《大品》中“两种巴帝摩卡”是指两种巴帝摩卡的分别。“结集了犍度”是关联语。犍度,因为它是诸蕴的集合,或者因为它阐明诸蕴,所以叫犍度。这里“诸蕴”指的是从出家开始的行持与禁止的学处制立的集合。在《分别句》中,那些词句的意义由那些注释方式阐明,这样连接。或者应该连接为“那些意义”。这里的“hi”字应当看作填充词。巴利
Mahāvagge ubhinnaṃ pātimokkhānanti ubhinnaṃ pātimokkhavibhaṅgānaṃ. Yaṃ khandhakaṃ saṅgāyiṃsūti sambandho. Khandhānaṃ samūho, khandhānaṃ vā pakāsanato khandhako. Khandhāti cettha pabbajjādicārittavārittasikkhāpadapaññattisamūho adhippeto. Padabhājanīye yesaṃ padānaṃ atthā yehi aṭṭhakathānayehi pakāsitāti yojanā. Atha vā ye atthāti yojetabbaṃ. Hi-saddo cettha padapūraṇe daṭṭhabbo.
1 “特别原因”是指:就像“当具寿舍利弗长老心中生起请求制定学处的念头,那时……”这样所说的原因一样,是使处格不成立的原因。意思是:从证悟开始,阐明世尊行迹的律制制定有什么必要?如果没有特别原因,就没有必要。应这样连接:显示因缘就是必要。这里所说的“因缘”,是指作为制定学处之因的基事、人物等缘由,并不是单指制定的地点。因此说“凡此……”等。巴利
1.Visesakāraṇanti ‘‘yena samayena āyasmato sāriputtattherassa sikkhāpadapaññattiyācanahetubhūto parivitakko udapādi, tena samayenā’’tiādinā vuttakāraṇaṃ viya visesakāraṇaṃ bhummavacananivattanakakāraṇanti attho. Etassāti abhisambodhito paṭṭhāya satthu cariyāvibhāvanassa vinayapaññattiyaṃ kiṃ payojanaṃ? Yadi visesakāraṇaṃ natthīti adhippāyo. Nidānadassanaṃ payojananti yojanā. Nidānanticettha sikkhāpadapaññattihetubhūtaṃ vatthupuggalādikāraṇaṃ adhippetaṃ, na paññattiṭṭhānameva. Tenāha ‘‘yā hī’’tiādi.
在“优楼频螺”这个地名里,uru 这个词表示“大”,velā 这个词是“岸”的同义词。因为地势高等原因,就像界限一样,所以叫 velā。uru 就是大,velā 就是岸,合起来 uruvelā 就是“大岸”,指那个地方。因此说“大岸”等等。mariyādā 指戒等功德的界限。pattapuṭena 指用棕榈叶等做成的叶容器。巴利
Uruvelāyanti ettha uru-saddo mahantavācī. Velā-saddo tīrapariyāyo. Unnatattādinā velā viya velā. Uru mahantī velā uruvelā, tassaṃ. Tenāha ‘‘mahāvelāya’’ntiādi. Mariyādāti sīlādiguṇasīmā. Pattapuṭenāti tālādīnaṃ paṇṇapuṭena.
“最初正觉者”这句话,是通过省略鼻音来作说明的,所以说“最初正觉者”。这里的“最初”是中性词的副词用法。因此应当这样理解:成为正觉者之后,最初住在菩提树下。巴利
‘‘Paṭhamābhisambuddho’’ti anunāsikalopenāyaṃ niddesoti āha ‘‘paṭhamaṃ abhisambuddho’’ti. Paṭhamanti ca bhāvanapuṃsakaniddeso. Tasmā abhisambuddho hutvā sabbapaṭhamaṃ bodhirukkhamūle viharatīti yojanā daṭṭhabbā.
在巴利圣典中,“atha kho”这里的“atha”是“在那个时候”的意思,因为不变词有多种含义。“sattāhaṃ”是表示持续关联的业格。“atha kho”是表示另起一个话题的不变词。由此表明:舍弃了解脱乐的体验之后,在缘起作意上更为增上。“paṭicca”的意思是“面向而去、互相观待”,以此显示因的众多。“sahite”指果的众多。“anulomaṃ”是中性名词的修习副词形式。“sveva”就是那同一个缘相。“或以先前方式所说”,是指以“无明缘行”等方式所说的缘相。“pavattiyā”指轮回的流转。巴利
Pāḷiyaṃ atha khoti ettha athāti etasmiṃ samayeti attho anekatthattā nipātānaṃ. Sattāhanti accantasaṃyoge etaṃ upayogavacanaṃ. Atha khoti adhikārantaradassane nipāto. Tena vimuttisukhapaṭisaṃvedanaṃ pahāya paṭiccasamuppādamanasikāre adhikatabhāvaṃ dasseti. Paṭiccāti paṭimukhaṃ gantvā, aññamaññaṃ apekkhitvāti attho. Etena kāraṇabahutā dassitā. Sahiteti kāriyabahutā. Anulomanti bhāvanapuṃsakaniddeso. Svevāti so eva paccayākāro. Purimanayena vā vuttoti ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’tiādinā nayena vutto paccayākāro. Pavattiyāti saṃsārappavattiyā.
在巴利圣典中,“无明缘”等句里所说的:对苦等(四谛)的无知,就是无明。世间的善与不善的思,就是行。只有世间的异熟,才是识。世间的受等三蕴,是名;四大种以及所造色,是色。净色与识的种种差别,是六处。一切属于异熟的触,以及受。贪就是渴爱。强烈的贪,以及三种邪见,是取。有则分为两种:业有和生有。其中,业有就是有漏的善与不善的思;生有就是被执取的诸蕴。这些蕴的生起,是生。成熟,是老。坏灭,是死。依靠这些而忧愁,是愁。哭泣,是悲。身体的苦,是苦。心里的苦,是忧。极度忧愁,是恼。巴利
Pāḷiyaṃ ‘‘avijjāpaccayā’’tiādīsu dukkhādīsu aññāṇaṃ avijjā. Lokiyakusalākusalacetanā saṅkhārā. Lokiyavipākameva viññāṇaṃ. Lokiyavedanādikkhandhattayaṃ nāmaṃ, bhūtupādāyabhedaṃ rūpaṃ. Pasādaviññāṇabhedaṃ saḷāyatanaṃ. Vipākabhūto sabbo phasso, vedanā ca. Rāgo taṇhā. Balavarāgo, tividhā ca diṭṭhi upādānaṃ. Bhavo pana duvidho kammabhavo, upapattibhavo ca. Tattha kammabhavo sāsavakusalākusalacetanāva, upapattibhavo upādinnakakkhandhā. Tesaṃ upapatti jāti. Pāko jarā. Bhedo maraṇaṃ. Te eva nissāya socanaṃ soko. Kandanaṃ paridevo. Dukkhaṃ kāyikaṃ. Domanassaṃ cetasikaṃ. Ativiya soko upāyāso.
“生起”这个词要分别搭配。因此说“依此方式”等等。用“苦蕴”这个词,是为了显示它并不是有情,也不是美妙的、安乐的等等。巴利
Paccekañca sambhavati-saddo yojetabbo. Tenāha ‘‘iminā nayenā’’tiādi. ‘‘Dukkharāsissā’’ti iminā na sattassa. Nāpi subhasukhādīnanti dasseti.
“have”在这里是个不变词,用来点明这个意思。“顺缘行相的证悟能成就菩提分法”这句话,虽然在第一轮里也出现了“无明完全离贪灭尽”等逆缘行相,但仍然是因为“由彼了知有因之法”是证悟顺缘行相的理由才说的。就像这里一样,第二轮里也应知道,由于偈颂说“由彼了知诸缘之尽”,所以才说“诸缘之尽”等。“不是适当的问题”是指不合理、不应回答的问题,是把根本不存在的自我当成已成立,然后问“谁在触”,就像问“谁在触石女之子”一样,这就是它的意思。十六种疑是:“我在过去世存在过吗?不存在过吗?曾是什么?曾是怎样?曾从什么变成什么?我在未来世将存在吗?将不存在吗?将是什么?将怎样?将从什么变成什么?我现在存在吗?不存在吗?现在是什么?现在怎样?这个众生从哪里来?他将去哪里?”这样,过去有五种,未来有五种,现在有六种,共十六种疑。巴利
Haveti byattanti imasmiṃ atthe nipāto. ‘‘Anulomapaccayākārapaṭivedhasādhakā bodhipakkhiyadhammā’’ti idaṃ paṭhamavāre kiñcāpi ‘‘avijjāyatveva asesavirāganirodhā’’tiādinā paṭilomapaccayākāropi āgato, tathāpi ‘‘yato pajānāti sahetudhamma’’nti anulomapaccayākārapaṭivedhasseva kāraṇattena vuttanti. Yathā cettha, evaṃ dutiyavārepi ‘‘yato khayaṃ paccayānaṃ avedī’’ti gāthāya vuttattā ‘‘paccayānaṃ khayasaṅkhāta’’ntiādi vuttanti veditabbaṃ. No kallo pañhoti ayutto na byākātabbo, avijjamānaṃ attānaṃ siddhaṃ katvā ‘‘ko phusatī’’ti tassa kiriyāya puṭṭhattā ‘‘ko vañjhāputto phusatī’’tiādi viyāti adhippāyo. Soḷasa kaṅkhāti ‘‘ahosiṃ nu kho ahamatītamaddhānaṃ, nanu kho ahosiṃ, kiṃ nu kho ahosiṃ, kathaṃ nu kho ahosiṃ, kiṃ hutvā kiṃ ahosiṃ nu kho ahamatītamaddhānaṃ, bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhānaṃ, nanu kho bhavissāmi, kiṃ nu kho bhavissāmi, kathaṃ nu kho bhavissāmi, kiṃ hutvā kiṃ bhavissāmi nu kho ahaṃ anāgatamaddhānaṃ, ahaṃ nu khosmi, no nu khosmi, kiṃ nu khosmi, kathaṃ nu khosmi, ayaṃ nu kho satto kuto āgato, so kuhiṃ gāmī bhavissatī’’ti (ma. ni. 1.18; saṃ. ni. 2.20) evaṃ āgatā atīte pañca, anāgate pañca, paccuppanne chāti soḷasavidhā kaṅkhā.
在这里,“到底是什么”是指依着人、天等,或者刹帝利等当中的某一种而生起疑惑。“是怎样”则是指依着形态、样貌等,或者依着自在天等能生者、原因而生起疑惑。“变成什么之后又成了什么”是指在人等等当中,先变成什么、后来变成什么而生起疑惑。“我存在吗”等等,是指对现在的自己存在或不存在、自己的相貌和种类等生起疑惑。“消散”就是离去、消失。因此说“离去、灭尽”。巴利
Tattha kiṃ nu khoti manussadevādīsu, khattiyādīsu vā aññataraṃ nissāya kaṅkhati. Kathaṃ nu khoti pana saṇṭhānākārādīsu issarādijanakaṃ, kāraṇaṃ vā nissāya. Kiṃ hutvā kiṃ ahosinti ca manussādīsu paṭhamaṃ kiṃ hutvā pacchā kiṃ ahosinti kaṅkhati. Ahaṃ nu khosmītiādi idāni attano vijjamānāvijjamānataṃ, sarūpapakārādikañca kaṅkhati. Vapayantīti viapayanti byapagacchanti. Tenāha ‘‘apagacchanti nirujjhantī’’ti.
3 依靠它,也就是依靠他了知缘相、证得缘灭尽。每一部分,就是顺观和逆观时的每一个部分。在初夜时分这样作意,就是在夜间的三个时段里,按照这里犍度诵文所述的方式,只作意顺观和逆观。巴利
3.Tassa vasenāti tassa paccayākārapajānanassa, paccayakkhayādhigamassa ca vasena. Ekekameva koṭṭhāsanti anulomapaṭilomato ekekameva koṭṭhāsaṃ. Pāṭipadarattiyā evaṃ manasākāsīti rattiyā tīsupi yāmesu evaṃ idha khandhakapāḷiyā āgatanayena anulomapaṭilomaṃyeva manasākāsi.
阿阇波罗事的注释巴利
Ajapālakathāvaṇṇanā
4 过了七天后,是指结跏趺坐的七天已经过去。从那三摩地,是指从阿拉汉果定的三摩地出定。因为在中间的空隙里,他确实会作意缘起行相;而在其余的一切时间里,世尊也都以果定度过。针对这一点,才说“从那三摩地”。宝经行处,是指诸天知道世尊打算长久经行后,所建造的宝经行处。宝屋,是指诸天知道世尊打算坐下后,所建造的宝屋。巴利
4. Tassa sattāhassa accayenāti pallaṅkasattāhassa apagamanena. Tamhā samādhimhāti arahattaphalasamāpattisamādhimhā. Antarantarā eva hi paccayākāramanasikāro. Avasesakālaṃ pana sabbaṃ bhagavā phalasamāpattiyāpi vītināmesi. Taṃ sandhāya ‘‘tamhā samādhimhā’’ti vuttaṃ. Ratanacaṅkameti bhagavato ciraṃ ṭhitassa caṅkamanādhippāyaṃ ñatvā devatāhi māpite ratanacaṅkame. Ratanagharanti bhagavato nisīdanādhippāyaṃ ñatvā devatāhi māpitaṃ ratanamayaṃ gehaṃ.
“在那里也一样”,并不只是在宝屋里。意思是说,在那里,在阿阇波罗榕树下,他也同样是在思惟阿毗达摩的间隙中,体验着解脱之乐。因为在那里,当正自觉者以无量法门随观无间缘和发趣法时,由喜所生的六色佛光,也像在宝屋里一样放射出来。而发出“哼、哼”声,则是怀着“所有低贱种姓的人不要靠近我”的慢心,当有人靠近时,又出于嗔心,想要让他们“走开”,于是发出这种“哼、哼”的声音。巴利
Tatrāpīti na kevalaṃ ratanaghareyeva. Tatrāpi ajapālanigrodhamūlepi abhidhammaṃ vicinanto eva antarantarā vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedentoti attho. Tatthāpi hi anantanayasamantapaṭṭhānaṃ sammasato sammāsambuddhassa pītisamuṭṭhitā chabbaṇṇā buddharasmiyo ratanaghare viya nicchariṃsu eva. ‘‘Huṃhu’’nti karontoti ‘‘sabbe hīnajātikā maṃ mā upagacchantū’’ti mānavasena, samīpaṃ upagatesu kodhavasena ca ‘‘apethā’’ti adhippāyanicchāritaṃ huṃhuṃkāraṃ karonto.
“梵行”就是婆罗门性。“尽头”就是涅槃。或者,“诸天的尽头”是指道智的终极,也就是阿拉汉果。巴利
Brahmaññanti brāhmaṇattaṃ. Antanti nibbānaṃ. Devānaṃ vā antanti maggañāṇānaṃ vā antabhūtaṃ arahattaphalaṃ.
目支邻陀(木差林达)故事注释巴利
Mucalindakathāvaṇṇanā
5 5. 在目支邻陀树下:这里所说的目支邻陀,是指尼帕树,也叫尼拘罗。生起的云,是指充满整个轮围世界而出现的大云。密雨,只是雨的阴性名称。因为它持续了七天,所以叫七日密雨,论中也说七天不间断的雨。受寒风侵害的日子,就是这密雨带来寒冷风吹的日子,所以说为水浸湿所困等。远去,是指因距离遥远而呈现,所以说云散去而远去。像因陀罗宝珠一样闪耀发光,是指天空,也就是虚空。巴利
5.Mucalindamūleti ettha ca mucalindo vuccati nīparukkho, yo ‘‘niculo’’tipi vuccati. Uppannameghoti sakalacakkavāḷagabbhaṃ pūretvā uppanno mahāmegho. Vaddalikāti vuṭṭhiyā eva itthiliṅgavasena nāmaṃ. Yā ca sattāhaṃ pavattattā sattāhavaddalikāti vuttāti āha ‘‘sattāhaṃ avicchinnavuṭṭhikā ahosī’’ti. Sītavātena dūsitaṃ dinametissā vaddalikāyāti sītavātaduddinīti āha ‘‘udakaphusitasammissenā’’tiādi. Ubbiddhatā nāma dūrabhāvena upaṭṭhānanti āha ‘‘meghavigamena dūrībhūta’’nti. Indanīlamaṇi viya dibbati jotetīti devo, ākāso.
明白了这个意思,就是已经了解远离的快乐。因为道智能够彻底断除一切不满足,所以说“以四道智而满足”。“不动摇性”,就是不嗔怒的本性。巴利
Etamatthaṃ viditvāti vivekassa sukhabhāvaṃ viditvā. Sabbaso asantuṭṭhisamucchedakattā maggañāṇānaṃ ‘‘catumaggañāṇasantosenā’’ti vuttaṃ. Akuppanabhāvoti akujjhanasabhāvo.
罗阇耶怛那树事注释巴利
Rājāyatanakathāvaṇṇanā
6 “新制的”是指崭新的。只有这个意思才是可取的,不是前面那个意思。因为佛陀确实不使用昂贵的钵。巴利
6.Paccaggheti abhinave. Ayameva attho pasattho, na purimo. Na hi buddhā mahagghaṃ pattaṃ paribhuñjanti.
梵天劝请故事的注释巴利
Brahmayācanakathāvaṇṇanā
7 “阿赖耶”就是被粘着、被亲近受用的意思。所谓“五欲功德”,是说“众生……中略……被称为”。“善喜悦”就是极度欢喜。“处”这个字,是就“处”这个词来说的。“这些”,指的是诸行等果。在圣典中,“一切行寂止”等是涅槃的别名。“Api”是表示总括的助词。意思是:不只是生起了这个念头,这些偈颂也(自然)涌现出来。巴利
7. Ālīyanti sevīyantīti ālayā. Pañca kāmaguṇāti āha ‘‘sattā…pe… vuccantī’’ti. Suṭṭhu muditāti ativiya pamuditā. Ṭhānaṃ sandhāyāti ṭhāna-saddaṃ apekkhitvā. Imesanti saṅkhārādīnaṃ phalānaṃ. Pāḷiyaṃ sabbasaṅkhārasamathotiādīni nibbānavevacanāni. Apissūti sampiṇḍanatthe nipāto. Na kevalaṃ etadahosi, imāpi gāthā paṭibhaṃsūti attho.
“我历经艰辛才证得”这句话,是就圆满波罗蜜而说的,并不是指苦行道。因为诸佛的四道都是乐行道。“Ha”是表示决定的词,也是表示肯定一端的词,它在两种含义中是对“或仅是一端”的拆分理解。或者,“Halaṃ”只是一个助词。巴利
Kicchena me adhigatanti pāramipūraṇaṃ sandhāya vuttaṃ, na dukkhāpaṭipadaṃ. Buddhānañhi cattāro maggā sukhāpaṭipadāva honti. Ha-iti byattaṃ, ekaṃsanti dvīsu atthesu nipāto, byattaṃ, ekaṃsena vā alanti viyojenti. Halanti vā eko nipāto.
8 经中提到的“娑婆主”:据说他在迦叶世尊的教法时期,是一位名叫娑婆的长老,后来投生到初禅地,成为梵天之王,因此人们就称他为“娑婆主”。“不闻”,意思是因为没有听闻,也就是没有听闻。因为听闻本身就是“闻性”,就像诸天一样。巴利
8. Pāḷiyaṃ sahampatissāti so kira kassapassa bhagavato sāsane sahako nāma thero paṭhamajjhānabhūmiyaṃ brahmapati hutvā nibbatto, tena naṃ ‘‘sahampatī’’ti sañjāniṃsu. Assavanatāti assavanatāya, assavanenāti attho. Savanameva hi savanatā yathā devatāti.
“法不清净”,说的是邪见的法。“有垢秽者”,指的是富兰那迦叶等六位外道导师。“开启”,是以说法之意来打开。“门”,是针对圣道而说的。巴利
Dhammo asuddhoti micchādiṭṭhidhammo. Samalehīti pūraṇakassapādīhi chahi satthārehi. Apāpurāti desanāhatthena vivara. Dvāranti ariyamaggaṃ sandhāya vadati.
石,就是坚硬如石的山。如是譬喻:这里的“如是”一词要理解为“彼”的意思。因此,那座石山就是它的譬喻。意思就是“那如是譬喻”。或者也可以理解为:以山等那样的方式作为它的譬喻。法所成,就是出世间法所成。起:为了说法游行,用身体从这座座上起来;或者因为无所牵挂而以心起来——这就是这里的读法。因此,在“游行”和“宣说”这两种身心活动中都作了策动。英雄等四项,是以赞叹的方式所作的呼唤。巴利
Seleti ghanasilāmaye. Tathūpamanti ettha tathā-saddo taṃ-saddatthe daṭṭhabbo. Tena so selapabbato upamā yassa. Taṃ tathūpamanti attho. Tena vā pabbatādinā pakārena upamā assātipi attho. Dhammamayanti lokuttaradhammabhūtaṃ. Uṭṭhāhīti dhammadesanatthāya cārikacaraṇatthaṃ imamhā āsanā kāyena, appossukkabhāvato vā cittena uṭṭhehi, ayameva vā pāṭho. Teneva ‘‘vicara, desassū’’ti duvidhepi kāyacittapayoge niyojesi. Vīrātiādi cattāri thutivasena sambodhanāni.
9 以佛眼:就是能知道众生根器胜劣的智,以及能知道意乐和随眠的智。这两种智就叫做佛眼。善相:信根等就是相,具有这些美好之相的人就是善相,他们容易被人了解,应当看作能见到来世和罪过之可怕的人。此处有红莲——红莲,蔓延的藤蔓和莲池都可以叫红莲,这里指的是莲池,其他几处也是这样。未出水:就是未从水中出来。它们完全没入水中后才开花、增长,所以是没在水中生长。超出:就是越过水面升上来。巴利
9.Buddhacakkhunāti indriyaparopariyattañāṇena, āsayānusayañāṇena ca. Imesañhi dvinnaṃ ‘‘buddhacakkhū’’ti nāmaṃ. Svākārāti saddhindriyādayova ākārā sundarā yesaṃ, te svākārā, suviññāpayā, paralokañca vajjañca bhayato dassanasīlā cāti daṭṭhabbaṃ. Uppalāni ettha santīti uppalinīti gacchalatāpi pokkharaṇīpi vuccati. Idha pana pokkharaṇī. Evamitaresupi. Udakānuggatānīti udakato anuggatāni. Anto nimuggāneva hutvā pusanti vaḍḍhanti, tāni antonimuggaposīni. Accuggammāti udakaṃ atikkamanavasena uggantvā.
“已开”就是打开。“那些”指有依止的众生。“门”指圣道的门。这里他是以自己的自然智,看到那些有依止的众生已经生起了道,才这样说。“害想”等语应当这样理解:“我明明已经熟练通达、能够自在宣说的这个殊胜的法,如果为那些不了解它的人宣说,就会造成身语的疲劳和伤害。”他这样生起害想,所以不说,不愿意说。现在因缘已经具足,愿他们打开自己信心的容器,我要让他们的心愿得以圆满。巴利
Apārutāti vivaṭā. Tesanti saupanissayānaṃ sattānaṃ. Dvārāti ariyamaggadvārāni. Idañca attano sayambhuñāṇena saupanissayānaṃ tesaṃ magguppattidiṭṭhataṃ sandhāya vadati. Vihiṃsasaññītiādīsu evamattho daṭṭhabbo – ‘‘ahañhi attano paguṇaṃ suppavattitampi imaṃ paṇītaṃ dhammaṃ ajānantesu manujesu desanāya vihiṃsā kāyavācākilamatho hotī’’ti evaṃ vihiṃsasaññī hutvā na bhāsiṃ bhāsituṃ na icchiṃ. Idāni pana hetusampannā attano saddhābhājanaṃ vivarantu, pūressāmi nesaṃ saṅkappanti.
五群比丘的故事注释巴利
Pañcavaggiyakathāvaṇṇanā
10 “Āḷāra”是他的名字,“Kālāma”是他的族姓。世尊心中也生起了智慧——这智慧难道只是现在才生起的吗?在菩提树下,他不是已经以一切方式照见了超越三时、超越时间的一切法吗?确实已经照见了。不过,因为一切知智只持续一个心识刹那,所以当时并没有以名称等方式去分别。一个心识不可能对一切法的名称、种类等无量差别一一加以分别,因为各种分别互相冲突,无法同时生起;但依靠这个智慧,却能见到一切可以分别的法。就像眼识看到图像之后,心中对所见的对象可以随自己的意愿生起分别一样。在这里,也是以Āḷāra为所缘,作意之后立刻生起了了知一切行相的智慧。不仅如此,像“五群比丘将最先了知法,以他们为首的诸天,Āḷāra命终后投生到无所有处,Udaka投生到非想非非想处”等等,对于这一切,智慧也会生起。不过,为了显示这种智慧在时机上极其难得,所以渐次观察之后,把它说成像是天人告知而生的智慧。因为受语言表达方式的限制,即使是一个智慧所了知的,在说出来时也显得像是次第了知的;而天人也只是把世尊已经了知的内容禀告出来。因此,应当理解“世尊也生起了智慧”就是在这个意义上说的。在其他类似的地方也应当这样理解。“五群比丘对我有大恩德”这一句,是就他们确实曾有过帮助这一点而说的,而不是因为他们是说法之因,因为世尊也为那些没有帮助过的人说法。巴利
10.Āḷāroti nāmaṃ. Kālāmoti gottaṃ. Bhagavatopi kho ñāṇaṃ udapādīti kiṃ idāneva udapādi, nanu bodhimūle tekālikā, kālavinimuttā ca sabbe dhammā sabbākārato diṭṭhāti? Saccaṃ diṭṭhā, tathāpi nāmādivasena avikappitā ekacittakkhaṇikattā sabbaññutaññāṇassa. Na hi ekena cittena sabbadhammānaṃ nāmajātiādikaṃ paccekaṃ anantaṃ vibhāgaṃ vikappetuṃ sakkā vikappānaṃ viruddhānaṃ sahānuppattito, sabbavikappārahadhammadassanameva panānena sakkā kātuṃ. Yathā diṭṭhesu pana yathicchitākāraṃ ārabbha vikappo uppajjati cakkhuviññāṇena diṭṭhe cittapaṭe viya. Idhāpi āḷāraṃ nissāya āvajjanānantarameva sabbākārañāṇaṃ udapādi. Na kevalañca taṃ, atha kho pañcavaggiyā eva paṭhamaṃ dhammaṃ jānissanti, tappamukhā ca devatā, āḷāro kālaṃ katvā ākiñcaññāyatane, udako ca nevasaññānāsaññāyatane nibbattoti evamādikaṃ sabbampi nissāya ñāṇaṃ uppajjati eva. Taṃ pana khaṇasampattiyā dullabhabhāvaṃ dassetuṃ kamena oloketvā devatāya vutte ñāṇaṃ viya katvā vuttaṃ. Saddagatiyā hi bandhattā ekena ñāṇena ñātampi vuccamānaṃ kamena ñātaṃ viya paṭibhāti, devatāpi ca bhagavatā ñātamevatthaṃ ārocesi. Teneva ‘‘bhagavatopi kho ñāṇaṃ udapādī’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Evamaññatthāpi īdisesu ‘‘lokaṃ volokento asukaṃ addasa, tattha mayi gate kiṃ bhavissatī’’ti evamādinā satthu hitesitāsandassanavasappavattesu. Sabbattha vacanagatiyaṃ kamavuttite paññāyamānepi ekeneva ñāṇena sakalāvabodho veditabbo. Bahukārā kho me pañcavaggiyāti upakārassāpi vijjamānataṃ sandhāya vuttaṃ, na pana dhammadesanāya kāraṇattena anupakārānampi desanato.
11 在伽耶和菩提树之间,也就是伽耶与菩提树中间相距三俱卢舍的地方。巴利
11.Antarā ca gayaṃ antarā ca bodhinti gayāya, bodhissa ca antare tigāvute ṭhāne.
征服了一切,就是征服了一切三界之法而安住。无染着,就是不被烦恼的污染所染。正因为如此,才舍断了一切。在渴爱灭尽中解脱,就是在渴爱灭尽的涅槃中,以它为所缘而得到解脱。就这样,自己亲自了知了一切法之后,我该以谁为师呢,意思是,我还能称谁为“这是我的老师”呢。巴利
Sabbābhibhūti sabbaṃ tebhūmakadhammaṃ abhibhavitvā ṭhito. Anūpalittoti kilesalepena alitto. Tato eva sabbañjaho. Taṇhakkhaye vimuttoti taṇhakkhaye nibbāne ārammaṇakaraṇavasaena vimutto. Evaṃ sayaṃ sabbadhamme attanāva jānitvā. Kamuddiseyyanti kaṃ aññaṃ ‘‘ayaṃ me ācariyo’’ti uddiseyyaṃ.
“到迦尸国去”就是指到波罗奈城。“我要宣说”就是我要宣说。为了证得不死而发出宣告,所以说是“不死鼓”,这是指世尊的说法。“我要去敲响不死鼓”,意思就是我要前往。巴利
Kāsinaṃ puranti bārāṇasiṃ. Āhañchanti āhanissāmi. Amatādhigamāya ugghosanato amatadundubhinti satthu dhammadesanā vuttā, ‘‘amatabheriṃ paharissāmī’’ti gacchāmīti attho.
你堪当“无边胜者”,意思是:你也能够成为无边胜者。因为智慧无边的缘故,所以是无边胜者;或者说,以无边的智慧,战胜了无边的过失;又或者说,因为远离生灭,他征服了无边的涅槃,也就是摧破烦恼之敌而证得,所以也叫无边胜者。巴利
Arahasi anantajinoti anantajinopi bhavituṃ yuttoti attho. Anantañāṇatāya ananto jino ca, anantena vā ñāṇena, anantaṃ vā dosaṃ jitavā, uppādavayantarahitatāya vā anantaṃ nibbānaṃ ajini kilesārayo madditvā gaṇhītipi anantajino.
“也可能如此”意思是:在这样殊胜的色身宝中,应当以这样的智慧来存在。这样说是因为:他具足了亲依止缘,后来遭遇痛苦时,来到世尊面前出家,这就成了他证悟道果的因缘。事实上,世尊为了与他相见,就一步一步地走上了那条路。巴利
Hupeyyāpīti evampi bhaveyya, evaṃvidhe rūpakāyaratane īdisena ñāṇena bhavitabbanti adhippāyo. Evaṃ nāma kathanañhissa upanissayasampannassa aparakāle dukkhappattassa bhagavantaṃ upagamma pabbajitvā maggaphalapaṭivedhāya paccayo jāto. Tathāhesa bhagavā tena samāgamatthaṃ padasāva maggaṃ paṭipajji.
12 “多资具者”是指资具很多。“从勤修中退失者”是指从精勤、从难行中退堕了。“这里没有在家”:在家人做的是耕田、牧牛这类在家的事;不是在家,就是出家,所以叫“非在家”。“出家”就是趣入。“那无上”就是那无上的。“梵行究竟”就是道之梵行的终点,也就是阿罗汉果。善男子正是为了这个才出家。“于现法”就是在这现前可见的自身中。“自证”就是不依靠他人。“以通智作证”就是用自己的智慧亲自证见。“具足”就是达到。巴利
12.Bāhullikoti paccayabāhulliko. Padhānavibbhantoti padhānato dukkaracaraṇato parihīno. Natthi ettha agāriyaṃ, agārassa hitaṃ kasigorakkhādikammanti anagāriyā, pabbajjā, taṃ anagāriyaṃ. Pabbajantīti upagacchanti. Tadanuttaranti taṃ anuttaraṃ. Brahmacariyapariyosānanti maggabrahmacariyassa pariyosānaṃ, arahattaphalanti attho. Tassa hi atthāya kulaputtā pabbajanti. Diṭṭheva dhammeti imasmiṃ paccakkhe attabhāve. Sayanti aparappaccayā . Abhiññā sacchikatvāti attanova ñāṇena paccakkhaṃ katvā. Upasampajjāti pāpuṇitvā.
