《大品注释》显示巴利原文
Mahāvagga-aṭṭhakathā
一、大犍度显示巴利原文
1. Mahākhandhakaṃ
如今,由于注释它的次第已到来,
因此,这是对《犍度》中不明显义理的注释。
在《分别》中,由诸师所阐明的义理,
如果我们再去解说它们,何时才能结束?
然而,有些义理依其意趣、脉络与言辞,
若它们不明显,不加以注释便无从了知;
因此,唯有对那些不明显的义理,才有此注释的方法。
显示巴利原文 Ubhinnaṃ pātimokkhānaṃ, saṅgītisamanantaraṃ; Saṅgāyiṃsu mahātherā, khandhakaṃ khandhakovidā. Yaṃ tassa dāni sampatto, yasmā saṃvaṇṇanākkamo; Tasmā hoti ayaṃ tassa, anuttānatthavaṇṇanā. Padabhājaniye atthā, yehi yesaṃ pakāsitā; Te ce puna vadeyyāma, pariyosānaṃ kadā bhave. Uttānā ceva ye atthā, tesaṃ saṃvaṇṇanāya kiṃ; Adhippāyānusandhīhi, byañjanena ca ye pana. Anuttānā na te yasmā, sakkā ñātuṃ avaṇṇitā; Tesaṃyeva ayaṃ tasmā, hoti saṃvaṇṇanānayoti.
1 一、那时,世尊住在优楼频螺,尼连禅河岸边的菩提树下,初成正觉。在此,虽然如同“那时,世尊住在韦兰若”等句中那样,并无使用具格的特殊理由,但在律藏中,此表述却采用具格,故应知这是从最初便依已确立的表述方式而说。此理亦适用于此后其他类似之处。显示巴利原文
1.Tena samayena buddho bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre bodhirukkhamūle paṭhamābhisambuddhoti ettha kiñcāpi ‘‘tena samayena buddho bhagavā verañjāya’’ntiādīsu viya karaṇavacane visesakāraṇaṃ natthi, vinayaṃ patvā pana karaṇavacaneneva ayamabhilāpo āropitoti ādito paṭṭhāya āruḷhābhilāpavasenevetaṃ vuttanti veditabbaṃ. Esa nayo aññesupi ito paresu evarūpesu.
那么,说这句话的用意何在?是为了从最初开始显示出家等律仪轨的制立因缘。世尊曾这样开许出家与具足戒:“比丘们,我允许以此三皈依出家与具足戒。”(《大品》34)又在王舍城等处开许了依止师与依止师义务、戒师与戒师义务等。这些是在成正觉后,于菩提道场度过七七日,于波罗奈转法轮,依次第游化各处,并在种种事缘中所制定的。应知,说这句话的用意,正是为了从最初开始显示这些出家等律仪轨的制立因缘。显示巴利原文
Kiṃ panetassa vacane payojananti? Pabbajjādīnaṃ vinayakammānaṃ ādito paṭṭhāya nidānadassanaṃ. Yā hi bhagavatā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, imehi tīhi saraṇagamanehi pabbajjaṃ upasampada’’nti (mahāva. 34) evaṃ pabbajjā ceva upasampadā ca anuññātā, yāni ca rājagahādīsu upajjhāyaupajjhāyavattaācariyaācariyavattādīni anuññātāni, tāni abhisambodhiṃ patvā sattasattāhaṃ bodhimaṇḍe vītināmetvā bārāṇasiyaṃ dhammacakkaṃ pavattetvā iminā anukkamena idañcidañca ṭhānaṃ patvā imasmiñca imasmiñca vatthusmiṃ paññattānīti evametesaṃ pabbajjādīnaṃ vinayakammānaṃ ādito paṭṭhāya nidānadassanaṃ etassa vacane payojananti veditabbaṃ.
