一、第一不定学处注释
1. Paṭhamāniyatasikkhāpadavaṇṇanā
“不定处”一节中,“诸如此类”等语,如前所述。“与女人”指与当日所生乃至尚在人世的女人。“一比丘与一”指一位比丘与一位称为女人的女性同在。“隐秘”指眼的隐秘。巴利圣典中虽然也提到了耳的隐秘,但这里所说的“隐秘”特指眼的隐秘。因为,即使有明眼的男子坐在关闭的房门门口,也不犯;然而,若是在看得见的地方,即使在十二肘以内的空间坐着,有眼者即使心念散乱或正在打瞌睡,也不犯。盲人即使站在近处,也不犯;有眼者即使躺下睡眠,也不犯。但若女人有眼,则必定犯,因此说“隐秘者,眼的隐秘”。“隐蔽的座位”指被墙壁等遮蔽的座位。“足以行事”指堪能作业、适合作业,即“可作业”;“足以”即充分具备可作业性,故称“足以行事”,谓在此处足以行事。意思是:在那里能行不净行,能做那种事,便属此类。“设座”即设置座位,意思是坐下。这里,躺卧也包含在“坐”之中。“可信语者”指其语应可信受的人,即圣弟子之意。“比丘若承认坐”的意思是:像这样的优婆夷
Aniyatuddese ime kho panātiādi vuttanayameva. Mātugāmenāti tadahujātāyapi jīvamānakamanussitthiyā. Eko ekāyāti eko bhikkhu mātugāmasaṅkhātāya ekāya itthiyā saddhiṃ. Rahoti cakkhussa raho. Kiñcāpi pāḷiyaṃ (pārā. 445) sotassa raho āgato, cakkhusseva pana raho ‘‘raho’’ti idha adhippeto. Sacepi hi pihitakavāṭassa gabbhassa dvāre nisinno viññū puriso hoti, neva anāpattiṃ karoti. Yattha pana sakkā daṭṭhuṃ, tādise antodvādasahatthepi okāse nisinno sacakkhuko vikkhittacittopi niddāyantopi anāpattiṃ karoti, samīpe ṭhitopi andho na karoti, cakkhumāpi nipajjitvā niddāyantopi na karoti, itthīnaṃ pana satampi na karotiyeva, tena vuttaṃ ‘‘rahoti cakkhussa raho’’ti. Paṭicchanne āsaneti kuṭṭādīhi paṭicchannokāse. Alaṃkammaniyeti kammakkhamaṃ kammayogganti kammaniyaṃ, alaṃ pariyattaṃ kammaniyabhāvāyāti alaṃkammaniyaṃ, tasmiṃ alaṃkammaniye. Yattha ajjhācāraṃ karontā sakkonti taṃ kammaṃ kātuṃ, tādiseti attho. Nisajjaṃ kappeyyāti nisajjaṃ kareyya, nisīdeyyāti attho. Ettha ca sayanampi nisajjāya eva saṅgahitaṃ. Saddheyyavacasāti saddhātabbavacanā, ariyasāvikāti attho. Nisajjaṃ bhikkhu paṭijānamānoti kiñcāpi evarūpā upāsikā disvā vadati, atha kho bhikkhu nisajjaṃ paṭijānamānova tiṇṇaṃ dhammānaṃ aññatarena kāretabbo, na appaṭijānamānoti attho. Yena vā sāti nisajjādīsu ākāresu yena vā ākārena saddhiṃ methunādīni āropetvā sā upāsikā vadeyya, paṭijānamānova tena so bhikkhu kāretabbo, evarūpāyapi hi upāsikāya vacanamattena ākārena na kāretabboti attho. Kasmā? Yasmā diṭṭhaṃ nāma tathāpi hoti, aññathāpīti. Ayaṃ dhammo aniyatoti tiṇṇaṃ āpattīnaṃ yaṃ āpattiṃ vā vatthuṃ vā paṭijānāti, tassa vasena kāretabbatāya aniyato.
在舍卫城,因长老优陀延与女人在如前所述的座位设座之事而制定;是不共许制;非由教诫而制;以名为淫欲所系烦恼的隐密欲乐,因欲往女人处之心,从涂眼等开始的一切加行中,皆犯恶作。去了之后,或当他坐下时女人坐下,或当她坐下时他坐下,或不分先后两人同时坐下,两人同坐时,犯波逸提。然而,若发生身触或淫欲,则依据那些情形论处。躺卧时,也是同样的道理。在如前所述的男子躺下而未睡、非盲、有明辨之男子在近处的情况下,站立者、旁观者、心念他事者,以坐的因缘而无犯。于疯癫者等,则三罪皆不犯。或是戒坏,或是行坏。依其所承认的罪,应知支分的分别。其等起等,与第一波罗夷相同。
Sāvatthiyaṃ udāyittheraṃ ārabbha mātugāmena saddhiṃ vuttappakāre āsane nisajjakappanavatthusmiṃ paññattaṃ, asādhāraṇapaññatti, anāṇattikaṃ, methunadhammasannissitakilesasaṅkhātena rahassādena mātugāmassa santikaṃ gantukāmatāya akkhiañjanādito paṭṭhāya sabbapayogesu dukkaṭaṃ. Gantvā tasmiṃ vā nisinne itthī nisīdatu, tassā vā nisinnāya so nisīdatu, apacchā apurimaṃyeva ubho vā nisīdantu, ubhinnaṃ nisajjāya pācittiyaṃ. Sace pana kāyasaṃsaggaṃ vā methunaṃ vā samāpajjati, tesaṃ vasena kāretabbo. Nipajjanepi eseva nayo. Vuttappakāre purise nipajjitvā aniddāyante anandhe viññupurise upacāragate sati, ṭhitassa, arahopekkhassa, aññavihitassa ca nisajjanapaccayā anāpatti. Ummattakādīnaṃ pana tīhipi āpattīhi anāpatti. Siyā sīlavipatti, siyā ācāravipatti. Yaṃ pana āpattiṃ paṭijānāti, tassā vasena aṅgabhedo ñātabbo. Samuṭṭhānādīni paṭhamapārājikasadisānevāti.
二、第二不定学处注释
2. Dutiyāniyatasikkhāpadavaṇṇanā
在第二中,无论男女,任何有智、非盲、非聋者,在十二肘以内的空间,或站或坐,即使心念散乱或正在打瞌睡,也不犯。然而,聋者即使有眼,或盲者即使非聋,也不犯。不同于仅涉及波罗夷罪,这里还提到了粗恶语罪,这是差别之处。其余应依前文之理了知。又,此处的等起等,与不与取相似。
Dutiye itthīpi purisopi yo koci viññū anandho abadhiro antodvādasahatthe okāse ṭhito vā nisinno vā vikkhittopi niddāyantopi anāpattiṃ karoti. Badhiro pana cakkhumāpi, andho vā abadhiropi na karoti. Pārājikāpattiñca parihāpetvā duṭṭhullavācāpatti vuttāti ayaṃ viseso. Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ. Samuṭṭhānādīni panettha adinnādānasadisānevāti.
“已诵出”等,在一切处,都应依前文所述之理而了知。
Uddiṭṭhā khotiādi sabbattha vuttanayeneva veditabbaṃ.