“以威仪”是指以难行的威仪。“上人法”等中,指超越世间智的人法之上,能成为圣者、堪当圣者。“智见殊胜”指的是一切知智的前分。“不”就是疑问词“nu”。“此语已说”意思是这样的语句已经说了。他们想:“如果他在精勤时曾说‘我是应供’,我们也会相信,但他当时并没有说。现在他却在说实际存在的功德。”于是他们一念之间生起忆念和恭敬,认为“佛陀已出现”,便舍弃了“友”的称呼,说道:“不,尊者,并非如此。”“了知心”是指以了知、以证得应供果之心。巴利
Iriyāyāti dukkarairiyāya. Uttarimanussadhammātiādīsu manussadhammato lokiyañāṇato upari ariyaṃ kātuṃ alaṃ samattho alamariyo. Ñāṇadassanavisesoti sabbaññutaññāṇassa pubbabhāgaṃ adhippetaṃ. Noti nu. Bhāsitametanti evarūpametaṃ vākyabhedanti attho. Te ca ‘‘yadi esa padhānakāle ‘ahaṃ arahā’ti vadeyya, mayañca saddahāma, na cānena tadā vuttaṃ. Idāni pana vijjamānameva guṇaṃ vadatī’’ti ekapadena satiṃ labhitvā ‘‘buddho jāto’’ti uppannagāravā āvusovādaṃ pahāya ‘‘no hetaṃ, bhante’’ti āhaṃsu. Aññā cittanti aññāya arahattappattiyā cittaṃ.
13 “边”就是部分,分为两种。“沉溺于欲乐”是指在感官对象中体验烦恼性的欲乐。也可以这样理解:烦恼欲本身就是因为贪著于味觉享受,所以被称为“欲乐”。“村”是指属于村民的。“自我折磨”是指折磨自己,比如睡荆棘床等苦行。“二边”应当理解为:如前所说,贪或常见是一边,嗔或断见是另一边。巴利
13.Antāti koṭṭhāsā dve bhāgā. Kāmesu kāmasukhallikānuyogoti vatthukāmesu kilesakāmasukhassa anubhavo. Kilesakāmā eva vā āmisasukhena allīyanato kāmasukhallikāti vuttāti daṭṭhabbā. Gammoti gāmavāsīnaṃ santako. Attakilamathānuyogoti attano kilamathassa kaṇṭakaseyyādidukkhassa anuyogo. Ubho anteti yathāvutte lobho vā sassato vā eko anto, doso vā ucchedo vā ekoti veditabbo.
能作眼等中,能作与自己相应的智眼,所以叫能作眼。第二个是它的同义词。寂止就是烦恼的寂止。神通和正觉,就是四谛的证悟。涅槃是无为界。能带来这些利益,这是在赞叹修行之道。正见就是智慧,正思惟就是寻。其余的法,从法义上很容易理解。巴利
Cakkhukaraṇītiādīsu attanā sampayuttañāṇacakkhuṃ karotīti cakkhukaraṇī. Dutiyaṃ tasseva vevacanaṃ. Upasamoti kilesupasamo. Abhiññā, sambodho ca catusaccapaṭivedhova. Nibbānaṃ asaṅkhatadhātu. Etesampi atthāya saṃvattatīti paṭipadaṃ thometi. Sammādiṭṭhīti ñāṇaṃ. Sammāsaṅkappoti vitakko. Sesaṃ dhammato suviññeyyameva.
14 14. 这样把四种道合在一起显示之后,现在为了显示应当通过这些道而通达的四圣谛,就说“然而,诸比丘,此是……”等。在“生也是苦”等当中,于各处生存中受生的众生,其最初的名色法现起,这里就叫作“生”;而它因为是各处生存中可得到的苦等的依处,所以是苦。同样,在老等当中,应当知道因为是苦的依处所以是苦。至于五取蕴,则从苦苦、变易苦、行苦来说,本身就是苦。“再有”即造成再有,由于省略后词而成为“再有”;以再有为性者,就是“再有”。“与喜贪俱行”中,在色等上欢喜、爱乐,就是“喜”,那喜本身就是贪,所以叫“喜贪”,这是从状态上说的,意思是具有喜贪的性质。与它俱行的,就是“与喜贪俱行”。“于各处”即在各个生存中。在色等六种所缘上,以贪著欲乐的方式生起的,名叫欲爱;与常见一起生起的,是有爱;与断见一起生起的,是无有爱。“无余的离贪、灭”等,说的就是涅槃。其中,离染、离去是离贪,灭尽是灭,两者都是彻底离去的意思。对于那渴爱也完全离贪、灭尽,由此而成为无余的离贪灭,就是涅槃。又因为依靠涅槃而舍弃、遍舍、解脱、不执著渴爱与轮回,所以称为舍、遍舍、解脱、无著。巴利
14. Evaṃ cattāropi magge ekato dassetvā idāni tehi maggehi paṭivijjhitabbāni cattāri ariyasaccāni dassetuṃ ‘‘idaṃ kho pana, bhikkhave’’tiādimāha. Jātipi dukkhātiādīsu tattha tattha bhave nibbattamānānaṃ sattānaṃ sabbapaṭhamaṃ rūpārūpadhammappavatti idha jāti nāma, sā ca tattha tattha bhavesu upalabbhamānānaṃ dukkhādīnaṃ vatthubhāvato dukkhā, evaṃ jarādīsu dukkhavatthukatāya dukkhatā veditabbā. Pañcupādānakkhandhā pana dukkhadukkhavipariṇāmadukkhasaṅkhāradukkhavasena dukkhā eva. Ponobhavikāti punabbhavakaraṇaṃ punabbhavo uttarapadalopena, punabbhavo sīlametissāti ponobhavikā. Nandirāgasahagatāti ettha rūpādīsu nandati piyāyatīti nandī, sā eva rāgoti nandirāgoti bhāvappadhānoyaṃ niddeso, nandirāgattanti attho. Tena sahagatāni nandirāgasahagatā. Tatra tatrāti tasmiṃ tasmiṃ bhave. Rūpādīsu chasu ārammaṇesu kāmassādanavasena pavattā kāmataṇhā nāma. Sassatadiṭṭhiyā saha pavattā bhavataṇhā. Ucchedadiṭṭhiyā saha pavattā vibhavataṇhā. Asesavirāganirodhotiādinā nibbānameva vuccati. Tattha virajjanaṃ vigamanaṃ virāgo. Nirujjhanaṃ nirodho. Ubhayenāpi suṭṭhu vigamova vuccati. Asesāyapi taṇhāya virāgo, nirodho ca yena hoti, so asesavirāganirodho, nibbānameva. Yasmā ca taṃ āgamma taṇhaṃ, vaṭṭañca cajanti paṭinissajjanti vimuccanti na allīyanti, tasmā cāgo paṭinissaggo mutti anālayoti vuccati.
15 “眼”等这些词,只是智的别名而已。巴利
15.Cakkhuntiādīni ñāṇavevacanāneva.
16 “只要”是指一段时间。“三转”是指以谛智、作智、已作智这三种转起为分类的三种智见。在这里,对四谛如实了知“这是苦圣谛,这是苦集”等,这样的智叫作谛智。对四谛中“应遍知、应断、应证、应修”这些应当做的事的了知,叫作作智。对“已遍知、已断、已证、已修”这些事已经完成的了知,叫作已作智。“十二行相”是指对每一个谛各有三种行相,合起来就是十二行相。巴利
16.Yāvakīvañcāti yattakaṃ kālaṃ. Tiparivaṭṭanti saccañāṇa, kiccañāṇa, katañāṇasaṅkhātānaṃ tiṇṇaṃ parivaṭṭānaṃ vasena tiparivaṭṭaṃ ñāṇadassanaṃ. Ettha ca ‘‘idaṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ, idaṃ dukkhasamudaya’’nti evaṃ catūsu saccesu yathābhūtañāṇaṃ saccañāṇaṃ nāma. Tesu eva ‘‘pariññeyyaṃ pahātabbaṃ sacchikātabbaṃ bhāvetabba’’nti evaṃ kattabbakiccajānanañāṇaṃ kiccañāṇaṃ nāma. ‘‘Pariññātaṃ pahīnaṃ sacchikataṃ bhāvita’’nti tassa kiccassa katabhāvajānanañāṇaṃ katañāṇaṃ nāma. Dvādasākāranti tesameva ekekasmiṃ sacce tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ ākārānaṃ vasena dvādasākāraṃ.
“已正等觉”并不是承认“我已正等觉、已证得阿拉汉果”这个意思。“自从”是指从坐在菩提树下的那一刻开始。“那时我”是指从那以后的我。“而智于我”是就省察智来说的。“我解脱不动”等,是显示这种省察智生起的行相。其中,“我解脱不动”是指阿拉汉果,应当知道,由于它的因——道,以及由于它的所缘,所以称为不动。巴利
Abhisambuddhoti paccaññāsinti abhisambuddho arahattaṃ pattoti evaṃ na paṭijāniṃ. Yato ca khoti yato bodhimūle nisinnakālato paṭṭhāya . Athāhanti tato paraṃ ahaṃ. Ñāṇañca pana meti paccavekkhaṇañāṇaṃ sandhāya vadati. Akuppā metiādi tassa pavattiākāradassanaṃ. Tattha akuppā me vimuttīti arahattaphalaṃ tassa maggasaṅkhātakāraṇato ca ārammaṇato ca akuppatā veditabbā.
这里说“在这个记说中”,指的是在这部无偈经里。“当被诵说时”,就是当被宣说的时候。“法眼”在这里是指在四谛法上起到了眼的作用,所以指的是入流道。“凡任何……”等话,虽然是以涅槃为所缘,但为了显示它是依作用而不迷惑地生起,才这样说的。巴利
Imasmiṃ pana veyyākaraṇasminti niggāthasutte. Bhaññamāneti bhaṇiyamāne. Dhammacakkhunti idha catusaccadhammesu cakkhukiccakaraṇato sotāpattimaggo adhippeto. Yaṃ kiñcītiādi nibbānārammaṇattepi kiccavasena asammohato pavattidassanatthaṃ vuttaṃ.
17 法轮:证悟之法与教说之法,以转起之义为轮,所以叫法轮。光明:依靠一切知智的威力而转起,由心、时节、食所生,遍满一万个世界而安住的光明。巴利
17.Dhammacakkanti paṭivedhañāṇadhammañceva desanāñāṇadhammañca pavattanaṭṭhena cakkanti dhammacakkaṃ . Obhāsoti sabbaññutaññāṇānubhāvena pavatto cittapaccayautusamuṭṭhāno dasasahassilokadhātuṃ pharitvā ṭhito obhāso.
18 18. 因为通过这个见到了圣谛之法,所以叫“已见法”。其余几个词也是同样的道理。由于是自己亲身证得的,所以不依靠别人,不会在这里因为相信别人而运作,因此叫“不依他”。“来吧,比丘”——只要说出这几个字,出家与具足戒就成立了,因此他们说,这里用“iti”这个词来表示界限。不过有些人说:“要到‘为苦的完全灭尽’这句话说完时,具足戒才成立。而注释书里说的‘以世尊的“来吧,比丘”这句话’,是用“来吧比丘”这个词所标示的语句,按照‘来吧比丘语’等词来说的,就像‘妄语品’等处的用法一样。”这与第一波罗夷注释中“世尊……来吧,比丘,修梵行,为苦的完全灭尽”这句话是一致的。凡是世尊以定式所说的,全部都是具足戒的组成部分。对有学凡夫来说,这就算是圆满了;对无学者来说,则应该以“修梵行”为结尾,因为三学已经圆满成就。超越世间成就、最为殊胜的成就,就是具足戒。巴利
18. Diṭṭho ariyasaccadhammo etenāti diṭṭhadhammo. Esa nayo sesesupi. Attano paccakkhato adhigatattā na paraṃ pacceti, parassa saddhāya ettha na pavattatīti aparappaccayo. Ehi bhikkhūti ettake vuttamatte pabbajjā, upasampadā ca sijjhati, teneva tattha iti-saddena paricchedo dassitoti vadanti. Keci pana ‘‘sammā dukkhassa antakiriyāyāti vacanapariyosāne eva upasampadā sijjhati, aṭṭhakathāyaṃ pana ‘ehi bhikkhūti bhagavato vacanenā’ti idaṃ ehibhikkhusaddopalakkhitavacanaṃ ehibhikkhuvacanantiādipadavasena vuttaṃ musāvādavaggotiādīsu viyā’’ti vadanti, tadetaṃ paṭhamapārājikaṭṭhakathāyaṃ ‘‘bhagavā hi…pe… ehi bhikkhu, cara brahmacariyaṃ sammā dukkhassa antakiriyāyā’’ti (pārā. aṭṭha. 1.45 bhikkhūpadabhājanīyavaṇṇanā) iminā vacanena sameti. Yattakañhi bhagavatā niyamena vuccati, tattakaṃ sabbampi aṅgameva. Sekkhaputhujjanānañhi etaṃ paripuṇṇaṃ vuccati, asekkhānaṃ pana ‘‘cara brahmacariya’’nti pariyosānanti daṭṭhabbaṃ sikkhattayasamiddhito. Lokiyasampadāhi uparibhūtā seṭṭhabhūtā sampadāti upasampadā.
19-21 “持出食”是指比丘们从村里拿出来布施给他们的食物。“合适吗”就是“妥当吗”。“这是我的”等等,依次说明了对贪爱、我慢和邪见的执取。巴利
19-21.Nīhārabhattoti bhikkhūhi gāmato nīharitvā dinnabhatto. Kallaṃ nūti yuttaṃ nu. Etaṃ mamātiādi yathākkamaṃ taṇhāmānadiṭṭhigāhānaṃ dassanaṃ.
22-23 这里“tasmātiha”中的“tiha”只是个虚词,意思就是“因此”。“厌离”是指通过导向出起的观智而心生厌嫌。“离染”是指通过四种道而不再贪染。“解脱”是指通过果而解脱。“于解脱”等,是省察智和见。“梵行”是指道梵行。“应作”是指在四谛中,通过四种道各自应当完成的遍知等十六种作用。“不再有如此状态”是指:对于如此状态、即十六种作用的状态,或者对于烦恼的灭尽,他了知“我不再需要继续修道”;或者,“如此状态”是指从如此状态、从现存的蕴相续,不再有其他的蕴相续于我;或者,巴利
22-23.Tasmātihāti ettha tihāti nipātamattaṃ, tasmāti attho. Nibbindatīti vuṭṭhānagāminivipassanāvasena ukkaṇṭhati. Virajjatīti catunnaṃ maggānaṃ vasena na rajjati. Vimuccatīti phalavasena vimuccati. Vimuttasmintiādi paccavekkhaṇañāṇadassanaṃ. Brahmacariyanti maggabrahmacariyaṃ. Karaṇīyaṃ catūsu saccesu catūhi maggehi paccekaṃ kattabbaṃ pariññādivasena soḷasavidhaṃ kiccaṃ. Nāparaṃ itthattāyāti itthabhāvāya soḷasakiccabhāvāya, kilesakkhayāya vā aparaṃ puna maggabhāvanākiccaṃ me natthīti pajānāti. Atha vā itthattāyāti itthabhāvato vattamānakkhandhasantānato aparaṃ khandhasantānaṃ mayhaṃ na bhavissatīti attho.
出家事的解释巴利
Pabbajjākathāvaṇṇanā
15 Āḷambara 是一种小鼓。Vikesika 是头发散乱。Vikkheḷika 是流着口水。她把自己的随从看成坟场一样——这是句子的关联。发出感叹,就是说出了由悚惧感所引发的话。Upassaṭṭha 是与苦混杂、被苦浸透,意思是说一切众生的身体都是苦所生成的。巴利
15.Āḷambaranti paṇavaṃ. Vikesikanti vippakiṇṇakesaṃ. Vikkheḷikanti vissandamānalālaṃ . Susānaṃ maññeti susānaṃ viya addasa sakaṃ parijananti sambandho. Udānaṃ udānesīti saṃvegavasappavattaṃ vacanaṃ nicchāresi. Upassaṭṭhanti dukkhena sammissaṃ, dukkhotiṇṇaṃ sabbasattakāyajātanti attho.
26 “Idaṃ kho yasa”这句,是世尊针对涅槃而说的。“Anupubbiṃ kathaṃ”指按顺序逐步宣说的法。“Ādīnavanti”指过失。“Okāranti”指低劣,因为亲近低劣的人而变得卑下。“Saṃkilesanti”指这些烦恼令众生染污,或者意思是染污的对象。“Kallacittanti”指没有病的心,堪能的心。“Sāmukkaṃsikā”意思是自我抬高、把自己提升到最高,也就是宣说真理;对它的如实开示,就是“苦”等。巴利
26.Idaṃ kho yasāti bhagavā nibbānaṃ sandhāyāha. Anupubbiṃ kathanti anupaṭipāṭikathaṃ. Ādīnavanti dosaṃ. Okāranti nihīnatā nihīnajanasevitattā. Saṃkilesanti tehi sattānaṃ saṃkilesanaṃ, saṃkilesavisayanti vā attho. Kallacittanti arogacittaṃ. Sāmaṃ attanāva ukkaṃso ukkhipanaṃ etissanti sāmukkaṃsikā, saccadesanā. Tassā sarūpadassanaṃ ‘‘dukkha’’ntiādi.
27 27.“阿萨杜塔”是指骑马的使者。“神变行作”是指神变的行为。“行作”就是造作、做了。巴利
27.Assadūteti assaāruḷhe dūte. Iddhābhisaṅkhāranti iddhikiriyaṃ. Abhisaṅkharesi akāsi.
28 “如所见”是指:以初道所见的四谛境界为所缘,再用其余三道去观察、正在观察的人。这是它的意思。“母亲的生命”这里,“no”只是一个小品词,意思是“母亲的生命”。耶舍因为是漏尽者,所以世尊仅仅用“来吧,比丘!法已善说,修习梵行”这几句话,就给了他具足戒。因为漏尽者仅仅凭这几句话就能得到具足戒的认可,是因为在此之前苦已经完全灭尽了。“修习梵行”是就教法意义上的梵行,也就是戒条的圆满来说的,不是指道意义上的梵行。巴利
28.Yathādiṭṭhanti paṭhamamaggena diṭṭhaṃ catussaccabhūmiṃ sesamaggattayena paccavekkhantassa, passantassāti attho. Mātu no jīvitanti ettha noti nipātamattaṃ, mātu jīvitanti attho. Yasassa khīṇāsavattā ‘‘ehi bhikkhu, svākkhāto dhammo, cara brahmacariya’’nti ettakeneva bhagavā upasampadaṃ adāsi. Khīṇāsavānañhi ettakeneva upasampadā anuññātā pubbeva dukkhassa parikkhīṇattā. Cara brahmacariyanti sāsanabrahmacariyasaṅkhātaṃ sikkhāpadapūraṇaṃ sandhāya vuttaṃ, na maggabrahmacariyaṃ.
30 “最胜者和次胜者”:就是那些按照家族传承而来的、属于最胜者和次胜者的家族。“低劣”就是粗劣。巴利
30.Seṭṭhānuseṭṭhīnanti seṭṭhino ca anuseṭṭhino ca paveṇīvasena āgatā yesaṃ kulānaṃ santi, tesaṃ seṭṭhānuseṭṭhīnaṃ kulānaṃ. Orakoti lāmako.
32-33 32-33.「不要一条路两个人走」的意思是:两位比丘不要走同一条路。对于清净的众生,或者对于他们的功德,想要加以杀害的,就是魔罗。专做恶行的,就是邪恶者。巴利
32-33.Mā ekena dveti ekena maggena dve bhikkhū mā agamittha. Visuddhe satte, guṇe vā māretīti māro. Pāpe niyutto pāpimā.
“一切陷阱”是指一切烦恼的陷阱。“无论是天界的还是人间的”,是指依靠天界欲乐和依靠人间欲乐的烦恼陷阱,从所有这些陷阱中解脱出来。说“你是佛陀”,是针对接受天人与人所行的恭敬供养而说的。巴利
Sabbapāsehīti sabbakilesapāsehi. Ye dibbā ye ca mānusāti ye dibbakāmaguṇanissitā, mānusakakāmaguṇanissitā ca kilesapāsā nāma atthi, sabbehi tehi. ‘‘Tvaṃ buddho’’ti devamanussehi kariyamānasakkārasampaṭicchanaṃ sandhāya vadati.
贪欲的束缚能在空中行走、具足五神通的人也能捆住,所以叫“游空者”。但魔罗把这个束缚也当成是游空者。“与意相应”就是指与意相应。巴利
Antalikkhe carante pañcābhiññepi bandhatīti antalikkhacaro, rāgapāso. Māro pana pāsampi antalikkhacaraṃ maññati. Mānasoti manosampayutto.
他想:“他知道我了。”据说那个天子当时害怕了,心想:“会不会有另一位有大威力的天子在阻拦我?他会不会因此退回去呢?”他这样想着,听到“你已被击败,终结者!”这句话后,就闷闷不乐地想“他知道我了”,于是逃走了。巴利
Jānāti manti so kira ‘‘mahānubhāvo añño devaputto nivāretīti bhīto nivattissati nu kho’’tisaññāya vatvā ‘‘nihato tvamasi antakā’’ti vutte ‘‘jānāti ma’’nti dummano palāyi.
34 “他生起了这样的想法”:因为即使是不具备出家善缘的人,也会生起想要出家的心;而佛陀不会让他们出家。所以,为了说明这些人出家应遵循的规则,世尊才生起了这样的想法,应当这样理解。至于具足善缘的人,则来到世尊面前,就以“来吧,比丘”的方式出家。接下来的连接是“那些被拒绝的人”。关于“应当亲自为他剃度”这一句:这里依据“剃除须发”等说法,剃发、披袈裟、授三皈依合称为出家。其中后两项应由比丘们来做,或让人来。“Pabbājehīti”(“应当亲自为他剃度”)这句话,是就这三种意义而说的。巴利
34.Parivitakko udapādīti yasmā ehibhikkhubhāvāya upanissayarahitānampi pabbajitukāmatā uppajjissati, buddhā ca te na pabbājenti, tasmā tesampi pabbajjāvidhiṃ dassento evaṃ parivitakkesīti daṭṭhabbaṃ. Upanissayasampannā pana bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ehibhikkhubhāveneva pabbajanti. Ye paṭikkhittapuggalāti sambandho. Sayaṃ pabbājetabboti ettha ‘‘kesamassuṃ ohāretvā’’tiādivacanato kesacchedanakāsāyacchādanasaraṇadānāni pabbajjā nāma, tesu pacchimadvayaṃ bhikkhūhi eva kātabbaṃ, kāretabbaṃ vā. ‘‘Pabbājehī’’ti idaṃ tividhampi sandhāya vuttaṃ. Khaṇḍasīmaṃ netvāti bhaṇḍukammārocanapariharaṇatthaṃ. Bhikkhūnañhi anārocetvā ekasīmāya ‘‘etassa kese chindā’’ti aññaṃ āṇāpetumpi na vaṭṭati. Pabbājetvāti kesādicchedanameva sandhāya vuttaṃ ‘‘kāsāyāni acchādetvā’’ti visuṃ vuttattā. Pabbājetuṃ na labhatīti saraṇadānaṃ sandhāya vuttaṃ, anupasampannena bhikkhuāṇattiyā dinnampi saraṇaṃ na ruhati.
“Yasassī”是说具足眷属。“Nijjīvanissattabhāvaṃ”这段涵盖“所谓头发,在这个身体里是单独的一部分,没有心识,属于无记,是空,不是有情,是坚硬的地界”这一类说法,这一切都应该按照《清净道论》里所讲的方式来理解。“Pubbe”指过去诸佛出世的时候。“Madditasaṅkhāro”是就观禅而说的。“Bhāvitabhāvano”也是依止禅而说的。巴利
Yasassīti parivārasampanno. Nijjīvanissattabhāvanti ‘‘kesā nāma imasmiṃ sarīre pāṭiyekko koṭṭhāso acetano abyākato suñño nissatto thaddho pathavīdhātū’’tiādinayaṃ saṅgaṇhāti, sabbaṃ visuddhimagge (visuddhi. 1.311) āgatanayena gahetabbaṃ. Pubbeti pubbabuddhuppādesu. Madditasaṅkhāroti vipassanāvasena vuttaṃ. Bhāvitabhāvanoti samathavasenāpi.
关于“袈裟应三次……使人接受”这一段:先要说“为了出离一切苦,请取这件袈裟”,或者说“请把这件袈裟给我”,然后再说“尊者,请出于悲悯度我出家”——像这样以请求在先,才让他接受袈裟。“Athāpi”等语,是显示三次接受之后应当做的程序。“Athāpi”的意思是“此后、再之后”。不过有些论师说:“这是为了显示不接受袈裟而直接出家的方式有不同,才说‘athāpi’,而athāpi的意思是‘或者’。”这里以“未给予则不成立”来说明:这样一来,出家就不能成立。巴利
Kāsāyāni tikkhattuṃ vā…pe… paṭiggāhāpetabboti ettha ‘‘sabbadukkhanissaraṇatthāya imaṃ kāsāvaṃ gahetvā’’ti vā ‘‘taṃ kāsāvaṃ datvā’’ti vā vatvā ‘‘pabbājetha maṃ, bhante, anukampaṃ upādāyā’’ti evaṃ yācanapubbakaṃ cīvaraṃ paṭicchāpeti. Athāpītiādi tikkhattuṃ paṭiggāhāpanato paraṃ kattabbavidhidassanaṃ. Athāpīti tato parampīti attho. Keci pana ‘‘cīvaraṃ appaṭiggāhāpetvā pabbajanappakārabhedadassanatthaṃ ‘‘athāpī’’ti vuttaṃ, athāpīti ca atha vāti attho’’ti vadanti. ‘‘Adinnaṃ na vaṭṭatī’’ti iminā pabbajjā na ruhatīti dasseti.
令其朝向双足的方向顶礼,就是“令礼足”。因为即使人在远处顶礼,也可以说是在礼足。至于“由亲教师”这一句,谁面前受取亲依止,这个人就是亲教师。为了教授阿毗萨摩遮利戒,被指定为阿阇梨而付嘱的人,就是教授师。但如果亲教师自己教授一切学处,不付嘱给其他人,那么亲教师也就是他的教授师,就像在受具足戒时,自己诵羯磨语的人,亲教师也就是羯磨语教授师一样。巴利
Pādevandāpetvāti pādābhimukhaṃ namāpetvā. Dūre vandantopi hi pāde vandatīti vuccati. Upajjhāyena vāti ettha yassa santike upajjhaṃ gaṇhāti, ayaṃ upajjhāyo. Ābhisamācārikesu vinayanatthaṃ yaṃ ācariyaṃ katvā niyyātenti, ayaṃ ācariyo. Sace pana upajjhāyo sayameva sabbaṃ sikkhāpeti, aññasmiṃ na niyyāteti, upajjhāyovassa ācariyopi hoti, yathā upasampadākāle sayameva kammavācaṃ vācento upajjhāyova kammavācācariyopi hoti.
把鼻音发出来之后,在念授(皈依)的时候不应该让中间中断,所以他说“同一相续”。巴利
Anunāsikantaṃ katvā dānakāle antarā vicchedo na kātabboti āha ‘‘ekasambandhānī’’ti.
“对于应当教导的日常行仪”,用这句话来说明:在应学处、犍度、事务这些规定中,以及其他……巴利
‘‘Ābhisamācārikesu vinetabbo’’ti iminā sekhiyavattakhandhakavattesu, aññesu
另外,沙弥应当遵守关于净食、泄精等世间罪过的学处;如果在这上面不遵守,就是无惭,而且应受惩罚——这句话说明了这一点。巴利
Ca sukkavissaṭṭhiādilokavajjasikkhāpadesu sāmaṇerehi vattitabbaṃ, tattha avattamāno alajjī, daṇḍakammāraho ca hotīti dasseti.
第二魔事论注释巴利
Dutiyamārakathāvaṇṇanā
35 在巴利文中,“证得无上解脱”这句话应当这样理解:世尊看到,有些比丘因为习气的毛病,心里生出“我们已经漏尽,哪里还需要精进”的念头,就此停下不再用功;为了让他们不这样停滞,而能在远离的精舍里,以果定度过时日,世尊才如此教导。同时,世尊也看到另一些人能依此安住,为了让他们也能随顺所见而证入,所以也作了这番教诫。巴利
35. Pāḷiyaṃ anuttaraṃ vimuttiṃ anupāpuṇāthāti ‘‘khīṇāsavā mayaṃ, kiṃ amhākaṃ padhānenā’’ti vāsanādosena vosānaṃ anāpajjitvā pantesu senāsanesu phalasamāpattiyāva vītināmanatthaṃ, taṃ disvā aññesampi diṭṭhānugatisamāpajjanatthañca ovadatīti veditabbaṃ.
跋达瓦基亚比丘众的故事注释巴利
Bhaddavaggiyakathāvaṇṇanā
36 这就是他们过去所造的业:也就是那三十个人共同证悟的过去业。还应当知道,他们每个人在过去诸佛出世时,通过听闻正法、皈依、布施、持戒、修定、修观等,已经积累了许多能趣向解脱的善业。否则的话,当天就能证悟,以及成为善来比丘等这些殊胜的事,就不可能实现。巴利
36.Idaṃ nesaṃ pubbakammanti tesaṃ tiṃsajanānaṃ ekato abhisamayassa pubbakammaṃ. Aññampi tesaṃ paccekaṃ pubbabuddhuppādesu saddhammassavanasaraṇagamanadānasīlasamādhivipassanāsamāyogavasena bahuṃ vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ atthevāti gahetabbaṃ. Itarathā hi tadaheva paṭivedho, ehibhikkhubhāvādiviseso ca na sampajjeyya.
优楼频螺神变故事的注释巴利
Uruvelapāṭihāriyakathāvaṇṇanā
37-38 37-38. 巴利文中“agarūti bhāriyaṃ na siyāti”的意思是“不重,即不应成为沉重”。“ubhinnaṃ sajotibhūtānanti”意思是“在两者都自带光辉的情况下”。“patte pakkhipīti”:他让那条龙失去威势,用说法使它满足,授予它皈依和戒律后,它整夜侍立敬奉世尊;为了让结发外道们看见,他把它放进钵里,应当知道,这不是像弄蛇人那样用强力做到的。“yatra hi nāmāti”就是“yo nāma”。巴利
37-38. Pāḷiyaṃ agarūti bhāriyaṃ na siyāti attho. Ubhinnaṃ sajotibhūtānanti ubhosu sajotibhūtesu. Patte pakkhipīti taṃ nāgaṃ nihatatejaṃ dhammadesanāya santappetvā saraṇasīlāni datvā sakalarattiṃ bhagavantaṃ payirupāsitvā ṭhitaṃ jaṭilānaṃ dassanatthaṃ patte pakkhipi, na ahituṇḍiko viya balakkārenāti veditabbaṃ. Yatra hi nāmāti yo nāma.
39 “ajjaṇho”的意思是“今天,也就是某一天”。“aggisālamhi”的意思是“在火堂里”。“sumanamanaso”的意思是“他的心与诸佛的善妙之心相似”。“adhicitto”的意思是“以大悲等为增上心”。“udicchare”的意思是“他们仰视、围绕”。“anekavaṇṇā acciyo”说的是“六色光芒”。“我要以常供之食对你表示恭敬”,这是剩下的话。巴利
39.Ajjaṇhoti ajja ekadivasaṃ. Aggisālamhīti agyāgāre. Sumanānaṃ buddhānaṃ manasā sadiso mano assāti sumanamanaso. Adhicittoti mahākaruṇādīhi adhicitto. Udicchareti ullokesuṃ, parivāresunti attho. Anekavaṇṇā acciyoti chabbaṇṇaraṃsiyo vuttā. Ahaṃ te dhuvabhattena paṭimānanaṃ karissāmīti seso.
40 “夜已深”是指夜晚已经过去,也就是中夜时分。“肤色殊妙”是指容貌肤色极为美好。“kevalakappa”这个词中,kevala 是“无余”的意思,kappa 是“周遍”的意思,所以整体意思是“无余周遍的丛林”。“四方”是指在四个方向上。“yatra hi nāma”就是“yaṃ nāma”。巴利
40.Abhikkantāyarattiyāti parikkhīṇāya rattiyā, majjharattisamayeti attho. Abhikkantavaṇṇāti abhirūpacchavivaṇṇā. Kevalakappanti ettha kevala-saddassa anavasesattho, kappa-saddassa samantabhāvo, tasmā anavasesaṃ samantato vanasaṇḍanti attho. Catuddisāti catūsu disāsu. Yatra hi nāmāti yaṃ nāma.