此处,“优楼频螺”意为“大沙滩”,即大沙堆。又或,“优楼”指沙,“频螺”指界限;因越界而运来的沙,故称“优楼频螺”,此义亦应了知。据说过去诸佛未出世时,有一万善男子出家为苦行者,安住于该处。一日,他们集会共立规约:“身业与语业他人尚可得知,意业则不显露;因此,若有人生起欲寻、恚寻或害寻,他人无法举罪,他应自己举罪自己,以钵运沙,倒于此处,作为惩罚。”从此以后,若有谁生起如是寻者,即以钵运沙倒于该处。如此逐渐形成了大沙堆,后来人们绕周供奉,立为塔庙。据此而有此说:“优楼频螺意为大沙滩,即大沙堆。”亦据此而说:“或者,优楼指沙,频螺指界限;因越界而运来的沙,故称优楼频螺,此义也应了知。”显示巴利原文
Tattha uruvelāyanti mahāvelāyaṃ; mahante vālikarāsimhīti attho. Atha vā ‘‘urū’’ti vālikā vuccati; ‘‘velā’’ti mariyādā; velātikkamanahetu āhaṭā uru uruvelāti evampettha attho daṭṭhabbo. Atīte kira anuppanne buddhe dasasahassakulaputtā tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā tasmiṃ padese viharantā ekadivasaṃ sannipatitvā katikavattaṃ akaṃsu – ‘‘kāyakammavacīkammāni nāma paresampi pākaṭāni honti, manokammaṃ pana apākaṭaṃ; tasmā yo kāmavitakkaṃ vā byāpādavitakkaṃ vā vihiṃsāvitakkaṃ vā vitakketi, tassa añño codako nāma natthi, so attanāva attānaṃ codetvā pattapuṭena vālikaṃ āharitvā imasmiṃ ṭhāne ākiratu, idamassa daṇḍakamma’’nti. Tato paṭṭhāya yo tādisaṃ vitakkaṃ vitakketi, so tattha pattapuṭena vālikaṃ ākirati. Evaṃ tattha anukkamena mahāvālikarāsi jāto, tato naṃ pacchimā janatā parikkhipitvā cetiyaṭṭhānamakāsi. Taṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘uruvelāyanti mahāvelāyaṃ; mahante vālikarāsimhīti attho’’ti. Tameva sandhāya vuttaṃ – ‘‘atha vā urūti vālikā vuccati; velāti mariyādā; velātikkamanahetu āhaṭā uru uruvelāti evampettha attho daṭṭhabbo’’ti.
“菩提树下”:菩提指四道中之智;世尊于此树下证得彼菩提,此树亦因此得名“菩提树”,其根部即“菩提树下”。“初成正觉”:即最先、最初地成正觉;意思是成佛后最初的那个时分。“以一座”:指一次也不曾起身,唯以跏趺坐之一座而住。“感受解脱之乐”:即感受解脱之乐与果等至之乐。显示巴利原文
Bodhirukkhamūleti bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ; taṃ bodhiṃ bhagavā ettha pattoti rukkhopi ‘‘bodhirukkho’’tveva nāmaṃ labhi, tassa bodhirukkhassa mūle bodhirukkhamūle. Paṭhamābhisambuddhoti paṭhamaṃ abhisambuddho; abhisambuddho hutvā sabbapaṭhamaṃyevāti attho. Ekapallaṅkenāti sakimpi anuṭṭhahitvā yathāābhujitena ekeneva pallaṅkena. Vimuttisukhapaṭisaṃvedīti vimuttisukhaṃ phalasamāpattisukhaṃ paṭisaṃvedayamāno.
“缘起”:即缘相。缘相者,因互相依缘而生起相应诸法,故说为“缘起”。此处为略说。若欲详细抉择一切行相具足者,应取自《清净道论》。“顺逆”:即顺与逆。其中,以“无明缘行”等语所开示的无明等缘相,因顺次执行其应作之事,故称为“顺”;以“无明无余离灭故行灭”等语所开示的同一缘相,因以无余灭尽而令不生,不复执行其事,故称为“逆”。又或,前一种为流转之顺,后一种为还灭之逆,此义亦应了知。然而,若仅仅是从始说至终、从终说至始,则不能以其他义理成立顺逆。显示巴利原文
Paṭiccasamuppādanti paccayākāraṃ. Paccayākāro hi aññamaññaṃ paṭicca sahite dhamme uppādetīti ‘‘paṭiccasamuppādo’’ti vuccati. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana sabbākārasampannaṃ vinicchayaṃ icchantena visuddhimaggato gahetabbo. Anulomapaṭilomanti anulomañca paṭilomañca. Tattha ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’tiādinā nayena vutto avijjādiko paccayākāro attanā kattabbakiccakaraṇato ‘‘anulomo’’ti vuccati. ‘‘Avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho’’tiādinā nayena vutto sveva anuppādanirodhena nirujjhamāno taṃ kiccaṃ na karotīti tassa akaraṇato ‘‘paṭilomo’’ti vuccati. Purimanayena vā vutto pavattiyā anulomo, itaro tassā paṭilomoti evampettha attho daṭṭhabbo. Ādito pana paṭṭhāya yāva antaṃ, antato ca paṭṭhāya yāva ādiṃ pāpetvā avuttattā ito aññenatthena anulomapaṭilomatā na yujjati.
