5. 小事犍度
5. Khuddakavatthukkhandhakaṃ
小事犍度注释
Khuddakavatthukathāvaṇṇanā
243243. 于《小事犍度》中,“以八条棋盘的形式”是指以八条棋盘格的形式,即如同骰子棋盘一般。“以痰盂底部的形状”是指以痰盂底部的形状。
243. Khuddakavatthukkhandhake aṭṭhapadākārenāti aṭṭhapadaphalakākārena, jūtaphalakasadisanti vuttaṃ hoti. Mallakamūlasaṇṭhānenāti kheḷamallakamūlasaṇṭhānena.
245245. “垂挂的饰物等”:以“等”字涵盖耳环等物。“垂挂的线”是指如同祭祀所用装饰那般垂下的线。
245.Muttolambakādīnanti ādi-saddena kuṇḍalādiṃ saṅgaṇhāti. Palambakasuttanti yaññopacitākārena olambakasuttaṃ.
246246. “以胶”是指以粘胶。
246.Cikkalenāti silesena.
248“善歌”是指与无常等法相连系的歌唱。
248.Sādhugītanti aniccatādipaṭisaṃyuttagītaṃ.
249“以四方形的仪则”是指以圆满的方式发音。“波状”等的发音方式已经失传。“外毛”是抽象中性词的表述,意思是:若像那羊毛毯的毛朝外显现那样而穿着,便犯恶作。
249.Caturassena vattenāti paripuṇṇena uccāraṇavattena. Taraṅgavattādīnaṃ uccāraṇavidhānāni naṭṭhappayogāni. Bāhiralominti bhāvanapuṃsakaniddeso, yathā tassa uṇṇapāvārassa bahiddhā lomāni dissanti, tathā dhārentassa dukkaṭanti vuttaṃ hoti.
251“此四种龙王族”(《增支部》8.4.67)是就具毒者而言的。凡是具毒者,都含摄在这四种龙王族之中。“为自护”意为守护自己;“为自保”意为保护自己;“为自作防护”意为防护自己,允许自作防护。
251.Imāni cattāri ahirājakulānīti (a. ni. aṭṭha. 2.4.67) idaṃ daṭṭhavise sandhāya vuttaṃ. Ye hi keci daṭṭhavisā, sabbe te imesaṃ catunnaṃ ahirājakulānaṃ abbhantaragatāva honti. Attaguttiyāti attano guttatthāya. Attarakkhāyāti attano rakkhaṇatthāya. Attaparittaṃkātunti attano parittāṇatthāya attaparittaṃ nāma kātuṃ anujānāmīti attho.
现在,为了说明应如何作此防护,而说:“诸比丘,应如是……”等。其中,“与广目者”意为与广目龙王族,其余同理。此处的具格表示伴随,意为“我与这些一起有友谊”。“与无足者”意为与无足众生,其余同理。“一切众生”:在此之前,已以众多篇幅说了对个别众生的慈心,现在为了说明对无差别众生的慈心,而开始此段。其中,“众生”“有情”“生物”都是个体的同义词。“愿见吉祥”意为愿见吉祥的对象。“莫令任何恶来”意为莫令任何恶、任何低劣之事来到任何众生。
Idāni yathā taṃ parittaṃ kātabbaṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘evañca pana bhikkhave’’tiādimāha. Tattha (jā. aṭṭha. 2.2.105) virūpakkhehīti virūpakkhanāgakulehi. Sesesupi eseva nayo. Sahayoge cetaṃ karaṇavacanaṃ, etehi saha mayhaṃ mittabhāvoti vuttaṃ hoti apādakehīti apādakasattehi. Sesesupi eseva nayo. Sabbe sattāti ito pubbe ettakena ṭhānena odissakamettaṃ kathetvā idāni anodissakamettaṃ kathetuṃ idamāraddhaṃ. Tattha sattā pāṇā bhūtāti sabbānetāni puggalavevacanāneva. Bhadrāni passantūti bhadrāni ārammaṇāni passantu. Mā kañci pāpamāgamāti kañci sattaṃ pāpakaṃ lāmakaṃ mā āgacchatu.
“无量佛”:此处“佛”应知为佛的功德,那些功德名为无量。其余二者同理。“有量者”意为以功德之量而相应者。“蜘蛛”意为有毛脐的蜘蛛。“蜥蜴”意为壁虎。“我已作防护,我已作保护”意为我已为这么多人作了防护与保护。“愿诸生物退去”意为愿一切我已作保护的众生离去,勿伤害我。“我”即:对于这一切怀有慈爱的我,礼敬世尊,亦礼敬毗婆尸等七位正自觉者,这是关联。
Appamāṇo buddhoti ettha buddhoti buddhaguṇā veditabbā, te hi appamāṇā nāma. Sesadvayesupi eseva nayo, pamāṇavantānīti guṇappamāṇena yuttāni. Uṇṇanābhīti lomasanābhiko makkaṭako. Sarabūti gharagoḷikā. Katā me rakkhā kataṃ me parittanti mayā ettakassa janassa rakkhā ca parittāṇañca kataṃ. Paṭikkamantu bhūtānīti sabbepi me kataparittāṇā sattā apagacchantu, mā maṃ viheṭhayiṃsūti attho. Sohanti yassa mama etehi sabbehipi mettaṃ, so ahaṃ bhagavato namo karomi, vipassīādīnañca sattannaṃ sammāsambuddhānaṃ namo karomīti sambandho.
“在其他应当欺骗之时”,这是针对贪随眠而说。“或那样的苦”是指用拳等制造痛苦者。
Aññamhi chetabbamhīti rāgānusayaṃ sandhāya vadati. Tādisaṃ vā dukkhanti muṭṭhiādīhi dukkhaṃ uppādentassa.
