关于请求的判定
4. Viññattivinicchayakathā
2121.“表”就是乞求。这里有个判定标准(《大分别·义注》2.342):为了根本截断(即杀生等事)而向人乞求,是不允许的;说“请为了帮助、为了做工而给一个人”,这样乞求是允许的;请求人做手工活,也就是所谓“通过人类劳动力所做之事”,那是完全允许的。因为手工活本身不是某件具体的东西,所以除了猎鹿人、渔夫等人的本行之外,其余一切都合乎允许。被问“尊者,您为什么来?为了什么事?”时,不管对方问没问,都可以请求,不会因为请求而产生过失。但是,不应该向猎鹿人等人请求他们的本行,也不应该不明确限定就说“请给手工活”。因为这样请求后,他们可能会说“好的,尊者”,把比丘打发走,然后去杀了鹿等带来。如果明确限定,说“寺院里有事要做,请为此给手工活”,那就可以请求。即使是正忙着自己事情的农夫或其他人,拿着锄头、犁等工具在耕田、播种或收割,向他们请求任何手工活,都是允许的。如果有人是吃剩饭的,或者其他什么没有工作、说无聊话、躺着睡觉的人,对这样的人,即使不请求,也可以随意使唤:“喂,来做这个或那个。”
21.Viññattīti yācanā. Tatrāyaṃ vinicchayo (pārā. aṭṭha. 2.342) – mūlacchejjāya purisaṃ yācituṃ na vaṭṭati, ‘‘sahāyatthāya kammakaraṇatthāya purisaṃ dethā’’ti yācituṃ vaṭṭati, purisena kattabbaṃ hatthakammasaṅkhātaṃ purisattakaraṃ yācituṃ vaṭṭatiyeva. Hatthakammañhi kiñci vatthu na hoti, tasmā taṃ ṭhapetvā migaluddakamacchabandhanakādīnaṃ sakakammaṃ avasesaṃ sabbaṃ kappiyaṃ. ‘‘Kiṃ, bhante, āgatāttha kena kammenā’’ti pucchite vā apucchite vā yācituṃ vaṭṭati, viññattipaccayā doso natthi. Migaluddakādayo pana sakakammaṃ na yācitabbā, ‘‘hatthakammaṃ dethā’’ti aniyametvāpi na yācitabbā. Evaṃ yācitā hi te ‘‘sādhu, bhante’’ti bhikkhū uyyojetvā migepi māretvā āhareyyuṃ. Niyametvā pana ‘‘vihāre kiñci kattabbaṃ atthi, tattha hatthakammaṃ dethā’’ti yācitabbā, phālanaṅgalādīni upakaraṇāni gahetvā kasituṃ vā vapituṃ vā lāyituṃ vā gacchantaṃ sakakiccapasutampi kassakaṃ vā aññaṃ vā kiñci hatthakammaṃ yācituṃ vaṭṭateva. Yo pana vighāsādo vā añño vā koci nikkammo niratthakakathaṃ kathento niddāyanto vā viharati, evarūpaṃ ayācitvāpi ‘‘ehi re idaṃ vā idaṃ vā karohī’’ti yadicchakaṃ kārāpetuṃ vaṭṭati.