“作意”:即于心中作意。为显示他如何顺观作意,首先说“无明缘行”等。其中,无明即是缘,故称无明缘。因此,从无明缘而生起诸行。依此类推,当知一切句中的义理。此为略说。若欲具足一切行相的详细抉择,当取自《清净道论》。显示巴利原文
Manasākāsīti manasi akāsi. Tattha yathā anulomaṃ manasi akāsi, idaṃ tāva dassetuṃ ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’tiādi vuttaṃ. Tattha avijjā ca sā paccayo cāti avijjāpaccayo. Tasmā avijjāpaccayā saṅkhārā sambhavantīti iminā nayena sabbapadesu attho veditabbo. Ayamettha saṅkhepo. Vitthāro pana sabbākārasampannaṃ vinicchayaṃ icchantena visuddhimaggatova gahetabbo.
然而,为显示他如何逆观作意,经中说:“由无明之无余离贪灭故,行灭……”等。其中,“由无明之”意为“即由无明”;“无余离贪灭故”意为以称为离贪的道而无余灭尽;“行灭”即诸行的不生灭。为了显示如此灭尽了行,故识灭;以及由识等灭故,名色等亦灭,所以在说了“行灭故识灭”等之后,经中说:“如是整个苦蕴皆灭尽。”其中,“整个”指全部的,或纯净无有情的。“苦蕴”指苦的聚集。“灭尽”即不再生起。显示巴利原文
Yathā pana paṭilomaṃ manasi akāsi, idaṃ dassetuṃ avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodhotiādi vuttaṃ. Tattha avijjāya tvevāti avijjāya tu eva. Asesavirāganirodhāti virāgasaṅkhātena maggena asesanirodhā . Saṅkhāranirodhoti saṅkhārānaṃ anuppādanirodho hoti. Evaṃ niruddhānaṃ pana saṅkhārānaṃ nirodhā viññāṇaṃ niruddhaṃ, viññāṇādīnañca nirodhā nāmarūpādīni niruddhāniyeva hontīti dassetuṃ saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhotiādīni vatvā evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotīti vuttaṃ. Tattha kevalassāti sakalassa; suddhassa vā sattavirahitassāti attho. Dukkhakkhandhassāti dukkharāsissa. Nirodho hotīti anuppādo hoti.
“了知此义”者:所谓“以无明等为缘,而有行等苦蕴的集起;以无明灭等为缘,而有灭尽”,以一切行相了知此义。“于彼时”:即在了知此义之时。“发出此优陀那”:因了知所通达的义理,并了知因与因所生法,而发出彰显威力的、以“当诸法确实显现时……”为开端的、由伴随喜悦的智慧所生的优陀那,也就是发出悦意之语。显示巴利原文
Etamatthaṃviditvāti yvāyaṃ ‘‘avijjādivasena saṅkhārādikassa dukkhakkhandhassa samudayo ca avijjānirodhādivasena ca nirodho hotī’’ti vutto, sabbākārena etamatthaṃ viditvā. Tāyaṃ velāyanti tāyaṃ tassa atthassa viditavelāyaṃ. Imaṃ udānaṃ udānesīti imaṃ tasmiṃ vidite atthe hetuno ca hetusamuppannadhammassa ca pajānanāya ānubhāvadīpakaṃ ‘‘yadā have pātubhavantī’’tiādikaṃ somanassayuttañāṇasamuṭṭhānaṃ udānaṃ udānesi, attamanavācaṃ nicchāresīti vuttaṃ hoti.