252252.“令围绕网”:为免除危险,并保护因放逸而掉落的饰物等,令围绕成笼状的网。“一块栴檀木漂来挂在网上”:据说,有一棵红栴檀树生于恒河上游岸边,根部被恒河水冲激而倒下,撞碎散落在各处岩石上。其中一块大小约如壶的木块,在岩石上磨擦,受水波击打而变得光滑,渐渐漂流,被苔藓缠裹,漂来挂在那网上。所说即此事。“书写”:指已书写而取用的粉末。“升起”:通过竹竿次第向上传送,即举起。“取下”:以神通力降下而取。
252.Jālāni parikkhipāpetvāti parissayamocanatthañceva pamādena gaḷitānaṃ ābharaṇādīnaṃ rakkhaṇatthañca jālāni karaṇḍakākārena parikkhipāpetvā. Candanagaṇṭhi āgantvā jāle laggāti eko kira rattacandanarukkho gaṅgāya uparitīre jāto gaṅgodakena dhotamūlo patitvā tattha tattha pāsāṇesu sambhijjamāno vippakiri. Tato ekā ghaṭappamāṇā ghaṭikā pāsāṇesu ghaṃsiyamānā udakaūmīhi pothiyamānā maṭṭhā hutvā anupubbena vuyhamānā sevālapariyonaddhā āgantvā tasmiṃ jāle laggi. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Lekhanti likhitagahitaṃ cuṇṇaṃ. Uḍḍitvāti veḷuparamparāya uddhaṃ pāpetvā, uṭṭhāpetvāti vuttaṃ hoti. Oharatūti iddhiyā otāretvā gaṇhatu.
富兰那迦叶等六师。其中,“富兰那”是那自称师者的名字,“迦叶”是姓。据说他出生时,正令某家缺一满百的奴隶数得以圆满,故取名“富兰那”。又因其为吉祥之奴,既无所谓“已作恶”,亦无所谓“未作”。他想:“我在此住有何用?”便逃走。那时,盗贼抢走了他的衣服。他不知以树叶或草来遮蔽,便裸体入村。众人见了说:“这位沙门是阿罗汉、少欲者,无人能及。”便持饼食等上前。他想:“我因未穿布衣而得此利。”从此以后,纵得布衣也不再穿,便以此出家。随他身边,相继有五百人出家。如此,他成为众人之师,在世间以“师”著称。
Pūraṇakassapādayo cha satthāro. Tattha (dī. ni. aṭṭha. 1.151-152; ma. ni. aṭṭha. 1.312) pūraṇoti tassa satthupaṭiññassa nāmaṃ. Kassapoti gottaṃ. So kira aññatarassa kulassa ekūnadāsasataṃ pūrayamāno jāto. Tenassa ‘‘pūraṇo’’ti nāmaṃ akaṃsu. Maṅgaladāsattā cassa kataṃ ‘‘dukkaṭa’’nti vattā natthi, akataṃ vā ‘‘na kata’’nti . So ‘‘kimahaṃ ettha vasāmī’’ti palāyi. Athassa corā vatthāni acchindiṃsu. So paṇṇena vā tiṇena vā paṭicchādetumpi ajānanto jātarūpeneva ekaṃ gāmaṃ pāvisi. Manussā taṃ disvā ‘‘ayaṃ samaṇo arahā appiccho, natthi iminā sadiso’’ti pūvabhattādīni gahetvā upasaṅkamanti. So ‘‘mayhaṃ sāṭakaṃ anivatthabhāvena idaṃ uppanna’’nti tato paṭṭhāya sāṭakaṃ labhitvāpi na nivāsesi, tadeva pabbajjaṃ aggahesi. Tassa santike aññepi aññepīti pañcasatā manussā pabbajiṃsu. Evamayaṃ gaṇācariyo hutvā ‘‘satthā’’ti loke pākaṭo ahosi.
“末伽梨”是其名。因生于牛舍,故第二名为“牛舍”。据说他持油瓶行于泥地,主人说:“孩子,莫滑倒。”他却因放逸滑倒,惧怕主人而逃。主人追上捉其衣角,他便弃衣成裸形者而走。其余出家因缘与富兰那相似。
Makkhalīti tassa nāmaṃ. Gosālāya jātattā gosāloti dutiyanāmaṃ. Taṃ kira sakaddamāya bhūmiyā telaghaṭaṃ gahetvā gacchantaṃ ‘‘tāta mā khalī’’ti sāmiko āha. So pamādena khalitvā patitvā sāmikassa bhayena palāyituṃ āraddho. Sāmiko upadhāvitvā sāṭakakaṇṇe aggahesi, so sāṭakaṃ chaḍḍetvā acelako hutvā palāyi. Sesaṃ pūraṇasadisameva.
阿耆多,是他的名。因披着人发毯,故称“人发毯者”。将名与号结合,便称为“阿耆多人发毯者”。其中,“人发毯”是指用人类头发制成的毯子。没有比这更粗劣的布料了。正如经中所说:“诸比丘,譬如一切编织的布料中,人发毯最为粗劣。诸比丘,人发毯天冷时冰冷,天热时灼热,色泽丑陋,气味难闻,触感粗苦。”
Ajitoti tassa nāmaṃ. Kesakambalaṃ dhāretīti kesakambalo. Iti nāmadvayaṃ saṃsanditvā ‘‘ajito kesakambalo’’ti vuccati. Tattha kesakambalo nāma manussānaṃ kesehi katakambalo. Tato paṭikiṭṭhataraṃ vatthaṃ nāma natthi. Yathāha ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, yāni kānici tantāvutānaṃ vatthānaṃ, kesakambalo tesaṃ paṭikiṭṭho akkhāyati. Kesakambalo, bhikkhave, sīte sīto uṇhe uṇho dubbaṇṇo duggandho dukkhasamphasso’’ti (a. ni. 3.138).