不过,为了说明手工活计对一切情况都是允许的,他们讲了这样一个道理:如果比丘想建造殿堂,为了石柱的事,去到石匠家里,应该说:“近事男,请提供手工活计是允许的。”对方问:“尊者,要做什么?”就答:“请取出石柱来给。”如果他们取出来给,或者把已经取出放在一旁的石柱给自己,都允许。如果他们又说:“尊者,我们没时间做手工活计,请另找人去取,工钱我们来付。”那就可以让人去取,然后说:“请把工钱付给取石柱的人。”用同样的办法,为了殿堂所需的木材,就去木匠那里;为了砖,就去制砖匠那里;为了屋顶覆盖,就去盖屋匠那里;为了彩绘,就去画师那里——凡是需要什么,就为了那件事去相应的工匠那里请求手工活计,都是允许的。而且,以请求手工活计的方式,不论是通过直接砍价,还是通过提供饭食和工钱而得到的,全都可以接受。如果让人从林野里运来,那就应该让人运来一切没有主人的东西。
Hatthakammassa pana sabbakappiyabhāvadīpanatthaṃ imaṃ nayaṃ kathenti. Sace hi bhikkhu pāsādaṃ kāretukāmo hoti, thambhatthāya pāsāṇakoṭṭakānaṃ gharaṃ gantvā vattabbaṃ ‘‘hatthakammaṃ laddhuṃ vaṭṭati upāsakā’’ti. ‘‘Kiṃ kātabbaṃ, bhante’’ti? ‘‘Pāsāṇatthambhā uddharitvā dātabbā’’ti. Sace te uddharitvā vā denti, uddharitvā nikkhitte attano thambhe vā denti, vaṭṭati. Athāpi vadanti ‘‘amhākaṃ, bhante, hatthakammaṃ kātuṃ khaṇo natthi, aññaṃ uddharāpetha, tassa mūlaṃ dassāmā’’ti, uddharāpetvā ‘‘pāsāṇatthambhe uddhaṭamanussānaṃ mūlaṃ dethā’’ti vattuṃ vaṭṭati. Eteneva upāyena pāsādadārūnaṃ atthāya vaḍḍhakīnaṃ santikaṃ, iṭṭhakatthāya iṭṭhakavaḍḍhakīnaṃ, chadanatthāya gehacchādakānaṃ, cittakammatthāya cittakārānanti yena yena attho hoti, tassa tassa atthāya tesaṃ tesaṃ sippakārakānaṃ santikaṃ gantvā hatthakammaṃ yācituṃ vaṭṭati, hatthakammayācanavasena ca mūlacchejjāya vā bhattavetanānuppadānena vā laddhampi sabbaṃ gahetuṃ vaṭṭati. Araññato āharāpentena ca sabbaṃ anajjhāvutthakaṃ āharāpetabbaṃ.
22不只是想建造殿堂的人要这样做。想让人制作床、凳子、钵、滤水囊、扇柄、衣服等物品的人,也要先取得木头、金属、线等材料,然后去找相应的工匠,按照前面说的方法请求他们做手工活。通过请求手工活的方式,不管是靠砍伐原本的树木得来的,还是靠提供饭食和工钱得来的,一切都可以接受。如果他们不愿意做,而是贪求饭食和工钱,那就不应该给不合适的货币等东西;按照乞食的规矩去讨来米等物品再给他们,这是可以的。通过手工活的方式让人做钵,同样让人烧制好之后,为了给新钵涂擦油,进入村落时要心里清楚“我是为乞食而来的”。当有人端来粥或饭时,要用手盖住钵。如果近事女问“尊者,怎么了”,就应该说“钵是新钵,需要涂擦油”。如果她说“尊者,给我吧”,她拿过钵用油涂擦后,盛满粥或饭再交还,这就不算“表”,可以接受。
22. Na kevalañca pāsādaṃ kāretukāmena, mañcapīṭhapattaparissāvanadhamakaraṇacīvarādīni kārāpetukāmenapi dārulohasuttādīni labhitvā te te sippakārake upasaṅkamitvā vuttanayeneva hatthakammaṃ yācitabbaṃ. Hatthakammayācanavasena ca mūlacchejjāya vā bhattavetanānuppadānena vā laddhampi sabbaṃ gahetabbaṃ. Sace pana kātuṃ na icchanti, bhattavetanaṃ paccāsīsanti, akappiyakahāpaṇādi na dātabbaṃ, bhikkhācāravattena taṇḍulādīni pariyesitvā dātuṃ vaṭṭati. Hatthakammavasena pattaṃ kāretvā tatheva pācetvā navapakkassa pattassa puñchanatelatthāya antogāmaṃ paviṭṭhena ‘‘bhikkhāya āgato’’ti sallakkhetvā yāguyā vā bhatte vā ānīte hatthena patto pidhātabbo. Sace upāsikā ‘‘kiṃ, bhante’’ti pucchati, ‘‘navapakko patto, puñchanatelena attho’’ti vattabbaṃ. Sace sā ‘‘dehi, bhante’’ti pattaṃ gahetvā telena puñchitvā yāguyā vā bhattassa vā pūretvā deti, viññatti nāma na hoti, gahetuṃ vaṭṭati.
