大犍度·锻匠剃头者等事的讨论
1. 大篇义注 · 110 段
锻匠剃头者等事的讨论
Kammārabhaṇḍuvatthādikathā
98-9“锻匠光头”是指头光秃如同秤杆支点般平滑的人,也就是金匠的儿子,这里说的是五髻这个年轻男孩。“为剃发之事告知僧团”,意思是:我允许为了剃发之事向僧团请求许可。这里请求许可的方法是:把界内的比丘们召集起来,将想要出家的人带到那里,然后说三遍、两遍或一遍:“尊者,我为这个男孩的剃发之事告知僧团。”在这里,说“我为这个男孩的剃发之事告知僧团”,或者说“我为这个男孩的出家作沙门之事告知僧团”,或者说“我为这个男孩的出家之事告知僧团”,或者说“这个人想成为沙门”,或者说“这个人想出家”,这些说法都是可以的。
98-9.Kammārabhaṇḍūti tulādhāramuṇḍako suvaṇṇakāraputto, pañcasikho taruṇadārakoti vuttaṃ hoti. Saṅghaṃ apaloketuṃ bhaṇḍukammāyāti saṅghaṃ bhaṇḍukammatthāya āpucchituṃ anujānāmīti attho. Tatrāyaṃ āpucchanavidhi – sīmāpariyāpanne bhikkhū sannipātetvā pabbajjāpekkhaṃ tattha netvā ‘‘saṅghaṃ bhante imassa dārakassa bhaṇḍukammaṃ āpucchāmī’’ti tikkhattuṃ vā dvikkhattuṃ vā sakiṃ vā vattabbaṃ. Ettha ca ‘‘imassa dārakassa bhaṇḍukammaṃ āpucchāmī’’tipi ‘‘imassa samaṇakaraṇaṃ āpucchāmī’’tipi ‘‘imassa pabbājanaṃ āpucchāmī’’tipi ‘‘ayaṃ samaṇo hotukāmo’’tipi ‘‘ayaṃ pabbajitukāmo’’tipi vattuṃ vaṭṭatiyeva.
如果那里是一个同类区域,确定有十位、二十位或三十位比丘居住,那么即使走到他们站立或坐着的地方,也应当按之前的方式请假。即使不带求出家者,也可以派年轻比丘或沙弥去,用“尊者,有一位求出家者,我们为他剃发之事请假”这样的方式,让他们代为请假,这也是可以的。
Sace sabhāgaṭṭhānaṃ hoti, dasa vā vīsaṃ vā tiṃsaṃ vā bhikkhū vasantīti paricchedo paññāyati, tesaṃ ṭhitokāsaṃ vā nisinnokāsaṃ vā gantvāpi purimanayeneva āpucchitabbaṃ. Pabbajjāpekkhaṃ vināva daharabhikkhū vā sāmaṇere vā pesetvāpi ‘‘eko bhante pabbajjāpekkho atthi tassa bhaṇḍukammaṃ āpucchāmā’’tiādinā nayena āpucchāpetuṃ vaṭṭati.
如果有比丘进入住处或树丛之类的地方睡觉,或者在做沙门该做的事,而想请假的人虽然到处找也没见到他们,心里就认为“我们已经向所有人都请过假了”,那么出家本来就是一件轻便的事,所以出家的人算是好好出家了,让他出家的人也没有犯戒。
Sace keci bhikkhū senāsanaṃ vā gumbādīni vā pavisitvā niddāyanti vā samaṇadhammaṃ vā karonti, āpucchakā ca pariyesantāpi adisvā ‘‘sabbe āpucchitā amhehī’’ti saññino honti, pabbajjā nāma lahukaṃ kammaṃ, tasmā pabbajito supabbajitova pabbājentassāpi anāpatti.
如果那是一座大寺,住着几千位比丘,要把所有比丘都召集起来都很困难,更不用说按次序一一请假了。这种情况下,可以让他站在界内,或者到河边、海边等地方为他剃度出家。但如果他是刚剃头的人、还俗的人、尼乾陀等外道中的某一种人,或者头发只有两指长、不足两指长,那就不需要剪发,因此不用为剃发的事请假,也可以让这样的人出家。但如果头发超过两指长,哪怕只留一小撮发髻,就必须先为剃发的事请假,然后才能让他出家。优波离的事例,在《大分别》中已经说过了。
Sace pana mahāvihāro hoti anekabhikkhusahassāvāso, sabbe bhikkhū sannipātetumpi dukkaraṃ, pageva paṭipāṭiyā āpucchituṃ, khaṇḍasīmāyaṃ vā ṭhatvā nadīsamuddādīni vā gantvā pabbājetabbo. Yo pana navamuṇḍo vā hoti vibbhantako vā nigaṇṭhādīsu aññataro vā dvaṅgulakeso vā ūnadvaṅgulakeso vā, tassa kesacchedanakiccaṃ natthi, tasmā bhaṇḍukammaṃ anāpucchitvāpi tādisaṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Dvaṅgulātirittakeso pana yo hoti antamaso ekasikhāmattadharopi, so bhaṇḍukammaṃ āpucchitvāva pabbājetabbo. Upālivatthu mahāvibhaṅge vuttanayameva.
100所谓“蛇风病”,就是瘟疫。这种病一旦在哪里爆发,那一家的所有人畜都会死光。如果有人打破墙壁或屋顶逃出去,或者跑到别的村子等地方,就能活下来。在这里,父子们也是这样逃过一劫的。因此说:“父子们是剩余者。”
100.Ahivātakarogenāti māribyādhinā; yatra hi so rogo uppajjati, taṃ kulaṃ dvipadacatuppadaṃ sabbaṃ nassati, yo bhittiṃ vā chadanaṃ vā bhinditvā palāyati, tirogāmādigato vā hoti, so muccati. Tathā cettha pitāputtā mucciṃsu. Tena vuttaṃ – ‘‘pitāputtakā sesā hontī’’ti.
驱鸦者:如果有人左手拿着土块坐着,能够把飞来的乌鸦赶走,好让自己吃放在面前的食物,这种人就叫驱鸦者,可以允许他出家。
Kākuḍḍepakanti yo vāmahatthena leḍḍuṃ gahetvā nisinno sakkoti āgatāgate kāke uḍḍāpetvā purato nikkhittaṃ bhattaṃ bhuñjituṃ, ayaṃ kākuḍḍepako nāma, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati.
102“短暂的”是指少量的;意思是只住几天。
102.Ittaroti appamattako; katipāhameva vāso bhavissatīti attho.
103“以少众”是指人数不足的众,也就是比丘僧团人数很少。“以不精通者”一直到“终生”这句:在这里,如果他找不到比自己年长的老师,那么即使他已经受具足戒六十年或七十年,也还是要在比他晚出家但精通的人面前,蹲坐着、合掌,说:“贤友,请你做我的老师,我依止您而住。”这样说三遍之后,就应该受依止。即使是请假入村的时候,也要蹲坐着、合掌,说:“老师,我请假入村。”这个方法适用于一切请假的情况。关于五法和六法中没有依止的人应该具备多少所闻,在《比丘尼教诫注释》中已经说过。因为没有那个,所以是少闻;因为有那个,所以是多闻,应该这样理解。其余部分按照前面所说的方法理解。
103.Ogaṇenāti parihīnagaṇena; appamattakena bhikkhusaṅghenāti attho. Abyattena yāvajīvanti ettha sacāyaṃ vuḍḍhataraṃ ācariyaṃ na labhati, upasampadāya saṭṭhivasso vā sattativasso vā hotu, navakatarassāpi byattassa santike ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ācariyo me āvuso hohi, āyasmato nissāya vacchāmī’’ti evaṃ tikkhattuṃ vatvā nissayo gahetabbova. Gāmappavesanaṃ āpucchantenāpi ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā gāmappavesanaṃ āpucchāmi ācariyā’’ti vattabbaṃ. Esa nayo sabbaāpucchanesu. Pañcakachakkesu cettha yattakaṃ sutaṃ nissayamuttakassa icchitabbaṃ, taṃ bhikkhunovādakavaṇṇanāyaṃ vuttaṃ. Tassa natthitāya ca appassuto; atthitāya ca bahussutoti veditabbo. Sesaṃ vuttanayeneva.
罗睺罗的故事
Rāhulavatthukathā
105向迦毗罗卫方向游行而去——这里有一段前后经过的说明。据说,净饭大王从菩萨出家那天起,就一直竖着耳朵听消息,想知道“我儿子出家时说‘我要成佛’,他到底成佛了没有”。他听到世尊精勤修行、证得正觉、转法轮等事情后,又听说“现在我儿子住在王舍城一带”,就命令一位大臣:“孩子啊,我老了,年纪大了,但愿我活着的时候能见到儿子。”那位大臣答应“好”,就带着一千人前往王舍城,礼拜世尊的双足后坐下。世尊为他说法,他生起信心,请求出家并受具足戒。于是世尊以“善来比丘”的方式让他受具足戒。他和随从们证得阿拉汉果后,就留在那里享受果定的快乐。国王又用同样的办法派了另外八位使者,他们也都和随从一起证得阿拉汉果,留在那里。对于“他们因如此这般缘故不回来”这一点,连一点消息都没有人向国王报告。
105.Yenakapilavatthu tena cārikaṃ pakkāmīti ettha ayaṃ anupubbikathā. Suddhodanamahārājā kira bodhisattassa abhinikkhamanadivasato paṭṭhāya ‘‘mama putto buddho bhavissāmīti nikkhanto, jāto nu kho buddho’’ti pavattisavanatthaṃ ohitasotova viharati. So bhagavato padhānacariyañca sambodhiñca dhammacakkappavattanādīni ca suṇanto ‘‘idāni kira me putto rājagahaṃ upanissāya viharatī’’ti sutvā ekaṃ amaccaṃ āṇāpesi – ‘‘ahaṃ tāta vuḍḍho mahallako, sādhu me jīvantasseva puttaṃ dassehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā purisasahassaparivāro rājagahaṃ gantvā bhagavato pāde vanditvā nisīdi. Athassa bhagavā dhammakathaṃ kathesi, so pasīditvā pabbajjañceva upasampadañca yāci. Tato naṃ bhagavā ehibhikkhūpasampadāya upasampādesi , so sapariso arahattaṃ patvā tattheva phalasamāpattisukhaṃ anubhavamāno vihāsi. Rājā teneva upāyena aparepi aṭṭha dūte pahiṇi, tepi sabbe saparisā tatheva arahattaṃ patvā tattheva vihariṃsu. ‘‘Iminā nāma kāraṇena te nāgacchantī’’ti rañño koci pavattimattampi ārocento natthi.
那时,国王想派一个名叫迦留陀夷的大臣去,此人与菩萨是同一天出生的。国王像之前那样请求他,他说:“如果我能出家,我就去让他见您。”国王便派他去,说:“即使你出家了,也要让我见到儿子。”他也带着一千人随行前往,同样和随从一起证得了阿拉汉果。有一天,当所有谷物都已收割完毕、农活都已放下、乡间百姓闲暇无事、陆生和水生的花都已盛开、道路适合行走的时候,他礼敬世尊,用大约六十首偈颂赞叹了旅途。世尊问:“这是为什么?”他回答说:“尊者,您的父亲净饭大王已经年迈,他派我来,说:‘趁我还活着,让我见见儿子。’尊者,恳请世尊摄受亲族,现在正是启程游化的时候。”世尊说:“既然如此,去通知僧团,让比丘们完成远行前的准备工作。”“好的,尊者。”长老照办了。世尊由来自鸯伽和摩揭陀的一万名良家子弟,以及来自迦毗罗卫的一万名比丘,总共两万名漏尽者围绕,从王舍城出发,前往距王舍城六十由旬的迦毗罗卫。他每天走一由旬,打算两个月到达,于是不紧不慢地踏上了游化之路。因此经中说:“他向迦毗罗卫方向游化而去。”
Atha rājā bodhisattena saddhiṃ ekadivasaṃjātaṃ kāḷudāyiṃ nāma amaccaṃ pahiṇitukāmo purimanayeneva yāci, so ‘‘sace ahaṃ pabbajituṃ labhāmi, dassessāmī’’ti āha. Taṃ rājā ‘‘pabbajitvāpi me puttaṃ dassehī’’ti pahiṇi; sopi purisasahassaparivāro gantvā tatheva saparivāro arahattaṃ pāpuṇi. So ekadivasaṃ sambhatesu sabbasassesu vissaṭṭhakammantesu janapadamanussesu pupphitesu thalajajalajapupphesu paṭipajjanakkhame magge bhagavantaṃ vanditvā saṭṭhimattāhi gāthāhi gamanavaṇṇaṃ vaṇṇesi. Bhagavā ‘‘kimeta’’nti pucchi. ‘‘Bhante tumhākaṃ pitā suddhodanamahārājā mahallakomhi, jīvantasseva me puttaṃ dassehī’’ti maṃ pesesi, sādhu bhante bhagavā ñātakānaṃ saṅgahaṃ karotu, kālo cārikaṃ pakkamitunti. Tena hi saṅghassa ārocehi, ‘‘bhikkhū gamiyavattaṃ pūressantī’’ti. ‘‘Sādhu bhante’’ti thero tathā akāsi. Bhagavā aṅgamagadhavāsīnaṃ kulaputtānaṃ dasahi sahassehi kapilavatthuvāsīnaṃ dasahīti sabbeheva vīsatisahassehi khīṇāsavehi parivuto rājagahā nikkhamitvā rājagahato saṭṭhiyojanikaṃ kapilavatthuṃ divase divase yojanaṃ gacchanto dvīhi māsehi pāpuṇissāmīti aturitacārikaṃ pakkāmi. Tena vuttaṃ – ‘‘yena kapilavatthu tena cārikaṃ pakkāmī’’ti.
世尊这样离开后,优陀夷长老从出发那天起,就在净饭大王的家里受用饭食。国王先供养长老,用香粉擦净他的钵,装满最好的食物,放在长老手里说:“请交给世尊。”长老也照这样做了。于是世尊在旅途中,一直享用国王供养的钵食。长老每天吃完饭,都会向国王报告:“今天世尊已经走到这里了。”他还讲说与佛陀功德有关的法义,让释迦族人对世尊生起信心。正因为这样,世尊把他列为第一,说:“比丘们,在我的比丘弟子中,最能令在家人生起信心的,就是迦留陀夷。”
Evaṃ pakkante ca bhagavati udāyitthero nikkhantadivasato paṭṭhāya suddhodanamahārājassa gehe bhattakiccaṃ karoti. Rājā theraṃ parivisitvā pattaṃ gandhacuṇṇena ubbaṭṭetvā uttamabhojanassa pūretvā ‘‘bhagavato dehī’’ti therassa hatthe ṭhapeti. Theropi tatheva karoti. Iti bhagavā antarāmagge raññoyeva piṇḍapātaṃ paribhuñji. Theropi ca bhattakiccāvasāne divase divase rañño āroceti ‘‘ajja bhagavā ettakaṃ āgato’’ti, buddhaguṇapaṭisaṃyuttāya ca kathāya sākiyānaṃ bhagavati saddhaṃ uppādesi. Teneva naṃ bhagavā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ kulappasādakānaṃ yadidaṃ kāḷudāyī’’ti etadagge ṭhapesi.
