5. 小事犍度
5. Khuddakavatthukkhandhakaṃ
小事篇章的注释
Khuddakavatthukathāvaṇṇanā
243243. 在《小事犍度》中,“以八格棋盘的样子”是指以八格棋盘格的样子,也就是像骰子棋盘那样。“以痰盂底部的形状”是指以痰盂底部的形状。
243. Khuddakavatthukkhandhake aṭṭhapadākārenāti aṭṭhapadaphalakākārena, jūtaphalakasadisanti vuttaṃ hoti. Mallakamūlasaṇṭhānenāti kheḷamallakamūlasaṇṭhānena.
245“垂挂饰物等”中的“等”字,把耳环之类的东西也包括进来了。“垂挂的线”,是指像祭祀装饰那样垂下来的线。
245.Muttolambakādīnanti ādi-saddena kuṇḍalādiṃ saṅgaṇhāti. Palambakasuttanti yaññopacitākārena olambakasuttaṃ.
246“以胶”指的是用胶粘合。
246.Cikkalenāti silesena.
248善歌,是指与无常等相应的歌咏。
248.Sādhugītanti aniccatādipaṭisaṃyuttagītaṃ.
249“以四方形的仪则”是指以圆满的发音方式。“波状”等的发音方式已经失传。“外毛”是抽象中性词的表述,意思是:像那件羊毛毯的毛朝外显现那样穿着,就犯恶作。
249.Caturassena vattenāti paripuṇṇena uccāraṇavattena. Taraṅgavattādīnaṃ uccāraṇavidhānāni naṭṭhappayogāni. Bāhiralominti bhāvanapuṃsakaniddeso, yathā tassa uṇṇapāvārassa bahiddhā lomāni dissanti, tathā dhārentassa dukkaṭanti vuttaṃ hoti.
251“这四种龙王族”(《增支部》8.4.67)这句话,是针对有毒的蛇说的。凡是有毒的蛇,全都包括在这四种龙王族里面。“为自护”是为了守护自己;“为自保”是为了保护自己;“为自作防护”是为了庇护自己而作名为自防护者,我允许这样做,意思是:为了庇护自己而作防护。
251.Imāni cattāri ahirājakulānīti (a. ni. aṭṭha. 2.4.67) idaṃ daṭṭhavise sandhāya vuttaṃ. Ye hi keci daṭṭhavisā, sabbe te imesaṃ catunnaṃ ahirājakulānaṃ abbhantaragatāva honti. Attaguttiyāti attano guttatthāya. Attarakkhāyāti attano rakkhaṇatthāya. Attaparittaṃkātunti attano parittāṇatthāya attaparittaṃ nāma kātuṃ anujānāmīti attho.
现在,为了说明应当怎样作这个防护,而说了“诸比丘,应当这样……”等话。其中,“与广目者”是指与广目天王,其余几句也是同样的道理。这里的具格表示“与……一起”,意思是“我和这些有朋友关系”。“与无足者”是指与无足的众生,其余几句也是同样的道理。“一切众生”:在这之前,已经用那么多篇幅讲了对特定众生的慈心,现在为了讲对不特定众生的慈心,而开始了这一段。其中,“众生”“有情”“生物”这些都是指个体的同义词。“愿见吉祥”是指愿见到吉祥的所缘。“愿恶莫临任何人”是指愿恶劣的恶事莫降临到任何众生身上。
Idāni yathā taṃ parittaṃ kātabbaṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘evañca pana bhikkhave’’tiādimāha. Tattha (jā. aṭṭha. 2.2.105) virūpakkhehīti virūpakkhanāgakulehi. Sesesupi eseva nayo. Sahayoge cetaṃ karaṇavacanaṃ, etehi saha mayhaṃ mittabhāvoti vuttaṃ hoti apādakehīti apādakasattehi. Sesesupi eseva nayo. Sabbe sattāti ito pubbe ettakena ṭhānena odissakamettaṃ kathetvā idāni anodissakamettaṃ kathetuṃ idamāraddhaṃ. Tattha sattā pāṇā bhūtāti sabbānetāni puggalavevacanāneva. Bhadrāni passantūti bhadrāni ārammaṇāni passantu. Mā kañci pāpamāgamāti kañci sattaṃ pāpakaṃ lāmakaṃ mā āgacchatu.
“无量佛”在这里,“佛”应当理解为佛的功德,那些功德就叫作无量。剩下两个也是同样的道理。“有量者”是指与功德之量相应的。“蜘蛛”是指有毛脐的蜘蛛。“蜥蜴”是指壁虎。“我已作防护,我已作保护”意思是我已经为这么多人作了防护和保护。“愿诸生物退去”意思是愿一切已被我保护的众生都离开,不要伤害我。“我”是指:对这一切众生都怀有慈爱的我,礼敬世尊,也礼敬维巴斯等七位正自觉者,这就是它们的关联。
Appamāṇo buddhoti ettha buddhoti buddhaguṇā veditabbā, te hi appamāṇā nāma. Sesadvayesupi eseva nayo, pamāṇavantānīti guṇappamāṇena yuttāni. Uṇṇanābhīti lomasanābhiko makkaṭako. Sarabūti gharagoḷikā. Katā me rakkhā kataṃ me parittanti mayā ettakassa janassa rakkhā ca parittāṇañca kataṃ. Paṭikkamantu bhūtānīti sabbepi me kataparittāṇā sattā apagacchantu, mā maṃ viheṭhayiṃsūti attho. Sohanti yassa mama etehi sabbehipi mettaṃ, so ahaṃ bhagavato namo karomi, vipassīādīnañca sattannaṃ sammāsambuddhānaṃ namo karomīti sambandho.
这里说“在另一处应当切断”,是针对贪随眠说的。“或那样的苦”,是指用拳头等制造痛苦的人。
Aññamhi chetabbamhīti rāgānusayaṃ sandhāya vadati. Tādisaṃ vā dukkhanti muṭṭhiādīhi dukkhaṃ uppādentassa.