薄拘陀,是他的名。迦旃延,是他的族姓。将名与族姓结合,便称为“薄拘陀迦旃延”。他拒绝用冷水,即便便后也不用水清洗;只有得到温水或酸粥,他才进行。若须渡河或涉过路上的积水,他便堆起沙塔,决意守护戒律后而行,口称“我的戒破了”。他所持的,就是这种毫无庄严的邪见。
Pakudhoti tassa nāmaṃ. Kaccāyanoti gottaṃ. Iti nāmagottaṃ saṃsanditvā ‘‘pakudho kaccāyano’’ti vuccati. Sītūdakapaṭikkhittako esa, vaccaṃ katvāpi udakakiccaṃ na karoti, uṇhodakaṃ vā kañjiyaṃ vā labhitvā karoti, nadiṃ vā maggodakaṃ vā atikkamma ‘‘sīlaṃ me bhinna’’nti vālikathūpaṃ katvā sīlaṃ adhiṭṭhāya gacchati. Evarūpanissirikaladdhiko esa.
散阇耶,是他的名。他是培拉陀的儿子,故称培拉陀子。因主张“我们没有结缚烦恼、缠缚烦恼,我们已离烦恼结”而得名为尼乾陀。他是那陀的儿子,故称那陀子。
Sañcayoti tassa nāmaṃ. Belaṭṭhassa putto belaṭṭhaputto. ‘‘Amhākaṃ gaṇṭhanakileso palibundhanakileso natthi, kilesagaṇṭhirahitā maya’’nti evaṃvāditāya laddhanāmavasena nigaṇṭho. Nāṭassa puttoti nāṭaputto.
宾头卢婆罗堕(《优陀那》注36):因托钵乞食而出家,故称“宾头卢”。据说,他原是一位家财衰败的婆罗门,见到比丘僧团获得广大供养与尊敬,便为乞食而出家。他持着一个大陶钵,将此视作“钵”而行,饮用满钵的粥,食饭,并嚼食饼果等零食。后来,比丘们向佛陀禀告他食量大的秉性。佛陀起初不允许他使用钵袋。长老便将钵倒扣于床下:放置时,他摩擦着将钵推开而放;取用时,也摩擦着将钵拖拽而取。日久,因摩擦损耗,钵被磨损得仅能容纳约一筒饭的量。比丘们再次向佛陀报告,佛陀于是允许他使用钵袋。此后,长老修习根律仪,证得阿拉汉最上果。如此,他先前为乞食而特别奔走,故得名“宾头卢”;又因族姓为“婆罗堕”,两者合称“宾头卢婆罗堕”。
Piṇḍolabhāradvājoti (udā. aṭṭha. 36) piṇḍaṃ ulamāno pariyesamāno pabbajitoti piṇḍolo. So kira parijiṇṇabhogo brāhmaṇo hutvā mahantaṃ bhikkhusaṅghassa lābhasakkāraṃ disvā piṇḍatthāya nikkhamitvā pabbajito. So mahantaṃ kapallapattaṃ ‘‘patta’’nti gahetvā carati, kapallapūraṃ yāguṃ pivati, bhattaṃ bhuñjati, pūvakhajjakañca khādati. Athassa mahagghasabhāvaṃ satthu ārocayiṃsu. Satthā tassa pattatthavikaṃ nānujāni. Thero heṭṭhāmañce pattaṃ nikujjitvā ṭhapeti. So ṭhapentopi ghaṃsentova paṇāmetvā ṭhapeti, gaṇhantopi ghaṃsentova ākaḍḍhitvā gaṇhāti. Taṃ gacchante gacchante kāle ghaṃsanena parikkhīṇaṃ nāḷikodanamattasseva gaṇhanakaṃ jātaṃ. Tato satthu ārocesuṃ. Athassa satthā pattatthavikaṃ anujāni. Thero aparena samayena indriyabhāvanaṃ bhāvento aggaphale arahatte patiṭṭhāsi. Iti so pubbe savisesaṃ piṇḍatthāya ulatīti piṇḍolo. Gottena pana bhāradvājoti ubhayaṃ ekato katvā ‘‘piṇḍolabhāradvājo’’ti vuccati.
“那时,尊者宾头卢婆罗堕……说了此事”——为何这样说?据说(《法句》注2.180天降事),那位富商既不是正见者,也不是邪见者,而是中性的根性者。他心想:“我家里有很多檀香木,该用它做什么呢?”随后生起此念:“这世间有许多人说‘我是阿拉汉,我是阿拉汉’,而我连一位阿拉汉也不认识。我应在家里设置一个转轮,让人在一个钵上写字,将它放在网袋中,用竹竿一节节接续,悬挂在约六十肘高的空中,然后宣告:‘若这世间有阿拉汉,就请从空中来取此钵。’谁取了这个钵,我便带上妻儿皈依他。”他便按所想的方式让人在钵上书写,用竹竿一节节接续高举起来,说:“这世间若有阿拉汉,就请从空中来取此钵。”
‘‘Atha kho āyasmā piṇḍolabhāradvājo…pe… etadavocā’’ti kasmā evamāhaṃsu? So kira (dha. pa. aṭṭha. 2.180 devorohaṇavatthu) seṭṭhi neva sammādiṭṭhi, na micchādiṭṭhi, majjhattadhātuko. So cintesi ‘‘mayhaṃ gehe candanaṃ bahu, kiṃ nu kho iminā karissāmī’’ti. Athassa etadahosi ‘‘imasmiṃ loke ‘mayaṃ arahanto, mayaṃ arahanto’ti vattāro bahū, ahaṃ ekaṃ arahantampi na jānāmi, gehe bhamaṃ yojetvā pattaṃ likhāpetvā sikkāya ṭhapetvā veḷuparamparāya saṭṭhihatthamatte ākāse olambāpetvā ‘sace arahā atthi, ākāsenāgantvā gaṇhātū’ti vakkhāmi. Yo taṃ gahessati, tassa saputtadāro saraṇaṃ gamissāmī’’ti. So cintitaniyāmeneva pattaṃ likhāpetvā veḷuparamparāya ussāpetvā ‘‘yo imasmiṃ loke arahā, so ākāsena āgantvā imaṃ pattaṃ gaṇhātū’’ti āha.