释迦族人听说世尊快要到了,也都聚在一起,说:“我们要去见一见亲族里最尊贵的人。”他们一边打量世尊住的地方,觉得榕树释迦园很幽静可爱,就让人把那里全部收拾布置好,然后手里拿着香、花等物去迎接。他们先派了打扮得漂漂亮亮的年幼城童和城女,接着又派了王子和公主,随后自己才跟上去,用香、花、香粉等供养世尊,把世尊迎到榕树园。在那里,世尊被两万漏尽者围绕,坐在铺设好的殊胜佛座上。释迦族人生来就傲慢,又固执于傲慢,他们心想:“悉达多太子比我们还年轻,是我们的弟弟、外甥、儿子、孙子。”于是对年幼的王子们说:“你们去礼拜,我们坐在后面。”
Sākiyāpi kho anuppatte bhagavati ‘‘amhākaṃ ñātiseṭṭhaṃ passissāmā’’ti sannipatitvā bhagavato vasanaṭṭhānaṃ vīmaṃsamānā nigrodhasakkassa ārāmo ramaṇīyoti sallakkhetvā tattha sabbaṃ paṭijagganavidhiṃ kāretvā gandhapupphādihatthā paccuggamanaṃ karontā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍite daharadahare nāgarikadārake ca dārikāyo ca paṭhamaṃ pahiṇiṃsu, tato rājakumāre ca rājakumārikāyo ca tesaṃ anantarā sāmaṃ gantvā gandhapupphacuṇṇādīhi pūjayamānā bhagavantaṃ gahetvā nigrodhārāmameva agamaṃsu. Tatra bhagavā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto paññattavarabuddhāsane nisīdi. Sākiyā mānajātikā mānathaddhā, te ‘‘siddhatthakumāro amhehi daharatarova amhākaṃ kaniṭṭho, bhāgineyyo, putto, nattā’’ti cintetvā daharadahare rājakumāre āhaṃsu – ‘‘tumhe vandatha, mayaṃ tumhākaṃ piṭṭhito nisīdissāmā’’ti.
当他们这样坐着时,世尊观察了他们的心意,心想:“我的亲族不肯礼拜我,来吧,我要让他们礼拜。”于是,世尊进入以神通为基础的第四禅,出定后以神通力升上空中,把脚上的尘土洒落在他们头上,就像在甘达姆巴树下显现双神变一样,示现了神通。国王看到这稀有之事,说道:“世尊,在您的诞生庆典那天,您被抱到婆罗门面前礼拜时,您的双脚翻转过来,落在婆罗门头顶上,我见到后便礼拜了您,这是我第一次礼拜。在播种庆典那天,您躺在阎浮树荫下的吉祥床上,我看到阎浮树荫没有移动,便礼拜了您的双足,这是我第二次礼拜。如今,我又见到这前所未见的神变,再次礼拜您的双足,这是我第三次礼拜。”
Tesu evaṃ nisinnesu bhagavā tesaṃ ajjhāsayaṃ oloketvā ‘‘na maṃ ñātī vandanti, handa ne vandāpayissāmī’’ti abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya iddhiyā ākāsaṃ abbhuggantvā tesaṃ sīse pādapaṃsuṃ okiramāno viya kaṇḍambamūle yamakapāṭihāriyasadisaṃ pāṭihāriyamakāsi. Rājā taṃ acchariyaṃ disvā āha – ‘‘bhagavā tumhākaṃ maṅgaladivase brāhmaṇassa vandanatthaṃ upanītānaṃ pāde vo parivattitvā brāhmaṇassa matthake patiṭṭhite disvāpi ahaṃ tumhe vandiṃ, ayaṃ me paṭhamavandanā. Vappamaṅgaladivase jambucchāyāya sirisayane nipannānaṃ vo jambucchāyāya aparivattanaṃ disvāpi pāde vandiṃ, ayaṃ me dutiyavandanā. Idāni imaṃ adiṭṭhapubbaṃ pāṭihāriyaṃ disvāpi tumhākaṃ pāde vandāmi, ayaṃ me tatiyavandanā’’ti.
净饭大王礼拜世尊之后,释迦族里没有一个人还站着不拜,全都礼拜了。就这样,世尊让亲族们都行了礼,然后从空中降下来,坐在准备好的座位上。世尊坐下后,亲族聚会达到了最隆重的程度,所有人都一心一意地聚在一起。这时,大云降下莲花雨,红褐色的雨水往下倾流,发出声响,但没有任何人身上落下一滴。大家看到这个景象,都感到惊奇稀有。世尊说:“不是今天亲族聚会才降下莲花雨,过去也降过。”就着这个因缘,世尊讲了《须大拏本生》。听完说法,所有人都起身礼拜,右绕之后离去。没有任何一个国王或大臣说了“明天请到我家受供”之后才离开的。
Suddhodanamahārājena pana vandite bhagavati avanditvā ṭhito nāma ekasākiyopi nāhosi, sabbeyeva vandiṃsu. Iti bhagavā ñātayo vandāpetvā ākāsato oruyha paññatte āsane nisīdi. Nisinne bhagavati sikhāppatto ñātisamāgamo ahosi, sabbe ekaggā sannipatiṃsu. Tato mahāmegho pokkharavassaṃ vassi, tambavaṇṇamudakaṃ heṭṭhā viravantaṃ gacchati. Kassaci sarīre ekabindumattampi na patati, taṃ disvā sabbe acchariyabbhutajātā ahesuṃ. Bhagavā ‘‘na idāneva mayhaṃ ñātisamāgame pokkharavassaṃ vassati, atītepi vassī’’ti imissā aṭṭhuppattiyā vessantarajātakaṃ kathesi. Dhammadesanaṃ sutvā sabbe uṭṭhāya vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu. Ekopi rājā vā rājamahāmatto vā ‘‘sve amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti vatvā gato nāma natthi.
第二天,世尊在两万比丘的簇拥下,进入迦毗罗卫城乞食。没有人出来迎接,也没有人邀请他,或者接过他的钵。世尊站在城门的门槛石上,心里盘算:“过去诸佛在故乡城市里乞食时,是怎么走的呢?是不按顺序、专往有权势的人家去,还是次第挨家乞食呢?”接着他观察诸佛的做法,发现没有哪一尊佛是挑着人家乞食的,于是下定决心:“我现在也要继承这个传统、这个规矩,将来我的弟子们也学我的样子,圆满履行乞食的行仪。”于是世尊从城边第一家开始,一户接一户地依次乞食。
“圣者悉达多太子在乞食!”这个消息传开后,人们纷纷从四五层高楼宫殿的狮子窗里探出头来,争相观看。罗睺罗的母亲耶输陀罗王后也心想:“听说圣者太子当年在这座城里,以盛大的王威,乘坐金轿等巡游,如今剃除了须发,身穿袈裟,手拿瓦钵在乞食,不知道还端不端庄?”她打开狮子窗向外望去,只见世尊以种种光色照亮了城中的街道,具足佛陀的威仪,光明赫赫。于是她从顶髻一直到脚掌,用八首名为“人狮偈”的偈颂赞叹世尊,然后来到国王面前,禀告说:“您的儿子在乞食。”
国王听了,心里震动,用手整理好衣袍,急急忙忙地出去,快步走到世尊面前站定,说道:“尊者,您为什么要让我们羞愧呢?为什么要乞食呢?难道您觉得这么多比丘得不到饭食吗?”世尊回答说:“大王,这是我们的传统做法。”国王说:“尊者,难道我们释迦族的大选王王统不算王统吗?在那个王统里,连一个刹帝利种姓的人乞食都没有过啊。”世尊说:“大王,那是你的王统,而我们的王统是佛陀的王统,过去诸佛都是乞食的。”世尊就站在街道中间这样说——
Bhagavā dutiyadivase vīsatibhikkhusahassaparivāro kapilavatthuṃ piṇḍāya pāvisi, na koci paccuggantvā nimantesi vā pattaṃ vā aggahesi. Bhagavā indakhīle ṭhito āvajjesi – ‘‘kathaṃ nu kho pubbe buddhā kulanagare piṇḍāya cariṃsu, kiṃ uppaṭipāṭiyā issarajanānaṃ gharāni agamaṃsu, udāhu sapadānacārikaṃ cariṃsū’’ti. Tato ekabuddhassapi uppaṭipāṭiyā gamanaṃ adisvā ‘‘mayāpi idāni ayameva vaṃso ayaṃ paveṇī paggahetabbā, āyatiñca me sāvakāpi mameva anusikkhantā piṇḍacāriyavattaṃ pūressantī’’ti koṭiyaṃ niviṭṭhagehato paṭṭhāya sapadānaṃ piṇḍāya carati. ‘‘Ayyo kira siddhatthakumāro piṇḍāya caratī’’ti catubhūmakādīsu pāsādesu sīhapañjaraṃ vivaritvā mahājano dassanabyāvaṭo ahosi. Rāhulamātāpi devī ‘‘ayyaputto kira imasmiṃyeva nagare mahatā rājānubhāvena suvaṇṇasivikādīhi vicaritvā idāni kesamassuṃ ohāretvā kāsāyavatthavasano kapālahattho piṇḍāya carati, ‘‘sobhati nu kho no vā’’ti sīhapañjaraṃ vivaritvā olokayamānā bhagavantaṃ nānāvirāgasamujjalāya sarīrappabhāya nagaravīthiyo obhāsetvā buddhasiriyā virocamānaṃ disvā uṇhīsato paṭṭhāya yāva pādatalā narasīhagāthāhi nāma aṭṭhahi gāthāhi abhitthavitvā rañño santikaṃ gantvā ‘‘tumhākaṃ putto piṇḍāya caratī’’ti rañño ārocesi. Rājā saṃviggahadayo hatthena sāṭakaṃ saṇṭhāpayamāno turitaturitaṃ nikkhamitvā vegena gantvā bhagavato purato ṭhatvā āha – ‘‘kiṃ bhante amhe lajjāpetha, kimatthaṃ piṇḍāya caratha, kiṃ ettakānaṃ bhikkhūnaṃ na sakkā bhattaṃ laddhunti evaṃsaññino ahuvatthā’’ti. Vaṃsacārittametaṃ mahārāja amhākanti. Nanu bhante amhākaṃ mahāsammatakhattiyavaṃso nāma vaṃso, tattha ca ekakhattiyopi bhikkhācāro nāma natthīti. Ayaṃ mahārāja vaṃso nāma tava vaṃso, amhākaṃ pana buddhavaṃso vaṃso nāma, sabbabuddhā ca piṇḍacārikā ahesunti antaravīthiyaṃ ṭhitova –
“要精勤努力,不要放逸,要好好修行善法。
依法而行的人,在这一世和下一世都能安乐地生活。”
‘‘Uttiṭṭhe nappamajjeyya, dhammaṃ sucaritaṃ care; Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā’’ti.
他说了这首偈颂。偈颂结束时,国王证得了入流果。
Imaṃ gāthamāha. Gāthāpariyosāne rājā sotāpattiphalaṃ sacchākāsi.
“应行善法,勿行恶法;
行持正法的人,在这一世和下一世都能安住于安乐。
‘‘Dhammaṃ care sucaritaṃ, na naṃ duccaritaṃ care; Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā’’ti.
他听完这首偈颂后,证得了一来果;听完《护法本生》后,证得了不来果;临终时,他躺在白伞盖下的吉祥卧榻上,就证得了阿拉汉果。对国王来说,并没有林居精勤修行这件事。
Imaṃ pana gāthaṃ sutvā sakadāgāmiphale patiṭṭhāsi, dhammapālajātakaṃ sutvā anāgāmiphale patiṭṭhāsi, maraṇasamaye setacchattassa heṭṭhā sirisayane nipannoyeva arahattaṃ pāpuṇi. Araññavāsena padhānānuyogakiccaṃ rañño nāhosi.
国王证得入流果后,接过世尊的钵,把世尊和随行大众一起请上大宫殿,用精美的嚼食和啖食供养。饮食结束后,除了罗睺罗的母亲以外,所有后宫眷属都来礼拜世尊。她虽然被侍从们劝道:“去礼拜圣太子吧”,却说:“如果我真有功德,圣太子自己会来;他来了,我就礼拜。”于是没有去。这时世尊让国王接过钵,与两位上首弟子一同前往公主的寝宫,说道:“公主随心礼拜时,什么都不要说。”然后坐在铺设好的座位上。她迅速赶来,抱住世尊的脚踝,用头顶触碰世尊的脚背,反复转动,随心礼拜。
Sotāpattiphalañca sacchikatvā eva pana bhagavato pattaṃ gahetvā saparisaṃ bhagavantaṃ mahāpāsādaṃ āropetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisi. Bhattakiccāvasāne sabbaṃ itthāgāraṃ āgantvā bhagavantaṃ vandi ṭhapetvā rāhulamātaraṃ. Sā pana ‘‘gaccha ayyaputtaṃ vandāhī’’ti parijanena vuccamānāpi ‘‘sace mayhaṃ guṇo atthi, sayameva ayyaputto āgamissati , āgataṃ naṃ vandissāmī’’ti vatvā na agamāsi. Atha bhagavā rājānaṃ pattaṃ gāhāpetvā dvīhi aggasāvakehi saddhiṃ rājadhītāya sirigabbhaṃ gantvā ‘‘rājadhītā yathāruciyā vandamānā na kiñci vattabbā’’ti vatvā paññatte āsane nisīdi. Sā vegena āgantvā gopphakesu gahetvā pādapiṭṭhiyaṃ sīsaṃ parivattetvā parivattetvā yathājjhāsayaṃ vandi.
国王对世尊讲述了公主对世尊所具有的慈爱、敬重等种种功德。世尊说:“大王,如今她智慧已经成熟,在你的保护下能守护好自己,这并不稀奇。过去她无人保护,在山脚下游荡,智慧还未成熟时,就已经能守护自己了。”说完,世尊便讲说了《月紧那罗本生》。
Rājā rājadhītāya bhagavati sinehabahumānādiguṇasampattiṃ kathesi. Bhagavā ‘‘anacchariyaṃ mahārāja yaṃ idāni paripakke ñāṇe tayā rakkhiyamānā rājadhītā attānaṃ rakkhi, sā pubbe anārakkhā pabbatapāde vicaramānā aparipakke ñāṇe attānaṃ rakkhī’’ti vatvā candakinnarījātakaṃ kathesi.