252把网围起来:是为了脱离危险,也是为了保护因为放逸而掉落的饰物等,所以让人把网围成笼子的形状。有一块栴檀木漂来挂在了网上:据说,有一棵红栴檀树长在恒河上游岸边,树根被恒河水冲刷,倒下后在各处岩石上撞碎散开。其中有一块像壶那么大的木块,在岩石上磨来磨去,被水波拍打,变得光滑,渐渐漂流,被苔藓裹住,漂来挂在了那张网上。说的就是这件事。书写:指已经写好取来的粉末。升起:用竹竿一级一级往上送,也就是举起来。取下:用神通力降下来取。
252.Jālāni parikkhipāpetvāti parissayamocanatthañceva pamādena gaḷitānaṃ ābharaṇādīnaṃ rakkhaṇatthañca jālāni karaṇḍakākārena parikkhipāpetvā. Candanagaṇṭhi āgantvā jāle laggāti eko kira rattacandanarukkho gaṅgāya uparitīre jāto gaṅgodakena dhotamūlo patitvā tattha tattha pāsāṇesu sambhijjamāno vippakiri. Tato ekā ghaṭappamāṇā ghaṭikā pāsāṇesu ghaṃsiyamānā udakaūmīhi pothiyamānā maṭṭhā hutvā anupubbena vuyhamānā sevālapariyonaddhā āgantvā tasmiṃ jāle laggi. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Lekhanti likhitagahitaṃ cuṇṇaṃ. Uḍḍitvāti veḷuparamparāya uddhaṃ pāpetvā, uṭṭhāpetvāti vuttaṃ hoti. Oharatūti iddhiyā otāretvā gaṇhatu.
布拉纳·咖萨巴等人是六位师。其中,“布拉纳”是他所承认为师的名称,“迦叶”是族姓。据说他出生时,正让某一家的奴隶数从差一个满一百变成满一百,所以给他取名叫“布拉纳”。又因为他是吉祥奴,所以没有所谓“已作恶”的说法,也没有“未作”的说法。他想:“我待在这里干什么?”就逃走了。那时盗贼抢走了他的衣服。他不知道用树叶或草来遮身,就裸着身体进了一个村子。人们看见他,说:“这位沙门是阿拉汉、少欲知足,没有人比得上他。”于是拿着饼食等上前。他想:“我是因为没衣服穿才得到这些。”从那时起,即使得到衣服他也不穿,就以这样出家了。在他身边,一个接一个,共有五百人出家。这样,他成了众人的老师,在世间以“师”闻名。
Pūraṇakassapādayo cha satthāro. Tattha (dī. ni. aṭṭha. 1.151-152; ma. ni. aṭṭha. 1.312) pūraṇoti tassa satthupaṭiññassa nāmaṃ. Kassapoti gottaṃ. So kira aññatarassa kulassa ekūnadāsasataṃ pūrayamāno jāto. Tenassa ‘‘pūraṇo’’ti nāmaṃ akaṃsu. Maṅgaladāsattā cassa kataṃ ‘‘dukkaṭa’’nti vattā natthi, akataṃ vā ‘‘na kata’’nti . So ‘‘kimahaṃ ettha vasāmī’’ti palāyi. Athassa corā vatthāni acchindiṃsu. So paṇṇena vā tiṇena vā paṭicchādetumpi ajānanto jātarūpeneva ekaṃ gāmaṃ pāvisi. Manussā taṃ disvā ‘‘ayaṃ samaṇo arahā appiccho, natthi iminā sadiso’’ti pūvabhattādīni gahetvā upasaṅkamanti. So ‘‘mayhaṃ sāṭakaṃ anivatthabhāvena idaṃ uppanna’’nti tato paṭṭhāya sāṭakaṃ labhitvāpi na nivāsesi, tadeva pabbajjaṃ aggahesi. Tassa santike aññepi aññepīti pañcasatā manussā pabbajiṃsu. Evamayaṃ gaṇācariyo hutvā ‘‘satthā’’ti loke pākaṭo ahosi.
玛卡离是他的名字。因为出生在牛舍,所以第二个名字叫牛舍。据说他拿着油瓶走在泥地上,主人说:“孩子,别滑倒。”他却因为疏忽滑倒摔了,害怕主人就逃跑了。主人追上去抓住他衣角,他就扔掉衣服,成了裸形者逃走了。其余部分和布拉纳一样。
Makkhalīti tassa nāmaṃ. Gosālāya jātattā gosāloti dutiyanāmaṃ. Taṃ kira sakaddamāya bhūmiyā telaghaṭaṃ gahetvā gacchantaṃ ‘‘tāta mā khalī’’ti sāmiko āha. So pamādena khalitvā patitvā sāmikassa bhayena palāyituṃ āraddho. Sāmiko upadhāvitvā sāṭakakaṇṇe aggahesi, so sāṭakaṃ chaḍḍetvā acelako hutvā palāyi. Sesaṃ pūraṇasadisameva.
阿耆多是他的名字。因为披着人发毯,所以叫“人发毯者”。把这两个名字合在一起,就称为“阿吉达·给萨坎巴拉”。其中,“人发毯”是指用人的头发做成的毯子。没有比这更粗劣的布料了。正如经中所说:“比丘们,就像所有编织的布料中,人发毯被说为最粗劣的。比丘们,人发毯冷的时候冰冷,热的时候灼热,颜色难看,气味难闻,触感粗苦。”
Ajitoti tassa nāmaṃ. Kesakambalaṃ dhāretīti kesakambalo. Iti nāmadvayaṃ saṃsanditvā ‘‘ajito kesakambalo’’ti vuccati. Tattha kesakambalo nāma manussānaṃ kesehi katakambalo. Tato paṭikiṭṭhataraṃ vatthaṃ nāma natthi. Yathāha ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, yāni kānici tantāvutānaṃ vatthānaṃ, kesakambalo tesaṃ paṭikiṭṭho akkhāyati. Kesakambalo, bhikkhave, sīte sīto uṇhe uṇho dubbaṇṇo duggandho dukkhasamphasso’’ti (a. ni. 3.138).