43 43. “鸯伽摩揭陀人”指的是鸯伽摩揭陀国的居民。“神通神变”就是神通本身。因为它能摧破敌对的外道,也能去除所化众生身上的过失,所以叫神变;又因为为了众生的利益而应当行持、应当显现,所以叫神变。那本身就是神变,神通就是神变,所以叫“神通神变”。巴利
43.Aṅgamagadhāti aṅgamagadharaṭṭhavāsino. Iddhipāṭihāriyanti abhiññiddhiyeva paṭipakkhānaṃ titthiyānaṃ, veneyyasattagatadosānañca haraṇato apanayanato pāṭihāriyaṃ, taṃ taṃ vā sattahitaṃ paṭicca haritabbaṃ pavattetabbanti paṭihāriyaṃ, tadeva pāṭihāriyaṃ. Iddhi eva pāṭihāriyaṃ iddhipāṭihāriyaṃ.
44 粪扫衣已出现:据说,这是指婢女布纳的尸体被包起来丢弃的那块麻布,布满虫群,是尊者以寻求之心而得来的。世尊令大地震动,披上它之后,又把它给了大迦叶长老;诸师说,这段话就是针对这件事说的。“到底在哪里呢”等思惟,是世尊为了向结发外道展示种种神变而作的。因为他是像用手挖掘一样,以神通除去泥土而给的,所以说“用手挖了池塘”。巴利
44.Paṃsukūlaṃ uppannaṃ hotīti puṇṇāya dāsiyā sarīraṃ parikkhipitvā chaḍḍitaṃ sāṇamayaṃ kimikulākulaṃ pariyesanavasena uppannaṃ hoti, yaṃ bhagavā bhūmiṃ kampento pārupitvā pacchā mahākassapattherassa adāsi, taṃ sandhāyetaṃ vuttanti vadanti. Kattha nu khotiādiparivitakko jaṭilānaṃ vividhapāṭihāriyadassanatthaṃ kato. Pāṇinā khaṇanto viya iddhiyā mattikaṃ apanetvā dinnattā vuttaṃ ‘‘pāṇinā pokkharaṇiṃ khaṇitvā’’ti.
46 46.“让木头裂开吧,迦叶!”应当知道,这是优楼频螺迦叶禀报之后,世尊如此说的。其余各处也应这样理解。巴利
46.Phāliyantu, kassapa, kaṭṭhānīti uruvelakassapena nivedite evamavocāti daṭṭhabbaṃ. Evaṃ sesesupi.
49 在“中间八天降雪之时”这一句里,摩伽月的月末有四夜,颇勒具那月的月初有四夜,这样两个月中间共有八夜,就叫作“中间八天”。在那八夜之中,就是降雪的时候。“浮出与沉入”则是针对急速地交替做这两件事来说的。巴利
49.Antaraṭṭhakāsuhimapātasamayeti ettha māghamāsassa avasāne catasso, phagguṇamāsassa ādimhi catassoti evaṃ ubhinnaṃ māsānaṃ antare aṭṭharattiyo antaraṭṭhakā nāma. Tāsu antaraṭṭhakāsu rattīsu himapātakāle. Ummujjananimujjanampi sahasā tadubhayakaraṇavasena vuttaṃ.
50 “udakavāhakoti”就是水流。“reṇuhatāyāti”是被尘土沾染,意思是还没有被浸透。“nāvāyāti”是用筏子。“idaṃ nu tvaṃ mahāsamaṇāti”这里原本是“idha nu tvaṃ”,把 dha 写成 da,再加上随韵,就说成“idaṃ nū”,像“ekamidāhaṃ”等例子那样。这是在问:“你站在这个地方吗?”“ayamahamasmīti”的意思是“我正是在此”。巴利
50.Udakavāhakoti udakogho. Reṇuhatāyāti rajokiṇṇāya, atintāyāti attho. Nāvāyāti kullena. Idaṃ nu tvaṃ mahāsamaṇāti idha nu tvaṃ. Dha-kārassa da-kāraṃ, anusārañca katvā ‘‘idaṃ nū’’ti vuttaṃ ‘‘ekamidāha’’ntiādīsu (dī. ni. 1.165, 265) viya. ‘‘Imasmiṃ padese tvaṃ nu kho ṭhitosī’’ti pucchi. Ayamahamasmīti ayamahaṃ idha ṭhitosmīti attho.
51 “cirapaṭikāti”是指从很久以前开始。“连同头发一起,把一切资具都冲到水里”这句也要接上一句来理解。钻火具、水壶等苦行者的用具叫做 khārī,用来搬运这些用具的担架叫做 khārikāja。“aggihutamissanti”是指连同火供的器具一起。巴利
51.Cirapaṭikāti cirakālato paṭṭhāya. Kesamissaṃ sabbaṃ parikkhāraṃ udake pavāhetvātipi yojetabbaṃ. Araṇikamaṇḍaluādikā tāpasaparikkhārā khārī nāma, taṃharaṇakakājaṃ khārikājaṃ nāma. Aggihutamissanti aggipūjopakaraṇasahitaṃ.
52-3 “upasaggo”的意思是灾祸。“aḍḍhuḍḍhāni pāṭihāriyasahassāni”这句话,是排除伏龙等十五种神变之后说的,剩下略多一点的数量,不足以拿来精确计数。巴利
52-3.Upasaggoti upaddavo. ‘‘Aḍḍhuḍḍhāni pāṭihāriyasahassānī’’ti idaṃ nāgadamanādīni pannarasa pāṭihāriyāni vajjetvā vuttaṃ appakamadhikaṃ gaṇanūpagaṃ na hotīti.
54 伽耶:因为离名叫伽耶的河不远,有个村子依阴性词性得名“伽耶”,就在那条河边。伽耶首:在名叫伽耶首的岩石上。巴利
54.Gayāyanti gayānāmikāya nadiyā adūrabhavattā gāmo itthiliṅgavasena gayā nāma jāto, tassaṃ. Gayāsīseti evaṃnāmake piṭṭhipāsāṇe.
通过“缘于眼触而生的……或乐”等说法,借助眼识路心中乐受、苦受、舍受这个入口,显示其余非色蕴也在燃烧。其余诸门也应同理理解。“意”指的是有分心,因为意门以它为所依。“意识”则只取属于意门路的心。巴利
‘‘Yamidaṃ cakkhusamphassapaccayā…pe… sukhaṃ vā’’tiādinā cakkhuviññāṇavīthicittesu somanassadomanassaupekkhāvedanāmukhena sesārūpakkhandhānampi ādittataṃ dasseti. Esa nayo sesesupi. Manoti bhavaṅgacittaṃ manodvārassa adhippetattā. Manoviññāṇanti manodvāravīthipaayāpannameva gahitaṃ.
频婆娑罗王相遇故事的注释巴利
Bimbisārasamāgamakathāvaṇṇanā
55 人们说“因祭祀而成就”,意思是“通过祭祀的原因而达成”。关于“Upadhīsu”(在诸依中)这里:以苦、乐等的安立处之义,有四种依——欲依、蕴依、烦恼依、行依。其中,这里指的是蕴依,所以说“知蕴依中有垢秽”。“Yaññā”即因祭祀。“Yiṭṭhe”指大祭祀。“Hute”指日日应做的火供。“Kiṃ vakkhāmi”即我该如何说。巴利
55.Yaññāabhivadantīti yāgahetu ijjhantīti vadanti. Upadhīsūti ettha dukkhasukhādīnaṃ adhiṭṭhānaṭṭhena cattāro upadhī kāmakhandhakilesaabhisaṅkhārūpadhīnaṃ vasena. Tesu khandhūpadhi idhādhippetoti āha ‘‘khandhūpadhīsu malanti ñatvā’’ti. Yaññāti yaññahetu. Yiṭṭheti mahāyāge. Huteti divase divase kattabbe aggiparicaraṇe. Kiṃ vakkhāmīti kathaṃ vakkhāmi.
57-8 “Āsīsanā”就是心愿、期望。“Siṅgīsuvaṇṇanikkhena”意思是用成堆的狮子金。在黄金当中,混合制成的算下等;比这更好的是经过熔炼提纯的;比这更好的的是从矿里采出来的;比这更好的的是各种天界的黄金;天界黄金里更好的是“cāmīkara”;比这更好的是“sātakumbha”;比这更好的是“jambunada”;比这更好的就是狮子金。它的“nikkha”是指五种黄金的计量单位。也有人说分为八种金等好几种。在十种圣者住处中——巴利
57-8.Āsīsanāti manorathā. Siṅgīsuvaṇṇanikkhenāti siṅgīsuvaṇṇassa rāsinā. Suvaṇṇesu hi yuttikataṃ hīnaṃ. Tato rasaviddhaṃ seṭṭhaṃ, tato ākaruppannaṃ seṭṭhaṃ, tato yaṃkiñci dibbasuvaṇṇaṃ seṭṭhaṃ , tatrāpi cāmīkaraṃ, tato sātakumbhaṃ, tato jambunadaṃ, tatopi siṅgīsuvaṇṇaṃ seṭṭhaṃ. Tassa nikkhaṃ nāma pañcasuvaṇṇaparimāṇaṃ. Aṭṭhasuvaṇṇādibhedaṃ anekavidhampi vadanti. Dasasu ariyavāsesūti –
比丘们,在这里,一位比丘断除了五支,具备了六支,有一重守护,有四种依靠,舍弃了种种各别的执见,彻底止息了种种寻求,思惟清净无染,身行轻安,心得善解脱,慧得善解脱。巴利
‘‘Idha, bhikkhave, bhikkhu pañcaṅgavippahīno hoti chaḷaṅgasamannāgato ekārakkho caturāpasseno paṇunnapaccekasacco samavayasaṭṭhesano anāvilasaṅkappo passaddhakāyasaṅkhāro suvimuttacitto suvimuttapañño’’ti (dī. ni. 3.348, 360; a. ni. 10.19) –
以上就是十种圣者住处。其中,“断除五支”说的是已经远离五种盖。“具足六支”说的是在可爱等六种所缘上,与悦意等相反的六支舍。“有一守护”说的是正念现前。“有四依止”说的是把思择而亲近、忍受、回避、遣除这四种称为依止,他具有这四种依止,以此也显示了这些依止。“各别执取的见谛已被舍弃”说的是,那些被执持邪见的人各自执取的见谛,已被舍弃、去除,他就是这样的人,以此说明以世间智断除了邪见。“已完全止息寻求”说的是,被称为欲寻求、有寻求、梵行寻求的这三种寻求,已被他完全止息、无余、舍离,以此说明三种寻求不存在。“无浊思惟”说的是,以欲寻等而心无浑浊。“身行轻安”说的是,由与第四禅相应而远离了粗重。“心善解脱”说的是道。“慧善解脱”说的是,通过观察智之门而说的果智。这些确实是圣者所住之处,所以称为“圣者住处”。而那位世尊已住、已安住、已成就这些住处,所以是“已住者”。具足十力,就是具足十种身力和十种智力。那十种力是——巴利
Evamāgatesu dasasu ariyavāsesu. Tattha pañcaṅgavippahīnoti pañcanīvaraṇehi vippayuttatā vuttā. Chaḷaṅgasamannāgatoti iṭṭhādīsu chasu ārammaṇesu somanassitādipaṭipakkhā chaḷaṅgupekkhā vuttā. Ekārakkhoti upaṭṭhitasatitā. Saṅkhāyasevanā adhivāsanā parivajjanā vinodanāsaṅkhātāni cattāri apassenā nissayā etassāti caturāpasseno, etena ca te nissayā dassitā. Paṇunnāni apanītāni diṭṭhigatikehi paccekaṃ gahitāni diṭṭhisaccāni yassa, so paṇunnapaccekasacco, tena lokiyañāṇena diṭṭhippahānaṃ vuttaṃ. Kāmesanā bhavesanābrahmacariyesanāsaṅkhātā esanā sammadeva avayā anūnā saṭṭhā nisaṭṭhā anenāti samavayasaṭṭhesano. Etena tiṇṇaṃ esanānaṃ abhāvo vutto. ‘‘Anāvilasaṅkappo’’ti iminā kāmavitakkādīhi anāvilacittatā. ‘‘Passaddhakāyasaṅkhāro’’ti iminā catutthajjhānasamāyogena vigatadarathatā vuttā. ‘‘Suvimuttacitto’’ti iminā maggo. ‘‘Suvimuttapañño’’ti iminā paccavekkhaṇañāṇamukhena phalañāṇaṃ vuttaṃ. Ete hi ariyā vasanti etthāti ariyavāsāti vuccanti . Te pana vāsā vutthā vasitā sampāditā yena, so vutthavāso, bhagavā. Dasabaloti dasahi kāyabalehi, ñāṇabalehi ca upeto. Yāni hetāni –
黑象、恒河象、白象、铜色象、黄褐色象、
香象、吉祥象、金象,以及布萨象、六牙象,这就是十种。巴利
‘‘Kāḷāvakañca gaṅgeyyaṃ, paṇḍaraṃ tambapiṅgalaṃ; Gandhamaṅgalahemañca, uposathachaddantime dasā’’ti. (ma. ni. aṭṭha. 1.148; saṃ. ni. aṭṭha. 2.2.22; a. ni. aṭṭha. 3.10.21; vibha. aṭṭha. 760; udā. aṭṭha. 75; bu. va. aṭṭha. 1.39; cūḷani. aṭṭha. 81; paṭi. ma. aṭṭha. 2.2.44) –
像这样所说的十种象族,从最初到后来依次具足十力功德,其中最高等的十头六牙象的力量,就叫做世尊身体的十力。而被称为黑沼等的普通象,有千亿头之力,中等的人则有十千亿之力,这也叫做那罗延坚固力。巴利
Evaṃ vuttāni dasahatthikulāni purimapurimato dasabalaguṇopetāni, tesu sabbajeṭṭhānaṃ dasannaṃ chaddantānaṃ balāni bhagavato kāyassa dasabalāni nāma. Tañca kāḷāvakasaṅkhātānaṃ pakatihatthīnaṃ koṭisahassassa, majjhimapurisānaṃ pana dasannaṃ koṭisahassānañca balaṃ hoti, taṃ ‘‘nārāyanasaṅghātabala’’ntipi vuccati.
不过,经中这样说的十种智力:处非处智力、业异熟智力、一切处行道智力、多界种种界世间智力、众生种种意乐智力、根上下智力、禅那解脱等至杂染清净出起智力、宿住随念智力、天眼智力、漏尽智力——这些就是世尊的十力。具足十无学支,就是具足与阿罗汉果相应的、经中所说的十种无学法:“无学正见……无学正定、无学正智、无学正解脱”。这里应当理解:以“见”的含义说的正见,也以“知”的含义说为正智;其余与果心相应的一切触等诸法,则说为正解脱。巴利
Yāni panetāni pāḷiyaṃ ‘‘idha, sāriputta, tathāgato ṭhānañca ṭhānato aṭṭhānañca aṭṭhānato yathābhūtaṃ pajānātī’’tiādinā (ma. ni. 1.148; a. ni. 10.21; vibha. 760; paṭi. ma. 2.44) vuttāni ṭhānāṭhānañāṇabalaṃ, kammavipākañāṇabalaṃ, sabbatthagāminipaṭipadāñāṇabalaṃ, anekadhātunānādhātulokañāṇabalaṃ, sattānaṃ nānādhimuttikatāñāṇabalaṃ, indriyaparopariyattañāṇabalaṃ, jhānavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ saṃkilesavodānavuṭṭhānañāṇabalaṃ, pubbenivāsañāṇabalaṃ, dibbacakkhuñāṇabalaṃ, āsavakkhayañāṇabalanti dasabalañāṇāni, imāni bhagavato dasabalāni nāma. Dasahi asekkhehi aṅgehīti arahattaphalasampayuttehi pāḷiyaṃ ‘‘asekkhā sammādiṭṭhi…pe… asekkho sammāsamādhi, asekkhaṃ sammāñāṇaṃ, asekkhā sammāvimuttī’’ti (dī. ni. 3.348, 360) evaṃ vuttehi dasahi asekkhadhammehi samannāgato. Ettha ca dassanaṭṭhena vuttā sammādiṭṭhi eva jānanaṭṭhena sammāñāṇantipi vuttā, vuttāvasesā pana phalacittasampayuttā sabbe phassādidhammā sammāvimuttīti vuttāti daṭṭhabbaṃ.
舍利弗与目犍连出家事注释巴利
Sāriputtamoggallānapabbajjākathāvaṇṇanā
60 舍利弗是舍利女的儿子,目犍连是目犍连女的儿子。“遮面游方者”,指的是用白布遮住私处四处游走的游方者,以此说明“这个人不是裸形游方者”。“已知”是对这个词的解释,意思是已经知道。“道”是对这个词的解释,意思是已经到达的道。在这里,“已知”中的“知”字是“智”的同义词。“道”是因为词性变化而说成“道”。“近”这个前缀有接近的意思,也应该和“道”字连起来理解。这段话的意思是:所谓“跟在后面追随”,就是求道者已经知道、已经以智慧到达,也是他们已经到达、已经行走的道路,所以心想“我为什么不追随呢?”“已知涅槃”是指通过推理、比量而知道的涅槃。“道”解释为“那道”,意思是:为了亲眼看见那通过比量所知道的东西而去寻找。巴利
60. Sārībrāhmaṇiyā putto sāriputto. Moggalībrāhmaṇiyā putto moggallāno. Channaparibbājakassāti setavatthena hirikopīnaṃ chādetvā vicaraṇakaparibbājakassa, tena ‘‘nāyaṃ naggaparibbājako’’ti dasseti. ‘‘Upaññāta’’nti imassa vivaraṇaṃ ñāto cevāti. ‘‘Magga’’nti imassa vivaraṇaṃ upagato ca maggoti. Tena ca upaññātanti ettha ñāta-saddo ñāṇapariyāyo. Magganti liṅgavipallāsena maggova vutto. Upasaddo ca upagamanattho maggasaddenapi sambandhitabboti dasseti. Idaṃ vuttaṃ hoti – yasmā piṭṭhito piṭṭhito anubandhanaṃ nāma atthikehi upaññātaṃ upagatañāṇañceva hoti, tehi upagato paṭipanno maggo ca, tasmā yaṃnūnāhaṃ anubandheyyanti. Upaññātaṃ nibbānanti upapattiyā anumānena ñātaṃ nibbānaṃ. ‘‘Magga’’nti imassa vivaraṇaṃ maggantoti, anumānena ñātaṃ paccakkhato dassanatthāya gavesantoti attho.
为了说明“灭”和“趣向灭之道”被简略地合称为“灭”,所以说了“或者”等话。“令证得”是总结语。巴利
Nirodho ca nirodhūpāyo ca ekasesena nirodhoti vuttoti dassento ‘‘atha vā’’tiādimāha. Paṭipādentoti nigamento.
“从此之后”的意思是:从我证得预流果之后,即便再没有其余三道在我这里生起,但即便如此,这正是我所寻求的涅槃法。巴利
Ito uttarīti ito mayā laddhasotāpattito uttari itaramaggattayaṃ yadipi natthi, tathāpi eso eva mayā gavesito nibbānadhammoti attho.
62-3 “以彼为所缘”,是指以涅槃为所缘的预流果解脱。“那些尊者”,是指带着随众的那两群比丘,他们在听闻世尊说法的那个刹那便证得阿罗汉果;但上首弟子们因为自身智的作用广大,过了几天才证得。因此说“如是”等。针对嫉妒行为的业性,说“即于业格义”。巴利
62-3.Tadārammaṇāyāti nibbānārammaṇāya sotāpattiphalavimuttiyā. Tesaṃ āyasmantānanti saparisānaṃ tesaṃ dvinnaṃ parisānaṃ tasmiṃyeva khaṇe bhagavato dhammaṃ sutvā arahattaṃ pāpuṇi, aggasāvakā pana attano ñāṇakiccassa mahantatāya katipāhaccayena. Tenāha ‘‘eva’’ntiādi. Usūyanakiriyāya kammabhāvaṃ sandhāya ‘‘upayogatthevā’’ti vuttaṃ.
亲教师义务的解说巴利
Upajjhāyavattakathāvaṇṇanā
64 小过与大过:小的过失和大的过失。起立钵:这里“起立”指的是为乞食而行走,就像“起立时不应放逸”等(《法句经》168)里面所说的那样。为了起立而拿的钵就是起立钵,所以说“乞食行走用的钵”。对它作这种称呼有什么过失呢?回答说“因为在那里面”等等。因此,因为人们就在这个起立钵里吃东西,所以对起立钵产生了“残食”的想法,因此仅仅通过“起立”这个词,人们心里也会联想到残食。不过有些人说:“起立这个词和残食是同义词。”另外,“起立”也可以是“起立后”的语尾变化,所以说“起立后”。受持和尚:指在心里受持和尚的身份,或者通过请求的话语获得他的许可。巴利
64.Vajjāvajjanti khuddakaṃ, mahantañca vajjaṃ. Uttiṭṭhapattanti ettha uttiṭṭhaṃ nāma piṇḍāya caraṇaṃ vuccati ‘‘uttiṭṭhe nappamajjeyyā’’tiādīsu (dha. pa. 168) viya. Uttiṭṭhatthāya gahitaṃ pattaṃ uttiṭṭhapattaṃ, tenāha ‘‘piṇḍāya caraṇakapatta’’nti. Tassa upanāme ko dosoti āha ‘‘tasmiṃ hī’’tiādi. Tasmāti yasmā manussā etasmiṃyeva ete bhuñjantīti uttiṭṭhapatte ucchiṭṭhasaññino, tasmā uttiṭṭhapattanti vuttaṃ uttiṭṭha-saddeneva manussānaṃ saññāya ucchiṭṭhatāpi gammatīti. Keci pana ‘‘ucchiṭṭhasaddena samānattho uttiṭṭhasaddo’’ti vadanti. ‘‘Uttiṭṭhā’’ti tvāpaccayantopi hotīti āha ‘‘uṭṭhahitvā’’ti. Upajjhāyaṃ gahetunti upajjhāyattaṃ manasā gahetuṃ, yācanavacanena tassa anumatiṃ gahetunti vā attho.
65 依止就是依止性,也就是依靠师长而行事的状态,意思是恭敬。具依止就是与依止一起,意思是把他人当作长上,依照他的教诫去做。因此说“确立长上的身份”。“善哉”就是好、美妙。“轻”就是不重,意思是容易护持。“适宜”就是与方便相应,这样修行就是度脱的方便。“适当”就是指这是合乎规矩的行为。“以令人净信”就是用能带来净信的身业和语业去完成。“以身”是为了表明这个意思,示出手印等,用身体来表示。“善哉”也是应允的话:当和尚说“善哉”等时,共住弟子回应“善哉”来表示应允,因此说“以身表示”等,这就是其意趣所在。“仅以请求与给予”是指最初只有共住弟子的请求,随后只有和尚以“善哉”等话语给予许可。巴利
65. Patissayanaṃ patisso, garuṃ nissāya vattanabhāvo, yaṃkiñci gāravanti attho. Saha patissena sappatisso, paraṃ jeṭṭhaṃ katvā tassovāde vattanatāti attho. Tenāha ‘‘jeṭṭhakabhāvañca upaṭṭhapetvā’’ti. Sāhūti sādhu sundaraṃ. Lahūti agaru, subharatāti attho. Opāyikanti upāyapaṭisaṃyuttaṃ, evaṃ paṭipajjanaṃ nittharaṇūpāyoti attho. Patirūpanti sāmīcikammamidanti attho. Pāsādikenāti pasādāvahena kāyavacīpayogena sampādehīti attho. Kāyenāti etadatthaviññāpakaṃ hatthamuddādiṃ dassento kāyena viññāpeti. Sādhūti sampaṭicchanaṃ sandhāyāti upajjhāyena ‘‘sāhū’’tiādīsu vuttesu saddhivihārikassa ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchanaṃ vacanaṃ sandhāya ‘‘kāyena viññāpetī’’tiādi vuttanti adhippāyo. Āyācanadānamattenāti saddhivihārikassa paṭhamaṃ āyācanamattena, tato upajjhāyassa ca ‘‘sāhū’’tiādinā vacanamattenāti attho.
66 “他的”是指共住弟子的。“两件衣”是指上衣和僧伽梨(大衣)。“从此开始”是说:从“和尚正在说话时”这句话里的“不”字开始;由此表明,在“不太远”等以“不”字遮止的条款中,并不构成犯戒。“一切处皆恶作”:除了灾厄、疯狂、心乱、受痛等情况之外,即使是不知制戒而说话的人,或是患病的人,也仍然是恶作。因为在灾厄时,偶尔交谈是允许的。其他以“不”字遮止的类似情况也是这样;但在其余情况下,即使患病者也不能免除。律典中说“或触摸下方的椅子”等,这是为了避免碰撞原先放在那里的钵等物而说的;但若用眼睛观察,知道没有别的东西,也还是可以放置。“近于犯戒”:就是指即将犯戒。巴利
66.Assāti saddhivihārikassa. Dve cīvarānīti uttarāsaṅgaṃ, saṅghāṭiñca sandhāya vadati. Ito paṭṭhāyāti ‘‘na upajjhāyassa bhaṇamānassā’’ti ettha na-kārato paṭṭhāya, tena ‘‘nātidūre’’tiādīsu na-kārapaṭisiddhesu āpatti natthīti dasseti. Sabbattha dukkaṭāpattīti āpadāummattakhittacittavedanaṭṭatādīhi vinā paṇṇattiṃ ajānitvāpi vadantassa gilānassapi dukkaṭameva. Āpadāsu hi antarantarā kathā vattuṃ vaṭṭati. Evamaññesupi na-kārapaṭisiddhesu īdisesu, itaresu pana gilānopi na muccati. Pāḷiyaṃ ‘‘heṭṭhāpīṭhaṃ vā parāmasitvā’’ti idaṃ pubbe tattha ṭhapitapattādinā asaṅghaṭṭanatthāya vuttaṃ, cakkhunā oloketvāpi aññesaṃ abhāvaṃ ñatvāpi ṭhapetuṃ vaṭṭati eva. Āpattiyā āsannanti āpattikaraṇameva.
在村里,指村内的那种棚屋等地方。在屋内,指房子里面。在返回处,指坐堂。洗净的沙,指用水洗过、没有尘土、清净的沙。无烟,指燃火浴室里没有燃烧的烟火。所谓燃火浴室,就是在多雪严寒的地方,为了防止因此引发的疾病等而让身体出汗的场所。据说在那里,因为黑暗隐蔽,很多人一起进去,脱下衣服,为了避开火烤而用泥涂脸,尽情让身体出汗,然后用粉等搓洗、沐浴。所以律典中说“应揉合粉”等。上视,指向上看的地方,也就是上方部分。巴利
Gāmeti antogāme tādise maṇḍapādimhi. Antaraghareti antogehe. Paṭikkamaneti āsanasālāyaṃ. Dhotavālikāyāti udakena gataṭṭhāne nirajāya parisuddhavālikāya. Niddhūmeti jantāghare jaliyamānaaggidhūmarahite. Jantāgharañhi nāma himapātabahulesu desesu tappaccayarogapīḷādinivāraṇatthaṃ sarīrasedāpanaṭṭhānaṃ. Tattha kira andhakārapaṭicchannatāya bahūpi ekato pavisitvā cīvaraṃ nikkhipitvā aggitāpaparihārāya mattikāya mukhaṃ limpitvā sarīraṃ yāvadatthaṃ sedetvā cuṇṇādīhi ubbaṭṭetvā nahāyanti. Teneva pāḷiyaṃ ‘‘cuṇṇaṃ sannetabba’’ntiādi vuttaṃ. Ullokanti uddhaṃ olokanaṭṭhānaṃ. Uparibhāganti attho.
如果住在教法中生起了不欢喜,就应该从那里离开,去到有善友等良好条件的地方。说到“不相应的人”,这是指有惭耻的人或无惭耻的人,是针对不想让师长得到增长而说的。但如果师长是无惭无愧的,连教诫也不接受,而弟子是有惭耻的,和这个师长不相应,那就应该离开这位师长,只和有惭耻的人一起受用饮食等。在这里要明白,师长等身份并不是判断标准。说到“前往僧坊”,是指前往师长的住处。“不是坟场”这一句是特别提示:想离开近行界的人,不禀告师长就不能去。巴利
Aññattha netabboti yattha viharato sāsane anabhirati uppannā, tato aññattha kalyāṇamittādisampattiyuttaṭṭhāne netabbo. Visabhāgapuggalānanti lajjino vā alajjino vā upajjhāyassa avaḍḍhikāme sandhāya vuttaṃ. Sace pana upajjhāyo alajjī ovādampi na gaṇhāti, lajjino ca etassa visabhāgā honti, tattha upajjhāyaṃ vihāya lajjīheva saddhiṃ āmisādiparibhogo kātabbo. Upajjhāyādibhāvo hettha na pamāṇanti daṭṭhabbaṃ. Pariveṇaṃ gantvāti upajjhāyassa pariveṇaṃ gantvā. ‘‘Na susāna’’nti idaṃ upalakkhaṇaṃ, upacārasīmato bahi gantukāmena anāpucchā gantuṃ na vaṭṭati.
同住弟子义务的解说巴利
Saddhivihārikavattakathāvaṇṇanā
67 在讲共住弟子义务的部分里,对于“应摄受、应护持”等说法:如果阿阇梨和依止师因为不恭敬,而不以法和利养来摄受弟子,就犯了恶作,因为这属于破坏义务。正因如此,《波利》中也说:“不给予者,犯。”其余内容很容易理解。巴利
67. Saddhivihārikavattakathāyaṃ saṅgahetabbo anuggahetabbotiādīsu anādariyaṃ paṭicca dhammāmisehi asaṅgaṇhantānaṃ ācariyupajjhāyānaṃ dukkaṭaṃ vattabhedattā. Teneva parivārepi ‘‘nadento āpajjatī’’ti (pari. 322) vuttaṃ. Sesaṃ suviññeyyameva.
不依正确规则行事等内容的解释巴利
Nasammāvattanādikathāvaṇṇanā
68 在关于“不依规则行事”等的讨论中,“不履行义务”是指:已经知道“现在是履行义务的时候”,却因为了知对象(的差别)而(选择性地做),或者因为骄慢、懈怠等,或者对依止师等人不恭敬,或者因为不知道“不做是不应该的”而不做——那就只是恶作。但如果不是故意、因为失念等原因而不做,那就无犯。因为一切义务都属于应学法,所以这里应当依照应学法中所说的方式来了知全部判定。“依家之爱”,就是慈爱。巴利
68. Nasammāvattanādikathāyaṃ vattaṃ na pūreyyāti ‘‘vattakaraṇakālo’’ti vatthuvijānanavasena ñatvā mānakosajjādivasena vā upajjhāyādīsu anādarena vā ‘‘akātuṃ na vaṭṭatī’’ti ajānanatāya vā na kareyya, dukkaṭameva. Asañcicca asatiyātiādīhi ca akarontassa pana anāpatti. Sabbāni hi vattāni sekhiyāneva, tasmā sekhiyesu vuttanayenevettha sabbopi vinicchayo veditabbo. Gehassitapemanti mettāpemaṃ.
不知道是随喜还是不随喜,意思就是:不知道“如果我随喜,那些不履行义务的人就有罪;如果我拒绝而不随喜,就没有罪”。根据“他们当中有一位具足行仪的比丘……中略……他们无犯”这段话,如果有人说“我会照顾你们同住弟子或徒弟中生病的,也会做所有该做的教导和教诫等事”,而那些同住弟子等人却说“你们少管闲事吧”,或者不随喜这项义务,那么对阿阇梨和依止师来说同样无犯。巴利
Sādiyanaṃvā asādiyanaṃ vā na jānātīti ‘‘mayi sādiyante akarontānaṃ āpatti hoti, paṭikkhipitvā asādiyante āpatti na hotī’’ti evaṃ na jānātīti attho. ‘‘Tesu eko vattasampanno bhikkhu…pe… tesaṃ anāpattī’’ti vacanato sace koci ‘‘tumhākaṃ saddhivihārike, antevāsike vā gilāne upaṭṭhahissāmi, ovādānusāsaniādikaṃ sabbaṃ kattabbaṃ karissāmī’’ti vadati, te vā saddhivihārikādayo ‘‘appossukkā hothā’’ti vadanti, vattaṃ vā na sādiyanti, ācariyupajjhāyānampi anāpatti.