当时,六师外道说道:“这适合我们,就给我们吧。”富商回答:“请从空中来取。”第六天,尼乾陀那陀子派弟子们前去,说:“你们去对富商这样说:‘这唯独适合我们的老师,请不要为了区区小事而从空中来取,把钵给他吧。’”弟子们便前往,对富商如此说了。富商说:“有能力从空中来取的人,就来取吧。”那陀子想亲自去,便向弟子们示意:“我将举起一手一脚,做出要飞起的样子。你们就抓住我的手脚,把我拖倒在地,然后说:‘老师,您这是做什么?不要为了一个木钵而向大众显露隐藏的阿拉汉功德。’”他到了那里,对富商说:“大富商,这个钵不适合其他人,请不要为了区区小事让我飞上空中,把钵给我吧。”“尊者,请飞起来取吧。”于是那陀子说:“那么,让开,让开。”他支开弟子们,举起一手一脚,说道:“我要飞上空中了。”就在这时,弟子们抓住他的手脚,将他拖倒在地,说:“老师,您这是在做什么?为了一个死人用的木钵而向大众显露隐藏的功德,有什么意义呢?”他便对富商说:“大富商,这些人不让我飞起来,请把钵给我吧。”“尊者,请飞起来取吧。”就这样,外道们努力了六天,终究未能取得。
Tadā cha satthāro ‘‘amhākaṃ esa anucchaviko, amhākameva naṃ dehī’’ti vadiṃsu. So ‘‘ākāsenāgantvā gaṇhathā’’ti āha. Chaṭṭhe divase nigaṇṭho nāṭaputto antevāsike pesesi ‘‘gacchatha seṭṭhiṃ evaṃ vadetha ‘amhākaṃ ācariyasseva anucchaviko, mā appamattakassa kāraṇā ākāsena āgamanaṃ kari, dehi kira te patta’nti’’. Te gantvā seṭṭhiṃ tathā vadiṃsu. Seṭṭhi ‘‘ākāsenāgantvā gaṇhituṃ samatthova gaṇhātū’’ti āha. Nāṭaputto sayaṃ gantukāmo hutvā antevāsikānaṃ saññaṃ adāsi ‘‘ahaṃ ekaṃ hatthañca pādañca ukkhipitvā uppatitukāmo viya bhavissāmi, tumhe maṃ ‘ācariya kiṃ karotha, dārumayapattassa kāraṇā paṭicchannaṃ arahattaguṇaṃ mahājanassa mā dassayitthā’ti vatvā maṃ hatthesu ca pādesu ca gahetvā ākaḍḍhantā bhūmiyaṃ pāteyyāthā’’ti. So tattha gantvā seṭṭhiṃ āha ‘‘mahāseṭṭhi ayaṃ patto aññesaṃ nānucchaviko, mā te appamattakassa kāraṇā mama ākāse uppatanaṃ rucci, dehi me patta’’nti. Bhante, ākāsena uppatitvāva gaṇhathāti. Tato nāṭaputto ‘‘tena hi apetha apethā’’ti antevāsike apanetvā ‘‘ākāse uppatissāmī’’ti ekaṃ hatthañca pādañca ukkhipi. Atha naṃ antevāsikā ‘‘ācariya, kiṃ nāmetaṃ karotha, chavassa dārumayapattassa kāraṇā paṭicchannaguṇena tumhehi mahājanassa dassitena ko attho’’ti taṃ hatthapādesu gahetvā ākaḍḍhitvā bhūmiyaṃ pātesuṃ. So seṭṭhiṃ āha ‘‘mahāseṭṭhi, ime me uppatituṃ na denti, dehi me patta’’nti. Uppatitvāva gaṇhatha bhanteti. Evaṃ titthiyā cha divasāni vāyamitvāpi pattaṃ na labhiṃsuyeva.
到了第七天,尊者大目犍连和尊者宾头卢颇罗堕誓说“我们要去王舍城托钵”,便一同前往,站在一块大石板上。当他们披上袈裟时,一群无赖议论起来:“以前有六位导师四处宣称‘我们是阿罗汉’,而王舍城的长者竖立钵器至今已第七日,并说‘若有阿罗汉,请从空中飞来取走’,却无一人自称阿罗汉而飞上天空。如今便知世间没有阿罗汉了。”尊者大目犍连听到后,对尊者宾头卢颇罗堕誓说:“贤友颇罗堕誓,你听到他们的议论了吗?他们似乎在贬损佛陀的教法。你具足大神力、大威德,请从空中飞去取那个钵吧。”宾头卢颇罗堕誓说:“贤友目犍连,你是众所周知的‘神通第一者’,你去取吧;如果你不去取,我便去取。”于是尊者大目犍连说:“贤友,你去取吧。”他们这样对话,是为了向世间表明并非没有阿罗汉。
Atha sattame divase āyasmato ca moggallānassa āyasmato ca piṇḍolabhāradvājassa ‘‘rājagahe piṇḍāya carissāmā’’ti gantvā ekasmiṃ piṭṭhipāsāṇe ṭhatvā cīvaraṃ pārupanakāle dhuttakā kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘hambho pubbe cha satthāro ‘mayaṃ arahantāmhā’ti vicariṃsu, rājagahaseṭṭhino pana ajja sattamo divaso pattaṃ ussāpetvā ṭhapayato ‘sace arahā atthi, ākāsenāgantvā gaṇhātū’ti vadantassa, ekopi ‘ahaṃ arahā’ti ākāse uppatanto natthi, ajja no loke arahantānaṃ natthibhāvo ñāto’’ti. Taṃ kathaṃ sutvā āyasmā mahāmoggallāno āyasmantaṃ piṇḍolabhāradvājaṃ āha ‘‘sutaṃ te, āvuso bhāradvāja, imesaṃ vacanaṃ, ime buddhasāsanaṃ pariggaṇhantā viya vadanti, tvañca mahiddhiko mahānubhāvo, gacchetaṃ pattaṃ ākāsena gantvā gaṇhāhī’’ti. ‘‘Āvuso moggallāna, tvaṃ ‘iddhimantānaṃ aggo’ti pākaṭo, tvaṃ etaṃ gaṇha, tayi pana aggaṇhante ahaṃ gaṇhissāmī’’ti āha. Atha āyasmā mahāmoggallāno ‘‘gaṇhāvuso’’ti āha. Iti te lokassa arahantehi asuññabhāvadassanatthaṃ evamāhaṃsu.