巴咕特是他的名字,迦旃延是他的族姓。把名和族姓合在一起,就称为“巴咕特·咖佳亚那”。他不接受冷水,就算大便之后也不用水清洗;只有拿到温水或酸粥时才清洗。如果渡过河或跨过路上的积水之后,他就堆起一个沙堆,嘴里说“我的戒破了”,先决意守护戒律再离去。他所持的,就是这种毫无庄严的邪见。
Pakudhoti tassa nāmaṃ. Kaccāyanoti gottaṃ. Iti nāmagottaṃ saṃsanditvā ‘‘pakudho kaccāyano’’ti vuccati. Sītūdakapaṭikkhittako esa, vaccaṃ katvāpi udakakiccaṃ na karoti, uṇhodakaṃ vā kañjiyaṃ vā labhitvā karoti, nadiṃ vā maggodakaṃ vā atikkamma ‘‘sīlaṃ me bhinna’’nti vālikathūpaṃ katvā sīlaṃ adhiṭṭhāya gacchati. Evarūpanissirikaladdhiko esa.
桑恰亚是他的名字。他是贝拉塔的儿子,所以叫贝拉塔之子。因为他宣称“我们没有结缚烦恼,也没有缠缚烦恼,我们是脱离烦恼结的”,由此得到“尼乾陀”这个名称。他是那陀的儿子,所以叫若提子。
Sañcayoti tassa nāmaṃ. Belaṭṭhassa putto belaṭṭhaputto. ‘‘Amhākaṃ gaṇṭhanakileso palibundhanakileso natthi, kilesagaṇṭhirahitā maya’’nti evaṃvāditāya laddhanāmavasena nigaṇṭho. Nāṭassa puttoti nāṭaputto.
平多拉婆罗堕:因为托着团食、寻求团食而出家,所以叫“平多拉”。据说他原本是个家产败落的婆罗门,看到比丘僧团得到丰厚的利养和恭敬,就为了乞食而出家。他拿一个大陶钵,把它当作“钵”来用,喝满钵的粥,吃饭,还嚼饼和零食。后来比丘们把他食量大的情况禀告了导师。导师不允许他用钵袋。长老就把钵倒扣在床下放着。他放的时候也是磨着推过去放,拿的时候也是磨着拽出来拿。时间一长,因为不断摩擦损耗,钵变得只装得下一筒饭的量了。于是比丘们又禀告了导师。导师这才允许他用钵袋。后来长老修习根律仪,证得了最高果位阿拉汉。就这样,他以前为了乞食而特别奔走,所以叫“平多拉”;又因为族姓是“婆罗堕”,两者合在一起,就称为“平多拉婆罗堕”。
Piṇḍolabhāradvājoti (udā. aṭṭha. 36) piṇḍaṃ ulamāno pariyesamāno pabbajitoti piṇḍolo. So kira parijiṇṇabhogo brāhmaṇo hutvā mahantaṃ bhikkhusaṅghassa lābhasakkāraṃ disvā piṇḍatthāya nikkhamitvā pabbajito. So mahantaṃ kapallapattaṃ ‘‘patta’’nti gahetvā carati, kapallapūraṃ yāguṃ pivati, bhattaṃ bhuñjati, pūvakhajjakañca khādati. Athassa mahagghasabhāvaṃ satthu ārocayiṃsu. Satthā tassa pattatthavikaṃ nānujāni. Thero heṭṭhāmañce pattaṃ nikujjitvā ṭhapeti. So ṭhapentopi ghaṃsentova paṇāmetvā ṭhapeti, gaṇhantopi ghaṃsentova ākaḍḍhitvā gaṇhāti. Taṃ gacchante gacchante kāle ghaṃsanena parikkhīṇaṃ nāḷikodanamattasseva gaṇhanakaṃ jātaṃ. Tato satthu ārocesuṃ. Athassa satthā pattatthavikaṃ anujāni. Thero aparena samayena indriyabhāvanaṃ bhāvento aggaphale arahatte patiṭṭhāsi. Iti so pubbe savisesaṃ piṇḍatthāya ulatīti piṇḍolo. Gottena pana bhāradvājoti ubhayaṃ ekato katvā ‘‘piṇḍolabhāradvājo’’ti vuccati.
那时,尊者平多拉婆罗堕……说了这番话。为什么这样说呢?据说,那位长者既不是持正见的人,也不是持邪见的人,而是心态中立的人。他心想:“我家里有很多檀香木,拿它做什么好呢?”接着他又想:“这个世界上,自称‘我是阿拉汉,我是阿拉汉’的人很多,可我连一位阿拉汉都不认识。我应该在家里架设车床,让人把檀香木车制成钵,用网袋把钵装好,再用一根根竹子接起来,悬挂在约六十肘高的空中,然后宣布:‘如果这世上真有阿拉汉,就请从空中飞来取走这个钵。’谁取了这钵,我就带着妻子儿女去皈依他。”他就按自己想的,让人把檀香木车制成钵,用一根根竹子接起来高高挂起,说道:“这世上如果有阿拉汉,就请从空中飞来取走这个钵。”
‘‘Atha kho āyasmā piṇḍolabhāradvājo…pe… etadavocā’’ti kasmā evamāhaṃsu? So kira (dha. pa. aṭṭha. 2.180 devorohaṇavatthu) seṭṭhi neva sammādiṭṭhi, na micchādiṭṭhi, majjhattadhātuko. So cintesi ‘‘mayhaṃ gehe candanaṃ bahu, kiṃ nu kho iminā karissāmī’’ti. Athassa etadahosi ‘‘imasmiṃ loke ‘mayaṃ arahanto, mayaṃ arahanto’ti vattāro bahū, ahaṃ ekaṃ arahantampi na jānāmi, gehe bhamaṃ yojetvā pattaṃ likhāpetvā sikkāya ṭhapetvā veḷuparamparāya saṭṭhihatthamatte ākāse olambāpetvā ‘sace arahā atthi, ākāsenāgantvā gaṇhātū’ti vakkhāmi. Yo taṃ gahessati, tassa saputtadāro saraṇaṃ gamissāmī’’ti. So cintitaniyāmeneva pattaṃ likhāpetvā veḷuparamparāya ussāpetvā ‘‘yo imasmiṃ loke arahā, so ākāsena āgantvā imaṃ pattaṃ gaṇhātū’’ti āha.