罗达婆罗门事缘的解释巴利
Rādhabrāhmaṇavatthukathāvaṇṇanā
69 在罗达婆罗门事缘的巴利原文中,“uppaṇḍuppaṇḍukajāto”是指全身呈现出黄白的颜色。为了显示黄白色遍布全身这一状态,所以用了重叠词。“adhikāra”就是利益。“katavedino”是指以回报来表明自己曾受的恩惠。授具足戒羯磨语中应当说的内容,我们会在最后说明。“parimaṇḍalehi”就是圆满具足。巴利
69. Rādhabrāhmaṇavatthusmiṃ pāḷiyaṃ uppaṇḍuppaṇḍukajātoti sakalasarīre sañjātapaṇḍuvaṇṇo. Paṇḍuvaṇṇassa sakalasarīre byāpitabhāvadassanatthañhi vicchāvacanaṃ kataṃ. Adhikāranti upakāraṃ. Katavedinoti attano kataṃ upakāraṃ paṭikiriyāya ñāpakā. Upasampadākammavācāya yaṃ vattabbaṃ, taṃ pariyosāne vakkhāma. Parimaṇḍalehīti paripuṇṇehi.
71-73 “违犯规定”就是违犯学处。巴利语里的“piṇḍiyālopabhojana”,是指靠两条小腿走遍各处,然后一口一口乞讨来的食物。“额外的获得”是指比丘从乞食所得之外多得到的食物。僧团饭食等的分配方式,会在《坐卧具犍度》里说明。“寺院”是指包括草屋等在内、由围墙围起来的整座僧园。“半层殿”是指单层长堂。也有人说,形状像象背、像大蜥蜴的长堂也算这一类。“重阁”是指方形、高耸、有多层的殿堂。“楼”是指圆顶而无平顶、设有月台,不甚高耸的殿堂。“洞窟”是指山洞。“陈尿”是指牛尿。巴利
71-73.Paṇṇattivītikkamanti sikkhāpadavītikkamaṃ. Pāḷiyaṃ piṇḍiyālopabhojananti jaṅghapiṇḍimaṃsabalena caritvā ālopālopavasena pariyiṭṭhabhojanaṃ. Atirekalābhoti bhikkhāhārato adhikalābho. Saṅghabhattādīnaṃ vibhāgo senāsanakkhandhake āvi bhavissati. Vihāroti tiṇakuṭikādisahito pākāraparicchinno sakalo saṅghārāmo. Aḍḍhayogoti ekasālo dīghapāsādo. Hatthipiṭṭhigaruḷasaṇṭhāno dīghapāsādotipi vadanti. Pāsādoti caturasso ucco anekabhūmakapāsādo. Hammiyanti muṇḍacchadano candikaṅgaṇayutto nātiucco pāsādo. Guhāti pabbataguhā. Pūtimuttanti gomuttaṃ.
阿阇梨义务事的解释巴利
Ācariyavattakathāvaṇṇanā
76 当有人如法地劝诫他时,意思是:他正被“应当这样穿好下衣”等学处所劝诫。他提出诘难,意思是:他用“拖垂着穿下衣等有什么过失?如果这算过失,那么圆整地穿好下衣等也该算过失”这类话来施加责难。那正是邪见处:以“见”为名的邪见本身就是“处”,是苦生起的地方,所以叫“邪见处”。我将依止具寿,意思是:我将依止具寿而住。巴利
76.Sahadhammikaṃ vuccamānoti ‘‘evaṃ nivāsetabba’’ntiādinā sikkhāpadena ovadiyamāno. Vādaṃ āropetvāti ‘‘olambitvā nivāsanādīsu ko doso? Yadi doso bhaveyya , parimaṇḍalanivāsanādīsupi doso siyā’’tiādinā niggahaṃ āropetvā. Taṃyeva titthāyatananti diṭṭhisaṅkhātatitthameva āyatanaṃ dukkhuppattiṭṭhānanti titthāyatanaṃ. Āyasmato nissāya vacchāmīti āyasmantaṃ nissāya vasissāmīti attho.
关于驱逐和请求宽恕的讨论的解释巴利
Paṇāmanākhamāpanākathāvaṇṇanā
80 80. 应当这样理解前后文的关联:按照前面所说的那个特征,依止同住者的罪不应由此特征来认定。然而有些抄本在这里去掉了“不”字,写成“依止同住者依该特征应被认定为有罪”,这是抄写上的疏忽。为什么呢?因为如果依该特征就被认定为有罪,那么无论已解除依止的人还是未解除依止的人,都会按所说的特征而犯戒。这样一来,就会和紧接着的这句话矛盾:“同住弟子只要依止阿阇梨而住,就应履行对阿阇梨的一切义务。”在《清净道论》中也这样说——巴利
80. Yaṃ pubbe lakkhaṇaṃ vuttaṃ, teneva lakkhaṇena nissayantevāsikassa āpatti na veditabbāti sambandhayojanā daṭṭhabbā. Potthakesu pana ‘‘na teneva lakkhaṇenā’’ti ettha na-kāraṃ chaḍḍetvā ‘‘teneva lakkhaṇena nissayantevāsikassa āpatti veditabbā’’ti likhanti, taṃ pamādalikhitaṃ. Tathā hi teneva lakkhaṇena āpattibhāve gayhamāne nissayamuttakassāpi amuttakassāpi āpatti evāti vuttalakkhaṇena āpattiṃ āpajjeyya. Tathā ca ‘‘nissayantevāsikena hi yāva ācariyaṃ nissāya vasati, tāva sabbaṃ ācariyavattaṃ kātabba’’nti iminā anantaravacanena virodho siyā. Visuddhimaggepi ca –
依止师、授业师、依止弟子、授业弟子,以及同门师兄弟,只要依止和授业的关系还没有中断,就应当照顾他们。巴利
‘‘Nissayācariya, uddesācariya, nissayantevāsika, uddesantevāsika, samānācariyakā pana yāva nissayauddesā anupacchinnā. Tāva paṭijaggitabbā’’ti (visuddhi. 1.41) –
已说。因此,按照前面所说的方式,把这里遗漏的“不”字补上,就应当这样理解:依前面针对同住弟子所说的那个特征,依止同住者并不构成罪。巴利
Vuttaṃ . Tasmā vuttanayena idha parigaḷitaṃ na-kāraṃ ānetvā teneva saddhivihārikassa vutteneva lakkhaṇena nissayantevāsikassa āpatti na veditabbāti evamattho gahetabbo.
依止止息事的解释巴利
Nissayapaṭippassaddhikathāvaṇṇanā
83 在讨论依止寂止时,说“如果有人与某人有同一种受用、同一种资具,就应该在他跟前求取依止”,这是把求取依止限定在有惭耻的人身上,因为对无惭者已经禁止了。这里“受用”这个词涵盖了共同羯磨等共住关系,因为对资具的受用已经由“共同受用”这个词涵盖了;由此也说明,不应该和无惭者一起受用、一起共住。没有回避,就是对犯戒没有回避。“如此之人”,是指曾经在他那里求取过依止,而且和他有同一种受用、同一种资具的人。“如所说的”,意思是说了“我会很快回来”。“四五日”,这只是举例说明。如果一两天内就能看出是同类情况,那就按知道的日数来算。如果就算过了四五天也还看不出来,那就应该等到能看出来的那些天过去为止。然而,以“我是在看看是不是同类”为借口,这是不能做的。巴利
83. Nissayapaṭippassaddhikathāyaṃ ‘‘yo vā ekasambhogaparibhogo, tassa santike nissayo gahetabbo’’ti iminā lajjīsu eva nissayaggahaṇaṃ niyojeti alajjīsu paṭikkhittattā. Ettha ca paribhogasaddena ekakammādiko saṃvāso gahito paccayaparibhogassa sambhoga-saddena gahitattā, etena ca sambhogasaṃvāsānaṃ alajjīhi saddhiṃ na kattabbataṃ dasseti. Parihāro natthīti āpattiparihāro natthi. Tādisoti yattha nissayo gahitapubbo, yo ca ekasambhogaparibhogo, tādiso. Tathā vuttanti ‘‘lahuṃ āgamissāmī’’ti vuttañceti attho. ‘‘Cattāri pañca divasānī’’ti idaṃ upalakkhaṇamattaṃ. Yadi ekāhadvīhena sabhāgatā paññāyati, ñātadivasena gahetabbova. Athāpi catupañcāhenāpi na paññāyati, yattakehi divasehi paññāyati, tattakāni atikkametabbāni. Sabhāgataṃ olokemīti pana leso na kātabbo.
年幼者在听这句话里,即使没有亲耳听到,只要心里认定“他是因为某种障碍才耽搁了,终究会来的”,那就可以免除过失。所以这样说:“如果传话说‘我就住在这里’,那就没有免除的余地。”巴利
Daharā suṇantīti ettha asutvāpi āgamissati, kenaci antarāyena cirāyatīti saññāya sati labbhateva parihāro. Tenāha ‘‘idhevāhaṃ vasissāmīti pahiṇati, parihāro natthī’’ti.
即使只是一天也不允许回避,这句话是针对出行时提不起劲的人说的。但对于有干劲的人来说,就算因为整理住处等事情过了好几天,也没有过失。巴利
Ekadivasampi parihāro natthīti gamane nirussāhaṃ sandhāya vuttaṃ. Saussāhassa pana senāsanapaṭisāmanādivasena katipāhe gatepi na doso.
就在那个地方住下来,意思是:要在同类人所在的地方取得依止而住。用“就住在那座精舍……甚至……可以住下来”这句话,说明只有在戒师摄受的情况下,依止才算舍断。但如果戒师因为生气,或者因为不顾僧团等原因而不摄受,那么在其他地方所受的依止就不会舍断——这就是这段话要说明的意思。巴利
Tatreva vasitabbanti tatra sabhāgaṭṭhāne eva nissayaṃ gahetvā vasitabbaṃ. ‘‘Taṃyeva vihāraṃ…pe… vasituṃ vaṭṭatī’’ti iminā upajjhāye saṅgaṇhanteyeva taṃsamodhāne nissayapaṭippassaddhi vuttā, tasmiṃ pana kodhena vā gaṇanirapekkhatāya vā asaṅgaṇhante aññesu gahito nissayo na paṭippassambhatīti dasseti.
在“依止师而废止依止”这一节里所说的“某位师”等那一套理路,也要引申到和尚离去等情况上;在那里所说的内容,在这里也同样引申过来,按合适的方式套用。巴利
Ācariyamhā nissayapaṭippassaddhiyaṃ vutto ‘‘koci ācariyo’’tiādiko nayo upajjhāyapakkamanādīsupi netvā tattha ca vutto idhāpi netvā yathārahaṃ yojetabbo.
越过两个投石的距离,住在另一座精舍里,意思是:在近行界之外,从弟子们的住处越过两个投石的距离,住在另一座精舍中。由此说明:即使在外近行界,只要住在距离弟子等人住处两个投石距离以内的邻近地方,依止就不会废止。然而,在内近行界中,如果越过两个投石的距离而住,依止就确实不会废止。巴利
Dve leḍḍupāte atikkamma aññasmiṃ vihāre vasantīti upacārasīmato bahi aññasmiṃ vihāre antevāsikānaṃ vasanaṭṭhānato dve leḍḍupāte atikkamma vasanti. Tena bahiupacārepi antevāsikādīnaṃ vasanaṭṭhānato dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ antare āsannapadese vasati, nissayo na paṭippassambhatīti dasseti. Antoupacārasīmāyaṃ pana dve leḍḍupāte atikkamitvā vasato nissayo na paṭippassambhateva.
关于应当授具足戒的五种人的讨论的注释巴利
Upasampādetabbapañcakakathāvaṇṇanā
84 84. 在关于和尚与阿阇梨特相的讨论中,“不应让沙弥侍奉”的意思是:不应以和尚的身份为他授出家。所谓“无学者的此”,无学者就是指世间与出世间的戒蕴。巴利
84. Upajjhācariyalakkhaṇakathāyaṃ na sāmaṇero upaṭṭhāpetabboti upajjhāyena hutvā na pabbājetabbo. Asekkhassa ayanti asekkho, lokiyalokuttaro sīlakkhandho.
「执取边见」是指执取常见与断见两端的分别。「后二支」是指少闻与劣慧这两支。「后三支」是指没有能力依循法来消除已经生起的追悔、不知道犯戒、不知道如何出罪这三支。因为确实没有能力依圣典与注疏所安立的法来消除追悔,这种无能就是不善巧,所以它也被归入犯戒这一支。巴利
Antaggāhikāyāti sassatucchedakoṭṭhāsaggāhikāya. Pacchimāni dveti appassuto hoti, duppañño hotīti imāni dve aṅgāni. Pacchimāni tīṇīti na paṭibalo uppannaṃ kukkuccaṃ dhammato vinodetuṃ, āpattiṃ na jānāti, āpattiyā vuṭṭhānaṃ na jānātīti imāni tīṇi. Kukkuccassa hi pāḷiaṭṭhakathānayasaṅkhātadhammato vinodetuṃ apaṭibalatā nāma abyattatā eva hotīti sāpi āpattiaṅgameva vuttā.
殊胜的上等行持就是“上行持”,也就是行止与还止的戒。针对它而制定的学处,称为“上行学”,也就是犍度所收的学处。学处之所以也叫“学”,是因为想在其中修习圆满的人,必须通过受持等方式来学习。作为道与梵行的起点、作为其根本因的学,称为“梵行根本学”,也就是两部毗奈耶所收的学处。正因如此,《清净道论》中也说:“两部毗奈耶所收的学处是梵行根本,犍度所收的行止是上行学。”所以,在“有学施设”这句话里,因为应当学习,所以叫“有学”;因为是世尊所制定,所以叫“施设”。应当知道,一切两部毗奈耶所收的学处施设,都称为“有学施设”。在“名色分别”这句话里,依据善三法等的说明,按照生、地、人、相应、所依、所缘、业、门、相、味等种种差别,对受蕴等四种含摄涅槃的名,以及大种和所造色加以区分了知的智慧,以及显示这种智慧的论书,就叫“名色分别”。这是表明应当精通阿毗达摩之义。“令学”,就是令受持学习。巴利
Abhivisiṭṭho uttamo samācāro ābhisamācāro, vattapaṭivattasīlaṃ. Taṃ ārabbha paññattā khandhakasikkhāpadasaṅkhātā sikkhā ābhisamācārikā. Sikkhāpadampi hi taṃ tattha paṭipūraṇatthikehi uggahaṇādivasena sikkhitabbato ‘‘sikkhā’’ti vuccati. Maggabrahmacariyassa ādibhūtā kāraṇabhūtāti ādibrahmacariyakā sikkhā, ubhatovibhaṅgapariyāpannasikkhāpadaṃ. Teneva visuddhimaggepi ‘‘ubhatovibhaṅgapariyāpannasikkhāpadaṃ ādibrahmacariyakaṃ, khandhakavattapaayāpannaṃ ābhisamācārika’’nti (visuddhi. 1.11) vuttaṃ. Tasmā sekkhapaṇṇattiya’’nti ettha sikkhitabbato sekkhā, bhagavatā paññattattā paṇṇatti. Sabbāpi ubhatovibhaṅgapariyāpannā sikkhāpadapaṇṇatti ‘‘sekkhapaṇṇattī’’ti vuttāti gahetabbā. Nāmarūpaparicchedeti ettha kusalattikādīhi vuttaṃ jātibhūmipuggalasampayogavatthārammaṇakammadvāralakkhaṇarasādibhedehi vedanākkhandhādicatubbidhaṃ sanibbānaṃ nāmaṃ, bhūtupādāyabhedaṃ rūpañca paricchinditvā jānanapaññā, tappakāsako ca gantho nāmarūpaparicchedo nāma. Iminā abhidhammatthakusalena bhavitabbanti dasseti. Sikkhāpetunti uggaṇhāpetuṃ.
外道前事因缘论的注释巴利
Aññatitthiyapubbavatthukathāvaṇṇanā
86 86. 在外道别住论的讨论中,说到“邪命外道等”时:所谓邪命外道,是指持无作用论的人;而持作用论的尼乾陀以及其他裸形外道,则归入“裸形行者”这个词里。外道别住完全是为裸形者制定的。为了说明这是针对以那种裸形模样来到比丘们跟前的人,而不是隐藏身份而来的人,所以说了“如果那人也……”等话。其中,“那人也”指的就是邪命外道。巴利
86. Titthiyaparivāsakathāyaṃ ājīvakassa vātiādīsu akiriyavādī ājīvako nāma, kiriyavādino pana nigaṇṭhāpi aññepi naggatitthikā acelakapade saṅgahitā. Sabbathā naggasseva titthiyaparivāso vihito. So ca teneva naggavesena bhikkhūnaṃ santikaṃ āgatassa, na paṭicchādetvā āgatassāti dassetuṃ ‘‘sace sopī’’tiādi vuttaṃ. Tattha sopīti ājīvako.
所谓“微末利养施与”,就是对哪怕很少的应施之物也施与。“依色活命者”,就是依靠自己的色相来谋生的人。“妓女行处”,就是妓女经常往来活动的地方。这个道理在一切处都一样。“青春已过者”,就是还没出嫁就已经到了老年,也就是所谓的老处女。“取之”,就是取、拿的意思。巴利
Āmisakiñcikkhasampadānaṃ nāma appamattakassa deyyadhammassa anuppadānaṃ. Rūpūpajīvikāti attano rūpameva nissāya jīvantiyo. Vesiyā gocaro bahulaṃ pavattiṭṭhānaṃ assāti vesiyāgocaro. Esa nayo sabbattha. Yobbannātītāti anividdhā eva mahallikabhāvaṃ pattā thullakumārī evāti vuttaṃ. Ādāyassāti ādānassa gahaṇassa.
五病事的因缘解释巴利
Pañcābādhavatthukathāvaṇṇanā
88-9 律文里说“我无病,我要还俗”,意思是:我这个人没有病,我要还俗。所谓“指甲背大小”,指的是小指的指甲背。律中说“在遮蔽处,如果处在未增长的阶段、大小不超过指甲背,才可以”,既然如此,在非遮蔽处,即使同样大小也不可以;在遮蔽处,如果处在增长阶段,也不可以——这个道理就已经成立了。不过,如果有人主张“在显露处,比指甲背更小、未增长的也可以”,为了否定他们这种主张,才说了“但在口部……”等话。巴利
88-9. Pañcābādhādivatthūsu pāḷiyaṃ somhi arogo, vibbhamissāmīti so ahaṃ arogo, vibbhamissāmīti attho. Nakhapiṭṭhippamāṇanti kaniṭṭhaṅgulinakhapiṭṭhi adhippetā. ‘‘Paṭicchanne ṭhāne nakhapiṭṭhippamāṇaṃ avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ hoti, vaṭṭatī’’ti vuttattā appaṭicchannaṭṭhāne tādisampi na vaṭṭati, paṭicchannaṭṭhānepi ca vaḍḍhanakapakkhe ṭhitopi na vaṭṭatīti siddhameva hoti. Pākaṭaṭṭhānepi pana nakhapiṭṭhippamāṇato ūnataraṃ avaḍḍhanakaṃ vaṭṭatīti ye gaṇheyyuṃ, tesaṃ taṃ gahaṇaṃ paṭisedhetuṃ ‘‘mukhe panā’’tiādi vuttaṃ.
“枣核大小”,就是酸枣核那么大。即使处在还没长大的阶段,也不允许。这里用“也”这个字,是要说明:比枣核还小的肿块也不允许。所以律文说“令其长皮”,意思是让现有的皮肤覆盖上去。另一种读法是“皮合拢”,意思是让皮肤重新长合。疮肿等虽然已经平息,但疮肿处还会留下变色的皮肤,这是允许的。巴利
Kolaṭṭhimattakopīti badaraṭṭhippamāṇopi. Avaḍḍhanakapakkhe ṭhitopi na vaṭṭatīti ettha pi-saddena kolaṭṭhimattato khuddakataropi gaṇḍo na vaṭṭatīti dasseti. Tenāha ‘‘sacchaviṃ kāretvā’’ti, vijjamānacchaviṃ katvāti attho. ‘‘Sañchavi’’nti vā pāṭho, sañjātacchavinti attho. Gaṇḍādīsu vūpasantesupi gaṇḍānaṃ vivaṇṇampi hoti, taṃ vaṭṭati.
红莲花与白莲花花瓣的颜色,就是红莲花和白莲花花瓣的色泽。按照讲癞病时所说的方式来理解,意思是:在隐蔽处没有长大的(疮肿)可以允许,在其他任何地方则一点都不允许。这是显示前面所说的方式。消耗性疾病,就是痨病。夜叉所击之病,是指一种病:夜叉偶尔会来,把患者摔倒在地,让他的手、口等肢体在地面上摩擦。巴利
Padumapuṇḍarīkapattavaṇṇanti rattapadumasetapadumapupphadalavaṇṇaṃ. Kuṭṭhe vuttanayenevāti paṭicchannaṭṭhāne avaḍḍhanakaṃ vaṭṭati, aññattha na kiñcipi vaṭṭatīti vuttanayaṃ dasseti. Sosabyādhīti khayarogo. Yakkhummāroti kadāci kadāci āgantvā bhūmiyaṃ pātetvā hatthamukhādikaṃ avayavaṃ bhūmiyaṃ ghaṃsanako yakkhova rogo.
王臣因缘故事的解释巴利
Rājabhaṭavatthukathāvaṇṇanā
90 “我不是国王的仆人”——说“请假”,这是针对国王亲自授予职位的情形说的。如果是被掌管王事的大臣等人安排的,或者是大臣等人的仆人,那就应该向那位大臣等人请假。巴利
90.Nadānāhaṃ devassa bhaṭoti āpucchatīti raññā eva dinnaṭṭhānantaraṃ sandhāya vuttaṃ. Yo pana rājakammikehi amaccādīhi ṭhapito, amaccādīnaṃ eva vā bhaṭo hoti, tena taṃ taṃ amaccādimpi āpucchituṃ vaṭṭati.
盗贼事的解释巴利
Coravatthukathāvaṇṇanā
91 因此,世尊因为自己就是法主,所以用“来吧,比丘”的方式让央掘魔罗出家;但为比丘们制定学处时,则是这样说的——这就是这里的意趣。所谓“如此了知”,就是知道“具戒者已生”。巴利
91.Tasmāti bhagavā sayaṃ yasmā dhammassāmī, tasmā aṅgulimālaṃ ehibhikkhubhāvena pabbājesi, bhikkhūnaṃ pana sikkhāpadaṃ paññapento evamāhāti adhippāyo. Evaṃ jānantīti sīlavā jātoti jānanti.
92 停止就是退离。折断就是折断脚镣。斩断就是斩断锁链。解开就是解开绳缚。打开就是打开村落关卡等处的村门等。没有看见,就是负责看守男人的守卫们没有看见。巴利
92.Uparamanti viramanti. Bhinditvāti andubandhanaṃ bhinditvā. Chinditvāti saṅkhalikaṃ chinditvā. Muñcitvāti rajjubandhanaṃ muñcitvā. Vivaritvāti gāmabandhanādīsu gāmadvārādīnaṃ vivaritvā. Apassamānānanti purisaguttiyaṃ gopakānaṃ apassantānaṃ.
95 就是按照前面说的那个方式,即在“受鞭笞者、已受刑者”处所说的方法。巴利
95.Purimanayenevāti ‘‘kasāhato katadaṇḍakammo’’ti ettha vuttanayeneva.
负债者故事的详细解释巴利
Iṇāyikavatthukathāvaṇṇanā
96 “逃跑者”:知道债主要来,因为害怕就逃走了。“颈项”:知道他是负债的人,却轻视他,让他出家成了比丘,因此使他得以摆脱债务。“一半又一半”:就是一点一点地。“应当给予”:不管负债的人接不接受财物,布施时都应当满怀热忱。这里还说明:其他比丘应当对他说“不要放弃责任”,并且要和他结伴同行。如果他放弃了责任,就应当让他按货物的价值来赔偿。巴利
96.Palātopīti iṇasāmikānaṃ āgamanaṃ ñatvā bhayena palāto. Gīvā hotīti iṇāyikabhāvaṃ ñatvā anādarena iṇamuttake bhikkhubhāve pavesitattā. Upaḍḍhupaḍḍhanti thokathokaṃ. Dātabbamevāti iṇāyikena dhanaṃ sampaṭicchatu vā mā vā, dāne saussāheneva bhavitabbaṃ. Aññehi ca bhikkhūhi ‘‘mā dhuraṃ nikkhipāhī’’ti vatvā sahāyakehi bhavitabbanti dasseti. Dhuranikkhepena hissa bhaṇḍagghena kāretabbatā siyāti.
关于奴仆事例的解说巴利
Dāsavatthukathāvaṇṇanā
97 把“奴婢的行为”这一身份加到他身上,然后才买下他:这句话的意思是,为了让他摆脱奴婢身份,才把被买的人退回来。因为这样的人即使是花钱买来的,也根本不是奴婢。所谓“在各地依习俗”,就是按照各个地方用烧毁奴籍文书等办法来解除奴婢身份的规矩。在灌顶等仪式中,他们会解除一切束缚,针对这一点才说“普遍通行”。巴利
97.‘‘Dāsacārittaṃāropetvā kīto’’ti iminā dāsabhāvaparimocanatthāya kītakaṃ nivatteti. Tādiso hi dhanakkītopi adāso eva. Tattha tattha cārittavasenāti tasmiṃ tasmiṃ janapade dāsapaṇṇajjhāpanādinā adāsakaraṇaniyāmena. Abhisekādīsu sabbabandhanāni mocāpenti, taṃ sandhāya ‘‘sabbasādhāraṇenā’’ti vuttaṃ.
她们自己把名字登记进奴籍,这不算数,所以那些自由女性为了保护自己,就声称“我们也愿意做宫廷侍女”,亲自让人把自己的名字写进国王的奴婢名册。她们的儿子也就成了王室奴婢,因此不能让她们出家。未经主人同意的人不能出家:凡是她们有主人的,哪怕只有其中一位主人没同意,就不能让她出家。巴利
Sayameva paṇṇaṃ āropenti, na vaṭṭatīti tā bhujissitthiyo ‘‘mayampi vaṇṇadāsiyo homā’’ti attano rakkhaṇatthāya sayameva rājūnaṃ dāsipaṇṇe attano nāmaṃ likhāpenti, tāsaṃ puttāpi rājadāsāva honti, tasmā te pabbājetuṃ na vaṭṭati. Tehi adinnā na pabbājetabbāti yattakā tesaṃ sāmino, tesu ekena adinnepi na pabbājetabbā.
但使成为自由人后准许给出家。如果那些寺男是施给某座精舍的,就该在那座精舍里告知僧团,通过繁荣羯磨交付财物,把他转为自由人之后再给出家。所谓“像把酪浆浇在头上一样”,是说有些地方在解除奴籍时,会把酪浆浇在头上,据说这样他们就成为自由人;这里的意思也是这样,以寺男的名义施与财物也算是一种施与。即使这样施与了,在僧团看来他仍然是寺男的奴仆,所以说“不得给出家”。因为说到“暂时性的”,所以不论是限定时间后给的,还是将来想收回而给的,一切都应当理解为暂时性的给予。所谓“无主奴仆”,是指其主人家族已无亲属、因死亡而断绝,没有任何继承人;这种人要由同种姓的人、同村居民或有势力的人把他转为自由人之后,才能给出家。神庙的奴仆也同样是奴仆。因为他们在有些地方是王室奴仆,有些地方是精舍奴仆,所以不得给出家。如果已经给奴仆出家,后来见到主人来了,为了遮掩而把他一步步带走,就犯不与取罪;但如果是奴仆自己逃跑的,则不犯。巴利
Bhujisse pana katvā pabbājetuṃ vaṭṭatīti yassa vihārassa te ārāmikā dinnā, tasmiṃ vihāre saṅghaṃ ñāpetvā phātikammena dhanāni datvā bhujisse katvā pabbājetuṃ vaṭṭati. Takkaṃ sīse āsittakasadisāva hontīti kesuci janapadesu adāse karontā takkaṃ sīse āsiñcanti, tena kira te adāsā honti, evamidampi ārāmikavacanena dānampīti adhippāyo. Tathā dinnepi saṅghassa ārāmikadāso evāti ‘‘neva pabbājetabbo’’ti vuttaṃ. ‘‘Tāvakāliko nāmā’’ti vuttattā kālaparicchedaṃ katvā vā pacchāpi gahetukāmatāya vā dinnaṃ sabbaṃ tāvakālikamevāti gahetabbaṃ. Nissāmikadāso nāma yassa sāmikulaṃ aññātikaṃ maraṇena parikkhīṇaṃ, na koci tassa dāyādo, so pana samānajātikehi vā nivāsagāmavāsīhi vā issarehi vā bhujisso katova pabbājetabbo. Devadāsāpi dāsā eva. Te hi katthaci dese rājadāsā honti, katthaci vihāradāsā, tasmā pabbājetuṃ na vaṭṭati. Dāsampi pabbājetvā sāmike disvā paṭicchādanatthaṃ apanento padavārena adinnādānāpattiyā kāretabbo, dāsassa pana palāyato anāpatti.
铁匠之子事例等的注释巴利
Kammārabhaṇḍuvatthādikathāvaṇṇanā
98 在讲到剃发羯磨问听等事的这部分里,所谓“铁匠之子”,说的就是因为年纪还小、头发没有束起来、剃着光头的铁匠男孩。“持秤的秃头者”这里,“持秤者”是指用手拿秤来称铜、黄金等物的铁匠,所以铁匠被称为“持秤者”;他们当中有一个剃光头的少年,就是这个意思。因此说“五髻少年”。把一撮头发分成五股扎起来,就叫“五髻”,这个人有这种发髻,所以叫“五髻”。给他剃发的时候,没有先告知任何一位比丘就让他出家了,因此世尊允许为剃发羯磨求听。“属于界场范围内”,意思是:如果已经结了界,就是指在界场之内;如果没有结界,就是指在近行界之内。这里世尊虽然只说了“诸比丘,我允许僧团为剃发羯磨求听”,并没有说不求听就犯什么罪,但注释里说“大家都以为已经告诉过我们了……乃至为他剃度出家的人也无罪”,由此可知:如果故意不先告知就给人剃发,应当看成是犯恶作罪。剃除须发也算是出家成为沙门的做法,所以说“这是令他成为沙门的事”等等。“只留一撮发髻的人”这里,有人说以单单一根头发为一撮发髻,就是所谓“一撮发髻”;应当理解为头发很少、只扎成一撮,才这样叫。不过即使只有一根头发,不先告知也是不可以剪的。巴利
98. Bhaṇḍukammāpucchānādikathāyaṃ kammārabhaṇḍūti daharatāya amoḷibandho muṇḍikasīso kammāradārako eva vutto. Tulādhāramuṇḍakoti ettha tulādhārāti tambasuvaṇṇādīnaṃ tulaṃ hatthena dhāretīti kammārā ‘‘tulādhārā’’ti vuttā, tesu eko muṇḍikasīso daharoti attho. Tenāha ‘‘pañcasikho taruṇadārako’’ti. Ekāva sikhā pañca veṇiyo katvā bandhanena pañcasikhāti vuccati, sā etassa atthīti pañcasikho, tassa sikhaṃ chindantā kañci bhikkhuṃ ajānāpetvāva pabbājesuṃ. Tena bhaṇḍukammāpalokanaṃ anuññātaṃ. Sīmāpariyāpanneti baddhasīmāya sati tadantogadhe, asati upacārasīmantogadheti attho. Ettha ca kiñcāpi ‘‘anujānāmi, bhikkhave, saṅghaṃ apaloketuṃ bhaṇḍukammāyā’’ti ettakameva vuttaṃ, na pana anapalokentassa āpatti vuttā, tathāpi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sabbe āpucchitā amhehītisaññino…pe… pabbājentassapi anāpattī’’ti vuttattā sañcicca anāpucchā kese ohārentassa dukkaṭamevāti daṭṭhabbaṃ. Kesoropanampi samaṇapabbajanavohāraṃ labhatīti āha ‘‘imassa samaṇakaraṇa’’ntiādi. Ekasikhāmattadharoti ettha ekena kesena sikhā ekasikhāti vadanti, appakesāva sikhā evaṃ vuttāti gahetabbā. Ekakesampi pana anāpucchā chindituṃ na vaṭṭatiyeva.
