缩之足”——这是阐明其行走如鸟足的挛缩之足。“以脚背行走”——即“以脚的外侧和内侧行走”,这是指以脚掌两侧行走。显示巴利原文
Majjhe saṅkuṭitapādattāti kuṇḍapādatāya kāraṇavibhāvanaṃ. Agge saṅkuṭitapādattāti kuṇḍapādatāya sakuṇapādasseva gamanavibhāvanaṃ. Piṭṭhipādaggena caṅkamantoti ‘‘pādassa bāhirantenāti ca abbhantarantenā’’ti ca idaṃ pādatalassa ubhohi pariyantehi caṅkamanaṃ sandhāya vuttaṃ.
“口吃”——指因发音部位不净而发出的不清晰语音。因他模仿言语,故被称为口吃者。若有人发音器官完备,却一再只发出一个音节,也摄在其中。若有人虽曾口吃,但克服后能说出不重复、流畅的言语,则此人应得出家。显示巴利原文
Mammananti ṭhānakaraṇavisuddhiyā abhāvena ayuttakkharavacanaṃ. Vacanānukaraṇena hi so mammano vutto. Yo ca karaṇasampannopi ekamevakkharaṃ hikkārabahuso vadati, sopi idheva saṅgayhati. Yo vā pana hikkaṃ niggahetvāpi anāmeḍitakkharameva siliṭṭhavacanaṃ vattuṃ samattho, so pabbājetabbo.
“不免于罪”——即明知而故意造作者,不免除罪。若遭遇生命危险等灾厄,非出于自愿而作身体接触者,无罪。“不应接纳”——即不适宜接纳,为义。显示巴利原文
Āpattito na muccatīti ñatvā karontova na muccati. Jīvitantarāyādiāpadāsu aruciyā kāyasāmaggiṃ dentassa anāpatti. Appatto osāraṇanti osāraṇāya anarahoti attho.
依止无惭者事缘论注释显示巴利原文
Alajjinissayavatthukathāvaṇṇanā
120 在依止相关事中,“比丘同分”是指与比丘们相同的见、戒等功德部分,此状态即为比丘同分性。显示巴利原文
120. Nissayapaṭisaṃyuttavatthūsu bhikkhūhi samāno bhāgo diṭṭhisīlādiguṇakoṭṭhāso assāti bhikkhusabhāgo, tassa bhāvo bhikkhusabhāgatā.
行路者等依止事论注释显示巴利原文
Gamikādinissayavatthukathāvaṇṇanā
121 “应作依止”:此处,执取依止即是“依止”,而“应作依止”是修饰语的倒置,即“应作依止者”。“或松懈……乃至……无罪”:由于赶路疲累,即便那样住下也仍是行路人,其意趣是:若该处并无施与依止者,则无罪。以此显示:如果没有疲累等,凭借卧坐处等之具足而住,则有罪。而且此罪由于不离开之故,日日犯下,如此说。即使为染衣等事被长老们派遣,也应仅住至事务完成,不得超出。长老们也只应为一时的事务派遣年轻比丘,应知不得为恒常的事务派遣。由于说“乘船去者……乃至……无罪”,应知除了这类不可抗力之外,不可在没有施与依止者之处入雨安居。显示巴利原文
121.Nissayakaraṇīyoti ettha nissayaggahaṇaṃ nissayo, so karaṇīyo yassāti visesanassa paranipāto daṭṭhabbo. Vissamento vā…pe… anāpattīti gamanasaussāhatāya tathā vasantopi addhiko eva, tattha nissayadāyake asati anāpattīti adhippāyo. Etena ca parissamādiabhāve senāsanādisampadaṃ paṭicca vasato āpattīti dasseti. Tañca agamanapaccayā divase divase āpajjatīti vadanti. Cīvararajanādikiccatthāya garūhi pesitassāpi kiccapariyosānameva vasitabbaṃ, na tato paraṃ. Garūhipi tāvakālikakiccatthameva pesaladaharā pesitabbā, na niccakālakiccatthanti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Nāvāya gacchantassa…pe… anāpattī’’ti vuttattā evarūpaṃ avidheyyataṃ vinā nissayadāyakarahitaṭṭhāne vassaṃ upagantuṃ na vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ.
“依止于彼”即依靠于彼。“于阿沙荼月……乃至……应往彼处”:此处,即使有人等待,心想“某长老将会来此处、将会来此处”,而雨安居入住的日期已到,虽则如此,也不应于原住处入雨安居,而应前往能得依止之处,即使路途遥远,亦应前往,并且以后雨安居的方式进入。显示巴利原文
Tassa nissāyāti taṃ nissāya. Āsāḷhīmāse…pe… tattha gantabbanti ettha pana sacepi ‘‘asuko thero ettha āgamissati āgamissatī’’ti āgamentasseva vassūpanāyikadivaso hoti. Hotu, vasitaṭṭhāne vassaṃ anupagamma yattha nissayo labbhati, dūrepi tattha gantvā pacchimikāya upagantabbaṃ.
122 “以族姓亦可”的意思是,不必称呼“具寿毕巴离的求具足者”这样的名字,用族姓来称呼也是可以的。因此,当被问到“您的戒师叫什么名字”时,便应以族姓回答“具寿迦叶”,这是成立的。所以,该求具足者的任何其他通行的名字,或在彼时为方便而施设的名字,所有这些名字,他们都应取以作告白。如同戒师一样,求具足者也允许以族姓等名字、或者彼时施设的名字来作告白。若在彼时为他取了“提萨”或“龙”等名字,应由教诫者同意,最初就确定下来。这样做了之后,在教诫、询问障碍法时,便如此告知:“你叫什么名字?”“尊者,我名叫龙。”“你的戒师叫什么名字?”“尊者,我戒师名叫提萨。”应如此让二人心中都生起“这是我的名字”之想。但若在彼时用本名说,后来却用提萨等非先前的名字告白,则不得戒。显示巴利原文
122.Gottenapīti ‘‘āyasmato pippalissa upasampadāpekkho’’ti evaṃ nāmaṃ avatvā gottanāmenapīti attho, tena ‘‘konāmo te upajjhāyo’’ti puṭṭhena gottanāmena ‘‘āyasmā kassapo’’ti vattabbanti siddhaṃ hoti. Tasmā aññampi kiñci tassa nāmaṃ pasiddhaṃ, tasmiṃ vā khaṇe sukhaggahaṇatthaṃ nāmaṃ paññāpitaṃ, taṃ sabbaṃ gahetvāpi anussāvanā kātabbā. Yathā upajjhāyassa, evaṃ upasampadāpekkhassapi gottādināmena, taṅkhaṇikanāmena ca anussāvanaṃ kātuṃ vaṭṭati. Tasmimpi khaṇe ‘‘ayaṃ tisso’’ti vā ‘‘nāgo’’ti vā nāmaṃ karontehi anusāsakasammutito paṭhamameva kātabbaṃ, evaṃ katvāpi antarāyikadhammānusāsanapucchanakālesu ‘‘kinnāmosi, ahaṃ bhante nāgo nāma, konāmo te upajjhāyo, upajjhāyo me bhante tisso nāmā’’tiādinā viññāpentena ubhinnampi citte ‘‘mamedaṃ nāma’’nti yathā saññā uppajjati, evaṃ viññāpetabbaṃ. Sace pana tasmiṃ khaṇe pakatināmena vatvā pacchā tissa-nāmādiapubbanāmena anussāveti, na vaṭṭati.