“三度绕行王舍城”是指三次绕行王舍城而周行。也有说“七次”的。据说长老入神通根本禅定后出定,将三牛呼大的石板以指尖划开,像棉絮一样举到空中,在王舍城上空绕行了七次。那块石板像盖子一般笼罩在城市上空。城中居民惊恐地说:“石板要压下来将我们毁灭了!”纷纷将篮子等顶在头上,四处躲藏。到第七圈时,长老将石板破开,显现自身。大众见到长老便说:“尊者宾头卢颇罗堕誓,请将石板牢牢捉住,莫让我们都毁灭了。”长老用脚边一踢,将石板放开,石板飞回原处落下。长老站在长者家屋顶上方。长者见了,便匍匐在地说:“请下来,尊者!”让从空中降下的长老坐下,接过钵,盛满四种蜜糖,供养长老。长老接过钵,朝寺院方向走去。那时,在森林中未见到神变的人们聚集起来,跟随长老请求:“尊者,也请为我们显现神变。”长老便一一为他们显现神变,然后回到寺院。世尊听到那群跟随且喧嚷的大众的声音,便问:“阿难,这是什么声音?”由此而有经文所说:“世尊听到了……阿难,那是什么高声、大声?”
Tikkhattuṃ rājagahaṃ anupariyāyīti tikkhattuṃ rājagahaṃ anugantvā paribbhami. ‘‘Sattakkhattu’’ntipi vadanti. Thero kira abhiññāpādakaṃ jhānaṃ samāpajjitvā uṭṭhāya tigāvutaṃ piṭṭhipāsāṇaṃ antantena paricchindanto tūlapicu viya ākāse uṭṭhāpetvā rājagahanagarassa upari sattakkhattuṃ anupariyāyi. So tigāvutappamāṇassa nagarassa apidhānaṃ viya paññāyi. Nagaravāsino ‘‘pāsāṇo no avattharitvā gaṇhātī’’ti bhītā suppādīni matthake katvā tattha tattha nilīyiṃsu. Sattame vāre thero piṭṭhipāsāṇaṃ bhinditvā attānaṃ dasseti. Mahājano theraṃ disvā ‘‘bhante piṇḍolabhāradvāja, tava pāsāṇaṃ gāḷhaṃ katvā gaṇha, mā no sabbe nāsayī’’ti āha. Thero pāsāṇaṃ pādantena khipitvā vissajjesi. So gantvā yathāṭhāneyeva patiṭṭhāsi. Thero seṭṭhissa gehamatthake aṭṭhāsi. Taṃ disvā seṭṭhi urena nipajjitvā ‘‘otara sāmī’’ti vatvā ākāsato otiṇṇaṃ theraṃ nisīdāpetvā pattaṃ gahetvā catumadhurapuṇṇaṃ katvā therassa adāsi. Thero pattaṃ gahetvā vihārābhimukho pāyāsi. Athassa ye araññagatā pāṭihāriyaṃ nāddasaṃsu, te sannipatitvā ‘‘bhante, amhākampi pāṭihāriyaṃ dassehī’’ti theraṃ anubandhiṃsu. So tesaṃ tesaṃ pāṭihāriyaṃ dassento vihāraṃ agamāsi. Satthā taṃ anubandhitvā unnādentassa mahājanassa saddaṃ sutvā ‘‘ānanda, kasseso saddo’’ti pucchi. Tena vuttaṃ ‘‘assosi kho bhagavā…pe… kiṃ nu kho so, ānanda, uccāsaddo mahāsaddo’’ti.
“以变化神通显现神变被禁止”——这里所说的变化神通,是指如“他舍弃本来的容貌,显现童子形或龙形,乃至显现种种军队阵列”(《无碍解道》3.13)所说的,以舍弃本来容貌的变化而发起的神通。而决意神通,则如“本来为一,作意众多,或百、或千、或百千,作意之后以智决意‘我成众多’”(《无碍解道》3.10 十神通解说)所分别说明的,依决意而成就的神通。
Vikubbaniddhiyā pāṭihāriyaṃ paṭikkhittanti ettha vikubbaniddhi nāma ‘‘so pakativaṇṇaṃ vijahitvā kumārakavaṇṇaṃ vā dasseti nāgavaṇṇaṃ vā, vividhampi senābyūhaṃ dassetī’’ti (paṭi. ma. 3.13) evamāgatā pakativaṇṇavijahanavikāravasena pavattā iddhi. Adhiṭṭhāniddhi pana ‘‘pakatiyā eko bahukaṃ āvajjati sataṃ vā sahassaṃ vā satasahassaṃ vā, āvajjitvā ñāṇena adhiṭṭhāti ‘bahuko homī’’’ti (paṭi. ma. 3.10 dasaiddhiniddesa) evaṃ vibhajitvā dassitā adhiṭṭhānavasena nipphannā iddhi.