100 “以左手”:这是针对用右手吃饭的人说的。巴利
100.Vāmahatthenāti dakkhiṇahatthena bhuñjanato vuttaṃ.
103-4 关于已解除依止者的义务,在五段和六段中,“他两部波罗提木叉……乃至……连细枝末节”这里,所有这些分类,凡是已经了解《论母注》的人,就都已经知道了。“他知道犯戒,他知道不犯戒”——这句话是针对自己已知的犯戒等情况而说的,不应该那样理解。巴利
103-4. Nissayamuccanakassa vattesu pañcakachakkesu pana ‘‘ubhayāni kho panassa pātimokkhāni…pe… anubyañjanaso’’ti ettha sabbopi cāyaṃ pabhedo mātikāṭṭhakathāyaṃ ñātāyaṃ ñāto hoti. ‘‘Āpattiṃ jānāti, anāpattiṃ jānātī’’ti idañca attanā ñātaṭṭhānesu āpattādiṃ sandhāya vuttanti na gahetabbaṃ.
罗睺罗事缘的详细解说巴利
Rāhulavatthukathāvaṇṇanā
105 “莲花雨”说的是,像落在莲花池里的莲花丛上那样,从那些想被淋湿的人身上降下的雨。据说,那雨下起来的时候,只有想被淋湿的人才会被淋湿,别人不会。净饭大王出于恭敬,心想:说了“请接受食物”就离开的人根本不存在,世尊会在自己的国家里亲自享用一切财富,所以没有邀请世尊。然而世尊去了之后,那一家整夜都在筹备大布施,为以佛陀为首的僧团安排座位、布置场地、做装饰,就这样过了一整夜。巴利
105.Pokkharavassanti pokkhare padumagacche viya atemitukāmānaṃ sarīrato pavaṭṭanakavassaṃ. Tasmiṃ kira vassante temitukāmāva tementi, na itare. ‘‘Bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti vatvā gato nāma natthīti attano santake rajje sabbampi sāpateyyaṃ sayameva paribhuñjissatīti gāravena suddhodanamahārājāpi na nimantesi, gantvā pana gehe sakalarattiṃ mahādānañceva buddhappamukhassa saṅghassa āsanapaññattiṭṭhānālaṅkārañca saṃvidahantova vītināmesi.
没有人……(中略)……也没有拿钵。因为人们以为世尊将去其父家,所以没有接取世尊的钵。族城,就是亲族聚居的城市。托钵行仪,就是即使在自己的亲族村落里,也按门户次第乞食的行仪。以乞食为行,所以叫托钵行,这里指的是刹帝利。巴利
Nakoci…pe… pattaṃ vā aggahesīti bhagavā attano pitu nivesanameva gamissatītisaññāya naggahesi. Kulanagareti ñātikulantake nagare. Piṇḍacāriyavattanti attano ñātigāmesupi sapadānacārikavattaṃ. Bhikkhāya cāro caraṇaṃ etassāti bhikkhācāro, khattiyo.
站起来:起身之后,站在别人家门口,为了得到应受的团食。不应放逸:拒绝通过邀请等方式得到的精美食物,以次第乞食的方式,在那里不应放逸。法:舍弃不正当的谋求,次第乞食而行,就应好好修习这托钵乞食的法。安乐而卧:意思是以四种威仪安乐地安住。巴利
Uttiṭṭheti uttiṭṭhitvā paresaṃ gharadvāre uddissa ṭhatvā gahetabbapiṇḍe. Nappamajjeyyāti nimantanādivasena labbhamānapaṇītabhojanaṃ paṭikkhipitvā piṇḍāya caraṇavasena tattha nappamajjeyya. Dhammanti anesanaṃ pahāya sapadānaṃ caranto tameva bhikkhācariyadhammaṃ sucaritaṃ careyya. Sukhaṃ setīti catūhi iriyāpathehi sukhaṃ viharatīti attho.
第二偈里说“不以恶行而行之”,意思是:不应当以在妓女等类不适宜的地方游走的方式,去行持前面所说的那种法,也就是恶行。其余部分和前面说的一样。至于“听闻此偈之后”,说的是世尊坐在住处,在亲族聚会时,针对自己托钵乞食这件事而说了这首偈,有人听闻这第二偈之后。巴利
Dutiyagāthāyaṃ na naṃ duccaritanti vesiyādibhede agocare caraṇavasena taṃ yathāvuttaṃ dhammaṃ duccaritaṃ na ca care. Sesaṃ vuttanayameva. Imaṃ pana gāthaṃ sutvāti nivesane nisinnena bhagavatā ñātisamāgame attano piṇḍāya caraṇaṃ nissāya pavattāya gāthāya vuttaṃ imaṃ dutiyagāthaṃ sutvā.
在《法护本生》等故事里,为了顺着情节展示那位国王后来直到般涅槃的经历,就作了这样的叙述。因此经文说“悟了预流果”等等。关于“前往吉祥室”,这里要这样理解:如果世尊当天去了却没见到她,她会心碎而死,所以世尊才去了。巴利
Dhammapālajātakantiādīsu pana tato parakālesupi rañño pavatti parinibbānaṃ pāpetvā yathāpasaṅgavasena dassetuṃ vuttā. Tenāha ‘‘sotāpattiphalaṃ sacchikatvā’’tiādi. Sirigabbhaṃ gantvāti ettha yadi hi bhagavā tadaheva gantvā na passeyya, sā hadayena phalitena mareyyāti agamāsīti daṭṭhabbaṃ.
就在那一天,也就是世尊去看罗睺罗母亲的那一天。不过《法句注》里说:“导师去了迦毗罗卫城,在第三天让难陀出家。”散发,是指为了戴王冠而在童年时扎起的发髻被解开,据说人们做这件事时会举行吉祥仪式。但《义显注》里说:“散发,按家族规矩,是指剃掉头发。”额带,是指额头上绑着金带,上面写着“某某王”。进新宫殿的吉祥仪式,就是家宅的吉祥仪式。升伞的吉祥仪式,就是华盖的吉祥仪式。国中美女,是因为她具备别人没有的五种美等殊胜之美,所以才这样称呼她。迅速,就是很快。不情愿,是指心里不愿意;但嘴上,当世尊说“难陀,你会出家”时,他因为恭敬而不敢拒绝,就说了“是”。世尊就用这个方便让他出了家。巴利
Taṃ divasamevāti tasmiṃ rāhulamātudassanadivaseyeva. Dhammapadaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘satthā kapilapuraṃ gantvā tatiyadivase nandaṃ pabbājesī’’ti (dha. pa. aṭṭha. 1.12 nandattheravatthu) vuttaṃ. Kesavissajjananti rājamoḷibandhanatthaṃ kumārakāle bandhitasikhāveṇimocanaṃ, taṃ kira karontā maṅgalaṃ karonti. Sāratthadīpaniyaṃ pana ‘‘kesavissajjananti kulamariyādavasena kesoropana’’nti (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.105) vuttaṃ. Paṭṭabandhoti ‘‘asukarājā’’ti naḷāṭe suvaṇṇapaṭṭabandhanaṃ. Abhinavapāsādappavesamaṅgalaṃ gharamaṅgalaṃ. Chattussāpane maṅgalaṃ chattamaṅgalaṃ. Janapadakalyāṇīti janapadamhi kalyāṇī parehi asādhāraṇehi pañcakalyāṇādīhi sahitattā sā evaṃ vuttā. Tuvaṭanti sīghaṃ. Anicchamānanti manasā arocentaṃ, vācāya pana bhagavatā ‘‘pabbajissasi nandā’’ti vutte gāravena paṭikkhipituṃ avisahanto ‘‘āmā’’ti avoca. Bhagavā ca etena lesena pabbājesi.
“梵天之色相”,就是和梵天一样的容貌。“他的那个”,就是“他的那个”。“无法让他回头”,因为世尊说过“不要让他回去”,所以他没办法做到。“七种圣财”:巴利
Brahmarūpavaṇṇanti brahmarūpasamānarūpaṃ. Tyassāti te assa. Nivattetuṃ na visahīti ‘‘mā naṃ nivattayitthā’’ti bhagavatā vuttattā nāsakkhi. Sattavidhaṃ ariyadhananti –
信仰是财富,戒行是财富,惭与愧也是财富;
听闻得来的财富和布施,慧确实是第七种财富。巴利
‘‘Saddhādhanaṃ sīladhanaṃ, hiriottappiyaṃ dhanaṃ; Sutadhanañca cāgo ca, paññā ve sattamaṃ dhana’’nti. (a. ni. 7.5, 6) –
以上就是所说的七种圣财。“对罗睺罗更为深重”:意思是罗睺罗出家时,国王生起的痛苦比难陀出家时更加深重。“从此以后”:即从上面所说的悲痛生起之后的日子里,因为阿那含不再生起对亲属的爱恋和嗔恨之心。巴利经文里“对儿子的爱”等话,是为了显示国王对儿子的爱极为深切而说的。对儿子的爱,是与自身同时生起的喜悦之力所引发的色法,震动整个身体而运作,所以说“触及皮肤……乃至骨髓而住”。“比自身更亲爱”是指世尊说的。“儿子”指罗睺罗。“以信受者”,意思是以毫无疑惑的心信受他的话;如果有疑惑,那就构成犯戒。巴利
Evaṃ vuttaṃ sattavidhaṃ ariyadhanaṃ. Adhimattaṃ rāhuleti rāhule pabbajite nandapabbajjāya uppannadukkhatopi adhikataraṃ dukkhaṃ ahosīti attho. Ito pacchāti ito vuttasokuppattito aparadivasesu anāgāmīnaṃ ñātisinehapaṭighacittuppādābhāvā. Pāḷiyaṃ puttapemantiādi raññā puttasinehassa tibbabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Puttasineho hi attanā sahajātapītivegasamuṭṭhitānaṃ rūpadhammānaṃ sakalasarīraṃ khobhetvā pavattanavasena ‘‘chaviṃ…pe… aṭṭhimiñjaṃ āhacca tiṭṭhatī’’ti vutto. Attano piyatarāti bhagavantaṃ sandhāya vadati. Putteti rāhulaṃ. Saddahantenāti tassa vacanena avematikenāti attho. Vimatiyā sati āpatti eva.
学处、杖罚与羯磨事的释义巴利
Sikkhāpadadaṇḍakammavatthukathāvaṇṇanā
106 在沙弥学处等的经文里,“诸学处”指的是戒条的各个部分,或者是增上戒学的达成方法。“命”从究竟意义上说就是命根。对它的杀害,就是不让它按相续继续存在,用刀等武器越过、制伏并把它放倒,这就是杀生,也就是杀害生命的意思。不过从实质上说,它只是对生命有生命想的人,生起断绝命根的加行所引发的杀害思。因此,“离杀生”:因为远离,以远离除去杀生等恶法,所以称为“离”;或者说依此而远离,所以叫作“离”,按语法规则称为“离”,这里说的是受持之离。其余各条也是同样的道理。巴利
106. Sāmaṇerasikkhāpadādīsu pāḷiyaṃ sikkhāpadānīti sikkhākoṭṭhāsā. Adhisīlasikkhānaṃ vā adhigamūpāyā. Pāṇoti paramatthato jīvitindriyaṃ. Tassa atipātanaṃ pabandhavasena pavattituṃ adatvā satthādīhi atikkamma abhibhavitvā pātanaṃ pāṇātipāto. Pāṇavadhoti attho. So pana atthato pāṇe pāṇasaññino jīvitindriyupacchedakaupakkamasamuṭṭhāpikā vadhakacetanāva. Tasmā pāṇātipātā veramaṇi, verahetutāya verasaṅkhātaṃ pāṇātipātādipāpadhammaṃ maṇati nīharatīti virati ‘‘veramaṇī’’ti vuccati, viramati etāyāti vā ‘‘viramaṇī’’ti vattabbe niruttinayena ‘‘veramaṇī’’ti samādānavirati vuttā. Esa nayo sesesupi.
把别人没给的东西拿走,就是“不与取”,也就是偷盗的思。所谓“非梵行”,就是不是最殊胜的修行,是通过男女交合之道、由实际行淫所引发的淫欲思。所谓“妄语”,就是不存在的事,明知它不真实却把它说成是真的,这种让人误以为真实的思就是妄语。用饼粉等酿成的谷酒,以及花酒等各类果酒,合起来就是谷酒和果酒。这些酒因为能让人醉,所以叫“酒”;因为能导致放逸,所以叫“放逸处”。用什么思去喝它,这个名称就安在那种思上。巴利
Adinnassa ādānaṃ adinnādānaṃ, theyyacetanāva. Abrahmacariyanti aseṭṭhacariyaṃ, maggena maggapaṭipattisamuṭṭhāpikā methunacetanā. Musāti abhūtavatthu, tassa vādo abhūtataṃ ñatvāva bhūtato viññāpanacetanā musāvādo. Piṭṭhapūvādinibbattasurā ceva pupphāsavādibhedaṃ merayañca surāmerayaṃ. Tadeva madanīyaṭṭhena majjañceva pamādakāraṇaṭṭhena pamādaṭṭhānañca, taṃ yāya cetanāya pivati, tassa etaṃ adhivacanaṃ.
从日出开始一直到正午,这段时间就是诸圣者用食的时间,除此之外就是非时。从“应当食用”这个意义上说,这里把一切时限药都称为食;而吞咽它,在这里通过省略后一个词的方式,用意就是“食”。在非时食、非时吞咽,就叫非时食;或者在非时吞咽时限药,也应该理解为非时食。从实质上说,它就是指在非时吞咽时限药的思。巴利
Aruṇuggamanato paṭṭhāya yāva majjhanhikā ayaṃ ariyānaṃ bhojanassa kālo nāma, tadañño vikālo. Bhuñjitabbaṭṭhena bhojananti idha sabbaṃ yāvakālikaṃ vuccati, tassa ajjhoharaṇaṃ idha uttarapadalopena ‘‘bhojana’’nti adhippetaṃ. Vikāle bhojanaṃ ajjhoharaṇaṃ vikālabhojanaṃ, vikāle vā yāvakālikassa bhojanaṃ ajjhoharaṇaṃ vikālabhojanantipi attho gahetabbo, atthato vikāle yāvakālikaajjhoharaṇacetanāva.
由于与教法不相应,颠倒而违背教法的观看,就叫作非法观看;它也是观看和听闻舞蹈、歌唱等,以及斗鹌鹑、赌博等一切游戏的名称。这里所说的“观看”,因为前五识各自以照了自己对境的这种性质,都可以用“观看”这个词来统摄,所以“听闻”也被包括在内。在这里,通过“舞蹈、歌唱、演奏”这些词,自己也跳舞、唱歌等,应当看作同样被包含在内。巴利
Sāsanassa ananulomattā visūkaṃ paṭāṇībhūtaṃ dassanaṃ visūkadassanaṃ, naccagītādidassanasavanānañceva vaṭṭakayuddhajūtakīḷādisabbakīḷānañca nāmaṃ. Dassananti cettha pañcannampi viññāṇānaṃ yathāsakaṃ visayassa ālocanasabhāvatāya dassana-saddena saṅgahetabbattā savanampi saṅgahitaṃ. Naccagītavādita-saddehi cettha attano naccanagāyanādīnipi saṅgahitānīti daṭṭhabbaṃ.
花鬘:无论是编结好的还是没编结的,哪怕只是用线之类做成的,只要是为了装饰而佩戴,就叫做“花鬘”。香:除了涂香粉末等涂抹的东西之外,其他任何种类的香。涂香:研磨后拿来用的、能让皮肤色泽变好的香类。持,就是佩戴。饰,就是把不足的地方补上。从香的角度、从皮肤美化的角度来享受,就叫庄严。或者,持、饰等应当与花鬘等依次对应搭配。它们持用等的处所、原因,就是违越的思。巴利
Mālāti baddhamabaddhaṃ vā antamaso suttādimayampi alaṅkāratthāya piḷandhiyamānaṃ ‘‘mālā’’tveva vuccati. Gandhanti vāsacuṇṇādivilepanato aññaṃ yaṃ kiñci gandhajātaṃ. Vilepananti pisitvā gahitaṃ chavirāgakaraṇañceva gandhajātañca. Dhāraṇaṃ nāma piḷandhanaṃ. Maṇḍanaṃ nāma ūnaṭṭhānapūraṇaṃ. Gandhavasena, chavirāgavasena ca sādiyanaṃ vibhūsanaṃ nāma. Mālādīsu vā dhāraṇādīni yathākkamaṃ yojetabbāni. Tesaṃ dhāraṇādīnaṃ ṭhānaṃ kāraṇaṃ vītikkamacetanā.
“高”这个词,是和“高”同义的虚词。所谓“高床座”,是指超过规定尺寸的床座等。“大床座”,是用不合规的敷具铺成的,还有红色帐幕的。因为在这些当中,床和座被“高床座、大床座”这些词所涵盖,是省略了后半个词。“接受金银”这一条里,用“银”这个词涵盖了木制摩沙迦等一切钱币,珍珠、摩尼等也应该知道在这里被涵盖了,谷、田地等也一样。用“接受”这个词,涵盖了使人接受、使用等行为。“灭摈事”,因为是波罗夷的处所,所以是灭摈之相的原因。巴利
Uccāti ucca-saddena samānattho nipāto, uccāsayanaṃ vuccati pamāṇātikkantaṃ āsandādi. Mahāsayanaṃ akappiyattharaṇehi atthataṃ, salohitavitānañca. Etesu hi āsanaṃ, sayanañca uccāsayanamahāsayana-saddehi gahitāni uttarapadalopena. Jātarūparajatapaṭiggahaṇāti ettha rajata-saddena dārumāsakādi sabbaṃ rūpiyaṃ saṅgahitaṃ, muttāmaṇiādayopettha dhaññakhettavatthādayo ca saṅgahitāti daṭṭhabbā. Paṭiggahaṇa-saddena paṭiggāhāpanasādiyanāni saṅgahitāni. Nāsanavatthūti pārājikaṭṭhānatāya liṅganāsanāya kāraṇaṃ.
107 经中“令一切僧园成为遮止”,意思是他们在一切僧园中作出禁止进入的遮止。“僧园应作遮止”,意思是僧园应被遮止,或者应于僧园中作遮止。因此,以“于彼处作遮止”的方式,依处格而说。“食物之遮止”等也是如此理解。“或于彼处住”,以此说明沙弥依戒腊所得,或属于自己所有的固定住处。“或于彼处往返”,指的是亲教师与依止师的住处。因此说“自己”等。“自己”,就是自己、亲教师或依止师。“杖”,是以此调伏、驱遣,所以叫杖;那应当被施行的事,就是业;即杖罚羯磨,也就是遮止等处置。“或令入水”,就是令其进入莲池等水中。巴利
107. Pāḷiyaṃ sabbaṃ saṅghārāmaṃ āvaraṇaṃ karontīti sabbasaṅghārāme pavesanivāraṇaṃ karonti. Saṅghārāmo āvaraṇaṃ kātabboti saṅghārāmo āvaraṇo kātabbo, saṅghārāme vā āvaraṇaṃ kātabbanti attho. Teneva ‘‘tattha āvaraṇaṃ kātu’’nti bhummavasena vuttaṃ. Āhāraṃ āvaraṇantiādīsupi eseva nayo. ‘‘Yattha vā vasatī’’ti iminā sāmaṇerassa vassaggena laddhaṃ vā sakasantakameva vā nibaddhavasanakasenāsanaṃ vuttaṃ. Yattha vā paṭikkamatīti ācariyupajjhāyānaṃ vasanaṭṭhānaṃ vuttaṃ. Tenāha ‘‘attano’’tiādi. Attanoti hi sayaṃ, ācariyassa, upajjhāyassa vāti attho. Daṇḍenti vinenti etenāti daṇḍo, so eva kattabbattā kammanti daṇḍakammaṃ, āvaraṇādi. Udakaṃ vā pavesetunti pokkharaṇīādiudake pavesetuṃ.
没有事先请示就阻止等事的解说巴利
Anāpucchāvaraṇavatthuādikathāvaṇṇanā
108 “对共住弟子和近住弟子也一样”,这是针对已受具足戒的人说的。因为如果他们的亲教师和戒师不如法行事,而(那些亲教师和戒师)不加以惩治,那么其他人也还是应当对他们作遮止等惩治羯磨。“摄受”,意思是“我要把他众破坏之后拉过来”,通过布施等四种摄受事,以拉拢讨好的方式来摄受。不管那团体有没有被破坏,只要做了摄受的加行,就已经犯戒了。“不许破坏后摄受”,意思是既不许破坏他众,也不许摄受。至于“可以说过患”,是出于对教法的尊重,或者出于对别人的悲悯,才可以这样说,不是出于贪求徒众的心思。巴利
108.Saddhivihārikaantevāsikānampīti upasampanne sandhāya vuttaṃ. Tesupi hi ācariyupajjhāyesu yathā oramanti, tathā tesaṃ niggahaṃ akarontesu aññehi āvaraṇādiniggahakammaṃ kātabbameva. Saṅgaṇhantīti ‘‘paraparisato bhinditvā gaṇhissāmī’’ti dānādicatūhi saṅgahavatthūhi (dī. ni. 3.210; a. ni. 4.32, 256) upalāḷanavasena saṅgaṇhanti. So bhijjatu vā mā vā, saṅgaṇhantassa payoge āpatti eva. Bhinditvā gaṇhituṃ na vaṭṭatīti bhinditumpi na vaṭṭati, gaṇhitumpi na vaṭṭatīti attho. Ādīnavaṃ pana vattuṃ vaṭṭatīti sāsanagāravena vā parānuddayatāya vā vattuṃ vaṭṭati, na parisalolatāya.
“住处的取得也止息了”这句话,是在显示雨安居的中断。已受具足戒的人也是一样,因为犯波罗夷,或者因为皈依等行为而失去沙弥身份,住处的取得也就随之止息,而且他们得不到僧团的利养,应当知道这一点。“前分再受皈依”这句话,是通过受持皈依,同时显示他就在同一天进入前分雨安居。“后分入雨安居者”这句话,只是显示领取雨安居者利养的情形。在此之前或之后,如果沙弥在前分入安居且戒行未破,那么雨安居者的利养以及衣月期间僧团所得的时衣,他都能得到。如果说“在后分受持”,那就显示在后分入雨安居以及安居中断的情况。这样的人对时衣没有份。所以说“告白之后应给利养”。巴利
‘‘Senāsanaggāho ca paṭippassambhatī’’ti iminā vassacchedaṃ dasseti. Upasampannānampi pārājikasamāpattiyā saraṇagamanādisāmaṇerabhāvassāpi vinassanato senāsanaggāho ca paṭippassambhati, saṅghalābhampi te na labhantīti veditabbaṃ. Purimikāya puna saraṇāni gahitānīti saraṇaggahaṇena saha tadahevassa vassūpagamanampi dasseti. Pacchimikāya vassāvāsikanti vassāvāsikalābhaggahaṇadassanamattamevetaṃ, tato purepi, pacchāpi vā vassāvāsikañca cīvaramāsesu saṅghe uppannaṃ kālacīvarañca purimikāya upagantvā avipannasīlo sāmaṇero labhati eva. Sace pacchimikāya gahitānīti pacchimikāya vassūpagamanañca chinnavassatañca dasseti. Tassa hi kālacīvare bhāgo na pāpuṇāti. Tasmā ‘‘apaloketvā lābho dātabbo’’ti vuttaṃ.
关于雨安居利养,如果施主是住处的主人,为了守护住处,在后分前来履行义务后说“即使住在自己住处的人,也应给予雨安居利养”,那么即使没有告知,也应当给予。至于《心义灯》中说“在后分获得雨安居利养,是因为在后分再次入雨安居才获得”,如果这是针对施主们对雨安居利养的这一意图而说的,那很好;如果这是就僧团所有的时衣而说的,那就说不通了,应当这样理解。巴利
Vassāvāsikalābho pana yadi senāsanasāmikā dāyakā senāsanaguttatthāya pacchimikāya upagantvā vattaṃ katvā attano senāsane vasantassapi vassāvāsikaṃ dātabbanti vadanti, anapaloketvāpi dātabbova. Yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ ‘‘pacchimikāya vassāvāsikaṃ lacchatīti pacchimikāya puna vassaṃ upagatattā lacchatī’’ti (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.108) vuttaṃ, tampi vassāvāsike dāyakānaṃ imaṃ adhippāyaṃ nissāya vuttañce, sundaraṃ. Saṅghikaṃ, kālacīvarampi sandhāya vuttañce, na yujjatīti veditabbaṃ.
没有先弄清楚就喝,意思是:如果一个人不知道那是酒而喝了,并不会犯下杀生、离杀生等一切戒条的违犯,也不会犯皈依的违犯;但仍然有不善业,而且构成离饮酒戒的违犯,就像戴花鬘等行为一样,应当这样理解。其余那些,是指离非时食等戒条。如果故意违犯这些戒,那么所违犯的那条戒就破了;但对于其余没有违犯的戒,并不构成驱摈的条件。正因为如此,才在“当他们破了时”这句话里说到“破”。巴利
Na ajānitvāti ‘‘surā’’ti ajānitvā pivato pāṇātipātaveramaṇiādisabbasīlabhedaṃ, saraṇabhedañca na āpajjati, akusalaṃ pana surāpānaveramaṇisīlabhedo ca hoti mālādidhāraṇādīsu viyāti daṭṭhabbaṃ. Itarānīti vikālabhojanaveramaṇiādīni. Tānipi hi sañcicca vītikkamantassa taṃ taṃ bhijjati eva, itarītaresaṃ pana abhijjamānena nāsanaṅgāni na honti. Teneva ‘‘tesu bhinnesū’’ti bhedavacanaṃ vuttaṃ.
“应令告罪”的意思是:要让他们在僧团中间,按照“尊者,我犯了过失……”这样的方式把罪过说出来之后,再授予皈依和戒。因为他们已经犯了波罗夷。所以文中才说“应以形相灭摈来驱摈”。这里所说的灭摈,正是指这种形相灭摈。因为杀生等行为和说恶语等行为一起,都成了形相灭摈的因缘,所以才这样说。巴利
Accayaṃdesāpetabboti ‘‘accayo maṃ, bhante, accagamā’’tiādinā saṅghamajjhe desāpetvā saraṇasīlaṃ dātabbanti adhippāyo pārājikattā tesaṃ. Tenāha ‘‘liṅganāsanāya nāsetabbo’’ti. Ayameva hi nāsanā idha adhippetāti liṅganāsanākāraṇehi pāṇātipātādīhi avaṇṇabhāsanādīnaṃ saha patitattā vuttaṃ.
难道刺沙弥不也是持邪见的人吗?而且前面已经讲过,对他应当施行杖罚灭摈。但这里却说对持邪见的人施行形相灭摈,这两者到底有什么区别呢?为了回应这个责难,才说“执取常见或断见中的任何一种”。这里的意思是:如果有人牢牢抓住外道所构想出来的任何一种常见或断见——比如认为“我或主宰是常的、恒久的”等等,或者认为“我将被断灭、将消亡”等等——并且加以宣说,那么这种见对他而言就构成波罗夷的处境。他应当以形相灭摈来驱摈。但如果有人没有执取这类见解,仍然属于教内,只是把佛语的意趣理解反了,即使被比丘们劝诫也不肯放弃而继续宣说,那么这种见对他不构成波罗夷,他应当以刺灭摈来驱摈。巴利
Nanu ca kaṇṭakasāmaṇeropi micchādiṭṭhiko eva, tassa ca heṭṭhā daṇḍakammanāsanāva vuttā. Idha pana micchādiṭṭhikassa liṅganāsanā vuccati, ko imesaṃ bhedoti codanaṃ manasi nidhāyāha ‘‘sassatucchedānañhi aññataradiṭṭhiko’’ti. Ettha cāyamadhippāyo – yo hi ‘‘attā issaro vā nicco dhuvo’’tiādinā vā ‘‘attā ucchijjissati vinassissatī’’tiādinā vā titthiyaparikappitaṃ yaṃ kiñci sassatucchedadiṭṭhiṃ daḷhaṃ gahetvā voharati, tassa sā pārājikaṭṭhānaṃ hoti. So ca liṅganāsanāya nāsetabbo. Yo pana īdisaṃ diṭṭhiṃ aggahetvā sāsanikova hutvā kevalaṃ buddhavacanādhippāyaṃ viparītato gahetvā bhikkhūhi ovadiyamānopi appaṭinissajjitvā voharati, tassa sā diṭṭhi pārājikaṃ na hoti, so pana kaṇṭakanāsanāya eva nāsetabboti.
黄门事例讨论的注释巴利
Paṇḍakavatthukathāvaṇṇanā
109 在般哒格这件事里,染着者、嫉妒者、半月者这三种人虽然也具备男性身相等特征,却是无因结生者;由于他们烦恼缠缚的力量特别强,表现上和无性般哒格相似,所以被称为般哒格。其中,染着者和嫉妒者这两种人的烦恼缠缚,可以通过如理作意等方式来超越和制止,因此说可以让他们出家。但半月者在黑月的半个月里,会像发狂一样被烦恼的热恼覆盖,只有达到超越之后才会止息。因此说在这半个月里不应让他出家。为了说明这种区分,才说了凡对他人等语句。其中,染着者是指:口中染着的人,通过自己放出不净物,热恼就平息了。当嫉妒生起时是指:由于嫉妒而生起想自己服侍他人的贪欲时,通过放出不净物,热恼就平息了。巴利
109. Paṇḍakavatthusmiṃ āsittausūyapakkhapaṇḍakā tayopi purisabhāvaliṅgādiyuttā ahetukapaṭisandhikā, te ca kilesapariyuṭṭhānassa balavatāya napuṃsakapaṇḍakasadisattā ‘‘paṇḍakā’’ti vuttā. Tesu āsittausūyapaṇḍakānaṃ dvinnaṃ kilesapariyuṭṭhānaṃ yonisomanasikārādīhi vītikkamato nivāretumpi sakkā, tena te pabbājetabbā vuttā. Pakkhapaṇḍakassa pana kāḷapakkhesu ummādo viya kilesapariḷāho avattharanto āgacchati, vītikkamaṃ patvā eva ca nivattati. Tasmā so tasmiṃ pakkhe na pabbājetabboti vutto. Tadetaṃ vibhāgaṃ dassetuṃ ‘‘yassa paresa’’ntiādi vuttaṃ. Tattha āsittassāti mukhe āsittassa attanopi asucimuccanena pariḷāho vūpasammati. Usūyāya uppannāyāti usūyāya vasena attano sevetukāmatārāge uppanne asucimuttiyā pariḷāho vūpasammati.