就在同一天,难陀王子举行了剃发、加冠、新居落成、婚礼和白伞这五种大庆典。世尊让难陀拿好钵,说了祝福的话,就从座位上起身离开了。国中第一美女看见王子正往外走,就伸长脖子望着他说:圣尊夫君,您可要快点回来啊。难陀虽然想对世尊说请把钵拿回去,却不敢开口,就这样一路走到了寺院。世尊不顾难陀心里不愿意,还是让他出家了。就这样,世尊来到迦毗罗卫城后,在第二天让难陀出了家。
Taṃdivasameva ca nandarājakumārassa kesavissajjanaṃ paṭṭabandho gharamaṅgalaṃ āvāhamaṅgalaṃ chattamaṅgalanti pañca mahāmaṅgalāni honti. Bhagavā nandaṃ pattaṃ gāhāpetvā maṅgalaṃ vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Janapadakalyāṇī kumāraṃ gacchantaṃ disvā ‘‘tuvaṭaṃ kho ayyaputta āgaccheyyāsī’’ti vatvā gīvaṃ pasāretvā olokesi. Sopi bhagavantaṃ ‘‘pattaṃ gaṇhathā’’ti vattuṃ avisahamāno vihāraṃyeva agamāsi. Taṃ anicchamānaṃyeva bhagavā pabbājesi. Iti bhagavā kapilapuraṃ āgantvā dutiyadivase nandaṃ pabbājesi.
第七天,罗睺罗的母亲把王子打扮好,派他到世尊那里去,说:孩子,你看那位被两万沙门众围绕、肤色如金、形貌如梵天一样的沙门,他就是你的父亲。他曾经拥有巨大的财富,可自从他出家离开后,我们就再也没见过那些财富。去吧,向他讨要遗产。孩子,我将撑起华盖做转轮王,我需要钱财,把钱给我。因为儿子本来就是父亲财产的主人。罗睺罗王子一到世尊跟前,就感受到父亲的慈爱,心里欢喜,说道:沙门,您的身影真清凉啊。他还说了许多其他适合自己身份的话,然后站在一旁。世尊吃完饭,作了随喜祝福,就从座位上起身离开了。王子也跟着世尊后面走,一边走一边说:沙门,给我遗产!沙门,给我遗产!因此经中说:次第游行,来到迦毗罗卫……沙门,给我遗产。
Sattame divase rāhulamātā kumāraṃ alaṅkaritvā bhagavato santikaṃ pesesi – ‘‘passa tāta etaṃ vīsatisahassasamaṇaparivutaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ brahmarūpavaṇṇaṃ samaṇaṃ, ayaṃ te pitā, etassa mahantā nidhayo ahesuṃ, tyassa nikkhamanato paṭṭhāya na passāma, gaccha naṃ dāyajjaṃ yāca, ahaṃ tāta kumāro chattaṃ ussāpetvā cakkavattī bhavissāmi, dhanena me attho, dhanaṃ me dehi, sāmiko hi putto pitusantakassā’’ti. Rāhulakumāro bhagavato santikaṃ gantvāva pitusinehaṃ paṭilabhitvā haṭṭhacitto ‘‘sukhā te samaṇa chāyā’’ti vatvā aññampi bahuṃ attano anurūpaṃ vadanto aṭṭhāsi. Bhagavā katabhattakicco anumodanaṃ katvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Kumāropi ‘‘dāyajjaṃ me samaṇa dehi, dāyajjaṃ me samaṇa dehī’’ti bhagavantaṃ anubandhi. Tena vuttaṃ – ‘‘anupubbena cārikaṃ caramāno yena kapilavatthu…pe… dāyajjaṃ me samaṇa dehī’’ti.
这时,世尊吩咐具寿舍利弗。世尊没有让王子回去,随从们也不敢阻拦跟着世尊走的王子。到了寺院后,世尊心想:“这孩子想要属于父亲的财富,可那是随顺轮回、充满过患的。不如我把在菩提树下证得的七种圣财给他,让他成为出世间遗产的主人吧。”于是吩咐具寿舍利弗。吩咐之后又说:“那么,舍利弗,你来让罗睺罗王子出家吧。”因为王子正在求取遗产,所以这话的意思是:为了让他获得出世间的遗产,你应当度他出家。
Athakho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesīti bhagavā kumāraṃ na nivattāpesi, parijanopi bhagavatā saddhiṃ gacchantaṃ nivattetuṃ na visahati. Atha ārāmaṃ gantvā ‘‘yaṃ ayaṃ pitusantakaṃ dhanaṃ icchati, taṃ vaṭṭānugataṃ savighātakaṃ, handassa bodhimaṇḍe paṭiladdhaṃ sattavidhaṃ ariyadhanaṃ demi, lokuttaradāyajjassa naṃ sāmikaṃ karomī’’ti āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi. Āmantetvā ca panāha – ‘‘tena hi tvaṃ sāriputta rāhulakumāraṃ pabbājehī’’ti. Yasmā ayaṃ dāyajjaṃ yācati, tasmā naṃ lokuttaradāyajjapaṭilābhāya pabbājehīti attho.
现在,世尊当初在波罗奈以三皈依开许了出家与具足戒。后来,世尊废止了具足戒,改为以依止师的身份来安立,并以白四羯磨开许了具足戒。然而,出家既没有被废止,也没有被重新开许。因此,未来的比丘们会产生疑惑:“这种出家,过去和具足戒是一样的,那现在到底也应该像具足戒那样通过羯磨仪式来完成,还是仍然通过三皈依来完成呢?”世尊知道这个情况后,想再次以三皈依来开许沙弥出家。于是,法将舍利弗明白了世尊的心意,想请世尊重新开许出家,便说道:“尊者,我该怎么让罗睺罗王子出家呢?”
Idāni yā sā bhagavatā bārāṇasiyaṃ tīhi saraṇagamanehi pabbajjā ca upasampadā ca anuññātā, tato yasmā upasampadaṃ paṭikkhipitvā garubhāve ṭhapetvā ñatticatutthena kammena upasampadā anuññātā, pabbajjā pana neva paṭikkhittā, na puna anuññātā, tasmā anāgate bhikkhūnaṃ vimati uppajjissati – ‘‘ayaṃ pabbajjā nāma pubbe upasampadāsadisā, kiṃ nu kho idānipi upasampadā viya kammavācāya eva kattabbā, udāhu saraṇagamanehī’’ti. Imañca panatthaṃ viditvā bhagavā puna tīhi saraṇagamanehi sāmaṇerapabbajjaṃ anujānitukāmo, tasmā dhammasenāpati taṃ bhagavato ajjhāsayaṃ viditvā bhagavantaṃ puna pabbajjaṃ anujānāpetukāmo āha – ‘‘kathāhaṃ bhante rāhulakumāraṃ pabbājemī’’ti.
当时,具寿舍利弗让罗睺罗王子出家:大目犍连长老为王子剃掉头发,给了他袈裟,并授了三皈依。大迦叶长老担任教诫师。不过,因为出家与具足戒都以戒师为根本,在这件事上戒师才是主导者,而不是教诫师,所以经中说:“当时,具寿舍利弗让罗睺罗王子出家。”
Atha kho āyasmā sāriputto rāhulakumāraṃ pabbājesīti kumārassa mahāmoggallānatthero kese chinditvā kāsāyāni datvā saraṇāni adāsi. Mahākassapatthero ovādācariyo ahosi. Yasmā pana upajjhāyamūlakā pabbajjā ca upasampadā ca, upajjhāyova tattha issaro, na ācariyo, tasmā vuttaṃ – ‘‘atha kho āyasmā sāriputto rāhulakumāraṃ pabbājesī’’ti.
净饭王听到“王子出家了”这个消息后,心里生起极大的震动,但他还是能把该说的话都说出来。这里要说明:出家人靠乞食过活,如果他对人说“我求一个恩惠”,对方回答“你求吧”,这话并不合适,也不是诸佛的习惯做法,所以经文里说:“乔达摩,诸如来已经超越了恩惠。”意思是:尊者,我求的是对您来说可以给、没有过失的事——您能给,又没有过失,而且我接受之后不会被有智慧的人责备,这就是我求的事。同样的情形,对难陀是这样,对罗睺罗就更严重了。据说,就像对菩萨一样,在吉祥日那天,相师们也为难陀和罗睺罗预言说“会成为转轮王”。于是国王心想:“我要看到儿子当转轮王的荣耀。”他满怀热望,却因为世尊出家而遭受了巨大的失望。后来他又想:“我要看到难陀当转轮王的荣耀。”于是又生起热望,可世尊也让难陀出了家。他忍受了那份痛苦之后,又想:“现在我要看到罗睺罗当转轮王的荣耀。”再次生起热望,世尊却也让罗睺罗出了家。因此,他心里生起了更大的痛苦:“现在家族血脉也断了,还谈什么转轮王的荣耀?”所以经文说:“同样的情形,对难陀是这样,对罗睺罗就更严重了。”不过要知道,国王后来证得了不来果。
Evaṃ ‘‘kumāro pabbajito’’ti sutvā uppannasaṃvegena hadayena athakho suddhodano sakkoti sabbaṃ vattabbaṃ. Tattha yasmā uñchācariyāya jīvato pabbajitassa avisesena ‘‘varaṃ yācāmī’’ti vutte ‘‘yācassū’’ti vacanaṃ appatirūpaṃ, na ca buddhānaṃ āciṇṇaṃ, tasmā ‘‘atikkantavarā kho gotama tathāgatā’’ti vuttaṃ. Yañca bhante kappati yañca anavajjanti yaṃ tumhākañceva dātuṃ kappati, anavajjañca hoti, mama ca sampaṭicchanapaccayā viññūhi na garahitabbaṃ , taṃ yācāmīti attho. Tathā nande adhimattaṃ rāhuleti yatheva kira bodhisattaṃ evaṃ nandampi rāhulampi maṅgaladivase nemittakā ‘‘cakkavattī bhavissatī’’ti byākariṃsu. Atha rājā ‘‘puttassa cakkavattisiriṃ passissāmī’’ti ussāhajāto bhagavato pabbajjāya mahantaṃ icchāvighātaṃ pāpuṇi. Tato ‘‘nandassa cakkavattisiriṃ passissāmī’’ti ussāhaṃ janesi, tampi bhagavā pabbājesi. Iti tampi dukkhaṃ adhivāsetvā ‘‘idāni rāhulassa cakkavattisiriṃ passissāmī’’ti ussāhaṃ janesi, tampi bhagavā pabbājesi. Tenassa ‘‘idāni kulavaṃsopi pacchinno, kuto cakkavattisirī’’ti adhikataraṃ dukkhaṃ uppajji. Tena vuttaṃ – ‘‘tathā nande adhimattaṃ rāhule’’ti. Rañño pana ito pacchā anāgāmiphalappatti veditabbā.
“善哉,尊者们!”他为什么这样说呢?据说他是这样想的:“像我这样,身为佛的弟子、法的弟子、僧的弟子,在自己最疼爱的儿子出家时,都受不了与亲人分离的痛苦,其他人面对儿孙出家,又怎么承受得了呢?所以,但愿别人先不要遭遇这样的痛苦。”于是他这样说了。世尊说:“国王是在讲导向出离的教法。”说完法谈之后,世尊制定了学处:“诸比丘,没有得到父母允许的儿子,不应让他出家。”
Sādhu bhante ayyāti idaṃ kasmā āha? So kira cintesi – ‘‘yatra hi nāma ahampi buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako samāno attano piyataraputte pabbājiyamāne ñātiviyogadukkhaṃ adhivāsetuṃ na sakkomi, aññe janā puttanattakesu pabbājitesu kathaṃ adhivāsessanti, tasmā aññesampi tāva evarūpaṃ dukkhaṃ mā ahosī’’ti āha. Bhagavā ‘‘sāsane niyyānikakāraṇaṃ rājā vadatī’’ti dhammakathaṃ katvā ‘‘na bhikkhave ananuññāto mātāpitūhi putto pabbājetabbo’’ti sikkhāpadaṃ paññapesi.
这里,“父母”是指亲生父母。如果父母都还在,两个人都要征得同意。如果父亲已经去世,或者母亲已经去世,就征得还在世的那一方的同意。即使父母已经出家了,也一样要征得同意。征得同意时,应该自己亲自去请求同意,或者派别人去,或者就对那个人说:“你去,向父母请求同意之后再回来。”如果他说“我已经得到同意了”,就应该相信他的话,让他出家。如果父亲自己已经出家,也想让儿子出家,那也必须先征得母亲同意才能让他出家。如果母亲想让女儿出家,也必须先征得父亲同意才能让她出家。如果父亲不要妻儿,跑掉了,母亲把儿子交给比丘们说“请让他出家”,被问到“他父亲在哪里”时,她说“跑去玩‘心之游戏’了”,这种情况可以让他出家。如果母亲跟某个男人私奔了,父亲说“请让他出家”而把儿子交出来,这里也同样适用。如果父亲出门在外,母亲同意儿子出家,说“请让他出家”,被问到“他父亲在哪里”时,她说“你们管他父亲做什么?我来负责”,这种情况可以让他出家。这是《库伦达疏》里说的。
Tattha mātāpitūhīti jananijanake sandhāya vuttaṃ. Sace dve atthi, dvepi āpucchitabbā. Sace pitā mato mātā vā, yo jīvati so āpucchitabbo. Pabbajitāpi āpucchitabbāva. Āpucchantena sayaṃ vā gantvā āpucchitabbaṃ, añño vā pesetabbo, so eva vā pesetabbo ‘‘gaccha mātāpitaro āpucchitvā ehī’’ti. Sace ‘‘anuññātomhī’’ti vadati, saddahantena pabbājetabbo. Pitā sayaṃ pabbajito puttampi pabbājetukāmo hoti, mātaraṃ āpucchitvāva pabbājetu. Mātā vā dhītaraṃ pabbājetukāmā, pitaraṃ āpucchitvāva pabbājetu. Pitā puttadārena anatthiko palāyi, mātā ‘‘imaṃ pabbājethā’’ti puttaṃ bhikkhūnaṃ deti, ‘‘pitāssa kuhi’’nti vutte ‘‘cittakeḷiyaṃ kīḷituṃ palāto’’ti vadati, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Mātā kenaci purisena saddhiṃ palātā hoti, pitā pana ‘‘pabbājethā’’ti deti, etthāpi eseva nayo. Pitā vippavuttho hoti, mātā puttaṃ ‘‘pabbājethā’’ti anujānāti, ‘‘pitā tassa kuhi’’nti vutte ‘‘kiṃ tumhākaṃ pitarā, ahaṃ jānissāmī’’ti vadati, pabbājetuṃ vaṭṭatīti kurundiyaṃ vuttaṃ.