那时,六位外道老师都说:“这个钵适合我们,就该给我们。”富商回答:“有本事就从空中飞来拿。”到了第六天,尼乾陀·那陀子派弟子们去,吩咐他们说:“你们去对富商这样说:‘这个钵只适合我们的老师,别为了这点小事让他从空中飞来,请把钵给他吧。’”弟子们去了,就照这话对富商说了。富商说:“有本事从空中飞来拿的人,就来拿吧。”那陀子想亲自去,就给弟子们递了个暗号:“我会举起一只手和一只脚,装出要飞起来的样子。你们就说:‘老师,您这是干什么?别为了一个木钵,把您隐藏起来的阿拉汉功德显示给大众看。’然后抓住我的手和脚,把我拽倒在地。”他到了那里,对富商说:“大富商,这个钵不适合别人,别为了这点小事就让我飞上空中,把钵给我吧。”
“尊者,您就飞起来拿吧。”于是那陀子说:“那你们让开,让开。”他把弟子们支开,举起一只手和一只脚,说:“我要飞上空中了。”这时弟子们抓住他的手和脚,一边拽一边说:“老师,您这是干什么?为了一个死人用的木钵,把隐藏的功德显示给大众看,有什么意义?”就把他拽倒在地。他对富商说:“大富商,这些人不让我飞起来,把钵给我吧。”
“尊者,您就飞起来拿吧。”就这样,外道们努力了六天,终究还是没拿到钵。
Tadā cha satthāro ‘‘amhākaṃ esa anucchaviko, amhākameva naṃ dehī’’ti vadiṃsu. So ‘‘ākāsenāgantvā gaṇhathā’’ti āha. Chaṭṭhe divase nigaṇṭho nāṭaputto antevāsike pesesi ‘‘gacchatha seṭṭhiṃ evaṃ vadetha ‘amhākaṃ ācariyasseva anucchaviko, mā appamattakassa kāraṇā ākāsena āgamanaṃ kari, dehi kira te patta’nti’’. Te gantvā seṭṭhiṃ tathā vadiṃsu. Seṭṭhi ‘‘ākāsenāgantvā gaṇhituṃ samatthova gaṇhātū’’ti āha. Nāṭaputto sayaṃ gantukāmo hutvā antevāsikānaṃ saññaṃ adāsi ‘‘ahaṃ ekaṃ hatthañca pādañca ukkhipitvā uppatitukāmo viya bhavissāmi, tumhe maṃ ‘ācariya kiṃ karotha, dārumayapattassa kāraṇā paṭicchannaṃ arahattaguṇaṃ mahājanassa mā dassayitthā’ti vatvā maṃ hatthesu ca pādesu ca gahetvā ākaḍḍhantā bhūmiyaṃ pāteyyāthā’’ti. So tattha gantvā seṭṭhiṃ āha ‘‘mahāseṭṭhi ayaṃ patto aññesaṃ nānucchaviko, mā te appamattakassa kāraṇā mama ākāse uppatanaṃ rucci, dehi me patta’’nti. Bhante, ākāsena uppatitvāva gaṇhathāti. Tato nāṭaputto ‘‘tena hi apetha apethā’’ti antevāsike apanetvā ‘‘ākāse uppatissāmī’’ti ekaṃ hatthañca pādañca ukkhipi. Atha naṃ antevāsikā ‘‘ācariya, kiṃ nāmetaṃ karotha, chavassa dārumayapattassa kāraṇā paṭicchannaguṇena tumhehi mahājanassa dassitena ko attho’’ti taṃ hatthapādesu gahetvā ākaḍḍhitvā bhūmiyaṃ pātesuṃ. So seṭṭhiṃ āha ‘‘mahāseṭṭhi, ime me uppatituṃ na denti, dehi me patta’’nti. Uppatitvāva gaṇhatha bhanteti. Evaṃ titthiyā cha divasāni vāyamitvāpi pattaṃ na labhiṃsuyeva.
到了第七天,具寿大目犍连和具寿平多拉说“我们进王舍城托钵吧”,就出发了。他们站在一块大石板上,正披袈裟时,一群恶徒议论起来:“喂,以前那六位导师到处宣称‘我们是应供者’,而王舍城的长者把钵高高挂起,到今天已经第七天了,他说‘如果有应供者,就从空中飞来取走’,可连一个自称‘我是应供者’飞上天空的人都没有。今天我们就知道了,世上根本没有应供者。”具寿大目犍连听到这话后,对具寿平多拉说:“贤友跋拉瓦迦,你听到他们说的话了吗?他们这是在贬损佛陀的教法啊。你有大神通、大威力,你去从空中飞过去把那个钵取来吧。”平多拉说:“贤友目犍连,你是公认的‘神通第一’,你去取吧;你要是不去取,我就去取。”于是具寿大目犍连说:“贤友,你去取吧。”他们这样说,是为了让世人看到,世间并非没有应供者。
Atha sattame divase āyasmato ca moggallānassa āyasmato ca piṇḍolabhāradvājassa ‘‘rājagahe piṇḍāya carissāmā’’ti gantvā ekasmiṃ piṭṭhipāsāṇe ṭhatvā cīvaraṃ pārupanakāle dhuttakā kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘hambho pubbe cha satthāro ‘mayaṃ arahantāmhā’ti vicariṃsu, rājagahaseṭṭhino pana ajja sattamo divaso pattaṃ ussāpetvā ṭhapayato ‘sace arahā atthi, ākāsenāgantvā gaṇhātū’ti vadantassa, ekopi ‘ahaṃ arahā’ti ākāse uppatanto natthi, ajja no loke arahantānaṃ natthibhāvo ñāto’’ti. Taṃ kathaṃ sutvā āyasmā mahāmoggallāno āyasmantaṃ piṇḍolabhāradvājaṃ āha ‘‘sutaṃ te, āvuso bhāradvāja, imesaṃ vacanaṃ, ime buddhasāsanaṃ pariggaṇhantā viya vadanti, tvañca mahiddhiko mahānubhāvo, gacchetaṃ pattaṃ ākāsena gantvā gaṇhāhī’’ti. ‘‘Āvuso moggallāna, tvaṃ ‘iddhimantānaṃ aggo’ti pākaṭo, tvaṃ etaṃ gaṇha, tayi pana aggaṇhante ahaṃ gaṇhissāmī’’ti āha. Atha āyasmā mahāmoggallāno ‘‘gaṇhāvuso’’ti āha. Iti te lokassa arahantehi asuññabhāvadassanatthaṃ evamāhaṃsu.