其义为:“当确实”,即于某时。“显现”,即生起。“诸法”,指能证悟顺缘起理法的菩提分法。或者,“显现”意为阐明,因现观而明显、清晰;“诸法”指四圣谛法。“热忱”,指以烧烦恼为义的精进;“具热忱者”,即具足正勤精进者。“禅修者”,即依所缘审察相与特相审察相之禅那而修禅者。“婆罗门”,指已除诸恶的漏尽者。“彼之疑惑皆消”,即彼如此显现诸法者,其疑惑皆消。“一切”,即那些在缘起中,如“尊者,谁触?世尊说:此问不当”等,以及“尊者,何者是老死?此老死属于谁?世尊说:此问不当”等方式所成的疑惑,以及因未证悟缘起而有的“我于过去世曾存在吗”等十六种疑惑,这一切皆消、离去、灭尽。何以故?“因了知有因之法”,即因了知、遍知、证悟此以无明等为因、有因的唯是苦蕴之行等法。显示巴利原文
Tassattho – yadā haveti yasmiṃ bhave kāle. Pātubhavantīti uppajjanti. Dhammāti anulomapaccayākārapaṭivedhasādhakā bodhipakkhiyadhammā. Atha vā pātubhavantīti pakāsanti; abhisamayavasena byattā pākaṭā honti. Dhammāti catuariyasaccadhammā. Ātāpo vuccati kilesasantāpanaṭṭhena vīriyaṃ; ātāpinoti sammappadhānavīriyavato. Jhāyatoti ārammaṇūpanijjhānalakkhaṇena ca lakkhaṇūpanijjhānalakkhaṇena ca jhānena jhāyantassa. Brāhmaṇassāti bāhitapāpassa khīṇāsavassa. Athassa kaṅkhā vapayantīti athassa evaṃ pātubhūtadhammassa kaṅkhā vapayanti. Sabbāti yā etā ‘‘ko nu kho bhante phusatīti; no kallo pañhoti bhagavā avocā’’tiādinā, tathā ‘‘katamaṃ nu kho bhante jarāmaraṇaṃ; kassa ca panidaṃ jarāmaraṇanti ; no kallo pañhoti bhagavā avocā’’tiādinā ca nayena paccayākāre kaṅkhā vuttā, yā ca paccayākārasseva appaṭividdhattā ‘‘ahosiṃ nu kho ahaṃ atītamaddhāna’’ntiādikā soḷasa kaṅkhā āgatā, tā sabbā vapayanti apagacchanti nirujjhanti. Kasmā? Yato pajānāti sahetudhammanti yasmā avijjādikena hetunā sahetukaṃ imaṃ saṅkhārādiṃ kevalaṃ dukkhakkhandhadhammaṃ pajānāti aññāti paṭivijjhatīti.
2 第二品中:“发出此优陀那”,指对所了知的义理,说出如上所述之优陀那,以彰显对名为涅槃的缘灭——即“由无明的无余离贪灭故行灭”所阐明的——其觉悟之威力。其简略义为:因了知、遍知、证悟了称为缘灭的涅槃,故当彼具热忱、修禅的婆罗门,如前所述诸法显现时,彼因未了知涅槃而可能生起的一切疑惑,皆悉消尽。显示巴利原文
2. Dutiyavāre – imaṃ udānaṃ udānesīti imaṃ tasmiṃ vidite atthe ‘‘avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho’’ti evaṃ pakāsitassa nibbānasaṅkhātassa paccayakkhayassa avabodhānubhāvadīpakaṃ vuttappakāraṃ udānaṃ udānesīti attho. Tatrāyaṃ saṅkhepattho – yasmā paccayānaṃ khayasaṅkhātaṃ nibbānaṃ avedi aññāsi paṭivijjhi, tasmā yadāssa ātāpino jhāyato brāhmaṇassa vuttappakārā dhammā pātubhavanti, athassa yā nibbānassa aviditattā uppajjeyyuṃ, tā sabbāpi kaṅkhā vapayantīti.