在此,即使不取戒师的名字,仅以“提萨的求具足者”等任何名字,在指定其人时,羯磨也是善作的,如同无戒师等的具足羯磨一般;因为即便戒师不在或无能力,只要在甘马语中指定了人,羯磨便能成就。然而,若求具足者不以他的本名,而以其他名字来告白,羯磨便坏,他不能成为具足者。因为此时等于有一位未受具足者站立当场,所取名字对应的实质之人并不在场,并且告白并未说出其本名。因此,若想改变求具足者的本名,依次以“龙”等名字来告白,应预先告知“你名为龙”等,在教诫、询问障碍法时,让当事者及僧团都清楚明了,如此说明后,方可使用“龙”等名字告白。若一人有多名,可任取其中之一。显示巴利原文
Tattha ca kiñcāpi upajjhāyasseva nāmaṃ aggahetvā yena kenaci nāmena ‘‘tissassa upasampadāpekkho’’tiādināpi puggale parāmaṭṭhe kammaṃ sukatameva hoti anupajjhāyakādīnaṃ upasampadākammaṃ viya upajjhāyassa abhāvepi abhabbattepi kammavācāya puggale parāmaṭṭhe kammassa sijjhanato. Upasampadāpekkhassa pana yathāsakaṃ nāmaṃ vinā aññena nāmena anussāvite kammaṃ kuppati, so anupasampannova hoti. Tattha ṭhito añño anupasampanno viya gahitanāmassa vatthupuggalassa tattha abhāvā, etassa ca nāmassa anussāvanāya avuttattā. Tasmā upasampadāpekkhassa pakatināmaṃ parivattetvā anupubbena nāgādināmena anussāvetukāmena paṭikacceva ‘‘tvaṃ nāgo’’tiādinā viññāpetvā anusāsanaantarāyikadhammapucchanakkhaṇesupi tassa ca saṅghassa ca yathā pākaṭaṃ hoti, tathā pakāsetvāva nāgādināmena anussāvetabbaṃ. Ekassa bahūni nāmāni honti, tesu ekaṃ gahetuṃ vaṭṭati.
求具足者与戒师在一处所取的共同名字,应当于白及一切告白中都采用那一个名字。因为取定之后若于别处改用他名,则文句不同,名字亦异,羯磨便会坏失。唯有在义理与文句上前后一致的白和告白,才能成立。不过,若在戒师名字前加上“具寿提萨的”等,于所有告白中皆连缀“具寿”一词,纵然不如此连缀,亦无过失。显示巴利原文
Yaṃ pana upasampadāpekkhaupajjhāyānaṃ ekattha gahitaṃ nāmaṃ, tadeva ñattiyā, sabbattha anussāvanāsu ca gahetabbaṃ. Gahitato hi aññasmiṃ gahite byañjanaṃ bhinnaṃ nāma hoti, kammaṃ vipajjati. Atthato, hi byañjanato ca abhinnā eva ñatti, anussāvanā ca vaṭṭanti, upajjhāyanāmassa pana purato ‘‘āyasmato tissassā’’tiādinā āyasmanta-padaṃ sabbattha yojetvāpi anussāveti, tathā ayojitepi doso natthi.
虽然圣典中说的是“某名尊者”,将“尊者”一词置于名后,然而如“尊者舍利弗善巧于义”等所示,在名前使用尊者的例证可见,因此前置更为妥当。即便在一处连接、他处不连接,或一处前置连接、他处后置连接,也不会造成告白的减损,因为名号本身并未减损。正因如此,圣典中既有“某名尊者”这样在某处连接的说法,也有“以某名为戒师”等不连接“尊者”的说法。虽然如此,在一切处采用同一种方式——或连接、或不连接——来进行告白,则更为善妙,应如此把握。显示巴利原文
Pāḷiyaṃ pana kiñcāpi ‘‘itthannāmassa āyasmato’’ti pacchato ‘‘āyasmato’’ti padaṃ vuttaṃ, tathāpi ‘‘āyasmā sāriputto atthakusalo’’tiādinā nāmassa purato āyasmanta-padayogassa dassanato puratova payogo yuttataro. Tañca ekattha yojetvā aññattha ayojitepi ekattha purato yojetvā aññattha pacchato yojanepi sāvanāya hāpanaṃ nāma na hoti nāmassa ahāpitattā. Teneva pāḷiyampi ‘‘itthannāmassa āyasmato’’ti ekattha yojetvā ‘‘itthannāmena upajjhāyenā’’tiādīsu ‘‘āyasmato’’ti na yojitanti vadanti. Tañca kiñcāpi evaṃ, tathāpi sabbaṭṭhānepi ekeneva pakārena yojetvā eva vā ayojetvā vā anussāvanaṃ pasatthataranti gahetabbaṃ.
二求具足者等事论注释显示巴利原文
Dveupasampadāpekkhādivatthukathāvaṇṇanā
123 “同一”:在同一刹那中,他们的宣告为同一宣告,谓之同一宣告;对于求受具足戒者,可对他们作同一宣告。因此说“可作同一宣告”,此句应视为一词的格位省略。“或由同一”的意思是:二人于同一刹那,以同一甘马语、由同一轨范师作宣告。以“此佛护及此法护是尊者僧护的求受具足戒者”等方式,应视作由同一轨范师在同一时刻对二人的宣告方式。依此方式,也应视作三人由同一轨范师在同一时刻的宣告。显示巴利原文
123. Ekato saheva ekasmiṃ khaṇe anussāvanaṃ etesanti ekānussāvanā, upasampadāpekkhā, ete ekānussāvane kātuṃ. Tenāha ‘‘ekānussāvane kātu’’nti, idañca ekaṃ padaṃ vibhattialopena daṭṭhabbaṃ. Ekena vāti dvinnampi ekasmiṃ khaṇe ekāya eva kammavācāya anussāvane ekenācariyenāti attho. ‘‘Ayaṃ buddharakkhito ca ayaṃ dhammarakkhito ca āyasmato saṅgharakkhitassa upasampadāpekkho’’tiādinā nayena ekena ācariyena dvinnaṃ ekasmiṃ khaṇe anussāvananayo daṭṭhabbo. Imināva nayena tiṇṇampi ekena ācariyena ekakkhaṇe anussāvanaṃ daṭṭhabbaṃ.