因为经文说“种子已被除去”,所以在种子还在、只是去掉了外表特征时,并不会变成黄门。比丘如果不是因为生病的缘故而除掉它,也只犯偷兰遮,并不会因此成为黄门。可是,一旦种子被除去,男根就不能再因贪欲而发挥作用,男性身份消失,胡须等男性特征也消失,具足戒也随之失去。他的烦恼炽盛,就像非男黄门一样,难以制止而会犯戒。因此他们说,这样的人即使已经受了具足戒,也应当被驱摈。如果是这样,为什么在取除种子时不制定波罗夷呢?对此,有些人说:“这本来就是世尊制定的,因为世尊说过:‘诸比丘,黄门未受具足戒的,不应让他受具足戒;已受具足戒的,应当驱摈。’”另一些人则说:“因为在取除种子的那一刹那,他并不是黄门,所以那一刹那没有制定波罗夷。但是,这个被取除种子的比丘,后来会按上面所说的方式变成黄门,成为非有者,不再是具足戒的依止处,因此他的具足戒就失去了。所以,从他进入黄门状态的时候开始,把他和天生的非男黄门归为一类,说‘已受具足戒的应当驱摈’,指的是这种无能者,而不是在那之前。这个人虽然是有因结生的,但因为男性功能的灭尽而类似于无因结生者,所以道果也不会生起。”还有人说:“这是针对出家前就用手段变成黄门的人而说‘已受具足戒的应当驱摈’;如果已经受了具足戒之后才用手段变成黄门,他的具足戒并不会失去。”这种说法不合理。应当这样审察后接受:从出家前就用某种手段成为无能者的那个时刻起,后来也同样是无能者。巴利
‘‘Bījāni apanītānī’’ti vuttattā bījesu ṭhitesu nimittamatte apanīte paṇḍako na hoti. Bhikkhunopi anābādhapaccayā tadapanayane thullaccayameva, na pana paṇḍakattaṃ, bījesu pana apanītesu aṅgajātampi rāgena kammaniyaṃ na hoti, pumabhāvo vigacchati, massuādipurisaliṅgampi upasampadāpi vigacchati, kilesapariḷāhopi dunnivāravītikkamo hoti napuṃsakapaṇḍakassa viya. Tasmā īdiso upasampannopi nāsetabboti vadanti. Yadi evaṃ kasmā bījuddharaṇe pārājikaṃ na paññattanti? Ettha tāva keci vadanti ‘‘paññattamevetaṃ bhagavatā ‘paṇḍako, bhikkhave, anupasampanno na upasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo’ti vuttattā’’ti. Keci pana ‘‘yasmā bījuddharaṇakkhaṇe paṇḍako na hoti, tasmā tasmiṃ khaṇe pārājikaṃ na paññattaṃ. Yasmā pana so uddhaṭabījo bhikkhu aparena samayena vuttanayena paṇḍakattaṃ āpajjati, abhāvako hoti, upasampadāya avatthu, tato eva cassa upasampadā vigacchati, tasmā esa paṇḍakattupagamanakālato paṭṭhāya jātiyā napuṃsakapaṇḍakena saddhiṃ yojetvā ‘upasampanno nāsetabbo’ti abhabboti vutto, na tato pubbe. Ayañca kiñcāpi sahetuko, bhāvakkhayena panassa ahetukasadisatāya maggopi na uppajjatī’’ti vadanti. Apare pana ‘‘pabbajjato pubbe upakkamena paṇḍakabhāvamāpannaṃ sandhāya ‘upasampanno nāsetabbo’ti vuttaṃ, upasampannassa pana pacchā upakkamena upasampadāpi na vigacchatī’’ti, taṃ na yuttaṃ. Yadaggena hi pabbajjato pubbe upakkamena abhabbo hoti, tadaggena pacchāpi hotīti vīmaṃsitvā gahetabbaṃ.
没有“男性身份”这种状态,所以叫“非有者”。这里说的“非有性者”,就是指没有女性等性别特征的人。这里说“出家不被禁止”,其实一提到“出家”,就已经把具足戒也包括进去了。所以才说“凡是在这里出家被禁止的”等等。不过,就在这同一类情形里,也就是“出家被禁止”这一边,即使在非黄门这一类情况下,也只能得到出家身份而已,具足戒在那时同样是不成立的;而一旦归到黄门这一类,就应当知道要把他以灭摈的方式逐出。巴利
Itthattādi bhāvo natthi etassāti abhāvako. Pabbajjā na vāritāti ettha pabbajjāgahaṇeneva upasampadāpi gahitā. Tenāha ‘‘yassa cettha pabbajjā vāritā’’tiādi. Tasmiṃyevassa pakkhe pabbajjā vāritāti ettha pana apaṇḍakapakkhepi pabbajjāmattameva labhati, upasampadā pana tadāpi na vaṭṭati, paṇḍakapakkhe pana āgate liṅganāsanāya nāsetabboti veditabbaṃ.
贼住者事例的注释巴利
Theyyasaṃvāsakavatthukathāvaṇṇanā
110 110. 在“贼住者”这件事中,“家族者”是指:出生在某个家族,或者在那里被人知道、认识、出名,或者他们认识那个人,这就是亲族之名的意思。在这里,仅仅盗取外表特征也算是共住,所以说“三种贼住者”。“不按长幼礼敬”:不接受比丘们或沙弥们的礼敬。巴利
110. Theyyasaṃvāsakavatthumhi kolaññāti kule jātā, tattha vā viditā ñātā pasiddhā, taṃ vā jānanti kolaññāti ñātakānaṃ nāmaṃ. Theyyāya liṅgaggahaṇamattampi idha saṃvāso evāti āha ‘‘tayo theyyasaṃvāsakā’’ti. Na yathāvuḍḍhaṃ vandananti bhikkhūnaṃ, sāmaṇerānaṃ vā vandanaṃ na sādiyati.
按照自己妄语所显示的戒腊顺序,接受比丘们的礼敬,这就是“如长幼礼敬”。不过,年少沙弥接受年长沙弥的礼敬,年少比丘接受年长比丘的礼敬,即使接受了礼敬,也不成为贼住者。这里说的“在此义中”,就是指在共住义、所作义之中。巴利
Yathāvuḍḍhaṃ vandananti attanā musāvādena dassitavassakkamena bhikkhūnaṃ vandanaṃ sādiyati, daharasāmaṇero pana vuḍḍhasāmaṇerānaṃ, daharabhikkhu ca vuḍḍhānaṃ vandanaṃ sādiyantopi theyyasaṃvāsako na hoti. Imasmiṃ attheti saṃvāsatthenakatthe.
“比丘戒腊”这个说法,是依照共住窃取者之义而说的;不过,若是自己出家后计算沙弥戒腊的人,也同样属于两义窃取者。不仅男子如此,女子在比丘尼众中这样行持,也同样成为共住窃取者。初犯者在这里也不能免除——因为初犯者是针对已受具足戒者所制的罪而说的,所以在这里初犯者也不得免除。巴利
‘‘Bhikkhuvassānī’’ti idaṃ saṃvāsatthenake vuttapāṭhavasena vuttaṃ, sayameva pana pabbajitvā sāmaṇeravassāni gaṇentopi ubhayatthenako eva. Na kevalañca purisova, itthīpi bhikkhunīsu evaṃ paṭipajjati, theyyasaṃvāsikāva. Ādikammikāpi cettha na muccanti, upasampannesu eva paññattāpattiṃ paṭicca ādikammikā vuttā, tenevettha ādikammikopi na mutto.
“王……乃至……由于恐惧”:在这里,“恐惧”这个词要和每一项分别搭配。“直到他心清净”:意思是没有“我要用这个出家相去骗比丘们,然后跟他们一起住”这种不清净的心,所以是清净心。如果以不清净的心取了出家相,之后不管有没有跟比丘们一起住,都算是相窃取者。后来即使一起住,也是以不够资格的身份在共住。所以要明白,两义窃取者也归入相窃取者里面。不过,如果有人因为害怕国王等而以清净心取了出家相到处游走,后来才生起“我要算比丘戒腊来过日子”这种不清净的心,那么仅仅因为生起这个念头,他还不算共住窃取者,因为出家相最初是以清净心取的。但如果他跑到比丘们那里,去算沙弥戒腊等等,那就应当看作共住窃取者或两义窃取者。至于后面连着“放下重担”一起说的“这个人也是共住窃取者”,那是针对跟比丘们碰面后,以接受共住的方式放下重担来说的。所以说“不接受共住,乃至……”。要明白这里的关联是:他一开始并不叫共住窃取者。另外在这里,即使没有盗贼等恐惧,只是出于好玩取了出家相,在比丘们面前装出出家过的样子,但不接受礼拜等,或者以“出家相在我身上好不好看”之类清净心取相的人,也应当知道他不算共住窃取者。巴利
Rāja…pe… bhayenāti ettha bhaya-saddo paccekaṃ yojetabbo. Yāva so suddhamānasoti ‘‘iminā liṅgena bhikkhū vañcetvā tehi saṃvasissāmī’’ti asuddhacittābhāvena suddhacitto. Tena hi asuddhacittena liṅge gahitamatte pacchā bhikkhūhi saha saṃvasatu vā mā vā, liṅgatthenako hoti. Pacchā saṃvasantopi abhabbo hutvā saṃvasati. Tasmā ubhayatthenakopi liṅgatthenake eva pavisatīti veditabbaṃ. Yo pana rājādibhayena suddhacittova liṅgaṃ gahetvā vicaranto pacchā ‘‘bhikkhuvassāni gaṇetvā jīvissāmī’’ti asuddhacittaṃ uppādeti, so cittuppādamattena theyyasaṃvāsakopi na hoti suddhacittena gahitaliṅgattā. Sace pana so bhikkhūnaṃ santikaṃ gantvā sāmaṇeravassagaṇanādiṃ karoti, tadā saṃvāsatthenako, ubhayatthenako vā hotīti daṭṭhabbaṃ. Yaṃ pana parato saha dhuranikkhepena ‘‘ayampi theyyasaṃvāsako, vā’’ti vuttaṃ, taṃ bhikkhūhi saṅgamma saṃvāsādhivāsanavasena dhuranikkhepaṃ sandhāya vuttaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘saṃvāsaṃ nādhivāseti yāvā’’ti. Tassa tāva theyyasaṃvāsako nāma na vuccatīti sambandho daṭṭhabbo. Ettha ca corādibhayaṃ vināpi kīḷādhippāyena liṅgaṃ gahetvā bhikkhūnaṃ santike pabbajitālayaṃ dassetvā vandanādiṃ asādiyantopi ‘‘sobhati nu kho me pabbajitaliṅga’’ntiādinā suddhacittena gaṇhantopi theyyasaṃvāsako na hotīti daṭṭhabbaṃ.
“一切外道的食物”,是指为一切外道共同制定、普遍共享的食物。这里之所以说“一切共通的食物”,是因为如果只就比丘专属的定额食物来说,共住的情况也可能成立。但是,如果不接受共住,那么即使在无比丘居住的寺院等处受用寺院食物等,也仍然不成为共住窃取者。“以从事劳作”,是指从事耕作等劳务。“携取钵与衣”,是指以比丘的身份形相,用身体穿戴受持。巴利
Sabbapāsaṇḍiyabhattānīti sabbasāmayikānaṃ sādhāraṇaṃ katvā paññattabhattāni, idañca bhikkhūnaññeva niyamitabhattagahaṇe saṃvāsopi sambhaveyyāti sabbasādhāraṇabhattaṃ vuttaṃ. Saṃvāsaṃ pana asādiyitvā abhikkhukavihārādīsu vihārabhattādīni bhuñjantopi theyyasaṃvāsako na hoti eva. Kammantānuṭṭhānenāti kasiādikammakaraṇena. Pattacīvaraṃ ādāyāti bhikkhuliṅgavesena sarīrena dhāretvā.
“如果有人这样出家,他就叫作共住窃取者”,这只是举例说明。即使不知道“共住窃取者”这个名称,只要他知道“这样做是不应该的”,或者知道“这样做的人就不算是沙门”,或者知道“如果我去禀报,他们就会把我赶走”,或者知道“不管怎样,出家对我来说都站不住脚”,他就是共住窃取者。但如果有人最初想的是“出家已经这样被我接受了”,只是因为羞愧,不愿向别人透露自己中途改成穿白衣居家服饰等变故而不说,他就不算共住窃取者。“只在未受具足戒的时候”——这里用这个限定说明:在受具足戒的时候,即使知道共住窃取者的特征,即使为了欺骗也不禀报,他就不算共住窃取者。因为他以清净心取得了出家相,所以不是出家相窃取者;因为已经获得具足戒,只是受用了与它相应的共住,所以也不是共住窃取者。然而,未受具足戒的人因为取得了应受共住的出家相,就成了出家相窃取者;仅仅以接受共住这一点,就成了共住窃取者。巴利
‘‘Yo evaṃ pabbajati, so theyyasaṃvāsako nāma hotī’’ti idaṃ nidassanamattaṃ, ‘‘theyyasaṃvāsako’’ti pana nāmaṃ ajānantopi ‘‘evaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti vā ‘‘evaṃ karonto samaṇo nāma na hotī’’ti vā ‘‘yadi ārocessāmi, chaḍḍessanti ma’’nti vā ‘‘yena kenaci pabbajjā me na ruhatī’’ti jānāti, theyyasaṃvāsako hoti. Yo pana paṭhamaṃ ‘‘pabbajjā evaṃ me gahitā’’tisaññī kevalaṃ antarā attano setavatthanivāsanādivippakāraṃ pakāsetuṃ lajjanto na katheti, so theyyasaṃvāsako na hoti. Anupasampannakāleyevāti ettha avadhāraṇena upasampannakāle theyyasaṃvāsakalakkhaṇaṃ ñatvā vañcanāyapi nāroceti, theyyasaṃvāsako na hotīti dīpeti. So parisuddhacittena gahitaliṅgattā liṅgatthenako na hoti, laddhūpasampadattā tadanuguṇasseva saṃvāsassa sāditattā saṃvāsatthenakopi na hoti. Anupasampanno pana liṅgatthenako hoti, saṃvāsārahassa liṅgassa gahitattā saṃvāsasādiyanamattena saṃvāsatthenako hoti.
安住在自身出家相的状态中,就是指处在具有出家相的状态里。不成为共住窃取者,是因为比丘们授予的出家相没有被舍弃,所以不算出家相窃取者;因为对比丘身份的认同没有被舍弃,所以不算共住窃取者。至于母本注疏中说的理由——“因为受用了与出家相相应的共住,所以不算共住窃取者”——那也是针对这同一个理由而说的。不然的话,沙弥在计算比丘戒腊等事情上,也同样受用了与出家相相应的共住,而比丘们授予的出家相又是两者共有的,那共住窃取的性质就理应不成立了。就像这里说的比丘一样,沙弥也应当知道:犯了波罗夷的人,由于他对沙弥身份的认同还没有被舍弃,所以不算共住窃取者。所谓“庄严……接受”,是指放下受持袈裟的担子,接受了在家人的状态。巴利
Saliṅge ṭhitoti saliṅgabhāve ṭhito. Theyyasaṃvāsako na hotīti bhikkhūhi dinnaliṅgassa apariccattattā liṅgatthenako na hoti, bhikkhupaṭiññāya apariccattattā saṃvāsatthenako na hotīti. Yaṃ pana mātikāṭṭhakathāyaṃ ‘‘liṅgānurūpassa saṃvāsassa sāditattā na saṃvāsatthenako’’ti (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) kāraṇaṃ vuttaṃ, tampi idameva kāraṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Itarathā sāmaṇerassapi bhikkhuvassagaṇanādīsu liṅgānurūpasaṃvāso eva sāditoti saṃvāsatthenakatā na siyā bhikkhūhi dinnaliṅgassa ubhinnampi sādhāraṇattā. Yathā cettha bhikkhu, evaṃ sāmaṇeropi pārājikaṃ samāpanno sāmaṇerapaṭiññāya apariccattattā saṃvāsatthenako na hotīti veditabbo. Sobhatīti sampaṭicchitvāti kāsāvadhāraṇe dhuraṃ nikkhipitvā gihibhāvaṃ sampaṭicchitvā.
“任何年长出家者”这句话,是针对沙弥说的。“在大篮等处”是指在藤条等编成的各家门口放着的各种装食物的容器,借此说明在精舍里不跟比丘们一起计算戒腊等事。巴利
Yo koci vuḍḍhapabbajitoti sāmaṇeraṃ sandhāya vuttaṃ. Mahāpeḷādīsūti vilīvādimayesu gharadvāresu ṭhapitabhattabhājanavisesesu, etena vihāre bhikkhūhi saddhiṃ vassagaṇanādīnaṃ akaraṇaṃ dasseti.
投奔外道者故事的详细解释巴利
Titthiyapakkantakakathāvaṇṇanā
在讲到投奔外道者等事的那些论述里,“仅仅取了他们的形相”是指:没有经过审察等意图,只是带着“我要成为外道”这样的决定,用身体穿戴了外道的标志,仅仅如此。“自己主动”是指:不走到外道跟前去,自己在僧园里就穿上草衣之类的东西。“我要成为邪命外道……乃至……前往”是指:到邪命外道那里去,按照他们出家的规矩,带着“我要成为邪命外道”的心念前往。对于他趋向外道身份这件事,虽然决定已经存在,但因为他心里盘算的是“去了之后才成为”,所以在每一步动作中,只说是恶作。恶作:虽然在巴帝摩卡正文里没有明说,但依据前面在淫行等事中所说的前方便恶作这个道理类推而说。由此可知,以决定心接受标志时,就犯波罗夷;在那之前的前方便行为,应当说是偷兰遮;即使在偷兰遮那一刹那退转回来,也要让他忏悔所犯的罪,忏悔了就得以解脱,应当这样理解。就像这里所说的,在破僧、出佛身血等事中,比丘们的前方便行为等所涉及的恶作、偷兰遮、波罗夷的解脱界限,也应当同样理解。在这里,因为这是违背教法的,所以即使是初犯者也不说为无犯。再者,这些以及其他情况,是为了显示某些人不具备出家资格,并不是在波罗夷篇中另外立一条学处来分别显示波罗夷等,而是就在这里归入“不堪能者”当中一并说明,应当这样理解。巴利
Titthiyapakkantakādikathāsu tesaṃ liṅge ādinnamatteti vīmaṃsādiadhippāyaṃ vinā ‘‘titthiyo bhavissāmī’’ti sanniṭṭhānavasena liṅge kāyena dhāritamatte. Sayamevāti titthiyānaṃ santikaṃ agantvā sayameva saṅghārāmepi kusacīrādīni nivāseti. Ājīvako bhavissāmi…pe… gacchatīti ājīvakānaṃ santike tesaṃ pabbajanavidhinā ‘‘ājīvako bhavissāmī’’ti gacchati. Tassa hi titthiyabhāvūpagamanaṃ pati sanniṭṭhāne vijjamānepi ‘‘gantvā bhavissāmī’’ti parikappitattā padavāre dukkaṭameva vuttaṃ. Dukkaṭanti pāḷiyā avuttepi methunādīsu vuttapubbapayogadukkaṭānulomato vuttaṃ. Etena ca sanniṭṭhānavasena liṅge sampaṭicchite pārājikaṃ, tato purimapayoge thullaccayañca vattabbameva, thullaccayakkhaṇe nivattantopi āpattiṃ desāpetvā muccati evāti daṭṭhabbaṃ. Yathā cettha, evaṃ saṅghabhedepi lohituppādepi bhikkhūnaṃ pubbapayogādīsu dukkaṭathullaccayapārājikāhi muccanasīmā ca veditabbā. Sāsanaviruddhatāyettha ādikammikānampi anāpatti na vuttā. Pabbajjāyapi abhabbatādassanatthaṃ panete, aññe ca pārājikakaṇḍe visuṃ sikkhāpadena pārājikādiṃ adassetvā idha abhabbesu eva vuttāti veditabbaṃ.
“获得那见解”这句话,是针对执取外道形象中最殊胜的身份而说的。因为对那些外道来说,即使接受了常见等见解,只要还没有接受他们的标志,就不算投奔外道;即使没有接受那种见解,只要心想“这些人的戒行修持真好”而接受了标志,那就一定成为投奔外道者。“因无见解”是指在比丘身份中,由于不存在那种趋向外道身份的见解;这也说明,在遭遇危难时穿草衣等的人,就像裸形外道一样,是不犯戒的。巴利
Taṃladdhinti titthiyavese seṭṭhabhāvaggahaṇameva sandhāya vuttaṃ. Tesañhi titthiyānaṃ sassatādiggāhaṃ gaṇhantopi liṅge asampaṭicchite titthiyapakkantako na hoti, taṃ laddhiṃ aggahetvāpi ‘‘etesaṃ vatacariyā sundarā’’ti liṅgaṃ sampaṭicchanto titthiyapakkantako hoti eva . Laddhiyā abhāvenāti bhikkhubhāve sālayatāya titthiyabhāvūpagamanaladdhiyā abhāvena, etena ca āpadāsu kusacīrādiṃ pārupantassāpi naggassa viya anāpattiṃ dasseti.
这里说“由已受具足戒的比丘所说”,应当知道:破僧也是由已受具足戒的比丘所说;而杀母等罪,则即使是由未受具足戒的人所说,也应这样理解。巴利
Upasampannabhikkhunā kathitoti ettha saṅghabhedakopi upasampannabhikkhunāva kathito, mātughātakādayo pana anupasampannenāpīti daṭṭhabbaṃ.
畜生趣事注释巴利
Tiracchānavatthukathāvaṇṇanā
111 111. “水中游行的、以青蛙为食的、龙的身体”要连起来理解。“因为害怕它的叫声”意思是:龙看到比丘的身体后,害怕比丘发出叫声。为了说明龙的身体不会在猿猴的昏沉等状态中生起,世尊说“已释放”等话,以此显示它生起的界限。巴利
111. Udakasañcārikaṃ maṇḍūkabhakkhaṃ nāgasarīranti sambandhitabbaṃ. Vissarabhayenāti nāgassa sarīraṃ disvā bhikkhuno viravanabhayena. Kapimiddhādīsu nāgasarīraṃ nuppajjatīti taduppattisīmaṃ dassento āha ‘‘vissaṭṭho’’tiādi.
杀母等事的注释巴利
Mātughātakādikathāvaṇṇanā
112 “堕胎”就是清除。因为从畜生等非人趣转生到人趣的,只有对自己亲生的孩子,慈爱等心才是锐利明净的,就像出世间功德一样,所以说“作为女人、身为生母”。正如只有在人类当中,善心的生起才是锐利明净的,不善心的生起也是如此,所以说“自己也是人类”等等。“无间”在这里是指:死亡之后无间隔地在地狱结生的果报,就叫无间;因为它是作为无间隔的果报而生起的,所以叫无间。“妓女之子”只是举例说明:与有夫之妇通奸所生的儿子,不知道自己的生父而杀了他,也同样是杀父者。巴利
112.Apavāhananti sodhanaṃ. Tiracchānādiamanussajātito manussajātikānaññeva puttesu mettādayopi tikkhavisadā honti lokuttaraguṇā viyāti āha ‘‘manussitthibhūtā janikā mātā’’ti. Yathā manussānaññeva kusalappavatti tikkhavisadā, evaṃ akusalappavattipīti āha ‘‘sayampi manussajātikenevā’’tiādi. Ānantariyenāti ettha cutianantaraṃ niraye paṭisandhiphalaṃ anantaraṃ nāma, tasmiṃ anantare janakattena niyuttaṃ ānantariyaṃ, tena. Vesiyā puttoti upalakkhaṇamattaṃ, kulitthiyā aticāriniyā puttopi attano pitaraṃ ajānitvā ghātento pitughātakova hoti.
114 “其余”指的是阿那含等类。这里本该说明的内容,已经在“人身波罗夷”那一段里讲过了。巴利
114.Avasesanti anāgāmiādikaṃ. Yaṃ panettha vattabbaṃ, taṃ manussaviggahapārājike vuttameva.
115 这里说的“破僧者”,是针对正常状态的比丘而说的。如果一个人先前已经犯了波罗夷罪,或者因为衣钵等过失而导致受具足戒失效,那么他即使破坏僧团,也不会触犯无间罪;但僧团确实被破坏了,而且他的出家身份并没有被禁止——应当这样理解。巴利
115.Ayaṃ saṅghabhedakoti pakatattaṃ bhikkhuṃ sandhāya vuttaṃ. Pubbe eva pārājikaṃ samāpanno vā vatthādidosena vipannopasampado vā saṅghaṃ bhindantopi anantariyaṃ na phusati, saṅgho pana bhinnova hoti, pabbajjā cassa na vāritāti daṭṭhabbaṃ.
“以恶心”这句话,是在阐明前面已经说过的意思,也就是“以杀害之心”。“使血流出”:如来的身体是不可破坏的,敌人无论怎样强行割破皮肤等,都无法让血向外流出;但如果用武器等击打,血液就会从原来的位置移动、激荡并积聚在一处,仅仅因为这样的击打,施击者就称为“使血流出者”,就像提婆达多那样。破坏塔庙、菩提树或佛像等,不构成无间业,但属于和无间业相似的极重罪。不过,如果砍掉吸取菩提树养分的枝条,或者砍掉损害藏有舍利的塔庙的枝条,那就只有功德。巴利
‘‘Duṭṭhacittenā’’ti vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘vadhakacittenā’’ti. Lohitaṃ uppādetīti tathāgatassa verīhi abhejjakāyatāya kenaci balakkārena cammādichedaṃ katvā bahi lohitaṃ paggharāpetuṃ na sakkā, āvudhādipahārena pana lohitaṃ ṭhānato calitvā kuppamānaṃ ekattha sañcitaṃ hoti, ettakena pana pahāradāyako lohituppādako nāma hoti devadatto viya. Cetiyaṃ pana bodhiṃ vā paṭimādiṃ vā bhindato ānantariyaṃ na hoti, ānantariyasadisaṃ mahāsāvajjaṃ hoti. Bodhirukkhassa pana ojoharaṇasākhā ceva sadhātukaṃ cetiyaṃ bādhayamānā ca chinditabbā, puññamevettha hoti.
关于两性人这一主题的详细解释巴利
Ubhatobyañjanakavatthukathāvaṇṇanā
116 “两性人”是指具有女根的人,另一类则具有男根。因为《双论》中已经否定了一个人同时具有两种性别。第二性征则是由与业相应的不善心产生的,并没有性别实体。即使对普通男女来说,业才是性征和性相的成因,而不是性别实体,因为性别实体作为某种缘的所缘,在《发趣论》中并未提及。注疏中说“依女根而有女相等”,只是为了表明:只有具备性别实体的人,才有性征的运作。而这里则说明:以不善业的力量,即使没有根,性征也能生起。对这两类两性人来说,当对女性生起贪欲时,男性性征就显现,女性性征则隐没;当对男性生起贪欲时,女性性征就显现,男性性征则隐没。这里进行“考察次第”,是为了说明《库伦达》注中所谓“结生刹那即显现男女性相”的说法不妥,而作的义理考察次第。因为《法集论注》中说:“女相等是依女根而运作生起的。”结论是:此人不能出家。如果有人明知对方是被禁止者、不堪能者,却仍为他剃度或授具足戒,犯恶作罪。若不知情,则一切情况都无罪——应当这样理解。巴利
116.Itthiubhatobyañjanakoti itthindriyayutto, itaro pana purisindriyayutto. Ekassa hi bhāvadvayaṃ saha nuppajjati yamake (yama. 3.indriyayamaka.188) paṭikkhittattā. Dutiyabyañjanaṃ pana kammasahāyena akusalacitteneva bhāvavirahitaṃ uppajjati. Pakatitthipurisānampi kammameva byañjanaliṅgānaṃ kāraṇaṃ, na bhāvo tassa kenaci paccayena paccayattassa paṭṭhāne avuttattā. Kevalaṃ bhāvasahitānaṃyeva byañjanaliṅgānaṃ pavattidassanatthaṃ aṭṭhakathāsu ‘‘itthindriyaṃ paṭicca itthiliṅgādīnī’’tiādinā (dha. sa. aṭṭha. 632) indriyaṃ byañjanakaāraṇattena vuttaṃ, idha pana akusalabalena indriyaṃ vināpi byañjanaṃ uppajjatīti vuttaṃ. Ubhinnampi cesaṃ ubhatobyañjanakānaṃ yadā itthiyā rāgo uppajjati, tadā purisabyañjanaṃ pākaṭaṃ hoti, itaraṃ paṭicchannaṃ. Yadā purise rāgo uppajjati, tadā itthibyañjanaṃ pākaṭaṃ hoti, itaraṃ paṭicchannaṃ. Tattha vicāraṇakkamoti paṭisandhikkhaṇe eva itthipurisaliṅgānampi pātubhāvappakāsake kurundivacane ayuttatāpakāsanatthaṃ atthavicāraṇakkamo. Aṭṭhasāliniyañhi ‘‘itthiliṅgādīni pana itthindriyaṃ paṭicca pavatte samuṭṭhitānī’’tiādi (dha. sa. aṭṭha. 632) vuttaṃ. Nevassa pabbajjā atthīti yojanā. Yo ca paṭikkhitte abhabbe, bhabbe ca puggale ñatvā pabbājeti, upasampādeti vā, dukkaṭaṃ. Ajānantassa sabbattha anāpattīti veditabbaṃ.
无亲教师等事项的论释巴利
Anupajjhāyakādivatthukathāvaṇṇanā
117 117. 关于“没有亲教师”等事,“戒条没有制定”这句话,是针对“诸比丘,没有亲教师的人不应受具足戒”这条正在此处制定的戒条而说的。“但羯磨不坏”这句话,则是因为即使没有亲教师,只要在羯磨语中称念“某某求具足戒者,以某某为亲教师”,不论那位亲教师已经去世、已经还俗,还是其他任何不在场的人,只要在一切场合都称念了亲教师的名字,羯磨就仍然成立,所以才这样说。如果完全不称念亲教师的名字,就会成为所说的“不触及当事人”那种羯磨失效。正因如此,巴利原文中才说“没有亲教师”。注疏中对此也没有说“没有称念亲教师”,而是说其含义是“完全没有让人执持亲教师,彻底缺乏亲教师”。巴利原文中“由僧团作为亲教师”,意思是:在羯磨语中称念僧团本身为亲教师,即“这位某某是向僧团求具足戒者,某某向僧团请求具足戒,以僧团为亲教师”。同样,“由众数作为亲教师”这里也应理解为“这位某某是向众数求具足戒者”等等。即使这样说了,羯磨也不会坏,因为所说的只是恶作。否则的话,就会变成“此人未受具足戒”。因此才说“由僧团”等语。其中,若以黄门等为亲教师而作羯磨,只要除去黄门等之后,五人组等众数仍然满足,羯磨就不坏;否则就坏——应当这样了知。巴利
117. Anupajjhāyādivatthūsu sikkhāpadaṃ apaññattanti ‘‘na, bhikkhave, anupajjhāyako upasampādetabbo’’ti idheva paññāpiyamānasikkhāpadaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Kammaṃ pana na kuppatī’’ti idaṃ upajjhāyābhāvepi ‘‘itthannāmassa upasampadāpekkho, itthannāmena upajjhāyenā’’ti matassa vā vibbhamantassa vā purāṇaupajjhāyassa, aññassa vā yassa kassaci avijjamānassāpi nāmena sabbattha upajjhāyakittanassa katattā vuttaṃ. Yadi hi upajjhāyakittanaṃ na kareyya, ‘‘puggalaṃ na parāmasatī’’ti vuttakammavipatti eva siyā. Teneva pāḷiyaṃ ‘‘anupajjhāyaka’’nti vuttaṃ. Aṭṭhakathāyampissa ‘‘upajjhāyaṃ akittetvā’’ti avatvā ‘‘upajjhāyaṃ agāhāpetvā sabbena sabbaṃ upajjhāyavirahitaṃ’’icceva atthoti vutto. Pāḷiyaṃ saṅghena upajjhāyenāti ‘‘ayaṃ itthannāmo saṅghassa upasampadāpekkho, itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācati saṅghena upajjhāyenā’’ti evaṃ kammavācāya saṅghameva upajjhāyaṃ kittetvāti attho. Evaṃ gaṇena upajjhāyenāti etthāpi ‘‘ayaṃ itthannāmo gaṇassa upasampadāpekkho’’tiādinā yojanā veditabbā, evaṃ vuttepi kammaṃ na kuppati eva dukkaṭasseva vuttattā. Aññathā ‘‘so ca puggalo anupasampanno’’ti vadeyya. Tenāha ‘‘saṅghenā’’tiādi. Tattha paṇḍakādīhi upajjhāyehi kariyamānesu kammesu paṇḍakādike vināva yadi pañcavaggādigaṇo pūrati, kammaṃ na kuppati, itarathā kuppatīti veditabbaṃ.