如果父母已经去世,孩子是在继母等人身边养大的,那么当他要出家时,亲属们可能会争吵或指责,所以为了避免争执,必须先征得同意才能让他出家。如果没有征得同意就让他出家,并不犯戒。小时候把他接来抚养的人,就算是他的父母,对他们也同样适用这个规则。儿子依靠自己生活,而不是依靠父母。即使他是国王,也还是必须先征得同意才能出家。如果已经得到父母允许出了家,后来他又还俗,哪怕还俗再出家一百次,每次回来时都还是要重新征得同意才能让他出家。如果父母这样说:“这人还俗回家后不给我们做事,出家后又不尽你们的义务,以后不用再问他了,他什么时候来,你们就什么时候让他出家。”像这样被父母放手之后,即使不再征得同意,也可以让他出家。
Mātāpitaro matā, dārako cūḷamātādīnaṃ santike saṃvaddho, tasmiṃ pabbājiyamāne ñātakā kalahaṃ vā karonti, khiyyanti vā, tasmā vivādupacchedanatthaṃ āpucchitvāva pabbājetabbo. Anāpucchā pabbājentassa pana āpatti natthi. Daharakāle gahetvā posanakā mātāpitaro nāma honti, tesupi eseva nayo. Putto attānaṃ nissāya jīvati, na mātāpitaro. Sacepi rājā hoti, āpucchitvāva pabbājetabbo. Mātāpitūhi anuññāto pabbajitvā puna vibbhamati, sacepi satakkhattuṃ pabbajitvā vibbhamati, āgatāgatakāle punappunaṃ āpucchitvāva pabbājetabbo. Sace evaṃ vadanti – ‘‘ayaṃ vibbhamitvā gehaṃ āgato amhākaṃ kammaṃ na karoti, pabbajitvā tumhākaṃ vattaṃ na pūreti, natthi imassāpucchanakiccaṃ, āgatāgataṃ pabbājeyyāthā’’ti evaṃ nissaṭṭhaṃ puna anāpucchāpi pabbājetuṃ vaṭṭati.
如果有人在孩子还很小的时候就把他交出去,说“这孩子给你们了,你们想让他出家的时候就让他出家”,那么这孩子后来再来时,不用再征求同意就可以让他出家。但如果是在孩子很小的时候,父母已经同意说“尊者,请让这孩子出家”,后来孩子长大了,父母又不同意,那就不可以不经同意让他出家。有人和父母吵了架,跑来说“请让我出家”。如果对他说“先去征得同意再来”,他却说“我不去。你们要是不让我出家,我就烧掉精舍,或者拿刀砍你们,或者对你们的亲戚和护持者毁坏园林等等,给他们制造灾祸;或者从树上跳下来死掉;或者钻进盗贼堆里;或者跑到别的国家去”——那么为了保住他的命,就应该让他出家。如果他的父母后来跑来质问:“你们为什么让我们的儿子出家?”就把事情告诉他们,说:“我们是为了保住他才让他出家的,你们与儿子知晓(自行处理)。”如果他爬上树说“我要跳下去”,已经松开手脚,这时候让他出家也是应该的。
Yopi daharakāleyeva ‘‘ayaṃ tumhākaṃ dinno, yadā icchatha, tadā pabbājeyyāthā’’ti evaṃ dinno hoti, sopi āgatāgato puna anāpucchāva pabbājetabbo. Yaṃ pana daharakāleyeva ‘‘imaṃ bhante pabbājeyyāthā’’ti anujānitvā pacchā vuḍḍhippattakāle nānujānanti, ayaṃ na anāpucchā pabbājetabbo. Eko mātāpitūhi saddhiṃ bhaṇḍitvā ‘‘pabbājetha ma’’nti āgacchati, ‘‘āpucchitvā ehī’’ti ca vutto ‘‘nāhaṃ gacchāmi, sace maṃ na pabbājetha, vihāraṃ vā jhāpemi, satthena vā tumhe paharāmi, tumhākaṃ ñātakaupaṭṭhākānaṃ vā ārāmacchedanādīhi anatthaṃ uppādemi, rukkhā vā patitvā marāmi, coramajjhaṃ vā pavisāmi, desantaraṃ vā gacchāmī’’ti vadati, taṃ jīvasseva rakkhaṇatthāya pabbājetuṃ vaṭṭati. Sace panassa mātāpitaro āgantvā ‘‘kasmā amhākaṃ puttaṃ pabbājayitthā’’ti vadanti, tesaṃ tamatthaṃ ārocetvā ‘‘rakkhaṇatthāya naṃ pabbājayimha, paññāyatha tumhe puttenā’’ti vattabbā. ‘‘Rukkhā patissāmī’’ti āruhitvā pana hatthapāde muñcantaṃ pabbājetuṃ vaṭṭatiyeva.
一个人即使独自去了外地,请求出家,如果他出发前已经征得了父母同意,就可以给他出家。如果没有征得同意,就应该派一个年轻比丘去替他征得同意,然后再给他出家——如果路途太远的话;也可以先给他出家,再让他和比丘们一起去见父母。不过《库伦达注》里说:“如果路途遥远,又要穿过大片荒野,心里想着‘我们去了以后再征得同意’,就可以给他出家。”如果父母有很多儿子,他们这样说:“尊者,这些孩子里您想度哪个出家,就度哪个吧。”那就先观察一下孩子们,然后随自己的意愿给其中哪一个出家。即使整个家族或整个村庄都已经允许了,说:“尊者,在这个家族里或这个村庄里,您想度哪个出家,就度哪个吧。”那也是随自己的意愿给哪一个出家。
Ekopi videsaṃ gantvā pabbajjaṃ yācati, āpucchitvā ce gato, pabbājetabbo. No ce daharabhikkhuṃ pesetvā āpucchāpetvā pabbājetabbo, atidūrañce hoti; pabbājetvāpi bhikkhūhi saddhiṃ pesetvā dassetuṃ vaṭṭati. Kurundiyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘sace dūraṃ hoti maggo ca mahākantāro, ‘gantvā āpucchissāmā’ti pabbājetuṃ vaṭṭatī’’ti. Sace pana mātāpitūnaṃ bahū puttā honti, evañca vadanti – ‘‘bhante etesaṃ dārakānaṃ yaṃ icchatha, taṃ pabbājeyyāthā’’ti. Dārake vīmaṃsitvā yaṃ icchati, so pabbājetabbo. Sacepi sakalena kulena vā gāmena vā anuññātaṃ hoti ‘‘bhante imasmiṃ kule vā gāme vā yaṃ icchatha, taṃ pabbājeyyāthā’’ti. Yaṃ icchati, so pabbājetabboti.
而所谓“他努力到何种程度”,也就是他能力所及的范围。
Yāvatakevā pana ussahatīti yattake sakkoti.
学处罚业事例讲述
Sikkhāpadadaṇḍakammavatthukathā
106在十条学处里,违犯前五条是驱摈的事例,违犯后五条是惩罚的事例。
106. Dasasu sikkhāpadesu purimānaṃ pañcannaṃ atikkamo nāsanavatthu , pacchimānaṃ atikkamo daṇḍakammavatthu.
107不恭敬:比丘们不把他安立在上座的位置、有权威的位置上。行为不相应:不能共同生活,意思是生活方式不同。为无利而努力:想方设法让他们得不到利养。为损害:为了带来灾祸。为无住处:努力想着“怎样才能让他们不住在这个住处”。辱骂、诽谤:辱骂并且用恐吓来威胁。离间:搬弄是非来离间。作障碍:阻止说“不要进这里”。所住或所归之处:他住的地方或进入的地方;这两者都是指他自己的精舍和雨季分配给他的坐卧处。
107.Appatissāti bhikkhū jeṭṭhakaṭṭhāne issariyaṭṭhāne na ṭhapenti. Asabhāgavuttikāti samānajīvikā na bhavanti, visabhāgajīvikāti attho. Alābhāya parisakkatīti yathā lābhaṃ na labhanti; evaṃ parakkamati. Anatthāyāti upaddavāya. Avāsāyāti ‘‘kinti imasmiṃ āvāse na vaseyyu’’nti parakkamati. Akkosati paribhāsatīti akkosati ceva bhayadassanena ca tajjeti. Bhedetīti pesuññaṃ upasaṃharitvā bhedeti. Āvaraṇaṃ kātunti ‘‘mā idha pavisā’’ti nivāraṇaṃ kātuṃ. Yattha vā vasati yattha vā paṭikkamatīti yattha vasati vā pavisati vā; ubhayenāpi attano pariveṇañca vassaggena pattasenāsanañca vuttaṃ.
对入口之食作障碍,意思是阻止说“今天不要嚼,不要吃”,就这样拦着。比丘们,不应该对入口之食作障碍。在这里,无论是说“不要嚼,不要吃”,还是心想“我要阻止他吃东西”而把钵和袈裟收起来,在所有这些做法里都是恶作。不过,对于行为不端、不听教导的沙弥,执行了体罚之后,把粥、饭、钵或袈裟拿给他看,说“体罚做到这个程度,你就能得到这个”,这样说是可以的。因为世尊说的只是障碍性的体罚。但结集法的长老们说,按照所犯的过失,也可以让他去搬水、搬柴、搬沙等,所以那也是应该做的。而且这必须出于怜悯,心想“他会收敛、会停下来”,不能以“他会完蛋、会还俗”这类邪恶心态,打着“我在执行体罚”的旗号,让他躺在热石头上,或者把石块、砖头等放在他头上,或者让他进入水里。
Mukhadvārikaṃ āhāraṃ āvaraṇaṃ karontīti ‘‘ajja mā khāda, mā bhuñjā’’ti evaṃ nivārenti. Na bhikkhave mukhadvāriko āhāro āvaraṇaṃ kātabboti ettha ‘‘mā khāda, mā bhuñjā’’ti vadatopi ‘‘āhāraṃ nivāressāmī’’ti pattacīvaraṃ anto nikkhipatopi sabbapayogesu dukkaṭaṃ. Anācārassa pana dubbacasāmaṇerassa daṇḍakammaṃ katvā yāguṃ vā bhattaṃ vā pattacīvaraṃ vā dassetvā ‘‘ettake nāma daṇḍakamme āhaṭe idaṃ lacchasī’’ti vattuṃ vaṭṭati. Bhagavatā hi āvaraṇameva daṇḍakammaṃ vuttaṃ. Dhammasaṅgāhakattherehi pana aparādhānurūpaṃ udakadāruvālikādīnaṃ āharāpanampi kātabbanti vuttaṃ, tasmā tampi kātabbaṃ. Tañca kho ‘‘oramissati viramissatī’’ti anukampāya, na ‘‘nassissati vibbhamissatī’’tiādinayappavattena pāpajjhāsayena ‘‘daṇḍakammaṃ karomī’’ti ca uṇhapāsāṇe vā nipajjāpetuṃ pāsāṇiṭṭhakādīni vā sīse nikkhipāpetuṃ udakaṃ vā pavesetuṃ na vaṭṭati.
没有事先请示的障碍等事缘的讲述
Anāpucchāvaraṇavatthuādikathā
108诸比丘,“不禀告戒师”在这里的意思是:如果已经三次对戒师说“你们的沙弥犯了这样的过错,请你们处罚他”,而戒师仍然不作处罚,那就适宜自己来处罚。即使戒师一开始就说“我的沙弥若有过失,你们作处罚”,那也适宜自己处罚。对沙弥是这样,对共住弟子和近住弟子也同样适宜作处罚。
108.Nabhikkhave upajjhāyaṃ anāpucchāti ettha ‘‘tumhākaṃ sāmaṇerassa ayaṃ nāma aparādho, daṇḍakammamassa karothā’’ti tikkhattuṃ vutte, sace upajjhāyo daṇḍakammaṃ na karoti, sayaṃ kātuṃ vaṭṭati. Sacepi āditova upajjhāyo vadati ‘‘mayhaṃ sāmaṇerānaṃ dose sati tumhe daṇḍakammaṃ karothā’’ti kātuṃ vaṭṭatiyeva. Yathā ca sāmaṇerānaṃ evaṃ saddhivihārikantevāsikānampi daṇḍakammaṃ kātuṃ vaṭṭati.
“引诱”的意思是:用“我们会给你钵、会给你衣”这样的话,为了让他们来服侍自己而把他们拉拢过来。诸比丘,不应引诱属于他人的众:在这里,不论是沙弥还是已受具足戒的人,甚至哪怕是破戒比丘,只要他属于别人的众,就不可以把他分裂出来拉走。但可以对他说明过患:“你因为依止破戒者而住,就像为了洗澡而来,却被涂了一身粪。”如果他自己明白过来,去请求戒师或依止师,那就可以给他。
Apalāḷentīti ‘‘tumhākaṃ pattaṃ dassāma, cīvaraṃ dassāmā’’ti attano upaṭṭhānakaraṇatthaṃ saṅgaṇhanti. Na bhikkhave aññassa parisā apalāḷetabbāti ettha sāmaṇerā vā hontu upasampannā vā, antamaso dussīlabhikkhussāpi parassa parisabhūte bhinditvā gaṇhituṃ na vaṭṭati, ādīnavaṃ pana vattuṃ vaṭṭati ‘‘tayā nhāyituṃ āgatena gūthamakkhanaṃ viya kataṃ dussīlaṃ nissāya viharantenā’’ti. Sace so sayameva jānitvā upajjhaṃ vā nissayaṃ vā yācati, dātuṃ vaṭṭati.