“一起宣告”,即依前述方式:“由一位(宣告)一位,由另一位(宣告)另一位”等,如前所说的方法,二人由二位轨范师,或三人由三位轨范师,或者三人也由一位轨范师一起宣告,此义且是由同一位亲教师。“但非由不同亲教师”此句是遮止语:由一位轨范师与二位或三位亲教师,对二位或三位求受具足戒者,在同一刹那以同一甘马语作同一宣告,这是不允许的。然而,并非不准许由不同轨范师、不同亲教师为三人作同一宣告,因此说“但若不同轨范师、不同亲教师……是允许的”。而这里所说的“帝须长老(宣告)苏摩那长老的共住弟子,苏摩那长老(宣告)帝须长老的共住弟子”,如此由亲教师们互相宣告共住弟子,仅是举例而已。因此,若帝须长老宣告苏摩那长老的共住弟子,苏摩那长老宣告难陀长老的共住弟子,且彼此互相成为满众者,是允许的。但若亲教师自己亲自宣告自己的共住弟子,此处则无可非议,羯磨即是善作的。即使没有亲教师的人,由任何人宣告也能得受具足戒,何况有亲教师而由亲教师亲自宣告?应如此理解。正是为了显示不成立的情况,才说“但若”等。显示巴利原文
Purimanayeneva ekato anussāvane kātunti ‘‘ekena ekassa, aññena itarassā’’tiādinā pubbe vuttanayena dvinnaṃ dvīhi vā, tiṇṇaṃ tīhi vā ācariyehi, ekakena vā ācariyena tayopi ekato anussāvane kātunti attho, tañca kho ekena upajjhāyena. ‘‘Na tveva nānupajjhāyenā’’ti idaṃ ekena ācariyena dvīhi vā tīhi vā upajjhāyehi dve vā tayo vā upasampadāpekkhe ekakkhaṇe ekāya anussāvanāya ekānussāvane kātuṃ na vaṭṭatīti paṭikkhepapadaṃ. Na pana nānācariyehi nānupajjhāyehi tayo ekānussāvane kātuṃ na vaṭṭatīti āha ‘‘sace pana nānācariyā nānupajjhāyā…pe… vaṭṭatī’’ti. Yañcettha ‘‘tissatthero sumanattherassa saddhivihārikaṃ, sumanatthero tissattherassa saddhivihārika’’nti evaṃ upajjhāyehi aññamaññaṃ saddhivihārikānaṃ anussāvanakaraṇaṃ vuttaṃ, taṃ upalakkhaṇamattaṃ. Tasmā sace tissatthero sumanattherassa saddhivihārikaṃ, sumanatthero nandattherassa saddhivihārikaṃ anussāveti, aññamaññañca gaṇapūrakā honti, vaṭṭati eva. Sace pana upajjhāyo sayameva attano saddhivihārikaṃ anussāvetīti ettha vattabbameva natthi, kammaṃ sukatameva hoti. Anupajjhāyakassapi yena kenaci anussāvite upasampadā hoti, kimaṅgaṃ pana saupajjhāyakassa upajjhāyeneva anussāvaneti daṭṭhabbaṃ. Teneva navaṭṭanapakkhaṃ dassetuṃ ‘‘sace panā’’tiādimāha.
关于达上仪轨的注释显示巴利原文
Upasampadāvidhikathāvaṇṇanā
126 受具足戒仪轨论释显示巴利原文
126.Upajjhāti upajjhāya-saddasamānattho ākāranto upajjhāsaddoti dasseti. Upajjhāya-saddo eva vā upajjhā upayogapaccattavacanesu ya-kāralopaṃ katvā evaṃ vutto karaṇavacanādīsu upajjhā-saddassa payogābhāvāti daṭṭhabbaṃ. Pāḷiyaṃ attanāva attānaṃ sammannitabbanti attanāva kattubhūtena karaṇabhūtena attānameva kammabhūtaṃ pati sammananakiccaṃ kātabbaṃ. Attānanti vā paccatte upayogavacanaṃ, attanāva attā sammannitabboti attho. Na kevalañca ettheva, aññatrāpi terasasammutiādīsu imināva lakkhaṇena attanāva attā sammannitabbova. Apica sayaṃ kammārahattā attānaṃ muñcitvā catuvaggādiko gaṇo sabbattha icchitabbo.
“真实时”的意思是:舍弃了“我要隐瞒”的欺诳后,正是应当期待你真实的时刻。“实有时”的意思是:即便没有欺诳,由于人趣等事相的真实性,也必定应当期待之时;否则便会导致羯磨违犯等障碍,这是其意趣。“低头”是指面朝下方。“令安立”是指从尚未受具足戒的状态,令其安立于受具足戒之中,这是其义。显示巴利原文
Saccakāloti ‘‘nigūhissāmī’’ti vañcanaṃ pahāya saccasseva te icchitabbakālo. Bhūtakāloti vañcanāya abhāvepi manussattādivatthuno bhūtatāya avassaṃ icchitabbakālo, itarathā kammakopādiantarāyo hotīti adhippāyo. Maṅkūti adhomukho. Uddharatūti anupasampannabhāvato upasampattiyaṃ patiṭṭhapetūti attho.