253-254“不滑润”即触感不光滑。“杂有图像”即夹杂有妇女形象等图像。“地面托架”指环状的托架。“木托架与棒托架”:指用一块木头制成的托架,或用多根棒制成的托架;但用三根棒制成的则不可使用。关于“在地上倒置后只放一个”:据说,若放两个,可将上面的钵一侧触地放置,这样是允许的。“露台矮墙等”指前庭的矮墙。“翻转后就在那里停住”——《结文》中说:“翻转后,第三次就在矮墙上停住。”“围栏”指为了屋外墙脚坚固而筑的薄矮墙。“在薄矮墙上”即在小矮墙上。在矮墙顶上放置托架也是可以的。据说,因为佛陀曾说:“诸比丘,我允许托架”,所以在矮墙等任何地方安放托架,都可以将钵置于其上,因为托架安放的位置并无限制。“钵架”在《结文》中说:“为使钵不滚动,用砖等围成圆形或方形而做。”
253-254.Na acchupiyantīti na suphassitāni honti. Rūpakākiṇṇānīti itthirūpādīhi ākiṇṇāni. Bhūmiādhāraketi valayādhārake. Dāruādhārakadaṇḍādhārakesūti ekadārunā kataādhārake bahūhi daṇḍakehi kataādhārake vāti attho, tīhi daṇḍehi kato pana na vaṭṭati. Bhūmiyaṃ pana nikkujjitvā ekameva ṭhapetabbanti ettha dve ṭhapentena upari ṭhapitapattaṃ ekena passena bhūmiyaṃ phusāpetvā ṭhapetuṃ vaṭṭatīti vadanti. Ālindakamiḍḍhikādīnanti pamukhamiḍḍhikānaṃ. Parivattitvā tattheva patiṭṭhātīti ettha ‘‘parivattitvā tatiyavāre tattheva miḍḍhiyā patiṭṭhātī’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Paribhaṇḍaṃ nāma gehassa bahi kuṭṭapādassa thirabhāvatthaṃ katā tanukamiḍḍhikā vuccati. Tanukamiḍḍhikāyāti khuddakamiḍḍhikāya. Miḍḍhantepi ādhārake ṭhapetuṃ vaṭṭati. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ādhāraka’’nti hi vacanato miḍḍhādīsu yattha katthaci ādhārakaṃ ṭhapetvā tattha pattaṃ ṭhapetuṃ vaṭṭati ādhārake ṭhapanokāsassa aniyamitattāti vadanti. ‘‘Pattamāḷo nāma vaṭṭetvā pattānaṃ agamanatthaṃ vaṭṭaṃ vā caturassaṃ vā iṭṭhakādīhi parikkhipitvā kato’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ.
255255.“闩”指上面安装的门闩。“可以暂时使用”的意思是:只取用一次,用它取食后即可丢弃。“在陶器碎片上”——“无有”中的“有”是增长的意思,“无有”即没有增长。那位妇女出于恐惧说“无有”,意思是“我毁灭了”。“头盖骨做的钵”即头盖骨所成的钵。这是就本质与变化的关系而言的属格用法,或者如同“石像的身体”等说法一样,是以不分别中的分别譬喻而说的。
255.Ghaṭikanti upari yojitaṃ aggaḷaṃ. Tāvakālikaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭatīti sakideva gahetvā tena āmisaṃ paribhuñjitvā chaḍḍetuṃ vaṭṭatīti adhippāyo. Ghaṭikaṭāheti bhājanakapāle. Abhuṃ meti ettha bhavatīti bhū, vaḍḍhi. Na bhūti abhū, avaḍḍhi. Bhayavasena pana sā itthī ‘‘abhu’’nti āha, vināso mayhanti attho. Chavasīsassa pattanti chavasīsamayaṃ pattaṃ. Pakativikārasambandhe cetaṃ sāmivacanaṃ, abhedepi vā bhedūpacārenāyaṃ vohāro ‘‘silāputtakassa sarīra’’ntiādīsu viya.
“咀嚼后”即食已。“取一口水”指仅用左手举起钵,以口取一口水。“用不净的手”即以沾有食物的手。“仅此而已”指仅取一口水的情形。“撕下后”指从那上面将肉剔下。在所有这些情况下,无论是否知道制戒,都犯戒。
Cabbetvāti khāditvā. Ekaṃ udakagaṇḍusaṃ gahetvāti vāmahattheneva pattaṃ ukkhipitvā mukhena gaṇḍusaṃ gahetvā. Ucchiṭṭhahatthenāti sāmisena hatthena. Ettāvatāti ekagaṇḍusagahaṇamattena. Luñcitvāti tato maṃsaṃ uddharitvā. Etesu sabbesu paṇṇattiṃ jānātu vā mā vā, āpattiyeva.
256『以粉末撒布』,是指用酒粉撒布。『顺风撒布于席草等物上』,此语在《义注》难词部分已有说明。『折叠』,是指名为‘使成双’这一特定动作的异名。使何物成双?即用席草等铺设的大迦提那衣,将其边沿收拢,折为两层。『套指』,就是护指套。
256.Kiṇṇacuṇṇenāti surākiṇṇacuṇṇena. ‘‘Anuvātaṃ paribhaṇḍanti kilañjādīsu karontī’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Bidalakanti duguṇakaraṇasaṅkhātassa kiriyāvisesassa adhivacanaṃ. Kassa duguṇakaraṇaṃ? Yena kilañjādinā mahantaṃ kathinaṃ atthataṃ, tassa. Tañhi daṇḍakathinappamāṇena pariyante saṃharitvā duguṇaṃ kātabbaṃ. Paṭiggahanti aṅgulikañcukaṃ.
257-259『钵提』(pāti),是指依照持器(钵)的形状制成的特殊容器。『不适用』,意为不足够。
257-259.Pāti nāma paṭiggahaṇasaṇṭhānena kato bhājanaviseso. Na sammatīti nappahoti.
260-262『于低台处堆积』,是指在外墙四周筑成低台,再将物料堆积其上。名为‘阿拉汉甑器’者,是一种形如车轮的器械,在辐条之间系上小甑器,由一人或两人转动旋转。
260-262.Nīcavatthukaṃ cinitunti bahikuṭṭassa samantato nīcavatthukaṃ katvā cinituṃ. Arahaṭaghaṭiyantaṃ nāma sakaṭacakkasaṇṭhānaṃ are are ghaṭikāni bandhitvā ekena dvīhi vā paribbhamiyamānaṃ yantaṃ.
263“插翼环扣”:指在耳环的圆环周围安装的翼状环扣。“圆环”:即耳环的圆环。“安置翼环扣后”:指在周围安放好翼形环扣板之后。
263.Āviddhapakkhapāsakanti kaṇṇikamaṇḍalassa samantā ṭhapitapakkhapāsakaṃ. Maṇḍaleti kaṇṇikamaṇḍale. Pakkhapāsake ṭhapetvāti samantā pakkhapāsakaphalakāni ṭhapetvā.