诸比丘,我允许对具足十支的沙弥加以摈除。在这里,关于《棘刺学处》注释中所说的三种摈除,所指的就是剥夺身份这一种摈除。因此,如果有人犯了杀生等任何一条,就应当以剥夺身份的方式摈除他。比丘在杀生等事上有种种不同的犯戒程度,沙弥却不是这样。沙弥即使只是杀死一只小虫、弄破一个蚁卵,也就到了应当被摈除的地步,就在那时,他的皈依、依止师摄受和住所分配都当即失效,得不到僧团的利养,只剩下一个形相而已。如果他确实是过失累累,将来不能安住在防护中,就应当把他赶走。如果他是偶然失念犯了错,心想“我做错了”,愿意重新安住在防护中,那就不需要再作剥夺身份的处理。只需让他穿着原来的衣服,重新给他皈依、给他依止师即可;学处通过皈依本身就成立了。因为沙弥的皈依相当于比丘的具足戒羯磨语,所以就像比丘有四遍清净戒一样,沙弥借此也就等于受持了十戒。即便如此,为了让他戒行坚固、将来能安住在防护中,还是应当再授一次。如果在前一次已经重新受了皈依,那么后一次他就能得到雨安居的利养。如果是在后一次才受的,那就需要先征得僧团同意,才能给予利养。
Anujānāmi bhikkhave dasahaṅgehi samannāgataṃ sāmaṇeraṃ nāsetunti ettha kaṇṭakasikkhāpadavaṇṇanāyaṃ vuttāsu tīsu nāsanāsu liṅganāsanāva adhippetā, tasmā yo pāṇātipātādīsu ekampi kammaṃ karoti, so liṅganāsanāya nāsetabbo. Yathā ca bhikkhūnaṃ pāṇātipātādīsu nānāāpattiyo honti, na tathā sāmaṇerānaṃ. Sāmaṇero hi kunthakipillikampi māretvā maṅguraṇḍakampi bhinditvā nāsetabbataṃyeva pāpuṇāti, tāvadevassa saraṇagamanāni ca upajjhāyaggahaṇañca senāsanaggāho ca paṭippassambhati, saṅghalābhaṃ na labhati, liṅgamattameva ekaṃ avasiṭṭhaṃ hoti. So sace ākiṇṇadosova hoti, āyatiṃ saṃvare na tiṭṭhati, nikkaḍḍhitabbo. Atha sahasā virajjhitvā ‘‘duṭṭhu mayā kata’’nti puna saṃvare ṭhātukāmo hoti, liṅganāsanakiccaṃ natthi. Yathānivatthapārutasseva saraṇāni dātabbāni, upajjhāyo dātabbo, sikkhāpadāni pana saraṇagamaneneva ijjhanti. Sāmaṇerānañhi saraṇagamanaṃ bhikkhūnaṃ upasampadakammavācāsadisaṃ, tasmā bhikkhūnaṃ viya catupārisuddhisīlaṃ, imināpi dasasīlāni samādinnāneva honti, evaṃ santepi daḷhīkaraṇatthaṃ āyatiṃ saṃvare patiṭṭhāpanatthaṃ puna dātabbāni. Sace purimikāya puna saraṇāni gahitāni, pacchimikāya vassāvāsikaṃ lacchati. Sace pacchimikāya gahitāni, saṅghena apaloketvā lābho dātabbo.
偷盗方面,哪怕只是拿了一根草签那么小的东西;非梵行方面,在三种道中的任何一处有了违犯;妄语方面,即使只是出于开玩笑的心态说了假话,他就不再是沙弥,达到应当被摈灭的程度。但饮酒方面,比丘即使不知情,只要从种子开始酿成的酒,喝了就犯波逸提。沙弥如果知道而喝,就犯破戒;不知道则不犯。至于其余五条学处,即使犯了,也不应被摈灭,只应给予处罚。至于学处,无论重新授予还是不曾重新授予,都可以。但通过处罚加以惩戒之后,为了让他将来能安住于防护,还是必须重新授予。沙弥饮酒,如果是故意喝的,就是波罗夷的事。这就是差别所在。
Adinnādāne tiṇasalākamattenāpi vatthunā, abrahmacariye tīsu maggesu yattha katthaci vippaṭipattiyā, musāvāde hassādhippāyatāyapi musā bhaṇite assamaṇo hoti, nāsetabbataṃ āpajjati. Majjapāne pana bhikkhuno ajānitvāpi bījato paṭṭhāya majjaṃ pivantassa pācittiyaṃ. Sāmaṇero jānitvā pivanto sīlabhedaṃ āpajjati, na ajānitvā. Yāni panassa itarāni pañca sikkhāpadāni, tesu bhinnesu na nāsetabbo, daṇḍakammaṃ kātabbaṃ. Sikkhāpade pana puna dinnepi adinnepi vaṭṭati. Daṇḍakammena pana pīḷetvā āyatiṃ saṃvare ṭhapanatthāya dātabbameva. Sāmaṇerānaṃ majjapānaṃ sacittakaṃ pārājikavatthu, ayaṃ viseso.
如果有人用毁谤的方式说佛陀的坏话,比如拿“阿拉汉、正自觉者”这些功德的反面来说;或者用毁谤的方式说法的坏话,比如拿“善说”这些功德的反面来说;或者用毁谤的方式说僧团的坏话,比如拿“善行道”这些功德的反面来说——总之就是在毁谤三宝、批评三宝、指责三宝,那么师长、戒师等人应当用“不要这样说”来劝阻他,并给他指出说坏话的过患,让他停下来。如果劝到第三次他还是不肯停,就应当以“棘刺灭摈”把他摈灭——这是《库伦达》里说的。不过《大注释》里说:“如果这样劝说时他能舍弃那种邪见,那就对他执行处罚,让他忏悔罪过。如果他不肯舍弃,还是照样坚持不放,那就应当以剥夺身份的灭摈把他摈灭。”这个说法是合理的。因为这里所说的,正是这种灭摈。
Avaṇṇabhāsane pana arahaṃ sammāsambuddhotiādīnaṃ paṭipakkhavasena buddhassa vā, svākkhātotiādīnaṃ paṭipakkhavasena dhammassa vā, suppaṭipannotiādīnaṃ paṭipakkhavasena saṅghassa vā avaṇṇaṃ bhāsanto ratanattayaṃ nindanto garahanto ācariyupajjhāyādīhi ‘‘mā evaṃ avacā’’ti avaṇṇabhāsane ādīnavaṃ dassetvā nivāretabbo. Sace yāvatatiyaṃ vuccamāno na oramati, kaṇṭakanāsanāya nāsetabboti kurundiyaṃ vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘sace evaṃ vuccamāno taṃ laddhiṃ nissajjati, daṇḍakammaṃ kāretvā accayaṃ desāpetabbo. Sace na nissajjati, tatheva ādāya paggayha tiṭṭhati, liṅganāsanāya nāsetabbo’’ti vuttaṃ, taṃ yuttaṃ. Ayameva hi nāsanā idha adhippetāti.
对持有邪见的人,也是同样的处理方式。如果一个人执持常见或断见等某种邪见,经过师长等人教导劝诫后愿意放弃,那就对他施加处罚,让他忏悔罪过。只有不肯放弃的人,才应当将他摈灭。这里说到“污比丘尼者”,虽然已经被包含在“非梵行者”里面了,但为了说明这一点:非梵行者如果愿意今后好好守护戒行,可以给他授三皈依,然后让他受具足戒;而污比丘尼者,即使愿意今后好好守护戒行,连出家都不允许,更何况受具足戒。为了表明这个道理,所以把“污比丘尼者”单独列为第十条,应当这样理解。
Micchādiṭṭhikepi eseva nayo. Sassatucchedānañhi aññataradiṭṭhiko sace ācariyādīhi ovadiyamāno nissajjati, daṇḍakammaṃ kāretvā accayaṃ desāpetabbo. Appaṭinissajjantova nāsetabboti. Bhikkhunidūsako cettha kāmaṃ abrahmacāriggahaṇena gahitova abrahmacāriṃ pana āyatiṃ saṃvare ṭhātukāmaṃ saraṇāni datvā upasampādetuṃ vaṭṭati. Bhikkhunidūsako āyatiṃ saṃvare ṭhātukāmopi pabbajjampi na labhati, pageva upasampadanti etamatthaṃ dassetuṃ ‘‘bhikkhunidūsako’’ti idaṃ visuṃ dasamaṃ aṅgaṃ vuttanti veditabbaṃ.
109“年幼的”就是指年轻的。“摩利伽”是指身体粗壮的人。“象仆、马仆”是指管象的人和管马的人。
109.Dahare dahareti taruṇe taruṇe. Moḷigalleti thūlasarīre. Hatthibhaṇḍe assabhaṇḍeti hatthigopake ca assagopake ca.
关于“般哒格比丘”这一条,这里有五种般哒格:被灌般哒格、嫉妒般哒格、手术般哒格、半月般哒格和无性般哒格。其中,如果有人用口含住他人的男根,因不净之物灌入而止息了热恼,这就是被灌般哒格。如果有人看见他人行淫,因生起嫉妒而止息了热恼,这就是嫉妒般哒格。如果有人通过手术被去除了睾丸,这就是手术般哒格。另有一种人,由于不善业果报的力量,在黑半月期间成为般哒格,到了白半月期间热恼就止息了,这就是半月般哒格。还有一种人,在结生时就以无性的状态出生,这就是无性般哒格。在这五种当中,被灌般哒格和嫉妒般哒格不被禁止出家,其余三种则被禁止。其中,半月般哒格在他成为般哒格的那个半月期间,出家被禁止——这是《库伦达》注中所说的。这里,针对凡是被禁止出家的人,才这样说:“未受具足戒者不应给予受具足戒,已受具足戒者应当灭摈。”他也应当以灭摈法来灭摈。此后凡是说“应当灭摈”的地方,也都是同样的道理。
Paṇḍakobhikkhaveti ettha āsittapaṇḍako usūyapaṇḍako opakkamikapaṇḍako pakkhapaṇḍako napuṃsakapaṇḍakoti pañca paṇḍakā. Tattha yassa paresaṃ aṅgajātaṃ mukhena gahetvā asucinā āsittassa pariḷāho vūpasammati, ayaṃ āsittapaṇḍako. Yassa paresaṃ ajjhācāraṃ passato usūyāya uppannāya pariḷāho vūpasammati, ayaṃ usūyapaṇḍako. Yassa upakkamena bījāni apanītāni, ayaṃ opakkamikapaṇḍako. Ekacco pana akusalavipākānubhāvena kāḷapakkhe paṇḍako hoti, juṇhapakkhe panassa pariḷāho vūpasammati, ayaṃ pakkhapaṇḍako. Yo pana paṭisandhiyaṃyeva abhāvako uppanno, ayaṃ napuṃsakapaṇḍakoti. Tesu āsittapaṇḍakassa ca usūyapaṇḍakassa ca pabbajjā na vāritā, itaresaṃ tiṇṇaṃ vāritā. Tesupi pakkhapaṇḍakassa yasmiṃ pakkhe paṇḍako hoti, tasmiṃyevassa pakkhe pabbajjā vāritāti kurundiyaṃ vuttaṃ. Yassa cettha pabbajjā vāritā, taṃ sandhāya idaṃ vuttaṃ – ‘‘anupasampanno na upasampādetabbo upasampanno nāsetabbo’’ti. Sopi liṅganāsaneneva nāsetabbo. Ito paraṃ ‘‘nāsetabbo’’ti vuttesupi eseva nayo.
贼住者事缘解说
Theyyasaṃvāsakavatthukathā
110“旧族子”是指一个原本古老、后来逐渐衰败的家族的儿子。母系亲族和父系亲族中,良家出身的人已经死尽、灭尽、不在了,所以叫“良家已尽者”。“未得”就是没有得到。“令增长”就是让它增长。“来吧”是表示催促的虚词。“被询问”是指被带到一边,被问到自己剃除须发、接受袈裟、皈依、请师、羯磨语和依止法这些事情。“告知此事”是指他从自己出家开始,把事情原原本本说了出来。
110.Purāṇakulaputtoti purāṇassa anukkamena pārijuññaṃ pattassa kulassa putto. Mātipakkhapitipakkhato kolaññā khīṇā vinaṭṭhā matā assāti khīṇakolañño. Anadhigatanti appattaṃ. Phātiṃkātunti vaḍḍhetuṃ. Iṅghāti uyyojanatthe nipāto. Anuyuñjiyamānoti ekamantaṃ netvā kesamassuoropanakāsāyapaṭiggahaṇasaraṇagamanaupajjhāyaggahaṇakammavācānissayadhamme pucchiyamāno. Etamatthaṃ ārocesīti etaṃ sayaṃ pabbajitabhāvaṃ ādito paṭṭhāya ācikkhi.
这里说的“贼住比丘”当中,贼住者有三种:相贼、共住贼、两者兼具的贼。其中,有人自己出家之后去到寺院,却不计算比丘的戒腊,不接受按戒腊长幼次序的礼拜,不用座位来推让,也不参加布萨、自恣等集体活动。这个人只是偷了出家的外表形相,所以叫相贼。
Theyyasaṃvāsako bhikkhaveti ettha tayo theyyasaṃvāsakā – liṅgatthenako, saṃvāsatthenako, ubhayatthenakoti. Tattha yo sayaṃ pabbajitvā vihāraṃ gantvā na bhikkhuvassāni gaṇeti, na yathāvuḍḍhaṃ vandanaṃ sādiyati, na āsanena paṭibāhati, na uposathapavāraṇādīsu sandissati, ayaṃ liṅgamattasseva thenitattā liṅgatthenako nāma.
还有一种情况:有人虽然是被比丘们度化出家的沙弥,却跑到外地,撒谎说“我有十年戒腊”或者“我有二十年戒腊”,然后按比丘戒腊来算,接受按戒腊长幼排的礼拜,用座位来推辞,还参与布萨、自恣等活动。这种人只是盗取了共住的身份,所以叫共住贼。因为在这里,计算比丘戒腊等一切行为表现,都应该理解为“共住”。即使有人舍了戒之后,心想“没人知道我”,照样这么去做,道理也是一样的。
Yo pana bhikkhūhi pabbājito sāmaṇero samānopi videsaṃ gantvā ‘‘ahaṃ dasavasso vā vīsativasso vā’’ti musā vatvā bhikkhuvassāni gaṇeti, yathāvuḍḍhaṃ vandanaṃ sādiyati, āsanena paṭibāhati, uposathapavāraṇādīsu sandissati, ayaṃ saṃvāsamattasseva thenitattā saṃvāsatthenako nāma. Bhikkhuvassagaṇanādiko hi sabbopi kiriyabhedo imasmiṃ atthe ‘‘saṃvāso’’ti veditabbo. Sikkhaṃ paccakkhāya ‘‘na maṃ koci jānātī’’ti evaṃ paṭipajjantepi eseva nayo.
还有一种情况:有人自己出家之后,去到精舍里计算自己的比丘戒腊,接受按戒腊长幼次序的礼拜,用座位来推拒他人,在布萨、自恣等集体活动中露面参与。这种人既偷了出家人的形相,又偷了共住的身份,所以叫“双贼”。这三种贼住者当中,还没受具足戒的,不应该给他授具足戒;已经受了具足戒的,应该把他灭摈驱逐;即使他以后再来请求出家,也不应该允许他出家。
Yo pana sayaṃ pabbajitvā vihāraṃ gantvā bhikkhuvassāni gaṇeti, yathāvuḍḍhaṃ vandanaṃ sādiyati, āsanena paṭibāhati, uposathapavāraṇādīsu sandissati, ayaṃ liṅgassa ceva saṃvāsassa ca thenitattā ubhayatthenako nāma. Ayaṃ tividhopi theyyasaṃvāsako anupasampanno na upasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo, puna pabbajjaṃ yācantopi na pabbājetabbo.