然而,为了对一切甘马语通达义理,在此应当这样理解受具足戒甘马语的义趣——“请听”一词,是用于听闻指令的第一人称单数。虽然被指令进行听闻行为的乃是僧团,且僧团就在面前,按理当用第二人称单数的“你听”来说;然而,由于“僧团”一词贴近,此处习用第一人称,这正是语法学家们所惯用的表达。正如在“世尊”“具寿”等词的贴近处,有“愿乔达摩尊者接受我”“此正是善逝之时,愿世尊为弟子们制定学处”“具寿请离去”“愿诸具寿听我”等用例。因此,这里采用了第一人称。或者,这出于尊重而说。对于应受尊重者,出于尊重,即使在应出现第二人称用法之处,也使用第一人称,如“愿善逝说法”等,应如此理解。但有些人说:“这里是考虑到‘尊者’‘友’等词而用第一人称”,这种观点并不合理,因为在“尊者,愿您作我的老师”“来吧,友优波离,请询问这位出家者”等处,即使有此类用法,也只见第二人称的运用。显示巴利原文
Sabbakammavācāsu atthakosallatthaṃ panettha upasampadākammavācāya evamattho daṭṭhabbo – suṇātūti savanāṇattiyaṃ paṭhamapurisekavacanaṃ. Tañca kiñcāpi yo saṅgho savanakiriyāya niyojīyati, tassa sammukhattā ‘‘suṇāhī’’ti majjhimapurisekavacanena vattabbaṃ, tathāpi yasmā saṅgha-saddasannidhāne paṭhamapurisapayogova saddavidhūhi samāciṇṇo bhagavantaāyasmantādisaddasannidhānesu viya ‘‘adhivāsetu me bhavaṃ gotamo (pārā. 22). Etassa sugata kālo, yaṃ bhagavā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeyya (pārā. 21). Pakkamatāyasmā (pārā. 436). Suṇantu me āyasmanto’’tiādīsu viya. Tasmā idha paṭhamapurisapayogo kato. Atha vā gāravavasenevetaṃ vuttaṃ. Garuṭṭhānīyesu hi gāravavasena majjhimapurisapayoguppattiyampi paṭhamapurisapayogaṃ payujjanti ‘‘desetu sugato dhamma’’ntiādīsu (dī. ni. 2.66; ma. ni. 2.338; saṃ. ni. 1.172; mahāva. 8) viyāti daṭṭhabbaṃ. Keci pana ‘‘bhante, āvusoti sadde apekkhitvā idha paṭhamapurisapayogo’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ ‘‘ācariyo me bhante hohi, (mahāva. 77) iṅghāvuso upāli, imaṃ pabbajitaṃ anuyuñjāhī’’tiādīsu (pārā. 517) tappayogepi majjhimapurisapayogasseva dassanato.
“我”者,是那位宣告者,在自我指称时,为属格。“尊者”者,是呼格义,对年长者表示尊敬的词。而“友”一词,则用于新学者。此两者皆为不变词,因为即使在“你们尊者”、“你们友”等多数的情形下,也保持同一形式。“僧团”者,通指四众等诸净人众。但在此,于边地,从五众以上;于中地,从十众以上,应取为僧团。此处总义为:尊者,愿僧团听我之言。此是应由较新学者所说之语。然而,若宣告者比所有比丘都年长,则应说:“友,愿僧团听我言”。即使他说“尊者”,或较新学者说“友”,亦无羯磨违犯。但有些人说:“于一处说‘友’,于另一处说‘尊者’,亦无过失,因为两者皆可成就呼格。”显示巴利原文
Meti yo sāveti, tassa attaniddese sāmivacanaṃ. Bhanteti ālapanatthe vuḍḍhesu sagāravavacanaṃ. ‘‘Āvuso’’ti padaṃ pana navakesu. Tadubhayampi nipāto ‘‘tumhe bhante, tumhe āvuso’’ti bahūsupi samānarūpattā. Saṅghoti avisesato catuvaggādike pakatattapuggalasamūhe vattati. Idha pana paccantimesu janapadesu pañcavaggato paṭṭhāya, majjhimesu janapadesu dasavaggato paṭṭhāya saṅghoti gahetabbo. Tatrāyaṃ piṇḍattho – bhante, saṅgho mama vacanaṃ suṇātūti. Idañca navakatarena vattabbavacanaṃ. Sace pana anussāvako sabbehi bhikkhūhi vuḍḍhataro hoti, ‘‘suṇātu me, āvuso, saṅgho’’ti vattabbaṃ. Sopi ce ‘‘bhante’’ti vadeyya, navakataro vā ‘‘āvuso’’ti, kammakopo natthi. Keci pana ‘‘ekattha ‘āvuso’ti vatvā aññattha ‘bhante’ti vuttepi natthi doso ubhayenāpi ālapanassa sijjhanato’’ti vadanti.
现在,为阐明其义,以“愿听”令僧团投入听闻,在阐明此义时说“此某甲”等。其中,“此”字是显示求受具足戒者处于伸手可及之处的现前状态。由此可成就:唯有站立在伸手可及之处者,具足戒方得成立,因为对于站立在伸手可及范围之外者,不应说“此”。正因如此,在选任教诫师时,因其人站立在伸手可及之外,故未说“此”。因此,求受具足戒者及未受具足戒者,应安置于伸手可及之处。“此某甲”:“此”字必须使用。应理解为:此“此”字仅在此第一次称呼其名时如此使用。“某甲”者,是以不定方式指称彼之名。由此二者,显示“此佛护”等名。“求受具足戒者”是一个异依处境域的多财释复合词,意为:僧团期望我之具足戒。为了显示彼具有依止师性,故说“具寿某甲之”。由此,以“此佛护,具寿法护之共住弟子,求受具足戒者”等方式,连同名字一起显示了义理。于此,即使不说“具寿”一词,说“此佛护,法护之求受具足戒者”亦可。正因如此,在圣典中“以某甲为依止师”之处,未说“具寿”一词。此处应说的内容,前文已述。显示巴利原文
Idāni yamatthaṃ ñāpetukāmo ‘‘suṇātū’’ti saṅghaṃ savane niyojeti, taṃ ñāpento ‘‘ayaṃ itthannāmo’’tiādimāha. Tattha ayanti upasampadāpekkhassa hatthapāse sannihitabhāvadassanaṃ. Tena ca hatthapāse ṭhitasseva upasampadā ruhatīti sijjhati hatthapāsato bahi ṭhitassa ‘‘aya’’nti na vattabbato. Teneva anusāsakasammutiyaṃ so hatthapāsato bahi ṭhitattā ‘‘aya’’nti na vutto. Tasmā upasampadāpekkho anupasampanno hatthapāse ṭhapetabbo. Ayaṃ itthannāmoti ayaṃ-saddo ca avassaṃ payujjitabbo. So ca imasmiṃ paṭhamanāmapayoge evāti gahetabbaṃ . ‘‘Itthannāmo’’ti idaṃ aniyamato tassa nāmadassanaṃ. Ubhayenapi ayaṃ buddharakkhitotiādināmaṃ dasseti. ‘‘Upasampadāpekkho’’ti bhinnādhikaraṇavisaye bahubbīhisamaāso, upasampadaṃ me saṅgho apekkhamānoti attho. Tassa ca upajjhāyataṃ samaṅgibhāvena dassetuṃ ‘‘itthannamassa āyasmato’’ti vuttaṃ. Etena ‘‘ayaṃ buddharakkhito āyasmato dhammarakkhitassa saddhivihārikabhūto upasampadāpekkho’’ti evamādinā nayena nāmayojanāya saha attho dassitoti. Ettha ca ‘‘āyasmato’’ti padaṃ avatvāpi ‘‘ayaṃ buddharakkhito dhammarakkhitassa upasampadāpekkho’’ti vattuṃ vaṭṭati. Teneva pāḷiyaṃ ‘‘itthannāmena upajjhāyenā’’ti ettha ‘‘āyasmato’’ti padaṃ na vuttaṃ. Yañcettha vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttameva.