无钵衣等事缘的论释巴利
Apattakādivatthukathāvaṇṇanā
118 118. 在“无钵衣等事”这一类情形中,即使实际上没有钵和衣,因为羯磨语里已经宣说了“具足钵衣者”,所以不说羯磨被破坏,只说犯恶作。否则,如果省略这句不宣说,羯磨本身就会被破坏。不过有些人说:“就像最初依照开许的羯磨语受具足戒的人那样,现在即使不说‘具足钵衣者’而用羯磨语授具足戒,也同样是善受具足戒。”这种说法不合理。因为从开许之时起,如果不提及这句,就成了宣说上的遗漏过失,就像遗漏“某某向僧团请求具足戒”这句话一样。因为那句话也是后来才开许的;如果不先用“尊者,我向僧团请求具足戒”等语句请求,就为他授具足戒,那么只有在说了“这位某某向僧团请求具足戒”之后才作羯磨语,羯磨才算善作;如果不这样说,羯磨就失效了。因为从最后开许的羯磨语之后,任何一句都不能省略,省略就成了宣说上的过失。或者,是说有其他比丘愿意给予。巴利
118. Apattacīvaravatthūsupi pattacīvarānaṃ abhāvepi ‘‘paripuṇṇassa pattacīvara’’nti kammavācāya sāvitattā kammakopaṃ avatvā dukkaṭameva vuttaṃ. Itarathā sāvanāya hāpanato kammakopo eva siyā. Keci pana ‘‘paṭhamaṃ anuññātakammavācāya upasampannā viya idānipi ‘paripuṇṇassa pattacīvara’nti avatvā kammavācāya upasampannāpi sūpasampannāevā’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ. Anuññātakālato paṭṭhāya hi aparāmasanaṃ sāvanāya hāpanavipatti eva hoti ‘‘itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī’’ti padassa hāpane viya. Tampi hi pacchā anuññātaṃ, ‘‘saṅghaṃ, bhante, upasampadaṃ yācāmī’’tiādivākyena ayācetvā tampi upasampādento ‘‘ayaṃ itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī’’ti vatvāva yadi kammavācaṃ karoti, kammaṃ sukatameva hoti , no ce vipannaṃ. Sabbapacchā hi anuññātakammavācato kiñcipi parihāpetuṃ na vaṭṭati, sāvanāya hāpanameva hoti. Aññe vā bhikkhū dātukāmā hontīti sambandho.
“未被碰过的施食”,是指比丘们得到的施食中,还没有人取过最上面那一份的施食。“与沙弥所得份额相等”这句话:虽然分给物品时,沙弥也是同样分到一份,所以并没有单独叫“沙弥份额”的东西;但为了说明这些像枯黄落叶一样的人,因为出家只跟准备钵和衣有关,所以和沙弥差不多,才这样说,应该这样理解。而且这份份额只给那些确定不久就要出家的人。正因为这样,才说“直到钵煮熟”等等的话。“物品份额”,是指布施给精舍的僧团饭食,以及在那里产生的东西,不是指施主在自己家里布施的东西。正因为这样,签食等才被排除,因为施主会后悔。用“药品”等话,则是说明这里没有比丘为在家人做药等过失。巴利
Anāmaṭṭhapiṇḍapātanti bhikkhūhi laddhabhikkhato aggahitaggaṃ piṇḍapātaṃ. Sāmaṇerabhāgasamakoti ettha kiñcāpi sāmaṇerānampi āmisabhāgassa samakameva diyyamānattā visuṃ sāmaṇerabhāgo nāma natthi, pattacīvaraparikammamattapaṭibaddhapabbajjatāya pana sāmaṇerasadisā ete paṇḍupalāsāti dassanatthaṃ evaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Niyatāsannapabbajjasseva cāyaṃ bhāgo dīyati. Teneva ‘‘yāva patto paccatī’’tiādi vuttaṃ. Āmisabhāgoti vihāre dinnaṃ saṅghabhattaṃ, tatruppādañca sandhāya vuttaṃ, na dāyakānaṃ gehesu tehi diyyamānaṃ. Teneva salākabhattādi paṭikkhittaṃ, dāyakā vippaṭisārino hontīti. Bhesajjantiādinā pana gihīnaṃ bhesajjakaraṇādidoso ettha na hotīti dasseti.
断手等情形的事缘论注释巴利
Hatthacchinnādivatthukathāvaṇṇanā
119 119. 在断手等情形中,“于耳根处”是就整个耳朵被切断来说的。“于耳壳”是指耳轮。而“于耳有穿孔者”是就下面为佩戴耳环等所穿的孔来说的,因为那个部位确实能够愈合。“于羊足处”是指羊足状的鼻骨末端,因为从那里往上就不再截断。“能够接合”是就能恢复为不丑陋的形状来说的;如果变得丑陋,就会造成对僧众的毁损。巴利
119. Hatthacchinnādivatthūsu kaṇṇamūleti sakalassa kaṇṇassa chedaṃ sandhāya vuttaṃ. Kaṇṇasakkhalikāyāti kaṇṇacūḷikāya. Yassa pana kaṇṇāviddheti heṭṭhā kuṇḍalādiṭhapanacchiddaṃ sandhāya vuttaṃ. Tañhi saṅghaṭanakkhamaṃ. Ajapadaketi ajapadanāsikaṭṭhikoṭiyaṃ. Tato hi uddhaṃ na vicchindati. Sakkā hoti sandhetunti avirūpasaṇṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ, virūpaṃ pana parisadūsakataṃ āpādeti.
驼背身,就是弯曲的身体。像梵天那样,身体四肢正直,这就是梵天直身,也就是世尊。巴利
Khujjasarīroti vaṅkasarīro. Brahmuno viya ujukaṃ gattaṃ sarīraṃ yassa, so brahmujjugatto, bhagavā.
所谓“圆团”,是指周身都圆滚滚的。这里是在说明:只有这一类矮小畸形的人,才是不允许出家的。巴利
Parivaṭumoti samantato vaṭṭakāyo, etena evarūpā eva vāmanakā na vaṭṭantīti dasseti.
“堆堆头”这个词,是为了说明在好几个地方有肉团一样的东西,所以用了重复的说法。因此说“像多罗果穗团一样”,多罗果的花穗就叫做“团”。“渐细头”,就是像塔顶那样,从头开始渐渐变细的头。“管头”,就是像粗竹节那样,从开头到结尾都同样粗细的头。“壳头”,就是像象头那样裂成两半的头。“耳毛”等,是对“由小虫……”等的解释。这是针对像猴子额头那样毛发竖起来的情况,所以说“以头毛……”等。巴利
Kūṭakūṭasīsoti anekesu ṭhānesu piṇḍikamaṃsataṃ dassetuṃ āmeḍitaṃ kataṃ. Tenāha ‘‘tālaphalapiṇḍisadisenā’’ti, tālaphalānaṃ mañjarī piṇḍi nāma. Anupubbatanukena sīsenāti cetiyathūpikā viya kamena kisena sīsena, thūlaveḷupabbaṃ viya ādito paṭṭhāya yāvapariyosānaṃ samathūlena uccena sīsena samannāgato nāḷisīso nāma. Kappasīsoti gajamatthakaṃ viya dvidhā bhinnasīso. ‘‘Kaṇṇikakeso vā’’ti imassa vivaraṇaṃ ‘‘pāṇakehī’’tiādi. Makkaṭasseva naḷāṭepi kesānaṃ uṭṭhitabhāvaṃ sandhāyāha ‘‘sīsalomehī’’tiādi.
猴眉:因为额头上的毛和眉毛连成一片、分不清,所以叫猴眉。眼轮:指黑眼珠。斜视:指斜着眼睛看的人。水影:指看的人在水里映出的倒影,也有人说是水泡。眼影:指站在对面的人的影子,也有人说是眼窝。过黄眼:指猫眼。蜜黄:指像蜂蜜那样黄中带褐的颜色。无睫毛眼:这里“睫毛”一词是指眼睑上的毛,因为没有这个,所以叫无睫毛眼。以眼烂:指眼睑边缘腐烂的疾病。巴利
Makkaṭabhamukoti naḷāṭalomehi avibhattalomabhamuko. Akkhicakkalehīti kaṇhamaṇḍalehi. Kekaroti tiriyaṃ passanako. Udakatārakāti olokentānaṃ udake paṭibimbikacchāyā, udakapubbuḷanti keci. Akkhitārakāti abhimukhe ṭhitānaṃ chāyā, akkhigaṇḍakātipi vadanti. Atipiṅgalakkhīti majjārakkhi. Madhupiṅgalanti madhuvaṇṇapiṅgalaṃ. Nippakhumakkhīti ettha pakhuma-saddo akkhidalalomesu nirūḷho, tadabhāvā nippakhumakkhi. Akkhipākenāti akkhidala pariyantesu pūtibhāvāpajjanarogena.
流涎口:就是一直流口水从嘴里淌下来的。巴利
Cipiṭanāsikoti anunnatanāsiko. Paṭaṅgamaṇḍūko nāma mahāmukhamaṇḍūko. Bhinnamukhoti upakkamukhapariyosāno, sabbadā vivaṭamukho vā. Vaṅkamukhoti ekapasse apakkamma ṭhitaheṭṭhimahanukaṭṭhiko. Oṭṭhacchinnakoti ubhosu oṭṭhesu yattha katthaci jātiyā vā pacchā vā satthādinā apanītamaṃsena oṭṭhena samannāgato. Eḷamukhoti niccapaggharitalālāmukho.
颈裂,就是脖子向前塌陷。胸裂,就是胸口中间凹得太厉害。背裂也是这样。说到“一切”等话,是指“疥疮身”这一类情况而说的。这里面的判定,在麻风等条目里已经讲过了,所以经文才说“判定”等等。巴利
Bhinnagaloti avanatagato. Bhinnauroti atininnauramajjho. Evaṃ bhinnapiṭṭhipi. Sabbañcetanti ‘‘kacchugatto’’tiādiṃ sandhāya vuttaṃ. Ettha ca vinicchayo kuṭṭhādīsu vutto evāti āha ‘‘vinicchayo’’tiādi.
风疝者,就是患有疝气风病、睾丸囊肿胀的人;即使他用衣服遮住,隆起的部位仍然显露出来,这样的人不应准许出家。外翻者,是脚横向行走的人,他经行时膝盖向外突出。内翻者,是脚向后翻转的人,他经行时膝盖向内陷入。大胫者,就是小腿粗壮的人。大足者,就是长着大脚掌的人。足中间者,就是脚背中间,这里是在显示他的前脚掌和脚跟形状相似。巴利
Vātaṇḍikoti aṇḍavātarogena uddhutabījaṇḍakosena samannāgato, yassa nivāsanena paṭicchannampi unnataṃ pakāsati, sova na pabbājetabbo. Vikaṭoti tiriyaṃgamanapādo, yassa caṅkamato jāṇukā bahi nigacchanti. Paṇhoti pacchato parivattanakapādo, yassa caṅkamato jāṇukā anto pavisanti. Mahājaṅghoti thūlajaṅgho. Mahāpādoti mahantena pādatalena yutto. Pādavemajjheti piṭṭhipādavemajjhe, etena aggapādo ca paṇhi ca sadisoti dasseti.
中间脚挛缩,是为了说明脚呈弯曲畸形的原因。前端脚挛缩,是为了说明这种弯曲畸形的脚走起路来像鸟脚一样。以脚背行走,这里说的“以脚的外侧”和“以脚的内侧”,是指用脚掌两侧来行走。巴利
Majjhe saṅkuṭitapādattāti kuṇḍapādatāya kāraṇavibhāvanaṃ. Agge saṅkuṭitapādattāti kuṇḍapādatāya sakuṇapādasseva gamanavibhāvanaṃ. Piṭṭhipādaggena caṅkamantoti ‘‘pādassa bāhirantenāti ca abbhantarantenā’’ti ca idaṃ pādatalassa ubhohi pariyantehi caṅkamanaṃ sandhāya vuttaṃ.
“口吃”这个词,是因为发音器官不清净、不健全,所以说出的话字音不正。因为他模仿别人的话来说,就被叫作“口吃者”。如果有人发音器官完好,却总是把同一个音节重复很多次,这也算在“口吃”里面。如果有人虽然口吃,但能克制住重复,说出不重字、流畅的话,那就可以让他出家。巴利
Mammananti ṭhānakaraṇavisuddhiyā abhāvena ayuttakkharavacanaṃ. Vacanānukaraṇena hi so mammano vutto. Yo ca karaṇasampannopi ekamevakkharaṃ hikkārabahuso vadati, sopi idheva saṅgayhati. Yo vā pana hikkaṃ niggahetvāpi anāmeḍitakkharameva siliṭṭhavacanaṃ vattuṃ samattho, so pabbājetabbo.
明知犯了戒罪却不肯放下,那就还是不能从罪中解脱。如果遇到生命危险等灾难时,因为不情愿而让人接触身体,这不算犯戒。还没达到可以接纳的标准,意思就是不够资格被接纳。巴利
Āpattito na muccatīti ñatvā karontova na muccati. Jīvitantarāyādiāpadāsu aruciyā kāyasāmaggiṃ dentassa anāpatti. Appatto osāraṇanti osāraṇāya anarahoti attho.
关于依止无惭者的事缘论注释巴利
Alajjinissayavatthukathāvaṇṇanā
120 在跟依止有关的事情里,和比丘们相同的那一份——也就是见、戒等功德方面的那一部分——就是“比丘同分”;具备这种状态,就是“比丘同分性”。巴利
120. Nissayapaṭisaṃyuttavatthūsu bhikkhūhi samāno bhāgo diṭṭhisīlādiguṇakoṭṭhāso assāti bhikkhusabhāgo, tassa bhāvo bhikkhusabhāgatā.
行路者等依止事论注释巴利
Gamikādinissayavatthukathāvaṇṇanā
121 “应作依止”这句话里,“依止”指的是接受依止(依止的执取),而“应作依止”是修饰语倒装,应当理解为“应作依止的人”。
“或休息……(中略)……无犯”:因为赶路疲劳,即使那样住下来,他仍然算是行路者。这里的意趣是:如果那个地方没有给予依止的人,就无犯。借此说明:如果没有疲劳等情况,而是因为卧坐处等条件具足而住下来,那就犯戒。他们说,这种犯戒因为不离开的缘故,天天都会犯。
即使是被长老们派去染衣等事务,也只应住到事务完成为止,不能超过那之后。长老们也只应为了暂时性的事务派遣端正持戒的年轻比丘,应当知道不应为了长期性的事务派遣。
由于经中说“乘船去的人……(中略)……无犯”,应当知道:除了这类不可抗力的情况之外,不可在没有给予依止的人的地方入雨安居。巴利
121.Nissayakaraṇīyoti ettha nissayaggahaṇaṃ nissayo, so karaṇīyo yassāti visesanassa paranipāto daṭṭhabbo. Vissamento vā…pe… anāpattīti gamanasaussāhatāya tathā vasantopi addhiko eva, tattha nissayadāyake asati anāpattīti adhippāyo. Etena ca parissamādiabhāve senāsanādisampadaṃ paṭicca vasato āpattīti dasseti. Tañca agamanapaccayā divase divase āpajjatīti vadanti. Cīvararajanādikiccatthāya garūhi pesitassāpi kiccapariyosānameva vasitabbaṃ, na tato paraṃ. Garūhipi tāvakālikakiccatthameva pesaladaharā pesitabbā, na niccakālakiccatthanti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Nāvāya gacchantassa…pe… anāpattī’’ti vuttattā evarūpaṃ avidheyyataṃ vinā nissayadāyakarahitaṭṭhāne vassaṃ upagantuṃ na vaṭṭatīti daṭṭhabbaṃ.
“依靠它”就是依靠那个。在阿沙荼月……中略……应该去那里。不过在这里,即使有人一直等着,心想“某位长老会来这里,会来这里”,雨安居入住的日期还是到了。就算这样,也不该不住在住处而入雨安居,而是应该去能得到依止的地方,哪怕很远,也要去那里,然后以后来的方式进入雨安居。巴利
Tassa nissāyāti taṃ nissāya. Āsāḷhīmāse…pe… tattha gantabbanti ettha pana sacepi ‘‘asuko thero ettha āgamissati āgamissatī’’ti āgamentasseva vassūpanāyikadivaso hoti. Hotu, vasitaṭṭhāne vassaṃ anupagamma yattha nissayo labbhati, dūrepi tattha gantvā pacchimikāya upagantabbaṃ.
122 所谓“以族姓也可以”,意思是:不必说“具寿毕巴离的求具足者”这样的名字,用族姓来称呼也可以。因此,当被问“你的戒师叫什么名字”时,用族姓回答“具寿迦叶”就可以成立。所以,那人当时通行的其他任何名字,或者当时为了方便而安立的名字,把所有这些名字都拿来作告白,也是可以的。就像戒师一样,求具足者也可以用族姓等名字,或者用当时安立的名字来作告白。如果当时有人给他取“提萨”或“龙”这样的名字,应当在僧团差请教诫师之前就先做好。这样做之后,在教诫和询问障碍法的时候,要这样告知:“你叫什么名字?”“尊者,我叫龙。”“你的戒师叫什么名字?”“尊者,我的戒师叫提萨。”应当这样告知,让两个人心里都生起“这是我的名字”的想法。但如果当时用本名说了,后来却用提萨等不是先前用的名字来告白,那就不可以。巴利
122.Gottenapīti ‘‘āyasmato pippalissa upasampadāpekkho’’ti evaṃ nāmaṃ avatvā gottanāmenapīti attho, tena ‘‘konāmo te upajjhāyo’’ti puṭṭhena gottanāmena ‘‘āyasmā kassapo’’ti vattabbanti siddhaṃ hoti. Tasmā aññampi kiñci tassa nāmaṃ pasiddhaṃ, tasmiṃ vā khaṇe sukhaggahaṇatthaṃ nāmaṃ paññāpitaṃ, taṃ sabbaṃ gahetvāpi anussāvanā kātabbā. Yathā upajjhāyassa, evaṃ upasampadāpekkhassapi gottādināmena, taṅkhaṇikanāmena ca anussāvanaṃ kātuṃ vaṭṭati. Tasmimpi khaṇe ‘‘ayaṃ tisso’’ti vā ‘‘nāgo’’ti vā nāmaṃ karontehi anusāsakasammutito paṭhamameva kātabbaṃ, evaṃ katvāpi antarāyikadhammānusāsanapucchanakālesu ‘‘kinnāmosi, ahaṃ bhante nāgo nāma, konāmo te upajjhāyo, upajjhāyo me bhante tisso nāmā’’tiādinā viññāpentena ubhinnampi citte ‘‘mamedaṃ nāma’’nti yathā saññā uppajjati, evaṃ viññāpetabbaṃ. Sace pana tasmiṃ khaṇe pakatināmena vatvā pacchā tissa-nāmādiapubbanāmena anussāveti, na vaṭṭati.
在这里,即使不先取戒师的名字,而用任何名字,比如“提萨的求受具足者”等来指称那个人,羯磨仍然是正确完成的。就像没有戒师等人时的受具足羯磨一样,因为即使戒师不在场或没有资格,只要在羯磨语中提到了那个人,羯磨就能成立。但是,如果求受具足者不用自己的本名,而用别的名字来告白,羯磨就失效了,他就还是没受具足戒。因为这样一来,就像有一个未受具足戒的人站在那里一样,所取名字对应的那个人并不在场,而且告白时也没有说出他的本名。所以,如果想改变求受具足者的本名,依次用“龙”等名字来告白,就应该事先告诉他“你叫龙”等,在教诫和询问障碍法的时候,让当事人和僧团都清楚知道,这样说明之后,才可以用“龙”等名字来告白。一个人有多个名字时,可以任选其中一个来用。巴利
Tattha ca kiñcāpi upajjhāyasseva nāmaṃ aggahetvā yena kenaci nāmena ‘‘tissassa upasampadāpekkho’’tiādināpi puggale parāmaṭṭhe kammaṃ sukatameva hoti anupajjhāyakādīnaṃ upasampadākammaṃ viya upajjhāyassa abhāvepi abhabbattepi kammavācāya puggale parāmaṭṭhe kammassa sijjhanato. Upasampadāpekkhassa pana yathāsakaṃ nāmaṃ vinā aññena nāmena anussāvite kammaṃ kuppati, so anupasampannova hoti. Tattha ṭhito añño anupasampanno viya gahitanāmassa vatthupuggalassa tattha abhāvā, etassa ca nāmassa anussāvanāya avuttattā. Tasmā upasampadāpekkhassa pakatināmaṃ parivattetvā anupubbena nāgādināmena anussāvetukāmena paṭikacceva ‘‘tvaṃ nāgo’’tiādinā viññāpetvā anusāsanaantarāyikadhammapucchanakkhaṇesupi tassa ca saṅghassa ca yathā pākaṭaṃ hoti, tathā pakāsetvāva nāgādināmena anussāvetabbaṃ. Ekassa bahūni nāmāni honti, tesu ekaṃ gahetuṃ vaṭṭati.
如果求具足者与戒师在一处所取的共同名字,那么在白和一切告白中都应当采用同一个名字。因为取了之后,如果在别处改用别的名字,文句就不同了,羯磨也就坏了。只有在义理和文句上都前后一致,白和告白才能成立。不过,在戒师名字前面加上“具寿提萨的”等,在一切告白中都连缀“具寿”一词,即使不这样连缀,也没有过失。巴利
Yaṃ pana upasampadāpekkhaupajjhāyānaṃ ekattha gahitaṃ nāmaṃ, tadeva ñattiyā, sabbattha anussāvanāsu ca gahetabbaṃ. Gahitato hi aññasmiṃ gahite byañjanaṃ bhinnaṃ nāma hoti, kammaṃ vipajjati. Atthato, hi byañjanato ca abhinnā eva ñatti, anussāvanā ca vaṭṭanti, upajjhāyanāmassa pana purato ‘‘āyasmato tissassā’’tiādinā āyasmanta-padaṃ sabbattha yojetvāpi anussāveti, tathā ayojitepi doso natthi.
不过在巴利圣典中,虽然把“尊者”这个词放在后面,说成“某某尊者”,但既然能看到像“尊者舍利弗善巧于义”这样把“尊者”放在名字前面的用法,那么放在前面就更合适。即使在一处连接、在另一处不连接,或者在一处放在前面连接、在另一处放在后面连接,也不会造成告白内容的减损,因为名字本身并没有减损。正因如此,他们在巴利圣典中也说:在一处把“某某尊者”连接起来,而在“以某某为戒师”等说法中则不连接“尊者”。尽管如此,在一切处都用同一种方式——或者连接,或者不连接——来进行告白,是更好的,应当这样理解。巴利
Pāḷiyaṃ pana kiñcāpi ‘‘itthannāmassa āyasmato’’ti pacchato ‘‘āyasmato’’ti padaṃ vuttaṃ, tathāpi ‘‘āyasmā sāriputto atthakusalo’’tiādinā nāmassa purato āyasmanta-padayogassa dassanato puratova payogo yuttataro. Tañca ekattha yojetvā aññattha ayojitepi ekattha purato yojetvā aññattha pacchato yojanepi sāvanāya hāpanaṃ nāma na hoti nāmassa ahāpitattā. Teneva pāḷiyampi ‘‘itthannāmassa āyasmato’’ti ekattha yojetvā ‘‘itthannāmena upajjhāyenā’’tiādīsu ‘‘āyasmato’’ti na yojitanti vadanti. Tañca kiñcāpi evaṃ, tathāpi sabbaṭṭhānepi ekeneva pakārena yojetvā eva vā ayojetvā vā anussāvanaṃ pasatthataranti gahetabbaṃ.
两位求受具足戒者等事论的注释巴利
Dveupasampadāpekkhādivatthukathāvaṇṇanā
123 123. 在同一时刻一起为他们作宣告,所以叫“同一宣告”;也就是对求受具足戒的人,可以为他们作同一宣告。因此说“可作同一宣告”,而这里的这个词应当理解为省略了格位变化。“或由同一”的意思是:两个人也在同一刹那,以同一个羯磨语、由同一位轨范师作宣告。应当依照“这位佛护和这位法护是尊者僧护的求受具足戒者”这样的方式,理解为由同一位轨范师在同一时刻为两个人作宣告。按照同样的方式,也应理解为三个人由同一位轨范师在同一时刻作宣告。巴利
123. Ekato saheva ekasmiṃ khaṇe anussāvanaṃ etesanti ekānussāvanā, upasampadāpekkhā, ete ekānussāvane kātuṃ. Tenāha ‘‘ekānussāvane kātu’’nti, idañca ekaṃ padaṃ vibhattialopena daṭṭhabbaṃ. Ekena vāti dvinnampi ekasmiṃ khaṇe ekāya eva kammavācāya anussāvane ekenācariyenāti attho. ‘‘Ayaṃ buddharakkhito ca ayaṃ dhammarakkhito ca āyasmato saṅgharakkhitassa upasampadāpekkho’’tiādinā nayena ekena ācariyena dvinnaṃ ekasmiṃ khaṇe anussāvananayo daṭṭhabbo. Imināva nayena tiṇṇampi ekena ācariyena ekakkhaṇe anussāvanaṃ daṭṭhabbaṃ.
按前面同样的方式“一起宣告”,意思是:依照前面所说的“由一位(导师)为一位(弟子宣告),由另一位(导师)为另一位(弟子宣告)”等等,两位(求戒者)由两位戒师,或三位(求戒者)由三位戒师,或者三位(求戒者)也由同一位戒师一起宣告;而且这必须是由同一位亲教师(主持)。 “但不可以由不同的亲教师”这句话是禁止性的规定:由一位戒师搭配两位或三位亲教师,为两位或三位求受具足戒的人,在同一刹那、以同一羯磨语、作同一次宣告,这是不允许的。 但并不是说不允许由不同的戒师、不同的亲教师为三人作同一次宣告,所以说“但如果不同戒师、不同亲教师……是允许的”。 这里所说的“帝须长老(宣告)苏摩那长老的同住弟子,苏摩那长老(宣告)帝须长老的同住弟子”,这样由亲教师们互相为对方的同住弟子作宣告,只是举例说明而已。 因此,如果帝须长老宣告苏摩那长老的同住弟子,苏摩那长老宣告难陀长老的同住弟子,而且彼此互相凑足僧数,那是允许的。 如果亲教师自己亲自为自己的同住弟子作宣告,这里根本没什么可说的,羯磨本身就是善作的。 即使是没有亲教师的人,由任何人作宣告也能得受具足戒,更何况有亲教师而由亲教师亲自宣告呢?应当这样理解。 正是为了说明不成立的情况,才说了“但如果……”等话。巴利
Purimanayeneva ekato anussāvane kātunti ‘‘ekena ekassa, aññena itarassā’’tiādinā pubbe vuttanayena dvinnaṃ dvīhi vā, tiṇṇaṃ tīhi vā ācariyehi, ekakena vā ācariyena tayopi ekato anussāvane kātunti attho, tañca kho ekena upajjhāyena. ‘‘Na tveva nānupajjhāyenā’’ti idaṃ ekena ācariyena dvīhi vā tīhi vā upajjhāyehi dve vā tayo vā upasampadāpekkhe ekakkhaṇe ekāya anussāvanāya ekānussāvane kātuṃ na vaṭṭatīti paṭikkhepapadaṃ. Na pana nānācariyehi nānupajjhāyehi tayo ekānussāvane kātuṃ na vaṭṭatīti āha ‘‘sace pana nānācariyā nānupajjhāyā…pe… vaṭṭatī’’ti. Yañcettha ‘‘tissatthero sumanattherassa saddhivihārikaṃ, sumanatthero tissattherassa saddhivihārika’’nti evaṃ upajjhāyehi aññamaññaṃ saddhivihārikānaṃ anussāvanakaraṇaṃ vuttaṃ, taṃ upalakkhaṇamattaṃ. Tasmā sace tissatthero sumanattherassa saddhivihārikaṃ, sumanatthero nandattherassa saddhivihārikaṃ anussāveti, aññamaññañca gaṇapūrakā honti, vaṭṭati eva. Sace pana upajjhāyo sayameva attano saddhivihārikaṃ anussāvetīti ettha vattabbameva natthi, kammaṃ sukatameva hoti. Anupajjhāyakassapi yena kenaci anussāvite upasampadā hoti, kimaṅgaṃ pana saupajjhāyakassa upajjhāyeneva anussāvaneti daṭṭhabbaṃ. Teneva navaṭṭanapakkhaṃ dassetuṃ ‘‘sace panā’’tiādimāha.
受具足戒仪轨的详细解说巴利
Upasampadāvidhikathāvaṇṇanā
126 126. 所谓“upajjhā”,是在说明:它与 upajjhāya 这个词意义相同,是词尾为 ā 的 upajjhā 一词。或者也可以这样理解:upajjhāya 这个词本身,在主格和业格的说法中省略了 ya 音之后,就说成了 upajjhā;而在具格等用法中,并没有 upajjhā 这个词的用例。巴利圣典中说“attanāva attānaṃ sammannitabbaṃ”(应当自己认定自己),意思是:由作为作者、也作为工具的自己去对作为对象的自己本身,完成认定这件事。或者,“attānaṃ”是就自己本身而言的业格用法,意思是“应当自己认定自己”。而且不仅在这里,在其他地方,比如十三种认定等中,也是依据同样的特征,应当自己认定自己。此外,因为自己堪任羯磨,所以应当把自己排除在外,在一切情况下都应寻求以四人为起点的僧众。巴利
126.Upajjhāti upajjhāya-saddasamānattho ākāranto upajjhāsaddoti dasseti. Upajjhāya-saddo eva vā upajjhā upayogapaccattavacanesu ya-kāralopaṃ katvā evaṃ vutto karaṇavacanādīsu upajjhā-saddassa payogābhāvāti daṭṭhabbaṃ. Pāḷiyaṃ attanāva attānaṃ sammannitabbanti attanāva kattubhūtena karaṇabhūtena attānameva kammabhūtaṃ pati sammananakiccaṃ kātabbaṃ. Attānanti vā paccatte upayogavacanaṃ, attanāva attā sammannitabboti attho. Na kevalañca ettheva, aññatrāpi terasasammutiādīsu imināva lakkhaṇena attanāva attā sammannitabbova. Apica sayaṃ kammārahattā attānaṃ muñcitvā catuvaggādiko gaṇo sabbattha icchitabbo.
“真实时”是指:放弃“我要隐瞒”这种欺骗之后,正是应当期待你说真话的时候。“实有时”是指:即使没有欺骗,因为人趣等事相本身就是真实的,所以也必定是应当期待的时候;否则就会有业障、忿怒等障碍,这是它的意趣。“低头”是指脸朝下。“令安立”是指从尚未受具足戒的状态,令他安立在受具足戒中,这是它的意思。巴利
Saccakāloti ‘‘nigūhissāmī’’ti vañcanaṃ pahāya saccasseva te icchitabbakālo. Bhūtakāloti vañcanāya abhāvepi manussattādivatthuno bhūtatāya avassaṃ icchitabbakālo, itarathā kammakopādiantarāyo hotīti adhippāyo. Maṅkūti adhomukho. Uddharatūti anupasampannabhāvato upasampattiyaṃ patiṭṭhapetūti attho.
为了在一切羯磨语上通达其义理,这里应当依照受具足戒羯磨语来理解其义趣——“请听”是用于听闻指令的第一人称单数形式。虽然被指令去执行听闻行为的是僧团,而且僧团就在面前,按理应当用第二人称单数的“你听”来说;然而,由于“僧团”一词就在近处,这里习惯用第一人称,这正是语法学家们在“世尊”“具寿”等词就在近处时的惯用表达,比如“愿乔达摩尊者接受我”“这正是善逝的时机,愿世尊为弟子们制定学处”“具寿请离去”“愿诸具寿听我”等用例。因此,这里采用了第一人称。或者,这是出于尊重而说的。对于应受尊重者,出于尊重,即使在应当出现第二人称用法的地方,也会使用第一人称,如“愿善逝说法”等,应当这样理解。但有些人说:“这里是考虑到‘尊者’‘友’等词才用第一人称”,这种说法并不合理,因为在“尊者,愿您作我的老师”“来吧,友优波离,请询问这位出家者”等处,即使有这类用法,也只见第二人称的运用。巴利
Sabbakammavācāsu atthakosallatthaṃ panettha upasampadākammavācāya evamattho daṭṭhabbo – suṇātūti savanāṇattiyaṃ paṭhamapurisekavacanaṃ. Tañca kiñcāpi yo saṅgho savanakiriyāya niyojīyati, tassa sammukhattā ‘‘suṇāhī’’ti majjhimapurisekavacanena vattabbaṃ, tathāpi yasmā saṅgha-saddasannidhāne paṭhamapurisapayogova saddavidhūhi samāciṇṇo bhagavantaāyasmantādisaddasannidhānesu viya ‘‘adhivāsetu me bhavaṃ gotamo (pārā. 22). Etassa sugata kālo, yaṃ bhagavā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeyya (pārā. 21). Pakkamatāyasmā (pārā. 436). Suṇantu me āyasmanto’’tiādīsu viya. Tasmā idha paṭhamapurisapayogo kato. Atha vā gāravavasenevetaṃ vuttaṃ. Garuṭṭhānīyesu hi gāravavasena majjhimapurisapayoguppattiyampi paṭhamapurisapayogaṃ payujjanti ‘‘desetu sugato dhamma’’ntiādīsu (dī. ni. 2.66; ma. ni. 2.338; saṃ. ni. 1.172; mahāva. 8) viyāti daṭṭhabbaṃ. Keci pana ‘‘bhante, āvusoti sadde apekkhitvā idha paṭhamapurisapayogo’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ ‘‘ācariyo me bhante hohi, (mahāva. 77) iṅghāvuso upāli, imaṃ pabbajitaṃ anuyuñjāhī’’tiādīsu (pārā. 517) tappayogepi majjhimapurisapayogasseva dassanato.