“三遍绕行王舍城”的意思是:三次沿着王舍城绕行、游走。也有人说“七次”。据说,长老入神通根本禅那之后,用指尖把三拘卢舍大的石板像棉花一样托到空中,在王舍城上空绕行了七次。那块石板看起来就像盖在三拘卢舍大的城市上空的一个盖子。城里居民害怕地说:“石板要压下来把我们罩住了!”于是把篮子等物顶在头上,到处躲藏。到第七圈时,长老把石板破开,显出自己。大众看见长老,就说:“尊者平多拉,请您把石板抓稳,别把我们都毁了。”长老用脚尖一踢,把石板甩开。石板飞过去,仍旧落在原来的地方。长老站在那位长者的屋顶上方。长者看见他,就俯身趴下说:“请下来,尊者!”等长老从空中下来后,请他坐下,接过钵,装满四蜜,供养给长老。长老接过钵,朝寺院方向走去。那时,那些在林中没看到神变的人聚在一起,跟着长老请求:“尊者,也请为我们显现神变。”长老就一一为他们显现神变,然后回到寺院。世尊听到那群跟着他、喧嚷的大众的声音,就问:“阿难,这是什么声音?”因此才有经文所说:“世尊听到了……阿难,那是什么高声、大声?”
Tikkhattuṃ rājagahaṃ anupariyāyīti tikkhattuṃ rājagahaṃ anugantvā paribbhami. ‘‘Sattakkhattu’’ntipi vadanti. Thero kira abhiññāpādakaṃ jhānaṃ samāpajjitvā uṭṭhāya tigāvutaṃ piṭṭhipāsāṇaṃ antantena paricchindanto tūlapicu viya ākāse uṭṭhāpetvā rājagahanagarassa upari sattakkhattuṃ anupariyāyi. So tigāvutappamāṇassa nagarassa apidhānaṃ viya paññāyi. Nagaravāsino ‘‘pāsāṇo no avattharitvā gaṇhātī’’ti bhītā suppādīni matthake katvā tattha tattha nilīyiṃsu. Sattame vāre thero piṭṭhipāsāṇaṃ bhinditvā attānaṃ dasseti. Mahājano theraṃ disvā ‘‘bhante piṇḍolabhāradvāja, tava pāsāṇaṃ gāḷhaṃ katvā gaṇha, mā no sabbe nāsayī’’ti āha. Thero pāsāṇaṃ pādantena khipitvā vissajjesi. So gantvā yathāṭhāneyeva patiṭṭhāsi. Thero seṭṭhissa gehamatthake aṭṭhāsi. Taṃ disvā seṭṭhi urena nipajjitvā ‘‘otara sāmī’’ti vatvā ākāsato otiṇṇaṃ theraṃ nisīdāpetvā pattaṃ gahetvā catumadhurapuṇṇaṃ katvā therassa adāsi. Thero pattaṃ gahetvā vihārābhimukho pāyāsi. Athassa ye araññagatā pāṭihāriyaṃ nāddasaṃsu, te sannipatitvā ‘‘bhante, amhākampi pāṭihāriyaṃ dassehī’’ti theraṃ anubandhiṃsu. So tesaṃ tesaṃ pāṭihāriyaṃ dassento vihāraṃ agamāsi. Satthā taṃ anubandhitvā unnādentassa mahājanassa saddaṃ sutvā ‘‘ānanda, kasseso saddo’’ti pucchi. Tena vuttaṃ ‘‘assosi kho bhagavā…pe… kiṃ nu kho so, ānanda, uccāsaddo mahāsaddo’’ti.
这里,“变化神通”是被禁止的。所谓变化神通,就是《无碍解道》3.13里说的“他舍弃原本的样貌,显现成孩童的样子或龙的样子,也显现种种军队阵列”,也就是以舍弃原本样貌而变化的方式生起的神通。而决意神通,则是《无碍解道》3.10“十神通解说”里这样分别说明的:“本来是一个,他作意成众多,或者作意成一百、一千、十万,作意之后以智决意‘我成为众多’”,这是依决意而成就的神通。
Vikubbaniddhiyā pāṭihāriyaṃ paṭikkhittanti ettha vikubbaniddhi nāma ‘‘so pakativaṇṇaṃ vijahitvā kumārakavaṇṇaṃ vā dasseti nāgavaṇṇaṃ vā, vividhampi senābyūhaṃ dassetī’’ti (paṭi. ma. 3.13) evamāgatā pakativaṇṇavijahanavikāravasena pavattā iddhi. Adhiṭṭhāniddhi pana ‘‘pakatiyā eko bahukaṃ āvajjati sataṃ vā sahassaṃ vā satasahassaṃ vā, āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti ‘bahuko homī’’’ti (paṭi. ma. 3.10 dasaiddhiniddesa) evaṃ vibhajitvā dassitā adhiṭṭhānavasena nipphannā iddhi.