23比丘们清早乞食之后,来到座堂,如果看不到座位,就站在那里。这时,如果近事男们看见比丘们站着,主动让人拿来座位,那么比丘坐下后要离开时,应当先告辞再走;没有告辞就离开,即使东西丢了,也不构成赔偿责任;不过,告辞后再离开才是应有的规矩。如果比丘们说了“把座位拿来”,座位被拿来之后,就必须告辞才能离开;没有告辞就走的,既违犯规矩,东西丢了也要负赔偿责任。关于敷具、毯子等,也是同样的道理。
23. Bhikkhū pageva piṇḍāya caritvā āsanasālaṃ gantvā āsanaṃ apassantā tiṭṭhanti. Tatra ce upāsakā bhikkhū ṭhite disvā sayameva āsanāni āharāpenti, nisīditvā gacchantehi āpucchitvā gantabbaṃ, anāpucchā gatānampi naṭṭhaṃ gīvā na hoti, āpucchitvā gamanaṃ pana vattaṃ. Sace bhikkhūhi ‘‘āsanāni āharathā’’ti vuttehi āhaṭāni honti, āpucchitvāva gantabbaṃ, anāpucchā gatānaṃ vattabhedo ca naṭṭhañca gīvā. Attharaṇakojavakādīsupi eseva nayo.
苍蝇多的时候,应该说:“把苍蝇拂子拿来。”如果他们拿来楝树枝之类的东西,要让人作净后接受。座堂里的水器空了,不应该说“拿滤水囊来”,因为把滤水囊放进空器里可能会把它弄破。应该说“去河边或池塘边取水来”,绝对不能说“从家里拿来”,也不能用已经拿来的水。在座堂或树林里吃饭时,如果让人去取那里自然生长的、没有主人的、可以作为额外食物的叶子或果实,或者让人在做什么活的时候顺便取来,按手工活的方式让人取来后使用,是允许的。但是,不能让无羞耻者比丘或沙弥做手工活。以上就是关于男子所做事情的处理规则。
Makkhikā bahukā honti, ‘‘makkhikabījaniṃ āharathā’’ti vattabbaṃ, pucimandasākhādīni āharanti, kappiyaṃ kārāpetvā paṭiggahetabbāni. Āsanasālāyaṃ udakabhājanaṃ rittaṃ hoti, ‘‘dhamakaraṇaṃ gaṇhāhī’’ti na vattabbaṃ. Dhamakaraṇañhi rittabhājane pakkhipanto bhindeyya, ‘‘nadiṃ vā taḷākaṃ vā gantvā udakaṃ āharā’’ti pana vattuṃ vaṭṭati, ‘‘gehato āharā’’ti neva vattuṃ vaṭṭati, na āhaṭaṃ paribhuñjituṃ. Āsanasālāya vā araññe vā bhattakiccaṃ karontehi tattha jātakaṃ anajjhāvutthakaṃ yaṃ kiñci uttaribhaṅgārahaṃ pattaṃ vā phalaṃ vā sace kiñci kammaṃ karontaṃ āharāpeti, hatthakammavasena āharāpetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati, alajjīhi pana bhikkhūhi vā sāmaṇerehi vā hatthakammaṃ na kāretabbaṃ. Ayaṃ tāva purisattakare nayo.
2424. 不过,不应该让人从非亲属、未受邀请的地方牵牛来;如果让人牵来,就犯恶作。即使是从亲属、已受邀请的地方,也不应该为了根本截断而乞求;按暂时借用的方式,在任何地方都可以。这样让人牵来的牛,要保护好、照看好,然后交还给主人。如果它的脚或角坏了或丢了,主人若接受赔偿,那就好。如果主人不接受,比丘就有责任赔偿。如果他们说“我们就送给你们了”,不应该接受。如果他们说“我们送给寺院”,就应该说:“请告诉寺院的净人,让他们来照看。”
24. Goṇaṃ pana aññātakaappavāritaṭṭhānato āharāpetuṃ na vaṭṭati, āharāpentassa dukkaṭaṃ. Ñātakapavāritaṭṭhānatopi mūlacchejjāya yācituṃ na vaṭṭati, tāvakālikanayena sabbattha vaṭṭati. Evaṃ āharāpitañca goṇaṃ rakkhitvā jaggitvā sāmikā paṭicchāpetabbā. Sacassa pādo vā siṅgaṃ vā bhijjati vā nassati vā, sāmikā ce sampaṭicchanti, iccetaṃ kusalaṃ. No ce sampaṭicchanti, gīvā hoti. Sace ‘‘tumhākaṃyeva demā’’ti vadanti, na sampaṭicchitabbaṃ. ‘‘Vihārassa demā’’ti vutte pana ‘‘ārāmikānaṃ ācikkhatha jagganatthāyā’’ti vattabbā.