“我”这个说法,是那位宣告者在指称自己时用的,属于属格。“尊者”是呼唤语,是对年长者表示尊敬的称呼。而“贤友”这个词,则用于新学比丘。这两个都是不变词,因为即使在“你们尊者”“你们贤友”这样对多数人说的情形下,形式也一样。“僧团”泛指四众等清净修行者的群体。但在这里,边地地区从五人僧起,中部地区从十人僧起,才可以称为僧团。这里总的含义是:尊者,愿僧团听我的话。这是较新学的比丘应当说的话。不过,如果宣告者比所有比丘都年长,就应当说:“贤友们,愿僧团听我的话。”即使他说“尊者”,或者较新学的比丘说“贤友”,也没有羯磨过失。但有些人说:“在一处说‘贤友’,在另一处说‘尊者’,也没有过失,因为两者都能成立呼唤语的作用。”巴利
Meti yo sāveti, tassa attaniddese sāmivacanaṃ. Bhanteti ālapanatthe vuḍḍhesu sagāravavacanaṃ. ‘‘Āvuso’’ti padaṃ pana navakesu. Tadubhayampi nipāto ‘‘tumhe bhante, tumhe āvuso’’ti bahūsupi samānarūpattā. Saṅghoti avisesato catuvaggādike pakatattapuggalasamūhe vattati. Idha pana paccantimesu janapadesu pañcavaggato paṭṭhāya, majjhimesu janapadesu dasavaggato paṭṭhāya saṅghoti gahetabbo. Tatrāyaṃ piṇḍattho – bhante, saṅgho mama vacanaṃ suṇātūti. Idañca navakatarena vattabbavacanaṃ. Sace pana anussāvako sabbehi bhikkhūhi vuḍḍhataro hoti, ‘‘suṇātu me, āvuso, saṅgho’’ti vattabbaṃ. Sopi ce ‘‘bhante’’ti vadeyya, navakataro vā ‘‘āvuso’’ti, kammakopo natthi. Keci pana ‘‘ekattha ‘āvuso’ti vatvā aññattha ‘bhante’ti vuttepi natthi doso ubhayenāpi ālapanassa sijjhanato’’ti vadanti.
现在,为了让人明白这个意思,想要说“请听”,就让僧团参与听闻,在说明这一点时说“这位某某”等等。其中,“这位”是为了显示求受具足戒的人就在伸手可及的范围内。而且,只有站在伸手可及范围内的人,受具足戒才能成立,因为对站在伸手可及范围外的人,不能说“这位”。正因为如此,在选任教诫师的表决中,那人因为站在伸手可及范围外,所以没有说“这位”。因此,求受具足戒而尚未受具足戒的人,应当被安置在伸手可及之处。“这位某某”:“这位”这个词必须使用。而且应当理解,这个“这位”只在这种第一次称呼名字的用法中才这样用。“某某”是以不确定的方式指出那人的名字。通过这两者,就显示出“这位佛护”等名字。“求受具足戒者”是一个依不同主词构成的多财释复合词,意思是:僧团期待我的具足戒。为了显示他具有依止师的身份,所以说“具寿某某的”。由此,以“这位佛护,是具寿法护的共住弟子,求受具足戒者”这样的方式,连同名字一起显示了意义。在这里,即使不说“具寿”这个词,说“这位佛护,是法护的求受具足戒者”也可以。正因为如此,在圣典中“以某某为依止师”的地方,没有说“具寿”这个词。这里应当说的内容,前面已经说过了。巴利
Idāni yamatthaṃ ñāpetukāmo ‘‘suṇātū’’ti saṅghaṃ savane niyojeti, taṃ ñāpento ‘‘ayaṃ itthannāmo’’tiādimāha. Tattha ayanti upasampadāpekkhassa hatthapāse sannihitabhāvadassanaṃ. Tena ca hatthapāse ṭhitasseva upasampadā ruhatīti sijjhati hatthapāsato bahi ṭhitassa ‘‘aya’’nti na vattabbato. Teneva anusāsakasammutiyaṃ so hatthapāsato bahi ṭhitattā ‘‘aya’’nti na vutto. Tasmā upasampadāpekkho anupasampanno hatthapāse ṭhapetabbo. Ayaṃ itthannāmoti ayaṃ-saddo ca avassaṃ payujjitabbo. So ca imasmiṃ paṭhamanāmapayoge evāti gahetabbaṃ . ‘‘Itthannāmo’’ti idaṃ aniyamato tassa nāmadassanaṃ. Ubhayenapi ayaṃ buddharakkhitotiādināmaṃ dasseti. ‘‘Upasampadāpekkho’’ti bhinnādhikaraṇavisaye bahubbīhisamaāso, upasampadaṃ me saṅgho apekkhamānoti attho. Tassa ca upajjhāyataṃ samaṅgibhāvena dassetuṃ ‘‘itthannamassa āyasmato’’ti vuttaṃ. Etena ‘‘ayaṃ buddharakkhito āyasmato dhammarakkhitassa saddhivihārikabhūto upasampadāpekkho’’ti evamādinā nayena nāmayojanāya saha attho dassitoti. Ettha ca ‘‘āyasmato’’ti padaṃ avatvāpi ‘‘ayaṃ buddharakkhito dhammarakkhitassa upasampadāpekkho’’ti vattuṃ vaṭṭati. Teneva pāḷiyaṃ ‘‘itthannāmena upajjhāyenā’’ti ettha ‘‘āyasmato’’ti padaṃ na vuttaṃ. Yañcettha vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttameva.
那么,在这里,难道不应该要求依止师也像求受具足戒的人那样,实际站在伸手可及的范围内吗?那为什么在指出依止师时,不像“这位是某某,是某某的求受具足戒者”那样,也使用“这位”这个词呢?这并不矛盾,因为即使没有依止师,羯磨也不会不成立。因为仅仅为了完成羯磨,以现前说出的语句,即使依止师实际上并不在场,也会称说他的姓名;在没有依止师而受具足戒等情况下也是这样做的。所以,即使依止师不在场,仅仅因为指名他就能成就羯磨,就不应该用“这位”来指称。巴利
Nanu cettha upajjhāyopi upasampadāpekkho viya hatthapāse ṭhito eva icchitabbo, atha kasmā ‘‘ayaṃ itthannāmo imassa itthannāmassa upasampadāpekkho’’ti evaṃ upajjhāyaparāmasanepi ima-saddassa payogo na katoti? Nāyaṃ virodho upajjhāyassa abhāvepi kammakopābhāvato. Kevalañhi kammanipphattiyā santapadavasena avijjamānassapi upajjhāyassa nāmakittanaṃ anupajjhāyassa upasampadādīsupi karīyati. Tasmā upajjhāyassa asannihitatāyapi tapparāmasanamatteneva kammasiddhito ‘‘imassā’’ti niddisituṃ na vaṭṭati.
“清净于障碍法”是指:从那些使人不能受具足戒的障碍法中解脱出来,也就是从“不能性”这类使受具足戒不成立的法,以及五种病、手被砍断等仅仅造成犯戒的障碍自性中解脱出来。这样说是因为:即使一个人还没有从仅仅造成犯戒的五种病等中解脱出来,受具足戒仍然可以成立,不是别的情况。“具足钵衣”是指:求受具足戒的人,他的钵和衣已经具足。这样说是因为:即使一个人没有钵衣,受具足戒仍然可以成立,不是别的情况。“乞求具足戒”是就“尊者,我向僧团乞求具足戒”等已经乞求的状态而说的。这样说是因为:即使他没有向僧团乞求,只要说“某甲向僧团乞求具足戒”,羯磨就不会坏失,不是别的情况。“以依止师”是说:以依止师作为作具,把某甲立为依止师,为了给予、完成作为业体的具足戒,向作为能作者的僧团乞求,这就是意思。不过,因为“乞求”这个动词有两个宾语,所以说“僧团”和“具足戒”这两个受业词。巴利
Parisuddho antarāyikehi dhammehīti abhabbatādikehi upasampadāya avatthukarehi ceva pañcābādhahatthacchinnādīhi ca āpattimattakarehi antarāyikehi sabhāvehi parimutto. Evaṃ vutto eva ca āpattimattakarehi pañcābādhādīhi aparimuttassapi upasampadā ruhati, nāññathā. Paripuṇṇassa pattacīvaranti paripuṇṇamassa upasampadāpekkhassa pattacīvaraṃ. Evaṃ vutte eva apattacīvarassāpi upasampadā ruhati, nāññathā. Upasampadaṃ yācatīti ‘‘saṅghaṃ, bhante, upasampadaṃ yācāmī’’tiādinā (mahāva. 71, 126) yācitabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Evaṃ tena saṅghe ayācitepi ‘‘itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī’’ti vutte eva kammaṃ avipannaṃ hoti, nāññathā. Upajjhāyenāti upajjhāyena karaṇabhūtena itthannāmaṃ upajjhāyaṃ katvā kammabhūtaṃ upasampadaṃ dātuṃ nipphādetuṃ kattubhūtaṃ saṅghaṃ yācatīti attho. Yācadhātuno pana dvikammakattā ‘‘saṅghaṃ, upasampada’’nti dve kammapadāni vuttāni.
如果僧团已经适合(做羯磨)了:在这里,“适合”的意思是,对僧团来说时间已经到了。求听等四种僧团羯磨,这个“适合”一词是在其自身含义上加“ya”后缀来说的。但在这里,特指白四受具足戒羯磨,为了做这件事,僧团已经到达适合的状态。“如果”这个词,是通过取得同意的方式,让人知道羯磨已经适合。如果有人在那里认为还不适合,他就会说出来。正是针对这个意思,在宣告文中说:“哪位具寿同意……中略……他应当说。”而这个“适合”,由事成就、对障碍法的清净、界成就、众成就、前行事完成——这五支所包含。巴利
Yadi saṅghassa pattakallanti ettha patto kālo imassāti pattakālaṃ, apalokanādicatubbidhasaṅghakammaṃ, tadeva sakatthe ya-paccayena ‘‘pattakalla’’nti vuccati. Idha pana ñatticatutthaupasampadākammaṃ adhippetaṃ, taṃ kātuṃ saṅghassa pattakallaṃ jātaṃ. Yadīti anumatigahaṇavasena kammassa pattakallataṃ ñāpeti. Yo hi koci tattha apattakallataṃ maññissati, so vakkhati. Imameva hi atthaṃ sandhāya anussāvanāsu ‘‘yassāyasmato khamati…pe… so bhāseyyā’’ti (mahāva. 127) vuttaṃ. Taṃ panetaṃ pattakallaṃ vatthusampadā, antarāyikehi dhammehi cassa parisuddhatā, sīmāsampadā, parisasampadā, pubbakiccaniṭṭhāpananti imehi pañcahi aṅgehi saṅgahitaṃ.
这里,“事成就”是指:除了上面所说的十一种不能受具足戒的人,以及犯最后罪的人之外,另有一个满二十岁、还没受具足戒的人类男子;只有这个人存在时,这个僧团的达上羯磨才叫作“适时”,没有这个人就不叫适时。如果做了羯磨,那就一定会坏灭。巴利
Tattha vatthusampadā nāma yathāvuttehi ekādasahi abhabbapuggalehi ceva antimavatthuajjhāpannehi ca añño paripuṇṇavīsativasso anupasampannabhūto manussapuriso, etasmiṃ puggale sati eva idaṃ saṅghassa upasampadākammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Katañca kuppameva hoti.
所谓“从诸障碍法清净”,是指:就像前面说的,那位作为受具足戒基础的补特伽罗,凡是世尊所遮止的——从被五种病所触等,一直到父母未允许;以及断手等过失法——因为这些能成为令作羯磨僧团犯戒等的障碍之因,所以被称为“障碍法”。从这些障碍过失法中解脱出来,并且唯有这种清净存在时,这个羯磨才叫做适时,不存在时就不是。而已经做过的羯磨,除了未满二十岁的人以外,就是善作的。巴利
Antarāyikehi dhammehi cassa parisuddhatā nāma yathāvuttasseva upasampadāvatthubhūtassa puggalassa ye ime bhagavatā paṭikkhittā pañcābādhaphuṭṭhatādayo mātāpitūhi ananuññātatāpariyosānā ceva hatthacchinnatādayo ca dosadhammā kārakasaṅghassa āpattādiantarāyahetutāya ‘‘antarāyikā’’ti vuccanti tehi antarāyikehi dosadhammehi parimuttattā, imissā ca sati eva idaṃ kammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Kataṃ pana kammaṃ sukatameva hoti ṭhapetvā ūnavīsativassapuggalaṃ.
界成就应当依照《布萨犍度》(Mahāva 147-148)中将要讲说的方式来了知,也就是依远离一切过失、分为已结和未结两种的界。只有这样的界存在时,这个羯磨才叫做适时;不存在时就不是。而且所办的羯磨也会失败。巴利
Sīmāsampadā pana uposathakkhandhake (mahāva. 147-148) vakkhamānanayena sabbadosavirahitāya baddhābaddhavasena duvidhāya sīmāya vaseneva veditabbā. Tādisāya hi sīmāya sati eva idaṃ kammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Katañca kammaṃ vipajjati.
众成就,是指:依受具足戒羯磨的最低限度,属于羯磨所及的十人或五人、不少于此数、未犯波罗夷、未被摈除、与僧团同住共修的比丘们,在同一界内彼此不离开伸手所及的范围而安住;把欲(即委托他人代表自己表达同意)带给应带欲的人;对在场者不提出反对;以及在僧团伸手所及的范围内,没有想求受具足戒的人、在布萨犍度中被禁止的在家众等未受具足戒者、犯波罗夷被摈除者、别住比丘尼等应避开的人——这些由上述四支所包含。只有具备这样的众成就时,这才叫做“适时”;不具备则不然。其中,前三支中任何一支缺失,所作的羯磨就失败;最后一支则不是这样。巴利
Parisasampadā pana ye ime upasampadākammassa sabbantimena paricchedena kammappattā dasahi vā pañcahi vā anūnā pārājikaṃ anāpannā, anukkhittā ca samānasaṃvāsakā bhikkhū, tesaṃ ekasīmāyaṃ hatthapāsaṃ avijahitvā ṭhānaṃ, chandārahānañca chandassa ānayanaṃ, sammukhībhūtānañca appaṭikkosanaṃ, upasampadāpekkharahitānaṃ uposathakkhandhake paṭikkhittānaṃ gahaṭṭhādianaupasampannānañceva pārājikukkhittakanānāsaṃvāsakabhikkhunīnañca vajjanīyapuggalānaṃ saṅghassa hatthapāse abhāvo cāti imehi catūhi aṅgehi saṅgahitā. Evarūpāya ca parisasampadāya sati eva idaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Tattha purimānaṃ tiṇṇaṃ aṅgānaṃ aññatarassapi abhāve kataṃ kammaṃ vipajjati, na pacchimassa.
所谓“前行事的完成”,是指圣典里说的这些内容:“首先要让他请依止师”等等,也就是:让他请依止师、告知衣钵、然后让他站在手臂所及范围之外,做认可教诫师的羯磨、由被认可的人前去教诫、再由他先回来告知僧团、在手臂所及范围内让求受具足戒的人说“来吧”而使其进入、让他礼比丘们的足之后乞求具足戒、接着做询问障碍法的认可羯磨、再由被认可的人发问——这八种前行事,如实完成它们,就叫完成。只有在这前行事完成的情况下,这个僧团的具足戒羯磨才叫做“适时”;没有完成就不叫。不过,即使这些前行事没有做,只要所做的事具备所说的条件等,所作的羯磨本身仍然是不动摇的。因此应当知道,这里的“适时”由这五支所包含。按照同样的方式,对于下面已说和将说的一切羯磨,也应随其相应而配释,了知适时性。巴利
Pubbakiccaniṭṭhāpanaṃ nāma yānimāni ‘‘paṭhamaṃ upajjhaṃ gāhāpetabbo’’tiādinā pāḷiyaṃ vuttāni ‘‘upajjhaṃ gāhāpanaṃ, pattacīvarācikkhanaṃ, tato taṃ hatthapāsato bahi ṭhapetvā anusāsakasammutikammakaraṇaṃ, sammatena ca gantvā anusāsanaṃ, tena ca paṭhamataraṃ āgantvā saṅghassa ñāpetvā upasampadāpekkhaṃ ‘āgacchāhī’ti hatthapāse eva abbhānaṃ, tena ca bhikkhūnaṃ pāde vandāpetvā upasampadāyācāpanaṃ, tato antarāyikadhammapucchakasammutikaraṇaṃ, sammatena ca pucchana’’nti imāni aṭṭha pubbakiccāni, tesaṃ sabbesaṃ yāthāvato karaṇena niṭṭhāpanaṃ. Etasmiñca pubbakammaniṭṭhāpane sati eva idaṃ saṅghassa upasampadākammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Etesu pana pubbakammesu akatesupi kataṃ kammaṃ yathāvuttavatthusampattiādīsu vijjamānesu akuppameva hoti. Tadevamettha pattakallaṃ imehi pañcahi aṅgehi saṅgahitanti veditabbaṃ. Imināva nayena heṭṭhā vuttesu, vakkhamānesu ca sabbesu kammesu pattakallatā yathārahaṃ yojetvā ñātabbā.
“应令某某受具足戒”这句话,是通过完成具足戒使他具备具足戒,也就是“令他做到”的意思,这是就祈愿来说的;或者,这个意思应当在仪轨规定中来看。譬如有人说“应使提婆达多快乐”,意思就是产生快乐,使他成为具备快乐的人;这里也一样,意思是完成具足戒,使他成为具备具足戒的人。这属于使役用法:就像有人以快乐之因的完成,对那个纯粹正在快乐的人说“应使他快乐”,说者是因作者;这里也一样,僧团作为因作者,以具足戒之因的完成,对那个纯粹正在受具足戒的人说“应使他受具足戒”。由此可以成立:就像快乐一样,由施予快乐者——僧团——施与这个人,依据如此生起的胜义法,由圣者们施设、名为“具足戒”的世俗谛确实是存在的。这里,因为说的是“某某向僧团乞求具足戒”,如同别住等情形一样,是随顺乞求而说;但没有说“应把具足戒施与某某”,而是说“应令某某受具足戒”,所以应当知道:这个受具足戒羯磨不归入布施,而是只摄在羯磨相之中。按这种方式,在“令某某受具足戒”“某某已由僧团受具足戒”等处,也应当这样理解其义。只不过那里是依现在时和过去时来说,这里是依未指明时态来说,仅有这一点差别。巴利
Itthannāmaṃupasampādeyyāti upasampadānipphādanena taṃsamaṅgiṃ kareyya karotūti patthanāyaṃ, vidhimhi vā idaṃ daṭṭhabbaṃ. Yathā hi ‘‘devadattaṃ sukhāpeyyā’’ti vutte sukhamassa nipphādetvā taṃ sukhasamaṅginaṃ kareyyāti attho hoti, evamidhāpi upasampadamassa nipphādetvā taṃ upasampadāsamaṅginaṃ kareyyāti attho. Payojakabyāpāre cetaṃ yathā sukhayantaṃ kañci suddhakattāraṃ koci hetukattā sukhahetunipphādanena sukhāpeyyāti vuccati, evamidhāpi upasampajjantaṃ suddhakattāraṃ puggalaṃ hetukattubhūto saṅgho upasampadāhetunipphādanena upasampādeyyāti vutto. Etena ca sukhaṃ viya sukhadāyakena saṅghena puggalassa diyyamānā tathāpavattaparamatthadhamme upādāya ariyajanapaññattā upasampadā nāma sammutisaccatā atthīti samatthitaṃ hoti. Ettha ca ‘‘itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī’’ti vuttattā parivāsādīsu viya yācanānuguṇaṃ ‘‘itthannāmassa upasampadaṃ dadeyyā’’ti avatvā ‘‘itthannāmaṃ upasampādeyyā’’ti vuttattā idaṃ upasampadākammaṃ dāne asaṅgahetvā kammalakkhaṇe eva saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Iminā nayena ‘‘itthannāmaṃ upasampādeti, upasampanno saṅghenā’’ti etthāpi attho veditabbo. Kevalañhi tattha vattamānakālaatītakālavasena, idha pana anāmaṭṭhakālavasenāti ettakameva viseso.
“这是白”:所谓“应告知僧团”,这个告知就是白。说这句话,也是为了表明所有宣说的真实内容。这句话必须说出来,并不是在单白羯磨中就不该说。不过应当看到,在那里只要说到“yya”这个音时,单白羯磨就已经完成了。“许可”就是同意。“具足戒”是指僧团正在施与、正在促成的具足戒,对此他同意。应这样连接:他默然。“默然”是表示不说话的虚词,意思是“他应当成为不说话的人”。“僧团许可某某的具足戒”是通常的连接方式。其中说明了理由:“所以默然”。这里省略了“是”。因为即使三次宣说“谁不许可,谁就说”,僧团仍然默然无声,所以意思是“僧团许可”。“如是”就是“以这种方式”。意思是:我就以默然这一点,持守、了知、明白僧团同意。“iti”这个词是表示结束的意思,不是羯磨语的组成部分。因此应当看到,宣说者只应在“我持”处以“mi”音结尾就算完成,不应加上“iti”这个词。按这种方式,应当理解一切羯磨语的含义。巴利
Esā ñattīti ‘‘saṅgho ñāpetabbo’’ti vuttañāpanā esā. Idañca anussāvanānampi sabbhāvasūcanatthaṃ vuccati. Avassañcetaṃ vattabbameva, ñattikamme eva taṃ na vattabbaṃ. Tattha pana yya-kāre vuttamatte eva ñattikammaṃ niṭṭhitaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ. Khamatīti ruccati. Upasampadāti saṅghena diyyamānā nipphādiyamānā upasampadā yassa khamati. So tuṇhassāti yojanā. Tuṇhīti ca akathanatthe nipāto, akathanako assa bhaveyyāti attho. Khamati saṅghassa itthannāmassa upasampadāti pakatena sambandho. Tattha kāraṇamāha ‘‘tasmā tuṇhī’’ti. Tattha ‘‘āsī’’ti seso. Yasmā ‘‘yassa nakkhamati, so bhāseyyā’’ti tikkhattuṃ vuccamānopi saṅgho tuṇhī niravo ahosi, tasmā khamati saṅghassāti attho. Evanti iminā pakārena. Tuṇhībhāvenevetaṃ saṅghassa ruccanabhāvaṃ dhārayāmi bujjhāmi pajānāmīti attho. Iti-saddo parisamāpanatthe kato, so ca kammavācāya anaṅgaṃ. Tasmā anussāvakena ‘‘dhārayāmī’’ti ettha mi-kārapariyosānameva vatvā niṭṭhāpetabbaṃ, iti-saddo na payujjitabboti daṭṭhabbaṃ. Iminā nayena sabbattha kammavācānamattho veditabbo.
关于四依止等内容的注释巴利
Cattāronissayādikathāvaṇṇanā
128 “一人高”等,是为了说明怎样用脚量出众生的身影,从而知道(影子有多长)。因为六脚或七脚是影子最长的限度,所以称为“人高”。而这段关于“季节量告知”等内容,是为了和新来的比丘一起考察之后,知道对方是长老还是新参,以便作礼、让人作礼等而说的。“来”就是来,“去”就是季节,用这个来量一年,所以叫量,因此说“季节本身就是季节量”。“未圆满”,是指从受具足戒等方面来说还未圆满。如果在季节中途受具足戒,那么就显示在那个季节中剩余天数的告知,即“日分告知”。所以说:“某人以若干日,某季节未圆满,那些日。”其中,对于那时受具足戒的人所关联的某个季节,以若干日还未圆满——那些日,这就是句子的连接方式。巴利
128.Ekaporisā vātiādi sattānaṃ sarīracchāyaṃ pādehi minitvā jānanappakāradassanaṃ. Chasattapadaparamatā hi chāyā ‘‘porisā’’ti vuccati. Idañca utuppamāṇācikkhanādi ca āgantukehi saddhiṃ vīmaṃsitvā vuḍḍhanavabhāvaṃ ñatvā vandanavandāpanādikaraṇatthaṃ vuttaṃ. Eti āgacchati, gacchati cāti utu, sova pamiyate anena saṃvaccharanti pamāṇanti āha ‘‘utuyeva utuppamāṇa’’nti. Aparipuṇṇāti upasampadādivasena aparipuṇṇā. Yadi utuvemajjhe upasampādito, tadā tasmiṃ utumhi avasiṭṭhadivasācikkhanaṃ ‘‘divasabhāgācikkhana’’nti dasseti. Tenāha ‘‘yattakehi divasehi yassa yo utu aparipuṇṇo, te divase’’ti. Tattha yassa taṃ khaṇaṃ laddhūpasampadassa puggalassa sambandhī yo utu yattakehi divasehi aparipuṇṇo, te divaseti yojanā.
把“影”等一切都总括起来,因为要依歌诵、依宣说的方式来说明,所以叫“结集”,因此说“即此”等。在这里,应当合在一起说明。你得到了什么?意思是:你在受具足戒的时候,得到的是哪个雨安居、哪个季节?你是在什么时候受具足戒的?这就是它的意思。“雨”就是雨季。这年的说明,即使没有明说也能知道;因此应当这样理解:通过这个季节的说明,就显示出在教法之年、或在劫年等之中,在千年或百年之中,我得到的是某个季节。“影”这句话,是就巴利文中出现的顺序而说的。不过,按照应当说的方式,在劫年等一切地方都通用的说法是:在某年、某季、某月、某黑分或白分、具备某种星宿特征的日子,在上午等时分,在这样大小的影量或那提迦量时,我受了具足戒——你应当这样说。应当说:把这个好好记住,从新来的人那里了解长老的次第,然后照着做。巴利文里“何汝”,意思是你做了那么长时间,这是什么意思。巴利
Chāyādikameva sabbaṃ saṅgahetvā gāyitabbato kathetabbato saṅgītīti āha ‘‘idamevā’’tiādi. Tattha ekato katvā ācikkhitabbaṃ. Tvaṃ kiṃ labhasīti tvaṃ upasampādanakāle kataravassaṃ, katarautuñca labhasi, katarasmiṃ te upasampadā laddhāti attho. Vassanti vassānautu. Idañca saṃvaccharācikkhanaṃ vinā vuttampi na ñāyatīti iminā utuācikkhaneneva sāsanavassesu vā kaliyugavassādīsu vā sahassime vā satime vā asukaṃ utuṃ labhāmīti dassitanti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Chāyā’’ti idaṃ pāḷiyaṃ āgatapaṭipāṭiṃ sandhāya vuttaṃ. Vattabbakamato pana kaliyugavassādīsu sabbadesapasiddhesu asukavasse asukautumhi asukamāse asuke kaṇhe vā sukke vā pakkhe asukatithivāravisesayutte nakkhatte pubbaṇhādidivasabhāge ettake chāyāpamāṇe, nāḍikāpamāṇe vā mayā upasampadā laddhāti vadeyyāsīti evaṃ ācikkhitabbaṃ. ‘‘Idaṃ suṭṭhu uggahetvā āgantukehi vuḍḍhapaṭipāṭiṃ ñatvā paṭipajjāhī’’ti vattabbaṃ. Pāḷiyaṃ kissa tvanti kiṃ tvaṃ ettakaṃ kālaṃ akāsīti attho.
130 “乞求达上”是说乞求出家和达上,意思是这样。“将见”这里省略了“说”字,下文也一样。“应接纳”这句话表明,先前被举罪的状态并不会因为他还俗之后重新受达上而解除。这也说明,在共受用等情形中,比丘仍然只是犯波逸提。在“于共受用、共住中无犯”这句里,应当知道连共卧也包括在内。这里的意趣是:因为这个人已经被接纳,恢复了正常比丘的身份,所以以被举罪者的共受用等为因缘的波逸提,在这里不构成犯。如果有人把有罪的地方看成无罪,见不到自己的罪,因此也不去做忏悔对治,那么他仅仅到这一步还不算“无惭”。只有明知戒律而故意违犯的人,才叫“无惭”。《律摄》第359条等处的“故意犯罪”就是这么说的。因此,在这里,以无惭者共受用等为因缘的恶作罪,并没有固定的判定。应当知道,本段并没有说这有罪。如果有人没有领会这个意趣,以为“于共受用、共住中无犯”是说这种波逸提不犯,但又说以无惭者共受用为因缘会犯恶作罪,从而判定有罪,那么应当知道,这种罪的判定只是在有无惭的差别成立时才说,并不是在无犯的情况下说的。巴利
130.Upasampadaṃ yācīti pabbajjañca upasampadañca yācīti attho. Passissāmīti ettha vadatīti seso, evaṃ uparipi. ‘‘Osāretabbo’’ti iminā purimo ukkhittabhāvo vibbhamitvā puna laddhūpasampadampi na muñcati. Tena ca sambhuñjanādīsupi bhikkhūnaṃ pācittiyamevāti dasseti. Anāpatti sambhoge saṃvāseti ettha sahaseyyāpi saṅgahitāti daṭṭhabbaṃ. Ettha cāyamadhippāyo – yasmā ayaṃ osāritattā pakatatto, tasmā ukkhittasambhogādipaccayena pācittiyenettha anāpattīti. Yo pana āpattiṭṭhāne anāpattidiṭṭhitāya āpattiṃ na passati, teneva paṭikammampi na karoti, so yasmā ettāvatā alajjī nāma na hoti. Paṇṇattiṃ ñatvā vītikkamaṃ karonto eva hi alajjī nāma hoti. ‘‘Sañcicca āpattiṃ āpajjatī’’tiādi (pari. 359) hi vuttaṃ. Tasmā ettha alajjisambhogādipaccayā dukkaṭāpattiniyamo natthi. Tena sāpettha āpatti na vuttāti daṭṭhabbaṃ. Yo panettha imaṃ adhippāyaṃ asallakkhentena kenaci ‘‘anāpatti sambhoge saṃvāse’’ti iminā pācittiyena anāpatti vuttā, alajjisambhogapaccayā dukkaṭaṃ pana āpajjati evāti āpattiniyamo vutto, so alajjitte sati eva vutto, nāsatīti daṭṭhabbaṃ.
131 在“于律中”等偈颂里,“诸折伏”指的是折伏的作为。“恶欲”指的是对恶人的折伏作为、对有惭者的摄受,以及对可敬具戒者的安乐带来。在殊胜的大律中,像作义利者随顺义利而作那样,因为如理行持,所以名为如是,因此应当看到“我将说摄颂”这一连接结合。其余各处都极易理解。巴利
131.Vinayamhītiādigāthāsu niggahānanti niggahakaraṇesu. Pāpiccheti pāpapuggalānaṃ niggahakaraṇesu, lajjīnaṃ paggahesu ca pesalānaṃ sukhāvahe mahante vinayamhi yathā atthakārī atthānuguṇaṃ karontova yasmā yoniso paṭipajjati nāma hoti, tasmā uddānaṃ pavakkhāmīti sambandhayojanā daṭṭhabbā. Sesaṃ sabbattha suviññeyyameva.