在此,依止师不也应像求受具足戒者那样,实际站立在伸手可及之处吗?那么,为何在指示依止师时,也不像“此某甲,此某甲之求受具足戒者”那样使用“此”字呢?这并不矛盾,因为即使依止师不在场,羯磨也不会缺失。仅仅为了成就羯磨,以现前的语词方式,即使实际并不在场的依止师,其名称仍被称说,在无依止师而受具足戒等情形中也是可行的。因此,即使依止师不现前,仅以指名彼即成就羯磨,故不应以“此”字来限定。显示巴利原文
Nanu cettha upajjhāyopi upasampadāpekkho viya hatthapāse ṭhito eva icchitabbo, atha kasmā ‘‘ayaṃ itthannāmo imassa itthannāmassa upasampadāpekkho’’ti evaṃ upajjhāyaparāmasanepi ima-saddassa payogo na katoti? Nāyaṃ virodho upajjhāyassa abhāvepi kammakopābhāvato. Kevalañhi kammanipphattiyā santapadavasena avijjamānassapi upajjhāyassa nāmakittanaṃ anupajjhāyassa upasampadādīsupi karīyati. Tasmā upajjhāyassa asannihitatāyapi tapparāmasanamatteneva kammasiddhito ‘‘imassā’’ti niddisituṃ na vaṭṭati.
“清净于障碍法”者,即从不能性等令达上不得成立之法,以及五病、手断等仅成罪因的障碍自性中解脱。如是所说,即使未从仅成罪因的五病等中解脱者,达上亦得成就,并非其他情形。“具足钵衣”者,指求请达上者之钵与衣具足。如是所说,即使无钵衣者,达上亦得成就,并非其他情形。“乞求达上”者,是关联“尊者,我向僧团乞求达上”等已然乞求的状态而说。如是,即使彼未向僧团乞求,仅说“某甲向僧团乞求达上”,羯磨即不坏,并非其他。“以依止师”者,即依止师为作具,以某甲为依止师,为成就达上之业,向为能作者之僧团乞求,此为义。然因乞求动词的双业性,故说“僧团”与“达上”二受业词。显示巴利原文
Parisuddho antarāyikehi dhammehīti abhabbatādikehi upasampadāya avatthukarehi ceva pañcābādhahatthacchinnādīhi ca āpattimattakarehi antarāyikehi sabhāvehi parimutto. Evaṃ vutto eva ca āpattimattakarehi pañcābādhādīhi aparimuttassapi upasampadā ruhati, nāññathā. Paripuṇṇassa pattacīvaranti paripuṇṇamassa upasampadāpekkhassa pattacīvaraṃ. Evaṃ vutte eva apattacīvarassāpi upasampadā ruhati, nāññathā. Upasampadaṃ yācatīti ‘‘saṅghaṃ, bhante, upasampadaṃ yācāmī’’tiādinā (mahāva. 71, 126) yācitabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Evaṃ tena saṅghe ayācitepi ‘‘itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī’’ti vutte eva kammaṃ avipannaṃ hoti, nāññathā. Upajjhāyenāti upajjhāyena karaṇabhūtena itthannāmaṃ upajjhāyaṃ katvā kammabhūtaṃ upasampadaṃ dātuṃ nipphādetuṃ kattubhūtaṃ saṅghaṃ yācatīti attho. Yācadhātuno pana dvikammakattā ‘‘saṅghaṃ, upasampada’’nti dve kammapadāni vuttāni.
“若僧团适时”者:于此,“适时”是指对僧团而言已到其时,即求听等四种僧团羯磨,此词于自义加“亚”后缀,故称“适时”。而在此处,特指白四达上羯磨,为行此事,僧团已生起适时。“若”者,是以取得同意的方式令知羯磨的适时性。凡于彼处认为不适时者,应说。正是关联此义,于宣告中说“对哪位具寿适意……乃至……彼应说”。然而,此适时由事成就、彼于障碍法清净、界成就、众成就、前行事完成,此五支所摄。显示巴利原文
Yadi saṅghassa pattakallanti ettha patto kālo imassāti pattakālaṃ, apalokanādicatubbidhasaṅghakammaṃ, tadeva sakatthe ya-paccayena ‘‘pattakalla’’nti vuccati. Idha pana ñatticatutthaupasampadākammaṃ adhippetaṃ, taṃ kātuṃ saṅghassa pattakallaṃ jātaṃ. Yadīti anumatigahaṇavasena kammassa pattakallataṃ ñāpeti. Yo hi koci tattha apattakallataṃ maññissati, so vakkhati. Imameva hi atthaṃ sandhāya anussāvanāsu ‘‘yassāyasmato khamati…pe… so bhāseyyā’’ti (mahāva. 127) vuttaṃ. Taṃ panetaṃ pattakallaṃ vatthusampadā, antarāyikehi dhammehi cassa parisuddhatā, sīmāsampadā, parisasampadā, pubbakiccaniṭṭhāpananti imehi pañcahi aṅgehi saṅgahitaṃ.
其中,事成就者,是指:除如前所说的十一种不能人以及犯最后事者之外,另有具足二十岁、未受具的成年男子,唯有此人存在时,此僧团的达上羯磨方名为适时,若不存在则不名适时。若有行作,则必定坏灭。显示巴利原文
Tattha vatthusampadā nāma yathāvuttehi ekādasahi abhabbapuggalehi ceva antimavatthuajjhāpannehi ca añño paripuṇṇavīsativasso anupasampannabhūto manussapuriso, etasmiṃ puggale sati eva idaṃ saṅghassa upasampadākammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Katañca kuppameva hoti.