264“与毡垫铺展相似”:此语已在前面相关词条中说明。“避开皮片而受用”:即不作结界而受用。“已归摄于此中”:即已包括在托钵行乞专用器中。先前已开许为保护钵而使用托架,现在则是为了进食而用。
264. ‘‘Namatakaṃ santhatasadisa’’nti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Cammakhaṇḍaparihārena paribhuñjitabbanti anadhiṭṭhahitvā paribhuñjitabbaṃ. Ettheva paviṭṭhānīti maḷorikāya eva antogadhāni. Pubbe pattasaṅgopanatthaṃ ādhārako anuññāto, idāni bhuñjanatthaṃ.
265“应倒覆”:为了使对方不接受所施之物,应以倒覆钵的甘马语来倒覆,而非将钵口朝下放置。因此说:“比丘们,应这样倒覆”等。“为不获得”:即为了令其得不到四资具。“为不利益”:即为了使其遭遇灾祸、不得增长。
265.Nikkujjitabboti tena dinnassa deyyadhammassa appaṭiggahaṇatthaṃ pattanikkujjanakammavācāya nikkujjitabbo, na adhomukhaṭhapanena. Tenevāha ‘‘evañca pana, bhikkhave, nikkujjitabbo’’tiādi. Alābhāyāti catunnaṃ paccayānaṃ alābhatthāya. Anatthāyāti upaddavāya avaḍḍhiyā.
266“将令其净信”:即我们将请求(忏罪)。“说此语”:指(他)心想“我所做的事不适当,但世尊不会计较大过失,当会接受我的罪过”,便说出“尊者,罪过超越了我”等语。其中,“罪过”即过失,是指逾越如法的行道而生起者。“已超越我”:即已超越我、压倒我而转起。即使是被他人压倒、制服而生起的过失,实质上也可称为超越此人、压倒此人而生起。“请接受”:即请宽恕。“为未来防护”:即为未来能防护,为不再造作这样的过失、罪过、错误。“确实”:即决定如此。“你如法对治”:即你已如法而行,已令宽恕,此为所说之意。“我等接受你之彼”:即我等宽恕你的这个过失。“贤友瓦达,此乃圣者律中之增长”:即贤友瓦达,这在圣者律中、在佛陀世尊的教法中名为增长。什么是增长?即见罪过为罪过,如法对治后,于未来成就防护。然而,作人差别解说者则说:“若见罪过为罪过,如法对治,于未来成就防护。”
266.Pasādessāmāti āyācissāma. Etadavocāti ‘‘appatirūpaṃ mayā kataṃ, bhagavā pana mahantepi aguṇe acintetvā mayhaṃ accayaṃ paṭiggaṇhissatī’’ti maññamāno etaṃ ‘‘accayo maṃ bhante’’tiādivacanaṃ avoca . Tattha ñāyapaṭipattiṃ aticca eti pavattatīti accayo, aparādho. Maṃ accagamāti maṃ atikkamma abhibhavitvā pavatto. Purisena madditvā abhibhavitvā pavattitopi hi aparādho atthato purisaṃ aticca abhibhavitvā pavatto nāma hoti. Paṭiggaṇhātūti khamatu. Āyatiṃ saṃvarāyāti anāgate saṃvaraṇatthāya puna evarūpassa aparādhassa dosassa khalitassa akaraṇatthāya. Tagghāti ekaṃsena. Yathādhammaṃ paṭikarosīti yathā dhammo ṭhito, tatheva karosi, khamāpesīti vuttaṃ hoti. Taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāmāti taṃ tava aparādhaṃ mayaṃ khamāma. Vuḍḍhi hesā, āvuso vaḍḍha, ariyassa vinayeti esā, āvuso vaḍḍha, ariyassa vinaye buddhassa bhagavato sāsane vuḍḍhi nāma. Katamā? Accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaritvā āyatiṃ saṃvarāpajjanā. Desanaṃ pana puggalādhiṭṭhānaṃ karonto ‘‘yo accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaroti, āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjatī’’ti āha.
268在菩提王子事中,“kokanada”是指红莲。那座吉祥殿是仿照观赏红莲的样子建造的,因此得名“kokanada”。“乃至最后阶梯之侧板”:此处“最后阶梯之侧板”是指第一级阶梯板,因为它在最后铺设了布。事实上,从最上级阶梯板开始,阶梯便已铺设完毕。“见已”:即为了观看而立于门楼处,见后。
268. Bodhirājakumāravatthumhi (ma. ni. aṭṭha. 2.324 ādayo) kokanadoti kokanadaṃ vuccati padumaṃ, so ca maṅgalapāsādo olokanapadumaṃ dassetvā kato, tasmā ‘‘kokanado’’ti saṅkhaṃ labhi. Yāva pacchimasopānakaḷevarāti ettha pacchimasopānakaḷevaranti paṭhamasopānaphalakaṃ vuttaṃ tassa sabbapacchā dussena santhatattā. Uparimasopānaphalakato paṭṭhāya hi sopānaṃ santhataṃ. Addasā khoti olokanatthaṃyeva dvārakoṭṭhake ṭhito addasa.