253-254不滑润,就是摸起来不光滑。杂有图像,就是夹杂着女人形象等图像。地面托架,指环状的托架。木托架和棒托架,意思是:用一块木头做成的托架,或者用许多根棒做成的托架;但用三根棒做成的则不合用。至于在地上倒扣后只放一个,据说,如果放两个,可以把上面的钵一侧贴着地面来放,这样是允许的。露台矮墙等,指前庭的矮墙。翻转后就在那里停住,这里《结文》中说:翻转后,第三次就在矮墙上停住。围栏,是指为了让屋外墙脚牢固而筑的薄矮墙。在薄矮墙上,就是在小矮墙上。放在矮墙顶上,托架也可以安放。据说,因为佛陀说过:诸比丘,我允许用托架,所以在矮墙等任何地方放好托架后,都可以把钵放在上面,因为托架安放的位置并没有限定。钵架,《结文》中说:为了防止钵滚动,用砖等围成圆形或方形而做成。
253-254.Na acchupiyantīti na suphassitāni honti. Rūpakākiṇṇānīti itthirūpādīhi ākiṇṇāni. Bhūmiādhāraketi valayādhārake. Dāruādhārakadaṇḍādhārakesūti ekadārunā kataādhārake bahūhi daṇḍakehi kataādhārake vāti attho, tīhi daṇḍehi kato pana na vaṭṭati. Bhūmiyaṃ pana nikkujjitvā ekameva ṭhapetabbanti ettha dve ṭhapentena upari ṭhapitapattaṃ ekena passena bhūmiyaṃ phusāpetvā ṭhapetuṃ vaṭṭatīti vadanti. Ālindakamiḍḍhikādīnanti pamukhamiḍḍhikānaṃ. Parivattitvā tattheva patiṭṭhātīti ettha ‘‘parivattitvā tatiyavāre tattheva miḍḍhiyā patiṭṭhātī’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Paribhaṇḍaṃ nāma gehassa bahi kuṭṭapādassa thirabhāvatthaṃ katā tanukamiḍḍhikā vuccati. Tanukamiḍḍhikāyāti khuddakamiḍḍhikāya. Miḍḍhantepi ādhārake ṭhapetuṃ vaṭṭati. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ādhāraka’’nti hi vacanato miḍḍhādīsu yattha katthaci ādhārakaṃ ṭhapetvā tattha pattaṃ ṭhapetuṃ vaṭṭati ādhārake ṭhapanokāsassa aniyamitattāti vadanti. ‘‘Pattamāḷo nāma vaṭṭetvā pattānaṃ agamanatthaṃ vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā iṭṭhakādīhi parikkhipitvā kato’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ.
255“闩”是指安装在上面用来关门的横木。说“可以临时使用”,意思是只拿一次,用它取食物吃完后就该丢掉。所谓“在陶器碎片上”,就是指装食物的陶器破片。在“无有”这个词里,“有”是增长的意思,“无有”就是没有增长。那位女人因为害怕才说“无有”,意思是“我完了”。“头盖骨做的钵”,就是用头盖骨做成的钵。这里是就本质和变化的关系而用属格,或者像“石像的身体”这类说法一样,是在没有分别的事物上假立分别的说法。
255.Ghaṭikanti upari yojitaṃ aggaḷaṃ. Tāvakālikaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭatīti sakideva gahetvā tena āmisaṃ paribhuñjitvā chaḍḍetuṃ vaṭṭatīti adhippāyo. Ghaṭikaṭāheti bhājanakapāle. Abhuṃ meti ettha bhavatīti bhū, vaḍḍhi. Na bhūti abhū, avaḍḍhi. Bhayavasena pana sā itthī ‘‘abhu’’nti āha, vināso mayhanti attho. Chavasīsassa pattanti chavasīsamayaṃ pattaṃ. Pakativikārasambandhe cetaṃ sāmivacanaṃ, abhedepi vā bhedūpacārenāyaṃ vohāro ‘‘silāputtakassa sarīra’’ntiādīsu viya.
嚼过之后,就是吃过了。取一口水,是指只用左手把钵举起来,用嘴喝一口水。用不干净的手,是指手上还沾着食物。到这一步为止,是指仅仅取一口水的时候。撕下来之后,是指从那里把肉扯下来。在所有这些情况下,不管知不知道这条规定,都照样犯戒。
Cabbetvāti khāditvā. Ekaṃ udakagaṇḍusaṃ gahetvāti vāmahattheneva pattaṃ ukkhipitvā mukhena gaṇḍusaṃ gahetvā. Ucchiṭṭhahatthenāti sāmisena hatthena. Ettāvatāti ekagaṇḍusagahaṇamattena. Luñcitvāti tato maṃsaṃ uddharitvā. Etesu sabbesu paṇṇattiṃ jānātu vā mā vā, āpattiyeva.
256“撒满粉末”是指用酒糟粉撒布。“缘边与饰边”,这是《义注》难词部分里说的。“折叠”是“做成双层”这一特定动作的别名。把什么做成双层?就是把用席草等铺开的大迦絺那衣,沿着边缘收拢起来,折成两层。“套指”就是护指套。
256.Kiṇṇacuṇṇenāti surākiṇṇacuṇṇena. ‘‘Anuvātaṃ paribhaṇḍanti kilañjādīsu karontī’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Bidalakanti duguṇakaraṇasaṅkhātassa kiriyāvisesassa adhivacanaṃ. Kassa duguṇakaraṇaṃ? Yena kilañjādinā mahantaṃ kathinaṃ atthataṃ, tassa. Tañhi daṇḍakathinappamāṇena pariyante saṃharitvā duguṇaṃ kātabbaṃ. Paṭiggahanti aṅgulikañcukaṃ.
257-259257-259. 所谓“钵提”,是按照容器的形状做成的一种特别的器皿。“不适用”,就是不够用。
257-259.Pāti nāma paṭiggahaṇasaṇṭhānena kato bhājanaviseso. Na sammatīti nappahoti.
260-262把外墙四周做成低台,然后把东西堆在上面,这叫“在低台上堆积”。所谓“阿拉哈塔转轮”,是一种形状像车轮的器械,在每根辐条上绑上小罐,由一个人或两个人转动它旋转。
260-262.Nīcavatthukaṃ cinitunti bahikuṭṭassa samantato nīcavatthukaṃ katvā cinituṃ. Arahaṭaghaṭiyantaṃ nāma sakaṭacakkasaṇṭhānaṃ are are ghaṭikāni bandhitvā ekena dvīhi vā paribbhamiyamānaṃ yantaṃ.
263263. “插翼环扣”:是指在圆顶盖的周围安放好的翼状环扣。“圆盘”:就是圆顶盖。“安放好翼环扣之后”:是指在周围把翼状环扣的板片安放好之后。
263.Āviddhapakkhapāsakanti kaṇṇikamaṇḍalassa samantā ṭhapitapakkhapāsakaṃ. Maṇḍaleti kaṇṇikamaṇḍale. Pakkhapāsake ṭhapetvāti samantā pakkhapāsakaphalakāni ṭhapetvā.