25如果说“请给一辆车”,对不认识的人、没受邀请的人这样说是不允许的,这本身就是表白(索求),犯恶作。但在亲戚或已受邀请的场合则可以;暂时借用也可以,但用完后必须归还。如果轮辋等部件损坏了,应修好如初再归还;如果丢失了,就要赔偿。如果对方说“这就是送给你们的”,那么接受木制品是可以的。对于斧头、锛子、锄头、镐、凿等工具,以及属于他人的藤条等物品,这个规则同样适用。只有在价值相当于重物的藤条等物品上,才构成表白(索求);低于这个标准的,则不构成。
25. ‘‘Sakaṭaṃ dethā’’tipi aññātakaappavārite vattuṃ na vaṭṭati, viññatti eva hoti, dukkaṭaṃ āpajjati. Ñātakapavāritaṭṭhāne pana vaṭṭati, tāvakālikaṃ vaṭṭati, kammaṃ pana katvā puna dātabbaṃ. Sace nemiādīni bhijjanti, pākatikāni katvā dātabbaṃ, naṭṭhe gīvā hoti. ‘‘Tumhākameva demā’’ti vutte dārubhaṇḍaṃ nāma sampaṭicchituṃ vaṭṭati. Esa nayo vāsipharasukuṭhārīkudālanikhādanesu valliādīsu ca parapariggahitesu. Garubhaṇḍappahonakesuyeva valliādīsu viññatti hoti, na tato oraṃ.
2626. 对于无人守护、无人保管的东西,无论什么都可以叫人拿来用。因为所谓“表”,只有在有人守护、有人保管的地方才成立。在两种资具上,表完全不被允许。但在住所资具上,仅仅说“拿来,给我”这样的表是不允许的,而间接说、暗示和示意这些做法则是允许的。其中,想要布萨堂、食堂或其他什么住所时,说“在这个地方建这样的住所是合适的”“是恰当的”“是相称的”这类话,就叫间接说。比如问:“近事男们,你们住在哪里?”答:“在殿堂,尊者。”然后说:“近事男们,难道比丘们不能用殿堂吗?”这类话就叫暗示。看见人以后拉绳子、让人钉桩,被问“尊者,这是做什么”时,回答“我们要在这里建住所”,这类做法就叫示意。但在病患资具上,连表都是允许的,更何况间接说等做法了。
26. Anajjhāvutthakaṃ pana yaṃ kiñci āharāpetuṃ vaṭṭati. Rakkhitagopitaṭṭhāneyeva hi viññatti nāma vuccati. Sā dvīsu paccayesu sabbena sabbaṃ na vaṭṭati. Senāsanapaccaye pana ‘‘āhara dehī’’ti viññattimattameva na vaṭṭati, parikathobhāsanimittakammāni vaṭṭanti. Tattha uposathāgāraṃ vā bhojanasālaṃ vā aññaṃ vā kiñci senāsanaṃ icchato ‘‘imasmiṃ vata okāse evarūpaṃ senāsanaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vā ‘‘yutta’’nti vā ‘‘anurūpa’’nti vātiādinā nayena vacanaṃ parikathā nāma. Upāsakā tumhe kuhiṃ vasathāti. Pāsāde, bhanteti. ‘‘Kiṃ bhikkhūnaṃ pana upāsakā pāsādo na vaṭṭatī’’ti evamādivacanaṃ obhāso nāma. Manusse disvā rajjuṃ pasāreti, khīle ākoṭāpeti, ‘‘kiṃ idaṃ, bhante’’ti vutte ‘‘idha āvāsaṃ karissāmā’’ti evamādikaraṇaṃ pana nimittakammaṃ nāma. Gilānapaccaye pana viññattipi vaṭṭati, pageva parikathādīni.