世尊默然,因思忖『王子作此大供养,究为何事?』而知其为求子而作。盖彼王子无子。且彼曾闻:『据说诸佛作增上缘已,心中所愿皆得。』彼乃发愿:『若我得子,正等觉者将踏此布。若不得,则不踏。』而令铺设。尔时,世尊观察『彼之子将生否?』见『将不生』。据说彼于过去生住一岛时,以相同欲乐食雏鸟。若其妇有福,可得子。然双方以相同欲乐作恶业,故知其子将不生。若踏布,则彼将生邪执:『世间传闻,于诸佛作增上缘已,所愿皆得。我作大增上缘,却不得子,此言虚妄。』外道亦将讥嫌:『沙门无所不为,踏布而行。』且现今踏时,众多比丘为他心通者,他们知有可能性则踏,知无可能性则不踏。然未来增上缘将微弱,不知未来,若他们踏时,若所愿成就,则为善。若不成就,则人将追悔:『昔日比丘僧作增上缘已,所求皆得,今则不得。想必那些比丘乃行道圆满者,而今这些比丘不能圆满行道。』以此三因缘,世尊不欲踏而默然。长老说『如来悲愍未来众生』者,即指所说诸因中之第三因。『求吉祥』者,即吉祥者。
Bhagavā tuṇhī ahosīti ‘‘kissa nu kho atthāya rājakumārena ayaṃ mahāsakkāro kato’’ti āvajjento puttapatthanāya katabhāvaṃ aññāsi. So hi rājaputto aputtako. Sutañcānena ahosi ‘‘buddhānaṃ kira adhikāraṃ katvā manasā icchitaṃ labhantī’’ti. So ‘‘sacāhaṃ puttaṃ labhissāmi, sammāsambuddho imaṃ celapaṭikaṃ akkamissati. No ce labhissāmi, na akkamissatī’’ti patthanaṃ katvā santharāpesi. Atha bhagavā ‘‘nibbattissati nu kho etassa putto’’ti āvajjetvā ‘‘na nibbattissatī’’ti addasa. Pubbe kira so ekasmiṃ dīpe vasamāno samānacchandena sakuṇapotake khādi. Sacassa mātugāmo puññavā bhaveyya, puttaṃ labheyya. Ubhohi pana samānacchandehi hutvā pāpakammaṃ kataṃ, tenassa putto na nibbattissatīti aññāsi. Dusse pana akkante ‘‘buddhānaṃ adhikāraṃ katvā patthitaṃ labhantīti loke anussavo, mayā ca mahāadhikāro kato, na ca puttaṃ labhāmi, tucchaṃ idaṃ vacana’’nti micchāgahaṇaṃ gaṇheyya. Titthiyāpi ‘‘natthi samaṇānaṃ akattabbaṃ nāma, celapaṭikaṃ maddantā āhiṇḍantī’’ti ujjhāyeyyuṃ. Etarahi ca akkamantesu bahū bhikkhū paracittaviduno, te bhabbataṃ jānitvā akkamissanti, abhabbataṃ jānitvā na akkamissanti. Anāgate pana upanissayo mando bhavissati, anāgataṃ na jānissanti, tesu akkamantesu sace patthitaṃ ijjhissati, iccetaṃ kusalaṃ. No ce ijjhissati, ‘‘pubbe bhikkhusaṅghassa adhikāraṃ katvā icchiticchitaṃ labhanti, idāni na labhanti, teyeva maññe bhikkhū paṭipattipūrakā ahesuṃ, ime pana paṭipattiṃ pūretuṃ na sakkontī’’ti manussā vippaṭisārino bhavissantīti imehi tīhi kāraṇehi bhagavā akkamituṃ anicchanto tuṇhī ahosi. Pacchimaṃ janataṃ tathāgato anukampatīti idaṃ pana thero vuttesu kāraṇesu tatiyaṃ kāraṇaṃ sandhāyāha. Maṅgalaṃ icchantīti maṅgalikā.
269「扇子」是指四方形的扇子。「棕榈扇」是指用棕榈叶等制成的圆形扇子。
269.Bījaninti caturassabījaniṃ. Tālavaṇṭanti tālapattādīhi kataṃ maṇḍalikabījaniṃ.
270-275「所谓单叶伞,即棕榈叶」,这是在复注中说的。「以百般努力」中,「百」字是多数的同义词,意为「以众多努力」,表示以极大的精勤。Rudhī 指小伤口。
270-275.‘‘Ekapaṇṇacchattaṃ nāma tālapatta’’nti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Kammasatenāti ettha sata-saddo anekapariyāyo, anekena kammenāti attho, mahatā ussāhenāti vuttaṃ hoti. Rudhīti khuddakavaṇaṃ.
278「不系腰带,无论故意或无意进入村落,皆犯。应于记得之处系好后再进入,或返回系好」,这是在复注中说的。以鼓槌形缠绕而作,即是将多股绳合在一起,用各色线缠绕,做成类似鼓槌的形状。因此,在第二波罗夷的注释中说:「将多股绳合在一起,以一根线紧密缠绕而作,不应称为多股绳,那是可以的。」其中应说的内容,前面已述。所谓「指环腰带」,是不制成四方形状而备的。其边缘呈四方形。所谓「以鼓形」,是指枣核的形状。Pāsanta 指边缘根部。
278. ‘‘Akāyabandhanena sañcicca asañcicca vā gāmappavesane āpatti. Saritaṭṭhānato bandhitvā pavisitabbaṃ nivattitabbaṃ vā’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Murajavaṭṭisaṇṭhānaṃ veṭhetvā katanti bahū rajjuke ekato katvā nānāvaṇṇehi suttehi veṭhetvā murajavaṭṭisadisaṃ kataṃ. Teneva dutiyapārājikavaṇṇanāyaṃ (pārā. aṭṭha. 1.85 pāḷimuttakavinicchaya) vuttaṃ ‘‘bahū rajjuke ekato katvā ekena nirantaraṃ veṭhetvā kataṃ bahurajjukanti na vattabbaṃ, taṃ vaṭṭatī’’ti. Tattha yaṃ vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttameva. Muddikakāyabandhanaṃ nāma caturassaṃ akatvā sajjitaṃ. Pāmaṅgadasā caturassā. Mudiṅgasaṇṭhānenāti varakasīsākārena. Pāsantoti dasāmūlaṃ.
280-282280-282.“秃头圈”指花环工匠等所制作之物。“以标准指”是就木匠指而言。此处其余内容,依巴利文与注释即可明了。
280-282.Muṇḍavaṭṭīti mallakammakarādayo. Pamāṇaṅgulenāti vaḍḍhakīaṅgulaṃ sandhāya vuttaṃ. Sesamettha pāḷito aṭṭhakathāto ca suviññeyyameva.