从障碍法清净者:即如前所说的受具足戒之人,凡被世尊所遮止的——五病所触等,乃至父母未允许等,以及断手等过失法,因能造成作羯磨僧团的犯戒等障碍,故称为“障碍法”;从这些障碍过失法中得解脱。唯有此清净存在时,此羯磨方名适时,若无则不然。然而,所行之羯磨为善作,除非是未满二十岁者。显示巴利原文
Antarāyikehi dhammehi cassa parisuddhatā nāma yathāvuttasseva upasampadāvatthubhūtassa puggalassa ye ime bhagavatā paṭikkhittā pañcābādhaphuṭṭhatādayo mātāpitūhi ananuññātatāpariyosānā ceva hatthacchinnatādayo ca dosadhammā kārakasaṅghassa āpattādiantarāyahetutāya ‘‘antarāyikā’’ti vuccanti tehi antarāyikehi dosadhammehi parimuttattā, imissā ca sati eva idaṃ kammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Kataṃ pana kammaṃ sukatameva hoti ṭhapetvā ūnavīsativassapuggalaṃ.
界成就,当知即依布萨犍度中当说之法,总归于远离一切过失的已结界与未结界二种界。唯有如是之界存在时,此羯磨方名适时,若无则不然,且所行之羯磨亦坏。显示巴利原文
Sīmāsampadā pana uposathakkhandhake (mahāva. 147-148) vakkhamānanayena sabbadosavirahitāya baddhābaddhavasena duvidhāya sīmāya vaseneva veditabbā. Tādisāya hi sīmāya sati eva idaṃ kammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Katañca kammaṃ vipajjati.
众成就,乃指:就受具足戒羯磨的最低限量而言,成为羯磨所及的十人或五人,且不少于此数,未犯波罗夷、未被摈、同一住处的比丘,于同一界内不离伸手范围而安住;将欲授与应收欲者;在场比丘的默然不反对;以及于僧团伸手范围内,没有求受具足戒者、布萨犍度中遮止的在家等未受具足戒者、犯波罗夷被摈者、别住比丘尼等应避之人——以此四支所摄。唯有具足如是众成就,方名适时,若不具则不然。其中,前三支任缺其一,所行羯磨即坏,唯独最后支不在此例。显示巴利原文
Parisasampadā pana ye ime upasampadākammassa sabbantimena paricchedena kammappattā dasahi vā pañcahi vā anūnā pārājikaṃ anāpannā, anukkhittā ca samānasaṃvāsakā bhikkhū, tesaṃ ekasīmāyaṃ hatthapāsaṃ avijahitvā ṭhānaṃ, chandārahānañca chandassa ānayanaṃ, sammukhībhūtānañca appaṭikkosanaṃ, upasampadāpekkharahitānaṃ uposathakkhandhake paṭikkhittānaṃ gahaṭṭhādianaupasampannānañceva pārājikukkhittakanānāsaṃvāsakabhikkhunīnañca vajjanīyapuggalānaṃ saṅghassa hatthapāse abhāvo cāti imehi catūhi aṅgehi saṅgahitā. Evarūpāya ca parisasampadāya sati eva idaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Tattha purimānaṃ tiṇṇaṃ aṅgānaṃ aññatarassapi abhāve kataṃ kammaṃ vipajjati, na pacchimassa.
所谓“前行事之完成”,即圣典中所说“先应令其请依止师”等内容,指八种前行事:令请依止师、告知衣钵、令彼立于手臂所及范围外并作教诫师认可羯磨、由被认可者前往教诫、由彼先来告知僧团、在手臂所及范围内令达上希求者“来”之引入、令彼礼比丘足后乞求达上、然后作障碍法询问者之认可、由被认可者询问——如实完成这一切,方名完成。唯有完成此前行事时,此僧团的达上羯磨才得名为适时;若未完成,则不然。然而,即便这些前行事中未作,所作之羯磨若事成就等因缘具足,则确实不可动摇。因此当知,此处的“适时”由这五支所摄。依此方式,于下文已说及将说的一切羯磨中,亦应如理配释而了知适时性。显示巴利原文
Pubbakiccaniṭṭhāpanaṃ nāma yānimāni ‘‘paṭhamaṃ upajjhaṃ gāhāpetabbo’’tiādinā pāḷiyaṃ vuttāni ‘‘upajjhaṃ gāhāpanaṃ, pattacīvarācikkhanaṃ, tato taṃ hatthapāsato bahi ṭhapetvā anusāsakasammutikammakaraṇaṃ, sammatena ca gantvā anusāsanaṃ, tena ca paṭhamataraṃ āgantvā saṅghassa ñāpetvā upasampadāpekkhaṃ ‘āgacchāhī’ti hatthapāse eva abbhānaṃ, tena ca bhikkhūnaṃ pāde vandāpetvā upasampadāyācāpanaṃ, tato antarāyikadhammapucchakasammutikaraṇaṃ, sammatena ca pucchana’’nti imāni aṭṭha pubbakiccāni, tesaṃ sabbesaṃ yāthāvato karaṇena niṭṭhāpanaṃ. Etasmiñca pubbakammaniṭṭhāpane sati eva idaṃ saṅghassa upasampadākammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Etesu pana pubbakammesu akatesupi kataṃ kammaṃ yathāvuttavatthusampattiādīsu vijjamānesu akuppameva hoti. Tadevamettha pattakallaṃ imehi pañcahi aṅgehi saṅgahitanti veditabbaṃ. Imināva nayena heṭṭhā vuttesu, vakkhamānesu ca sabbesu kammesu pattakallatā yathārahaṃ yojetvā ñātabbā.