在这里,还应当知道这一段杂项内容,目的是为了不迷惑。
Ettha ca asammohatthaṃ idaṃ pakiṇṇakaṃ veditabbaṃ –
“或因畏惧国王、饥馑、荒野、疾病、怨敌,
或为求得袈裟,于此披上僧服、现出家相。
只要他内心清净,就不接受共住;
尔时,此人还不名为贼住者。”
‘‘Rājadubbhikkhakantāra-rogaveribhayehi vā; Cīvarāharaṇatthaṃ vā, liṅgaṃ ādiyatīdha yo. Saṃvāsaṃ nādhivāseti, yāva so suddhamānaso; Theyyasaṃvāsako nāma, tāva esa na vuccatī’’ti.
这里详细说明:比如有人惹国王生气了,他心想“这样我就能保住性命”,就自己拿取出家相逃跑。有人看到后报告给国王。国王说:“如果他已经出家了,就不能对他做什么了。”于是对那人的怒气就平息了。这人想:“国王带来的恐惧已经平息了”,没有进入僧团,就以在家人的样子回来,这种情况应当准许他出家。又或者他想:“我是靠着佛教才活下来的,现在我要出家”,生起了紧迫感,就以那身出家相前来,但不肯接受客比丘的义务;不论比丘们问还是不问,他都如实说明自己的情况,请求出家,那就应当先去掉他的出家相,再让他出家。但如果他接受义务,表现出乐于出家的样子,那就按前面说过的全部程序来办,包括计算戒腊等各项规定,这种情况就不应当准许他出家。
Tatrāyaṃ vitthāranayo – idhekaccassa rājā kuddho hoti, so ‘‘evaṃ me sotthi bhavissatī’’ti sayameva liṅgaṃ gahetvā palāyati. Taṃ disvā rañño ārocenti. Rājā ‘‘sace pabbajito, na taṃ labbhā kiñci kātu’’nti tasmiṃ kodhaṃ paṭivineti, so ‘‘vūpasantaṃ me rājabhaya’’nti saṅghamajjhaṃ anosaritvāva gihiliṅgaṃ gahetvā āgato pabbājetabbo. Athāpi ‘‘sāsanaṃ nissāya mayā jīvitaṃ laddhaṃ, handa dāni ahaṃ pabbajāmī’’ti uppannasaṃvego teneva liṅgena āgantvā āgantukavattaṃ na sādiyati, bhikkhūhi puṭṭho vā apuṭṭho vā yathābhūtamattānaṃ āvikatvā pabbajjaṃ yācati, liṅgaṃ apanetvā pabbājetabbo. Sace pana vattaṃ sādiyati, pabbajitālayaṃ dasseti, sabbaṃ pubbe vuttaṃ vassagaṇanādibhedaṃ vidhiṃ paṭipajjati, ayaṃ na pabbājetabbo.
在这里,有些人碰上饥荒,活不下去,就自己穿上出家人的样子,靠吃各种外道的施食过活。等饥荒过去了,他没有进入僧团,就直接换回在家人模样回来。这情况和前面说的完全一样。
Idha panekacco dubbhikkhe jīvituṃ asakkonto sayameva liṅgaṃ gahetvā sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjanto dubbhikkhe vītivatte saṅghamajjhaṃ anosaritvāva gihiliṅgaṃ gahetvā āgatoti sabbaṃ purimasadisameva .
又有另一种人,想穿越一片大荒野,商队首领带着出家人们一起走。他心想:“这样商队首领就会带上我了。”于是自己也取了出家相,跟着商队首领一起穿过荒野。到了安全的地方以后,他没有进入僧团,就直接取了在家相回来。这一切都和前面说的一样。
Aparo mahākantāraṃ nittharitukāmo hoti, satthavāho ca pabbajite gahetvā gacchati. So ‘‘evaṃ maṃ satthavāho gahetvā gamissatī’’ti sayameva liṅgaṃ gahetvā satthavāhena saddhiṃ kantāraṃ nittharitvā khemantaṃ patvā saṅghamajjhaṃ anosaritvāva gihiliṅgaṃ gahetvā āgatoti sabbaṃ purimasadisameva.
又有另一种情况:当疾病带来的恐惧出现时,他活不下去,就自己穿上出家人的标志,靠吃各种外道信徒的食物过活。等疾病恐惧平息后,他没有进入僧团中去,就换上在家人的样子回来了。其余一切都和前面说的一样。
Aparo rogabhaye uppanne jīvituṃ asakkonto sayameva liṅgaṃ gahetvā sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjanto rogabhaye vūpasante saṅghamajjhaṃ anosaritvāva gihiliṅgaṃ gahetvā āgatoti sabbaṃ purimasadisameva.
另有一人,和一个仇人结了怨,那仇人怒气冲冲,想杀他,到处找他。他心想:“这样我才能平安。”于是自己取了出家的样子逃走了。仇人到处找他,问“他在哪里”,听说“他出家逃走了”,就想:“既然他出家了,就不能再对他做什么了。”于是对那人的怒气就平息了。那人知道“仇人对我的威胁已经平息了”,没有进入僧团,就直接取了在家人的样子回来了。这一切都和前面说的一样。
Aparassa eko veriko kuddho hoti, ghātetukāmo naṃ vicarati, so ‘‘evaṃ me sotthi bhavissatī’’ti sayameva liṅgaṃ gahetvā palāyati. Veriko ‘‘kuhiṃ so’’ti pariyesanto ‘‘pabbajitvā palāto’’ti sutvā ‘‘sace pabbajito, na taṃ labbhā kiñci kātu’’nti tasmiṃ kodhaṃ paṭivineti. So ‘‘vūpasantaṃ me veribhaya’’nti saṅghamajjhaṃ anosaritvāva gihiliṅgaṃ gahetvā āgatoti sabbaṃ purimasadisameva.
又有另一种情况:一个人去了亲戚家,舍弃了学处,还俗成了在家人,他心里想:“这些袈裟留在这里会坏掉。如果我拿了这些袈裟回寺院,路上有人会把我当贼抓住。不如我把它们当作随身衣物穿在身上回去。”于是,为了带走袈裟,他穿好袈裟、披好袈裟,前往寺院。沙弥和年轻比丘们远远看见他走来,就迎上前去,向他行礼问讯。他不接受,如实表明自己的真实身份。如果比丘们说“我们现在不会放你走”,想强行让他重新出家,那就应当让他脱掉袈裟,再重新为他授出家戒。但如果他想“他们不知道我已经还俗了”,于是仍然承认自己是比丘,并按照前面所说的计算戒腊等一整套做法行事,那么这个人就不应当再为他授出家戒。
Aparo ñātikulaṃ gantvā sikkhaṃ paccakkhāya gihi hutvā ‘‘imāni cīvarāni idha vinassissanti, sacepi imāni gahetvā vihāraṃ gamissāmi, antarāmagge maṃ ‘coro’ti gahessanti, yaṃnūnāhaṃ kāyaparihāriyāni katvā gaccheyya’’nti cīvarāharaṇatthaṃ nivāsetvā ca pārupitvā ca vihāraṃ gacchati. Taṃ dūratova āgacchantaṃ disvā sāmaṇerā ca daharā ca abbhuggacchanti, vattaṃ dassenti. So na sādiyati, yathābhūtamattānaṃ āvikaroti. Sace bhikkhū ‘‘na dāni mayaṃ taṃ muñcissāmā’’ti balakkārena pabbājetukāmā honti, kāsāyāni apanetvā puna pabbājetabbo. Sace pana ‘‘nayime mama hīnāyāvattabhāvaṃ jānantī’’ti taṃyeva bhikkhubhāvaṃ paṭijānitvā sabbaṃ pubbe vuttaṃ vassagaṇanādibhedaṃ vidhiṃ paṭipajjati, ayaṃ na pabbājetabbo.
还有一位大沙弥,回到亲戚家后还了俗,因干农活太辛苦,又想着:“现在我还是回去做沙门吧,长老们也不知道我已经还俗了。”于是拿起原来的衣钵回到精舍。他也不把这件事告诉比丘们,仍然自称是沙弥。这个人就是贼住者,不能出家。如果他在拿起衣钵的时候就想:“我不会告诉任何人”,即使到了精舍后说了,光凭拿起衣钵时的心态,就已经是贼住者了。如果他在拿起衣钵时想:“我到精舍时会说明”,但到了精舍后,被问“贤友,你去哪儿了?”时,他心想“现在他们不知道我”,就骗过去不说,在他放弃承当的那一刻,这个人也同样是贼住者。但如果他在拿起衣钵时就想:“我会说明”,到了精舍后也确实说了,这个人就可以再次出家。
Aparo mahāsāmaṇero ñātikulaṃ gantvā uppabbajitvā kammantānuṭṭhānena ubbāḷho hutvā puna ‘‘dāni ahaṃ samaṇova bhavissāmi, theropi me uppabbajitabhāvaṃ na jānātī’’ti tadeva pattacīvaraṃ ādāya vihāraṃ āgacchati, nāpi tamatthaṃ bhikkhūnaṃ āroceti, sāmaṇerabhāvaṃ paṭijānāti, ayaṃ theyyasaṃvāsakoyeva pabbajjaṃ na labhati. Sacepissa liṅgaggahaṇakāle evaṃ hoti, ‘‘nāhaṃ kassaci ārocessāmī’’ti vihārañca gato āroceti, gahaṇeneva theyyasaṃvāsako. Athāpissa ‘‘gahaṇakāle ācikkhissāmī’’ti cittaṃ uppannaṃ hoti, vihārañca gantvā ‘‘kuhiṃ tvaṃ āvuso gato’’ti vutto ‘‘na dāni maṃ ime jānantī’’ti vañcetvā nācikkhati, ‘‘nācikkhissāmī’’ti saha dhuranikkhepena ayampi theyyasaṃvāsakova. Sace panassa gahaṇakālepi ‘‘ācikkhissāmī’’ti cittaṃ uppannaṃ hoti, vihāraṃ gantvāpi ācikkhati, ayaṃ puna pabbajjaṃ labhati.
还有另一种情况:一个年轻的沙弥,或者虽然年纪大却很愚笨,他像前面说的那样还俗以后,不愿意在家里做放牛之类的活。亲属们就把那套袈裟重新给他穿上,把碗或钵塞到他手里,说“去吧,你还是去做沙门吧”,然后把他从家里赶出去。他来到寺院,比丘们不知道“这个人还俗后又自己出家了”,他自己也不知道“这样出家的人就叫贼住者”。如果为年满二十岁的他授具足戒,那他就是善受具足戒。但如果在还没受具足戒的时候,他听到正在进行的律藏裁决中说“这样出家的人就叫贼住者”,他就应该对比丘们说“我做过这样的事”,这样他还能重新出家。如果他想“现在没人知道”,而不去说明,那么在他放弃承当的那一刻,就成了贼住者。
Aparo daharasāmaṇero mahanto vā pana abyatto, so purimanayeneva uppabbajitvā ghare vacchakarakkhaṇādīni kammāni kātuṃ na icchati, tamenaṃ ñātakā tāniyeva kāsāyāni acchādetvā thālakaṃ vā pattaṃ vā hatthe datvā ‘‘gaccha samaṇova hohī’’ti gharā nīharanti. So vihāraṃ gacchati, neva naṃ bhikkhū jānanti ‘‘ayaṃ uppabbajitvā puna sayameva pabbajito’’ti, nāpi sayaṃ jānāti, ‘‘yo evaṃ pabbajati, so theyyasaṃvāsako nāma hotī’’ti. Sace taṃ paripuṇṇavassaṃ upasampādenti, sūpasampanno. Sace pana anupasampannakāleyeva vinayavinicchaye vattamāne suṇāti, ‘‘yo evaṃ pabbajati, so theyyasaṃvāsako nāma hotī’’ti. Tena ‘‘mayā evaṃ kata’’nti bhikkhūnaṃ ācikkhitabbaṃ, evaṃ puna pabbajjaṃ labhati. Sace ‘‘na dāni maṃ koci jānātī’’ti nāroceti, dhuraṃ nikkhittamatte theyyasaṃvāsako.
比丘舍弃了学处,没有脱掉出家相,不管有没有做过破戒的事,之后又按照前面说过的计年等一整套程序来做,就是贼住者。如果没有舍弃学处,还保持着出家相,行了淫法,之后又按照计年等一整套程序来做,就不是贼住者,只是重新得到出家而已。不过《暗夜注》里说这种人是贼住者,这个说法不能采纳。
Bhikkhu sikkhaṃ paccakkhāya liṅgaṃ anapanetvā dussīlakammaṃ katvā vā akatvā vā puna sabbaṃ pubbe vuttaṃ vassagaṇanādibhedaṃ vidhiṃ paṭipajjati, theyyasaṃvāsako hoti. Sikkhaṃ appaccakkhāya saliṅge ṭhito methunaṃ paṭisevitvā vassagaṇanādibhedaṃ vidhiṃ āpajjanto theyyasaṃvāsako na hoti, pabbajjāmattaṃ labhati. Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana eso theyyasaṃvāsakoti vuttaṃ, taṃ na gahetabbaṃ.
有一位比丘,对袈裟还保有那份热忱,却换上白衣行了淫欲之事,之后又重新穿上袈裟,按照计年等种种规矩来行事,这个人也不算贼住,只是得到一次重新出家而已。但是,如果他舍弃了对袈裟的这份承担,换上白衣行了淫欲之事,之后又重新穿上袈裟,按照计年等种种规矩来行事,那就成了贼住。
Eko bhikkhu kāsāye saussāhova odātaṃ nivāsetvā methunaṃ paṭisevitvā puna kāsāyāni nivāsetvā vassagaṇanādibhedaṃ sabbaṃ vidhiṃ āpajjati, ayampi theyyasaṃvāsako na hoti, pabbajjāmattaṃ labhati. Sace pana kāsāye dhuraṃ nikkhipitvā odātaṃ nivāsetvā methunaṃ paṭisevitvā puna kāsāyāni nivāsetvā vassagaṇanādibhedaṃ sabbaṃ vidhiṃ āpajjati, theyyasaṃvāsako hoti.