264264. “毡如同铺开的垫子一样”:这是词条注释里说的。按照对待皮块(坐具)的规矩来使用,意思是不作指定而使用。已进入此处,即已包含于托钵袋本身之内。先前允许使用钵架是为了保护钵,现在则是为了进食。
264. ‘‘Namatakaṃ santhatasadisa’’nti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Cammakhaṇḍaparihārena paribhuñjitabbanti anadhiṭṭhahitvā paribhuñjitabbaṃ. Ettheva paviṭṭhānīti maḷorikāya eva antogadhāni. Pubbe pattasaṅgopanatthaṃ ādhārako anuññāto, idāni bhuñjanatthaṃ.
265应被倒覆:要以倒覆钵的甘马语来倒覆,使对方不接受他所施舍的应施之物,而不是把钵口朝下放着。因此说“比丘们,应当这样倒覆”等等。为不获得:就是让他得不到四种资具。为不利益:就是让他遭遇灾祸、不能增长。
265.Nikkujjitabboti tena dinnassa deyyadhammassa appaṭiggahaṇatthaṃ pattanikkujjanakammavācāya nikkujjitabbo, na adhomukhaṭhapanena. Tenevāha ‘‘evañca pana, bhikkhave, nikkujjitabbo’’tiādi. Alābhāyāti catunnaṃ paccayānaṃ alābhatthāya. Anatthāyāti upaddavāya avaḍḍhiyā.
266我们要请求宽恕:意思是我们要请求(忏悔)。说了这话:他心里想:“我做得很不合适,但世尊不会计较我的大过失,会接受我的罪过吧”,于是说出“尊者,罪过超越了我”等话。其中,“罪过”就是过失,指越过正当的行事方式而发生。“超越了我”:就是越过我、压过我而发生。即使过失是由别人压制、制服而发生的,实质上也可说是越过此人、压过此人而发生。“请接受”:就是请宽恕。“为未来防护”:就是为了将来能防护,为不再造作如此过失、罪过、错失。“确实”:就是决定如此。“你如法对治”:你已如法而行,已令宽恕,此为所说之意。“我等接受你之彼”:我等宽恕你的这个过失。“此为增长,友毗陀”:友毗陀,这在圣者之律中、在佛世尊的教法中名为增长。“何等为增长?”就是已见罪过为罪过,如法对治后,未来防护。然而,说法时以人为所依而说:“若人见罪过为罪过,如法对治,未来防护。”
266.Pasādessāmāti āyācissāma. Etadavocāti ‘‘appatirūpaṃ mayā kataṃ, bhagavā pana mahantepi aguṇe acintetvā mayhaṃ accayaṃ paṭiggaṇhissatī’’ti maññamāno etaṃ ‘‘accayo maṃ bhante’’tiādivacanaṃ avoca . Tattha ñāyapaṭipattiṃ aticca eti pavattatīti accayo, aparādho. Maṃ accagamāti maṃ atikkamma abhibhavitvā pavatto. Purisena madditvā abhibhavitvā pavattitopi hi aparādho atthato purisaṃ aticca abhibhavitvā pavatto nāma hoti. Paṭiggaṇhātūti khamatu. Āyatiṃ saṃvarāyāti anāgate saṃvaraṇatthāya puna evarūpassa aparādhassa dosassa khalitassa akaraṇatthāya. Tagghāti ekaṃsena. Yathādhammaṃ paṭikarosīti yathā dhammo ṭhito, tatheva karosi, khamāpesīti vuttaṃ hoti. Taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāmāti taṃ tava aparādhaṃ mayaṃ khamāma. Vuḍḍhi hesā, āvuso vaḍḍha, ariyassa vinayeti esā, āvuso vaḍḍha, ariyassa vinaye buddhassa bhagavato sāsane vuḍḍhi nāma. Katamā? Accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaritvā āyatiṃ saṃvarāpajjanā. Desanaṃ pana puggalādhiṭṭhānaṃ karonto ‘‘yo accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaroti, āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjatī’’ti āha.
268268. 在《菩提王子事》中,“kokanada”指红莲。那座吉祥殿是让人能看见观赏用的红莲而建造的,因此得到“kokanada”这个名称。“乃至最后阶梯之侧板”:这里说的“最后阶梯之侧板”是指第一级阶梯板,因为它在最后才用布铺上。实际上,从最上面一级阶梯板开始,阶梯就已经铺好了。“见已”:就是为了观看而站在门楼处,然后看见了。
268. Bodhirājakumāravatthumhi (ma. ni. aṭṭha. 2.324 ādayo) kokanadoti kokanadaṃ vuccati padumaṃ, so ca maṅgalapāsādo olokanapadumaṃ dassetvā kato, tasmā ‘‘kokanado’’ti saṅkhaṃ labhi. Yāva pacchimasopānakaḷevarāti ettha pacchimasopānakaḷevaranti paṭhamasopānaphalakaṃ vuttaṃ tassa sabbapacchā dussena santhatattā. Uparimasopānaphalakato paṭṭhāya hi sopānaṃ santhataṃ. Addasā khoti olokanatthaṃyeva dvārakoṭṭhake ṭhito addasa.