“应令某名者达上”者:通过产生达上而应令其具足达上,或应令其作的愿望,或此义应见于规定中。譬如说“应令提婆达多快乐”时,意为产生快乐而令其成为具足快乐者;此处同理,意为产生达上而令其成为具足达上者。此即使役用法:正如因作者以快乐因的产生而说“应令快乐”的那位纯粹正在快乐者;此处,僧团作为因作者,以达上因的产生而说“应令达上”的那位纯粹正在达上之人。由此,如同快乐一般,由施予快乐者的僧团施与此人,依如是转起的胜义法而假立、由圣人所施设的名为“达上”的概念,其真实性如是成立。此中,因为宣说“某名者向僧团乞达上”,如同别住等的情形一样,是顺应乞求,并未说“应施与某名者达上”,而是说“应令某名者达上”,故应知此达上羯磨不归属于施与,唯摄于羯磨相中。依此方式,于“令某名者达上”、“由僧团达上”等处,其义亦当了知。唯彼处是依现在时与过去时,此处则依未至时,仅此差别。显示巴利原文
Itthannāmaṃupasampādeyyāti upasampadānipphādanena taṃsamaṅgiṃ kareyya karotūti patthanāyaṃ, vidhimhi vā idaṃ daṭṭhabbaṃ. Yathā hi ‘‘devadattaṃ sukhāpeyyā’’ti vutte sukhamassa nipphādetvā taṃ sukhasamaṅginaṃ kareyyāti attho hoti, evamidhāpi upasampadamassa nipphādetvā taṃ upasampadāsamaṅginaṃ kareyyāti attho. Payojakabyāpāre cetaṃ yathā sukhayantaṃ kañci suddhakattāraṃ koci hetukattā sukhahetunipphādanena sukhāpeyyāti vuccati, evamidhāpi upasampajjantaṃ suddhakattāraṃ puggalaṃ hetukattubhūto saṅgho upasampadāhetunipphādanena upasampādeyyāti vutto. Etena ca sukhaṃ viya sukhadāyakena saṅghena puggalassa diyyamānā tathāpavattaparamatthadhamme upādāya ariyajanapaññattā upasampadā nāma sammutisaccatā atthīti samatthitaṃ hoti. Ettha ca ‘‘itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī’’ti vuttattā parivāsādīsu viya yācanānuguṇaṃ ‘‘itthannāmassa upasampadaṃ dadeyyā’’ti avatvā ‘‘itthannāmaṃ upasampādeyyā’’ti vuttattā idaṃ upasampadākammaṃ dāne asaṅgahetvā kammalakkhaṇe eva saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Iminā nayena ‘‘itthannāmaṃ upasampādeti, upasampanno saṅghenā’’ti etthāpi attho veditabbo. Kevalañhi tattha vattamānakālaatītakālavasena, idha pana anāmaṭṭhakālavasenāti ettakameva viseso.
“此为白”者:此即所说“应告知僧团”的告知。这也是为了表示诸宣说的自性而说。此语必须说出,并非在单白羯磨中不应说。然而于彼处,唯在宣说“yya”音之时,单白羯磨即告完成,应作如是见。“许可”者,即喜欢。“达上”者,由僧团施与、产生的达上,对此许可。“彼默然”为连接,“默然”是表示不说的不变词,意指彼应成为不说者。“僧团许可某名者之达上”为原本的连接,其中说明了理由——“故默然”,此中“是”字省略。因为即便三次宣说“若不许可者,彼当说”,僧团仍默然无声,故知僧团许可。“如是”者,以此方式,唯以默然的状态,我意持、我知、我了知僧团喜欢的状态。“iti”词是作结束之义,并非甘马语的支分。因此,宣说者应于“我持”处唯以“mi”音结尾而完成,不应使用“iti”词,应作如是见。依此方式,一切处甘马语之义当知。显示巴利原文
Esā ñattīti ‘‘saṅgho ñāpetabbo’’ti vuttañāpanā esā. Idañca anussāvanānampi sabbhāvasūcanatthaṃ vuccati. Avassañcetaṃ vattabbameva, ñattikamme eva taṃ na vattabbaṃ. Tattha pana yya-kāre vuttamatte eva ñattikammaṃ niṭṭhitaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ. Khamatīti ruccati. Upasampadāti saṅghena diyyamānā nipphādiyamānā upasampadā yassa khamati. So tuṇhassāti yojanā. Tuṇhīti ca akathanatthe nipāto, akathanako assa bhaveyyāti attho. Khamati saṅghassa itthannāmassa upasampadāti pakatena sambandho. Tattha kāraṇamāha ‘‘tasmā tuṇhī’’ti. Tattha ‘‘āsī’’ti seso. Yasmā ‘‘yassa nakkhamati, so bhāseyyā’’ti tikkhattuṃ vuccamānopi saṅgho tuṇhī niravo ahosi, tasmā khamati saṅghassāti attho. Evanti iminā pakārena. Tuṇhībhāvenevetaṃ saṅghassa ruccanabhāvaṃ dhārayāmi bujjhāmi pajānāmīti attho. Iti-saddo parisamāpanatthe kato, so ca kammavācāya anaṅgaṃ. Tasmā anussāvakena ‘‘dhārayāmī’’ti ettha mi-kārapariyosānameva vatvā niṭṭhāpetabbaṃ, iti-saddo na payujjitabboti daṭṭhabbaṃ. Iminā nayena sabbattha kammavācānamattho veditabbo.
关于四依止等的注释显示巴利原文
Cattāronissayādikathāvaṇṇanā
128 “一人高”等,是显示以足量取众生身影而了知的方式。因为六足或七足是身影的最极量,故称之为“人高”。此与“季节量告知”等,是为与客比丘共同考量后,了知增长与否的状况,而作礼敬、令礼敬等事而说。“来”是来,“去”亦是季节,以此量度一年,故为量,因此说“季节即季节量”。“未圆满”者,就达上而言未圆满。若于季节中途令其达上,则于彼季节中剩余日数的告知,显示为“日分告知”。故说:“某人依某季节,以若干日而未圆满,那些日”。其中,于彼时得达上之人所关联的某季节,以若干日而未圆满——那些日,此为连接。显示巴利原文
128.Ekaporisā vātiādi sattānaṃ sarīracchāyaṃ pādehi minitvā jānanappakāradassanaṃ. Chasattapadaparamatā hi chāyā ‘‘porisā’’ti vuccati. Idañca utuppamāṇācikkhanādi ca āgantukehi saddhiṃ vīmaṃsitvā vuḍḍhanavabhāvaṃ ñatvā vandanavandāpanādikaraṇatthaṃ vuttaṃ. Eti āgacchati, gacchati cāti utu, sova pamiyate anena saṃvaccharanti pamāṇanti āha ‘‘utuyeva utuppamāṇa’’nti. Aparipuṇṇāti upasampadādivasena aparipuṇṇā. Yadi utuvemajjhe upasampādito, tadā tasmiṃ utumhi avasiṭṭhadivasācikkhanaṃ ‘‘divasabhāgācikkhana’’nti dasseti. Tenāha ‘‘yattakehi divasehi yassa yo utu aparipuṇṇo, te divase’’ti. Tattha yassa taṃ khaṇaṃ laddhūpasampadassa puggalassa sambandhī yo utu yattakehi divasehi aparipuṇṇo, te divaseti yojanā.