沙弥只要还保持出家相,即使犯了行淫等非沙门的行为,也不成为贼住者。即使他穿着袈裟时仍有心修行,脱掉袈裟去行淫欲之事,之后又重新穿上袈裟,也不成为贼住者。但是,如果他对袈裟放弃了担当,裸体或者穿白衣,通过行淫等行为成了非沙门,然后再穿上袈裟,那就成为贼住者。即使他想要还俗,把袈裟叠起来,或者用别的方式穿在家人的下衣,目的是试探“在家相对我合不合适?合不合适?”,这时候只要还在试探、尚未认可,就还算是在守护阶段。但一旦认可“合适”,然后再次接受出家相,就成为贼住者。穿白衣进行试探和认可的情况,道理也一样。
Sāmaṇero saliṅge ṭhito methunādiassamaṇakaraṇadhammaṃ āpajjitvāpi theyyasaṃvāsako na hoti. Sacepi kāsāye saussāhova kāsāyāni apanetvā methunaṃ paṭisevitvā puna kāsāyāni nivāseti, neva theyyasaṃvāsako hoti. Sace pana kāsāye dhuraṃ nikkhipitvā naggo vā odātanivattho vā methunasevanādīhi assamaṇo hutvā kāsāyaṃ nivāseti, theyyasaṃvāsako hoti. Sacepi gihibhāvaṃ patthayamāno kāsāvaṃ ovaṭṭikaṃ vā katvā aññena vā ākārena gihinivāsanena nivāseti ‘‘sobhati nu kho me gihiliṅgaṃ, na sobhatī’’ti vīmaṃsanatthaṃ, rakkhati tāva. ‘‘Sobhatī’’ti sampaṭicchitvā pana puna liṅgaṃ sādiyanto theyyasaṃvāsako hoti. Odātaṃ nivāsetvā vīmaṃsanasampaṭicchanesupi eseva nayo.
如果他在已经穿着的袈裟上面再穿上白衣,然后去试探或表示接受,那还是算守护。比丘尼也是同样的道理。她如果想着还俗,把袈裟当作在家人的下衣来穿,目的是试探“在家人的样子对我来说好不好看、合不合适”,这时候还是算守护。如果她表示“好看、合适”,就不算守护了。穿上白衣之后去试探或表示接受,道理也一样。不过,要是在已经穿着的袈裟上面再穿上白衣,不管是试探还是表示接受,都还是算守护。
Sace pana nivatthakāsāyassa upari odātaṃ nivāsetvā vīmaṃsati vā sampaṭicchati vā, rakkhatiyeva. Bhikkhuniyāpi eseva nayo. Sāpi hi gihibhāvaṃ patthayamānā sace kāsāyaṃ gihinivāsanaṃ nivāseti, ‘‘sobhati nu kho me gihiliṅgaṃ, na sobhatī’’ti vīmaṃsanatthaṃ, rakkhati tāva. Sace ‘‘sobhatī’’ti sampaṭicchati, na rakkhati. Odātaṃ nivāsetvā vīmaṃsanasampaṭicchanesupi eseva nayo. Nivatthakāsāyassa pana upari odātaṃ nivāsetvā vīmaṃsatu vā sampaṭicchatu vā, rakkhatiyeva.
如果有年长出家人,不算戒腊,也不依律制,从一旁走过来,见大钵等器皿中饭团正被勺子舀起,便伸钵去接,像老鹰抓肉块那样拿了就走,这不算贼住。反之,若他算了比丘戒腊之后才拿,那就是贼住。
Sace koci vuḍḍhapabbajito vassāni agaṇetvā pāḷiyampi aṭṭhatvā ekapassenāgantvā mahāpeḷādīsu kaṭacchunā ukkhitte bhattapiṇḍe pattaṃ upanāmetvā seno viya maṃsapesiṃ gahetvā gacchati, theyyasaṃvāsako na hoti. Bhikkhuvassāni pana gaṇetvā gaṇhanto theyyasaṃvāsako hoti.
自己本来就是沙弥,却在沙弥的排序中虚报戒腊来领取,不算贼住者。比丘在比丘的排序中虚报戒腊来领取,则应按物品价值予以处罚。
Sayaṃ sāmaṇerova sāmaṇerapaṭipāṭiyā kūṭavassāni gaṇetvā gaṇhanto theyyasaṃvāsako na hoti. Bhikkhu bhikkhupaṭipāṭiyā kūṭavassāni gaṇetvā gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabboti.
已归向外道者解说
Titthiyapakkantakakathā
这里,“外道离去者比丘”是指已经离开(佛教)、进入外道中的人,就叫外道离去者。这样的人不但不该给他受具足戒,连让他出家都不可以。对此的判断是这样的:一个已经受具足戒的比丘,心里想“我要成为外道”,就以自己现有的比丘形相前往外道的住处,每走一步都犯恶作罪。一旦接受了他们的形相标志,他就成为外道离去者。如果有人自己想“我要成为外道”,于是穿上苦行衣、草衣等,也照样成为外道离去者。但如果有人裸身洗澡时,看看自己,心想“我这邪命外道的模样挺好看,我要做邪命外道”,于是不拿袈裟,光着身子前往邪命外道的住处,每走一步都犯恶作罪。不过,如果他在半路上生起了惭愧心,把所犯的恶作罪忏悔了,就能脱免。即使已经走到他们的住处,或者被他们教导,或者自己心想“这些人的出家太苦了”而回头,也照样能脱免。
Titthiyapakkantakobhikkhaveti ettha pana titthiyesu pakkanto paviṭṭhoti titthiyapakkantako. So na kevalaṃ na upasampādetabbo, atha kho na pabbājetabbopi. Tatrāyaṃ vinicchayo – upasampanno bhikkhu titthiyo bhavissāmīti saliṅgeneva tesaṃ upassayaṃ gacchati, padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Tesaṃ liṅge ādinnamatte titthiyapakkantako hoti. Yopi sayameva ‘‘titthiyo bhavissāmī’’ti kusacīrādīni nivāseti, titthiyapakkantako hotiyeva. Yo pana naggo nhāyanto attānaṃ oloketvā ‘‘sobhati me ājīvakabhāvo, ājīvako bhavissāmī’’ti kāsāyāni anādāya naggova ājīvakānaṃ upassayaṃ gacchati, padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Sace panassa antarāmagge hirottappaṃ uppajjati, dukkaṭāni desetvā muccati. Tesaṃ upassayaṃ gantvāpi tehi vā ovadito attanā vā ‘‘imesaṃ pabbajjā atidukkhā’’ti nivattantopi muccatiyeva.
如果被问“你们的出家有什么殊胜之处?”他回答“拔除须发等”,并即使让人拔掉一根头发,或者采用蹲踞苦行等仪轨,或者穿上孔雀羽毛等服饰,执取那些外道的标志,或者生起“这种出家最殊胜”的想法而认同其殊胜,那就不能脱免,成为外道离去者。但如果是为了考察“外道的出家对我是否合适,是否不合适?”而穿上拘舍草衣等,或者结发髻,或者拿起担杖,只要他还没有接受,他的见解就还在守护他;一旦接受,就成了外道离去者。然而,衣服被夺的人披上拘舍草衣等,或者因为害怕国王惩罚等原因而执取外道标志,由于并没有真正归信那种见解,就不成为外道离去者。
Sace pana ‘‘kiṃ tumhākaṃ pabbajjāya ukkaṭṭha’’nti pucchitvā ‘‘kesamassuluñcanādīnī’’ti vutto ekakesampi luñcāpeti, ukkuṭikappadhānādīni vā vattāni ādiyati, morapiñchādīni vā nivāseti, tesaṃ liṅgaṃ gaṇhāti, ‘‘ayaṃ pabbajjā seṭṭhā’’ti seṭṭhabhāvaṃ vā upagacchati, na muccati, titthiyapakkantako hoti. Sace pana ‘‘sobhati nu kho me titthiyapabbajjā, nanu kho sobhatī’’ti vīmaṃsanatthaṃ kusacīrādīni vā nivāseti, jaṭaṃ vā bandhati, khārikājaṃ vā ādiyati, yāva na sampaṭicchati, tāva naṃ laddhi rakkhati, sampaṭicchitamatte titthiyapakkantako hoti. Acchinnacīvaro pana kusacīrādīni nivāsento rājabhayādīhi vā titthiyaliṅgaṃ gaṇhanto laddhiyā abhāvena neva titthiyapakkantako hoti.
这里说的“外道离去者”,是由已经受具足戒的比丘说的。所以,沙弥即使以沙门的样子去了外道的处所,仍然可以再得出家和受具足戒,这是《库伦达》里说的。而前面说的“贼住者”,是由未受具足戒的人说的;所以,已经受具足戒的人即使虚报戒腊,也不会成为非沙门。即使犯了波罗夷,却仍然保持沙门的样子和精进,计算比丘戒腊等,也不成为贼住者。
Ayañca titthiyapakkantako nāma upasampannabhikkhunā kathito, tasmā sāmaṇero saliṅgena titthāyatanaṃ gatopi puna pabbajjañca upasampadañca labhatīti kurundiyaṃ vuttaṃ. Purimo pana theyyasaṃvāsako anupasampannena kathito; tasmā upasampanno kūṭavassaṃ gaṇentopi assamaṇo na hoti. Liṅge saussāho pārājikaṃ āpajjitvā bhikkhuvassādīni gaṇentopi theyyasaṃvāsako na hotīti.
畜生道的事解说
Tiracchānagatavatthukathā
111“厌患那伽之生”:在这里,虽然他在那一世中因善果报而享受着类似天界的权势与成就,但因为他是由不善果报结生的,所以当他和同类行淫以及放逸沉睡时,那伽的身体就会显现出来,成为在水中游动、吃青蛙的身体,因此他厌患那伽之生。“羞惭”就是羞愧。“厌恶”就是厌恶自己的身体。“那位比丘出去之后”:就是那位比丘出去的时候;或者,意思是那位比丘的出去。“放逸而沉睡”:当那位比丘还没出去时,他因为害怕泄漏而不敢放失正念,但当他出去之后,就因为放逸而沉睡了。“发出泄漏声”:因恐惧而舍弃沙门想,发出怪异的大声。
111.Nāgayoniyāaṭṭīyatīti ettha kiñcāpi so pavattiyaṃ kusalavipākena devasampattisadisaṃ issariyasampattiṃ anubhoti, akusalavipākapaṭisandhikassa pana tassa sajātiyā methunapaṭisevane ca vissaṭṭhaniddokkamane ca nāgasarīraṃ pātubhavati udakasañcārikaṃ maṇḍūkabhakkhaṃ, tasmā so tāya nāgayoniyā aṭṭīyati. Harāyatīti lajjati. Jigucchatīti attabhāvaṃ jigucchati. Tassa bhikkhuno nikkhanteti tasmiṃ bhikkhusmiṃ nikkhante. Atha vā tassa bhikkhuno nikkhamaneti attho. Vissaṭṭho niddaṃ okkamīti tasmiṃ anikkhante vissarabhayena satiṃ avissajjitvā kapimiddhavaseneva niddāyanto nikkhante satiṃ vissajjitvā vissaṭṭho nirāsaṅko mahāniddaṃ paṭipajji. Vissaramakāsīti bhayavasena samaṇasaññaṃ pahāya virūpaṃ mahāsaddamakāsi.
你们确实是:这里的“你们确实是”就是“tumhe kho attha”,是把“a”音省略后说出来的。你们这些龙,因为不能证得禅那、观、道、果,所以在这个法和律中属于不能成长的法,不能成为成长的法——这就是这里的简要含义。“与同类”:就是与雌龙。然而,当与人类女性等其他种类行淫时,那时就像天子一样。在这里,依据在生存中反复显现自身的情况,而说了“两种缘”。而龙在五个时刻显现自身:结生时、蜕皮时、与同类行淫时、放逸沉睡时、死时。
Tumhe khotthāti tumhe kho attha; akārassa lopaṃ katvā vuttaṃ. Tumhe kho nāgā jhānavipassanāmaggaphalānaṃ abhabbattā imasmiṃ dhammavinaye aviruḷhidhammā attha, viruḷhidhammā na bhavathāti ayamettha saṅkhepattho. Sajātiyāti nāgiyā eva. Yadā pana manussitthiādibhedāya aññajātiyā paṭisevati, tadā devaputto viya hoti. Ettha ca pavattiyaṃ abhiṇhaṃ sabhāvapātukammadassanavasena ‘‘dve paccayā’’ti vuttaṃ. Nāgassa pana pañcasu kālesu sabhāvapātukammaṃ hoti – paṭisandhikāle, tacajahanakāle, sajātiyā methunakāle, vissaṭṭhaniddokkamanakāle, cutikāleti.
“诸比丘,畜生趣者”:在这里,不管是龙,还是金翅鸟童子等中的任何一种,甚至包括帝释天王在内,凡是属于非人的种类,在这个意思里都应理解为“畜生趣者”。这种人不能给他授具足戒,也不能让他出家;如果已经受了具足戒,也应当灭摈。
Tiracchānagato bhikkhaveti ettha nāgo vā hotu supaṇṇamāṇavakādīnaṃ vā aññataro, antamaso sakkaṃ devarājānaṃ upādāya yo koci amanussajātiyo, sabbova imasmiṃ atthe tiracchānagatoti veditabbo. So neva upasampādetabbo, na pabbājetabbo, upasampannopi nāsetabboti.
杀母者等事例的解说
Mātughātakādivatthukathā
112112. 在杀母者等事例中——“令其离开”,意思是让他出走、离去、被驱逐。“诸比丘,杀母者”这一句:如果有人故意夺走人类女性所生的亲生母亲的生命,而他自己也是人类,这个人就因为无间杀母业而成为杀母者,他的出家与受具足戒都被禁止。但是,如果被杀害的是人类女性、但不是亲生母亲,而是养母、大母或小母,或者是亲生母亲但不是人类女性,那么他的出家不被禁止,也不构成无间业。如果自己投生为畜生,杀害了身为人类女性的母亲,他也不构成无间业,但因为属于畜生道,他的出家被禁止。其余内容浅显易懂。杀父者也是同样的道理。即使他是妓女所生,不知道“这是我的父亲”,但如果他杀害了那个因与之结合而使他出生的人,他仍然被算作杀父者,并且触犯无间业。
112. Mātughātakādivatthūsu – nikkhantiṃ kareyyanti nikkhamanaṃ niggamanaṃ apavāhanaṃ kareyyanti attho. Mātughātako bhikkhaveti ettha yena manussitthibhūtā janikā mātā sayampi manussajātikeneva satā sañcicca jīvitā voropitā, ayaṃ ānantariyena mātughātakakammena mātughātako, etassa pabbajjā ca upasampadā ca paṭikkhittā. Yena pana manussitthibhūtāpi ajanikā posāvanikā mātā vā mahāmātā vā cūḷamātā vā janikāpi vā na manussitthibhūtā mātā ghātitā, tassa pabbajjā na vāritā, na ca ānantariko hoti. Yena sayaṃ tiracchānabhūtena manussitthibhūtā mātā ghātitā, sopi ānantariko na hoti, tiracchānagatattā panassa pabbajjā paṭikkhittā. Sesaṃ uttānameva. Pitughātakepi eseva nayo. Sacepi hi vesiyā putto hoti, ‘‘ayaṃ me pitā’’ti na jānāti, yassa sambhavena nibbatto, so ce anena ghātito, pitughātakotveva saṅkhyaṃ gacchati, ānantariyañca phusati.