世尊沉默不语。他〔世尊〕观察:“王子做这场大供养,到底是为了什么?”于是知道王子是为了求子才这样做的。因为这位王子没有儿子。而且他〔王子〕听说过:“据说向诸佛作了承事供养后,心中所愿都能得到。”于是他〔王子〕发愿:“如果我得到儿子,正自觉者就会踏上这块布。如果得不到,就不会踏。”然后让人铺好布。这时,世尊观察:“他〔王子〕的儿子会出生吗?”看到“不会出生”。据说他〔王子〕过去某一世住在一个岛上时,和妻子怀着同样的欲念吃了雏鸟。如果他〔王子〕妻子有福,就能得子。但两人怀着同样的欲念造了恶业,因此知道他〔王子〕的儿子不会出生。可是如果布被踏了,他〔王子〕就会产生错误的执著:“世间流传,向诸佛作了承事供养后,所愿都能得到。我作了大供养,却得不到儿子,这话是假的。”外道也会指责:“沙门没有不该做的事,踩着布到处走。”而且现在如果踏布,许多有他心通的比丘,他们知道谁有可能性就踏,知道谁没有可能性就不踏。但未来增上缘会变得微弱,他们不知道未来,如果他们踏了布,所愿实现了,那还好。如果没有实现,人们就会后悔:“从前向比丘僧团作了承事供养后,所求都能得到,现在却得不到。想必那些比丘是修行圆满的人,而现在这些比丘不能圆满修行。”由于这三个原因,世尊不想踏布,所以沉默不语。如来悲悯未来的人,长老在所说的原因中,指的是第三个原因。求吉祥的人,就是吉祥主义者。
Bhagavā tuṇhī ahosīti ‘‘kissa nu kho atthāya rājakumārena ayaṃ mahāsakkāro kato’’ti āvajjento puttapatthanāya katabhāvaṃ aññāsi. So hi rājaputto aputtako. Sutañcānena ahosi ‘‘buddhānaṃ kira adhikāraṃ katvā manasā icchitaṃ labhantī’’ti. So ‘‘sacāhaṃ puttaṃ labhissāmi, sammāsambuddho imaṃ celapaṭikaṃ akkamissati. No ce labhissāmi, na akkamissatī’’ti patthanaṃ katvā santharāpesi. Atha bhagavā ‘‘nibbattissati nu kho etassa putto’’ti āvajjetvā ‘‘na nibbattissatī’’ti addasa. Pubbe kira so ekasmiṃ dīpe vasamāno samānacchandena sakuṇapotake khādi. Sacassa mātugāmo puññavā bhaveyya, puttaṃ labheyya. Ubhohi pana samānacchandehi hutvā pāpakammaṃ kataṃ, tenassa putto na nibbattissatīti aññāsi. Dusse pana akkante ‘‘buddhānaṃ adhikāraṃ katvā patthitaṃ labhantīti loke anussavo, mayā ca mahāadhikāro kato, na ca puttaṃ labhāmi, tucchaṃ idaṃ vacana’’nti micchāgahaṇaṃ gaṇheyya. Titthiyāpi ‘‘natthi samaṇānaṃ akattabbaṃ nāma, celapaṭikaṃ maddantā āhiṇḍantī’’ti ujjhāyeyyuṃ. Etarahi ca akkamantesu bahū bhikkhū paracittaviduno, te bhabbataṃ jānitvā akkamissanti, abhabbataṃ jānitvā na akkamissanti. Anāgate pana upanissayo mando bhavissati, anāgataṃ na jānissanti, tesu akkamantesu sace patthitaṃ ijjhissati, iccetaṃ kusalaṃ. No ce ijjhissati, ‘‘pubbe bhikkhusaṅghassa adhikāraṃ katvā icchiticchitaṃ labhanti, idāni na labhanti, teyeva maññe bhikkhū paṭipattipūrakā ahesuṃ, ime pana paṭipattiṃ pūretuṃ na sakkontī’’ti manussā vippaṭisārino bhavissantīti imehi tīhi kāraṇehi bhagavā akkamituṃ anicchanto tuṇhī ahosi. Pacchimaṃ janataṃ tathāgato anukampatīti idaṃ pana thero vuttesu kāraṇesu tatiyaṃ kāraṇaṃ sandhāyāha. Maṅgalaṃ icchantīti maṅgalikā.
269“比迦那”是指四方形的比迦那。“多罗扇”是指用棕榈叶等做成的圆形比迦那。
269.Bījaninti caturassabījaniṃ. Tālavaṇṭanti tālapattādīhi kataṃ maṇḍalikabījaniṃ.
270-275270-275.“所谓单叶伞,就是棕榈叶”,这是复注里说的。“以百般努力”这里,“百”这个词是多数的意思,也就是“以众多努力”,说的是以极大的精勤。Rudhī 指小伤口。
270-275.‘‘Ekapaṇṇacchattaṃ nāma tālapatta’’nti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Kammasatenāti ettha sata-saddo anekapariyāyo, anekena kammenāti attho, mahatā ussāhenāti vuttaṃ hoti. Rudhīti khuddakavaṇaṃ.
278278. “不系腰带,无论故意还是无意进入村落,都犯戒。应当从记得的地方系好后再进入,或者返回去系好再进”,这是复注中说的。把多股绳子合在一起,用各种颜色的线缠绕,做成像鼓圈一样的形状,这就是“以鼓圈形缠绕而作”。因此,在第二巴拉基格的注释中说:“把多股绳子合在一起,用一根线不间断地缠绕而作,不应称为多股绳,那样是可以的。”其中应当说的内容,前面已经说过了。所谓“指环腰带”,是不做成四方形而备办的。饰带边缘呈四方形。所谓“以鼓形”,是指枣核的形状。Pāsanta 指边缘的根部。
278. ‘‘Akāyabandhanena sañcicca asañcicca vā gāmappavesane āpatti. Saritaṭṭhānato bandhitvā pavisitabbaṃ nivattitabbaṃ vā’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Murajavaṭṭisaṇṭhānaṃ veṭhetvā katanti bahū rajjuke ekato katvā nānāvaṇṇehi suttehi veṭhetvā murajavaṭṭisadisaṃ kataṃ. Teneva dutiyapārājikavaṇṇanāyaṃ (pārā. aṭṭha. 1.85 pāḷimuttakavinicchaya) vuttaṃ ‘‘bahū rajjuke ekato katvā ekena nirantaraṃ veṭhetvā kataṃ bahurajjukanti na vattabbaṃ, taṃ vaṭṭatī’’ti. Tattha yaṃ vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttameva. Muddikakāyabandhanaṃ nāma caturassaṃ akatvā sajjitaṃ. Pāmaṅgadasā caturassā. Mudiṅgasaṇṭhānenāti varakasīsākārena. Pāsantoti dasāmūlaṃ.
280-282“秃头圈”是指摔跤手、劳工等人做的那种。“以标准指”是就木匠用的指量来说的。这里剩下的内容,从巴利文和注释里就能很容易明白。
280-282.Muṇḍavaṭṭīti mallakammakarādayo. Pamāṇaṅgulenāti vaḍḍhakīaṅgulaṃ sandhāya vuttaṃ. Sesamettha pāḷito aṭṭhakathāto ca suviññeyyameva.