“影等”,是总摄影等一切,因应歌诵、应宣说,故名为“结集”,而说“即此”等。其中,应合为一而告知。“你得何”者,意为:你于达上时得何雨安居、得何季节?即你于何时得达上,此为义。“雨安居”指雨季。此年的告知,虽未明说亦可了知;但依此季节的告知,应如是见:于教法的雨安居、或于劫年等中,于千年或百年中,我得某季节,如此显示。“影”,此是依据巴利文中出现的次第而说。然依应说之法,于劫年等一切处皆可成立者,当这般告知:于某年、某季、某月、某黑分或白分、具足某星宿特相之日,于上午等时分,于如是影量或那提迦量时,我得达上,你应如是说。应说:“此善受持,从新来者处了知长老次第而行”。巴利文中“何汝”,意为你作何等如是时,此为义。显示巴利原文
Chāyādikameva sabbaṃ saṅgahetvā gāyitabbato kathetabbato saṅgītīti āha ‘‘idamevā’’tiādi. Tattha ekato katvā ācikkhitabbaṃ. Tvaṃ kiṃ labhasīti tvaṃ upasampādanakāle kataravassaṃ, katarautuñca labhasi, katarasmiṃ te upasampadā laddhāti attho. Vassanti vassānautu. Idañca saṃvaccharācikkhanaṃ vinā vuttampi na ñāyatīti iminā utuācikkhaneneva sāsanavassesu vā kaliyugavassādīsu vā sahassime vā satime vā asukaṃ utuṃ labhāmīti dassitanti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Chāyā’’ti idaṃ pāḷiyaṃ āgatapaṭipāṭiṃ sandhāya vuttaṃ. Vattabbakamato pana kaliyugavassādīsu sabbadesapasiddhesu asukavasse asukautumhi asukamāse asuke kaṇhe vā sukke vā pakkhe asukatithivāravisesayutte nakkhatte pubbaṇhādidivasabhāge ettake chāyāpamāṇe, nāḍikāpamāṇe vā mayā upasampadā laddhāti vadeyyāsīti evaṃ ācikkhitabbaṃ. ‘‘Idaṃ suṭṭhu uggahetvā āgantukehi vuḍḍhapaṭipāṭiṃ ñatvā paṭipajjāhī’’ti vattabbaṃ. Pāḷiyaṃ kissa tvanti kiṃ tvaṃ ettakaṃ kālaṃ akāsīti attho.
130 “乞求达上”者,意为乞求出家与达上。“将见”者,此处是省略“说”字的余说,下文亦然。“应驱摈”者,以此显示前者被举的状态,即使其破僧还俗后重新得达上,亦不舍离。以此显示:于共受用等情形中,比丘亦唯犯波逸提。“于共受用、共住中无罪”者,此处应知共卧亦被包含在内。此中的意趣为:因此人已被驱摈,成为俗人,故以举罪者共受用等为因缘的波逸提,于此无罪。若于有罪处作无罪见,而不见其罪,亦不作对治,则此人于此程度不名为无惭者。明知戒律而故意违犯者,才名为无惭者。“故意犯罪”等(律摄359)已如是说。因此,于此无惭者共受用等因缘的恶作罪,决定是无。以此应知,此处并未说为有罪。若有人于此不审察此意趣,而认为“于共受用、共住中无罪”即是说以此波逸提为无罪,然而却以无惭者共受用的因缘犯恶作罪,如此判定罪的定则,当知此唯针对有惭、无惭的差别而说,并非针对无犯时。当如是见。显示巴利原文
130.Upasampadaṃ yācīti pabbajjañca upasampadañca yācīti attho. Passissāmīti ettha vadatīti seso, evaṃ uparipi. ‘‘Osāretabbo’’ti iminā purimo ukkhittabhāvo vibbhamitvā puna laddhūpasampadampi na muñcati. Tena ca sambhuñjanādīsupi bhikkhūnaṃ pācittiyamevāti dasseti. Anāpatti sambhoge saṃvāseti ettha sahaseyyāpi saṅgahitāti daṭṭhabbaṃ. Ettha cāyamadhippāyo – yasmā ayaṃ osāritattā pakatatto, tasmā ukkhittasambhogādipaccayena pācittiyenettha anāpattīti. Yo pana āpattiṭṭhāne anāpattidiṭṭhitāya āpattiṃ na passati, teneva paṭikammampi na karoti, so yasmā ettāvatā alajjī nāma na hoti. Paṇṇattiṃ ñatvā vītikkamaṃ karonto eva hi alajjī nāma hoti. ‘‘Sañcicca āpattiṃ āpajjatī’’tiādi (pari. 359) hi vuttaṃ. Tasmā ettha alajjisambhogādipaccayā dukkaṭāpattiniyamo natthi. Tena sāpettha āpatti na vuttāti daṭṭhabbaṃ. Yo panettha imaṃ adhippāyaṃ asallakkhentena kenaci ‘‘anāpatti sambhoge saṃvāse’’ti iminā pācittiyena anāpatti vuttā, alajjisambhogapaccayā dukkaṭaṃ pana āpajjati evāti āpattiniyamo vutto, so alajjitte sati eva vutto, nāsatīti daṭṭhabbaṃ.
131 ‘一身长或’等语,显示以脚度量有情身影而了知的方式。六倍足步为极限之影,称为‘身长’。此及季节量的告知等,与新来者一同审察,从而了知长老与新人的行仪,为作礼拜及受礼拜等而说。‘来与去’即季节,以彼度量年岁,故说‘季节即季节量’。‘未圆满’指受具足戒之日等尚未圆满。若于季节中间受具足戒,则对彼季节中剩余日数的告知,称为‘日分之告知’,如此显示。故说‘以其若干日数,彼于某季节未圆满,他们日数’。其中,关于彼获得受具足戒之刹那所属的某季节,以若干日数未圆满,即他们日数,如此连接。显示巴利原文
131.Vinayamhītiādigāthāsu niggahānanti niggahakaraṇesu. Pāpiccheti pāpapuggalānaṃ niggahakaraṇesu, lajjīnaṃ paggahesu ca pesalānaṃ sukhāvahe mahante vinayamhi yathā atthakārī atthānuguṇaṃ karontova yasmā yoniso paṭipajjati nāma hoti, tasmā uddānaṃ pavakkhāmīti sambandhayojanā daṭṭhabbā. Sesaṃ sabbattha suviññeyyameva.
「于律中」等偈颂中,「诸折伏」者,于折伏之作为中。「恶欲」者,于恶人之折伏作为中,于有惭者之摄受中,及于善人之安乐中,于大律中,如作义利者随顺义利而作,因如理行故名为如是,故应见「我将说摄颂」之连结结合。其余于一切处皆极易知。显示巴利原文
Cattāronissayādikathāvaṇṇanā niṭṭhitā.