114杀阿拉汉的人,也要按照人类阿拉汉的情况来理解。因为在人类当中,哪怕是一个还没出家、已经断尽烦恼的男孩或女孩,如果有人故意夺走他的生命,这个人就是杀阿拉汉的人,会触犯无间业,也被禁止出家。但如果杀的是非人出身的阿拉汉,或者是人类出身的其他圣者,就不构成无间业,出家也不被禁止,不过这个业仍然很重。畜生即使杀了人类阿拉汉,也不构成无间业,但这个业很重——这是这里的判定标准。“他们被带去杀害”,意思是他们被带去处死,被带去杀死。至于圣典里说的“sacā ca mayaṃ”,它的意思就是“sace mayaṃ”(如果我们)。因为本来应该说“sace”的地方,这里却用了“sacā ca”这个不变词。或者应该读作“sace ca”。其中“sace”是表示假设的不变词,“ca”只是用来补足句子。也有读作“sacajja mayaṃ”的,意思是“sace ajja mayaṃ”(如果我们今天)。
114. Arahantaghātakopi manussaarahantavaseneva veditabbo. Manussajātiyañhi antamaso apabbajitampi khīṇāsavaṃ dārakaṃ dārikaṃ vā sañcicca jīvitā voropento arahantaghātakova hoti, ānantariyañca phusati, pabbajjā cassa vāritā. Amanussajātikaṃ pana arahantaṃ manussajātikaṃ vā avasesaṃ ariyapuggalaṃ ghātetvā ānantariyo na hoti, pabbajjāpissa na vāritā, kammaṃ pana balavaṃ hoti. Tiracchāno manussaarahantampi ghātetvā ānantariyo na hoti, kammaṃ pana bhāriyanti ayamettha vinicchayo. Te vadhāya onīyantīti vadhatthāya onīyanti, māretuṃ nīyantīti attho. Yaṃ pana pāḷiyaṃ ‘‘sacā ca maya’’nti vuttaṃ, tassa sace mayanti ayamevattho. ‘‘Sace’’ti hi vattabbe ettha ‘‘sacā ca’’ iti ayaṃ nipāto vutto. ‘‘Sace ca’’ icceva vā pāṭho. Tattha saceti sambhāvanatthe nipāto; ca iti padapūraṇamatte. ‘‘Sacajja maya’’ntipi pāṭho. Tassa sace ajja mayanti attho.
115115. 在“诸比丘,污比丘尼者”这一句里,如果有人在三种途径中的某一种上玷污了一位已受具足戒的比丘尼,这个人就叫作“污比丘尼者”。他的出家与受具足戒都被禁止。但如果只是通过身体接触使她失去戒德,那么他的出家与受具足戒并不被禁止。即使是用暴力强迫她穿上白衣,在她不愿意的情况下玷污她,这个人仍然是污比丘尼者。但如果用暴力强迫她穿上白衣后,在她愿意的情况下玷污她,这个人就不是污比丘尼者。为什么?因为当她同意处于在家身份的那一刻起,她就已经不是比丘尼了。然而,如果后来玷污一位已经一度毁坏戒律的比丘尼,或者对在学尼、沙弥尼作不净行,这个人既不是污比丘尼者,也能得到出家与受具足戒。
115.Bhikkhunidūsako bhikkhaveti ettha yo pakatattaṃ bhikkhuniṃ tiṇṇaṃ maggānaṃ aññatarasmiṃ dūseti, ayaṃ bhikkhunidūsako nāma. Etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā. Yo pana kāyasaṃsaggena sīlavināsaṃ pāpeti, tassa pabbajjā ca upasampadā ca na vāritā. Balakkārena odātavatthavasanaṃ katvā anicchamānaṃyeva dūsentopi bhikkhunidūsakoyeva. Balakkārena pana odātavatthavasanaṃ katvā icchamānaṃ dūsento bhikkhunidūsako na hoti. Kasmā? Yasmā gihibhāve sampaṭicchitamatteyeva sā abhikkhunī hoti. Sakiṃ sīlavipannaṃ pana pacchā dūsento sikkhamānāsāmaṇerīsu ca vippaṭipajjanto neva bhikkhunidūsako hoti, pabbajjampi upasampadampi labhati.
在“诸比丘,破僧者”这一句里,如果有人像提婆达多那样,把法说成非法、把律说成非律,并通过四种僧羯磨中的任何一种来分裂僧团,这个人就叫作“破僧者”。他的出家与受具足戒都被禁止。
Saṅghabhedakobhikkhaveti ettha yo devadatto viya sāsanaṃ uddhammaṃ ubbinayaṃ katvā catunnaṃ kammānaṃ aññataravasena saṅghaṃ bhindati, ayaṃ saṅghabhedako nāma. Etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā.
“出佛身血者”一语中,如果有人像提婆达多那样,以嗔恨心、杀害心,在如来还活着的身体上,哪怕只弄出像小苍蝇吸血那么一点点血,这个人就叫“出佛身血者”。他的出家与受具足戒都被禁止。但如果有人像耆婆那样,为了治病,用刀切开,取出腐肉和血,让病人舒服起来,那么这个人能生起很多功德。
Lohituppādako bhikkhaveti etthāpi yo devadatto viya duṭṭhacittena vadhakacittena tathāgatassa jīvamānakasarīre khuddakamakkhikāya pivanakamattampi lohitaṃ uppādeti, ayaṃ lohituppādako nāma. Etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā. Yo pana rogavūpasamanatthaṃ jīvako viya satthena phāletvā pūtimaṃsañca lohitañca nīharitvā phāsuṃ karoti, bahuṃ so puññaṃ pasavatīti.
双性人事项的解说
Ubhatobyañjanakavatthukathā
116116. “诸比丘,双性人”是指:由于既有能生出女性特征的业,也有能生出男性特征的业,所以这个人同时具有两种性征,因此称为双性人。“作”是指用男性性征与女人行淫。“令作”是指教唆他人,让他在自己的女性性征上行淫。这种人分为两种:女性双性人和男性双性人。
116.Ubhatobyañjanako bhikkhaveti itthinimittuppādanakammato ca purisanimittuppādanakammato ca ubhato byañjanamassa atthīti ubhatobyañjanako. Karotīti purisanimittena itthīsu methunavītikkamaṃ karoti. Kārāpetīti paraṃ samādapetvā attano itthinimitte kārāpeti, so duvidho hoti – itthiubhatobyañjanako, purisaubhatobyañjanakoti.
在这里,女性双性人的女性特征明显,男性特征隐蔽;男性双性人的男性特征明显,女性特征隐蔽。女性双性人若对女人行男人之事,她的女性特征就隐蔽,男性特征就明显;男性双性人若对男人充当女人,他的男性特征就隐蔽,女性特征就明显。女性双性人自己能够受孕,也能让他人受孕;男性双性人自己不能受孕,却能让他人受孕。这就是他们之间的差别。《库伦达》中则说:“如果结生时是男性特征,于相续中生起女性特征;如果结生时是女性特征,于相续中生起男性特征。”关于这里的详细抉择次第,应当从《法集论注·殊胜义论》中了解。但在这里应当知道:这两种双性人都不能出家,也不能受具足戒。
Tattha itthiubhatobyañjanakassa itthinimittaṃ pākaṭaṃ hoti, purisanimittaṃ paṭicchannaṃ. Purisaubhatobyañjanakassa purisanimittaṃ pākaṭaṃ, itthinimittaṃ paṭicchannaṃ. Itthiubhatobyañjanakassa itthīsu purisattaṃ karontassa itthinimittaṃ paṭicchannaṃ hoti, purisanimittaṃ pākaṭaṃ hoti. Purisaubhatobyañjanakassa purisānaṃ itthibhāvaṃ upagacchantassa purisanimittaṃ paṭicchannaṃ hoti, itthinimittaṃ pākaṭaṃ hoti. Itthiubhatobyañjanako sayañca gabbhaṃ gaṇhāti, parañca gaṇhāpeti. Purisaubhatobyañjanako pana sayaṃ na gaṇhāti, paraṃ gaṇhāpetīti, idametesaṃ nānākaraṇaṃ. Kurundiyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘yadi paṭisandhiyaṃ purisaliṅgaṃ pavatte itthiliṅgaṃ nibbattati, yadi paṭisandhiyaṃ itthiliṅgaṃ pavatte purisaliṅgaṃ nibbattatī’’ti . Tattha vicāraṇakkamo vitthārato aṭṭhasāliniyā dhammasaṅgahaṭṭhakathāya veditabbo. Imassa pana duvidhassāpi ubhatobyañjanakassa neva pabbajjā atthi, na upasampadāti idamidha veditabbaṃ.
关于没有依止师等情形的事项解说
Anupajjhāyakādivatthukathā
117“那时”是指世尊还没有制定这条学处的那段时间。“没有依止师”是指完全没有请一位依止师,彻底没有依止师。这样受具足戒的人,在法和利养两方面都得不到摄受,只会退失,不会增长。“诸比丘,没有依止师的人不应受具足戒”,意思是:没有请依止师、没有依止师的人,不应给他受具足戒。如果给他受了,就犯恶作罪。这是说明从学处制定之后开始,这样给人受戒就犯这个罪;但羯磨本身并不会失效。有人说羯磨会失效,这种说法不能采纳。在“由僧团”“由依止师”等句子里,一直到“两性人依止师”为止,也都应该按同样的道理来理解。
117.Tenakho pana samayenāti yena samayena bhagavatā sikkhāpadaṃ apaññattaṃ hoti, tena samayena. Anupajjhāyakanti upajjhaṃ agāhāpetvā sabbena sabbaṃ upajjhāyavirahitaṃ. Evaṃ upasampannā neva dhammato na āmisato saṅgahaṃ labhanti, te parihāyantiyeva, na vaḍḍhanti. Na bhikkhave anupajjhāyakoti upajjhaṃ agāhāpetvā nirupajjhāyako na upasampādetabbo. Yo upasampādeyya āpatti dukkaṭassāti sikkhāpadapaññattito paṭṭhāya evaṃ upasampādentassa āpatti hoti; kammaṃ pana na kuppati. Keci kuppatīti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Saṅghena upajjhāyenātiādīsupi ubhatobyañjanakupajjhāyapariyosānesu eseva nayo.
无钵等事论
Apattakādivatthukathā
118“以手受食而行乞”是指:凡是能在手中得到的食物,他们就是为了这个而四处行乞。就像外道那样——比如那些名叫邪命外道的出家人,他们把汤和菜肴混在一起,直接放在手心里托着吃。犯恶作罪:这样给人授具足戒的人,就犯了这条罪,但羯磨本身不会失效。无衣等情形也是同样的道理。
118.Hatthesu piṇḍāya carantīti yo hatthesu piṇḍo labbhati, tadatthāya caranti. Seyyathāpi titthiyāti yathā ājīvakanāmakā titthiyā; sūpabyañjanehi missetvā hatthesu ṭhapitapiṇḍameva hi te bhuñjanti. Āpatti dukkaṭassāti evaṃ upasampādentasseva āpatti hoti, kammaṃ pana na kuppati. Acīvarakādivatthūsupi eseva nayo.
所谓“借来的”,就是通过请求“请先借给我们,等我们完成具足戒再说”而拿来使用的;意思是只在这段时间内临时用。因为用这样的钵、衣或钵衣来给人授具足戒,授戒者本人就会犯戒,但羯磨本身不会失效。所以,应当用完整齐全的钵和衣来授具足戒。如果他本人没有,而他的戒师、依止师愿意给他,或者别的比丘以无所牵挂的心舍出来,那就应当把堪受持的钵和衣给他。不过,对于想出家的人,即使是用借来的钵和衣,也可以让他出家;在同类情形下,凭信任取来之后让他出家,也是可以的。
Yācitakenāti ‘‘yāva upasampadaṃ karoma, tāva dethā’’ti yācitvā gahitena; tāvakālikenāti attho. Īdisena hi pattena vā cīvarena vā pattacīvarena vā upasampādentasseva āpatti hoti, kammaṃ pana na kuppati, tasmā paripuṇṇapattacīvarova upasampādetabbo. Sace tassa natthi, ācariyupajjhāyā cassa dātukāmā honti, aññe vā bhikkhū nirapekkhehi nissajjitvā adhiṭṭhānupagaṃ pattacīvaraṃ dātabbaṃ. Pabbajjāpekkhaṃ pana paṇḍupalāsaṃ yācitakenāpi pattacīvarena pabbājetuṃ vaṭṭati, sabhāgaṭṭhāne vissāsena gahetvāpi pabbājetuṃ vaṭṭati.
如果他是带着还没烧制的钵和可以做衣的布来的,那么在他烧制钵、缝制衣服的这段时间里,对住在精舍里的他,可以给未经手触的团食,可以让他用钵进食;午饭前,可以给他和沙弥同等份的食物。但卧坐处的分配、筹食、指定食、邀请食等则不适用。午饭后,也可以给他和沙弥同等份的油、蜜、糖等药品。如果他生病了,可以为他准备药物,并且可以像照顾沙弥一样,做一切照料的事。
Sace pana apakkaṃ pattaṃ cīvarūpagāni ca vatthāni gahetvā āgato hoti, yāva patto paccati, cīvarāni ca kariyanti, tāva vihāre vasantassa anāmaṭṭhapiṇḍapātaṃ dātuṃ vaṭṭati, thālake bhuñjituṃ vaṭṭati, purebhattaṃ sāmaṇerabhāgasamako āmisabhāgo dātuṃ vaṭṭati. Senāsanaggāho pana salākabhattauddesabhattanimantanādīni ca na vaṭṭanti. Pacchābhattampi sāmaṇerabhāgasamo telamadhuphāṇitādibhesajjabhāgo vaṭṭati. Sace gilāno hoti, bhesajjamassa kātuṃ vaṭṭati, sāmaṇerassa viya ca sabbaṃ paṭijagganakammanti.