3 第三品中:“发出此优陀那”,指发出如上所述的优陀那,以彰显该圣道之威力——依此道,那称作苦蕴之集与灭的义理,通过作用与所缘作用而得了知。其简略义为:当诸法确实显现于具热忱、修禅的婆罗门时,彼婆罗门或以所生的菩提分法,或以令四圣谛法显现的圣道,驱散魔军而安住——即驱散、破坏、摧毁那以“欲为汝第一军”等方式所说的魔军而住。如何呢?犹如太阳升空,以其光芒照亮虚空,驱散黑暗而住;同样,彼婆罗门亦以彼法或彼道证悟诸谛,驱散魔军而安住。显示巴利原文
3. Tatiyavāre – imaṃ udānaṃ udānesīti imaṃ yena maggena so dukkhakkhandhassa samudayanirodhasaṅkhāto attho kiccavasena ca ārammaṇakiriyāya ca vidito, tassa ariyamaggassa ānubhāvadīpakaṃ vuttappakāraṃ udānaṃ udānesīti attho. Tatrāpāyaṃ saṅkhepattho – yadā have pātubhavanti dhammā ātāpino jhāyato brāhmaṇassa, tadā so brāhmaṇo tehi vā uppannehi bodhipakkhiyadhammehi, yassa vā ariyamaggassa catusaccadhammā pātubhūtā, tena ariyamaggena vidhūpayaṃ tiṭṭhati mārasenaṃ ‘‘kāmā te paṭhamā senā’’tiādinā nayena vuttappakāraṃ mārasenaṃ vidhūpayanto vidhamento viddhaṃsento tiṭṭhati. Kathaṃ? Sūriyova obhāsayamantalikkhaṃ, yathā sūriyo abbhuggato attano pabhāya antalikkhaṃ obhāsentova andhakāraṃ vidhamento tiṭṭhati, evaṃ sopi brāhmaṇo tehi dhammehi tena vā maggena saccāni paṭivijjhantova mārasenaṃ vidhūpayanto tiṭṭhatīti.
当知此处:第一首优陀那由审察缘起而生,第二首由审察涅槃而生,第三首由审察道而生。然而,《优陀那》中说:“于夜之初分顺观缘起,中分逆观,后分顺逆观”,这是指七日过后,于夜间生起“明日我将离座”之作意时所说。因为那时世尊前两首优陀那偈,彰显了知缘起与证得缘灭的威力,依此威力,于初夜分与中夜分各作意一分;而在此处,则于新月之夜如此作意。世尊于毗舍佉月满月之夜,初分随念宿住,中分净化天眼,后分顺逆作意缘起,心想“今当破晓”时,即证得一切知智。恰于证得一切知智之际,黎明升起。此后,于当日以同一跏趺坐度过,至新月之夜,于三时中如斯作意,而唱出这些优陀那。如是于新月之夜作意后,在此度过了所谓“于菩提树下同一跏趺坐七日”的时日。显示巴利原文
Evamettha paṭhamaṃ udānaṃ paccayākārapaccavekkhaṇavasena, dutiyaṃ nibbānapaccavekkhaṇavasena , tatiyaṃ maggapaccavekkhaṇavasena uppannanti veditabbaṃ. Udāne pana ‘‘rattiyā paṭhamaṃ yāmaṃ paṭiccasamuppādaṃ anulomaṃ, dutiyaṃ yāmaṃ paṭilomaṃ, tatiyaṃ yāmaṃ anulomapaṭiloma’’nti vuttaṃ; taṃ sattāhassa accayena ‘‘sve āsanā vuṭṭhahissāmī’’ti rattiṃ uppāditamanasikāraṃ sandhāya vuttaṃ. Tadā hi bhagavā yassa paccayākārapajānanassa ca paccayakkhayādhigamassa ca ānubhāvadīpikā purimā dve udānagāthā, tassa vasena ekekameva koṭṭhāsaṃ paṭhamayāmañca majjhimayāmañca manasākāsi, idha pana pāṭipadarattiyā evaṃ manasākāsi. Bhagavā hi visākhapuṇṇamāya rattiyā paṭhamayāme pubbenivāsaṃ anussari, majjhimayāme dibbacakkhuṃ visodhesi, pacchimayāme paṭiccasamuppādaṃ anulomapaṭilomaṃ manasi katvā ‘‘idāni aruṇo uggamissatī’’ti sabbaññutaṃ pāpuṇi. Sabbaññutappattisamanantarameva ca aruṇo uggacchi. Tato taṃ divasaṃ teneva pallaṅkena vītināmetvā sampattāya pāṭipadarattiyā tīsu yāmesu evaṃ manasi katvā imāni udānāni udānesi. Iti pāṭipadarattiyā evaṃ manasi katvā taṃ ‘‘bodhirukkhamūle sattāhaṃ ekapallaṅkena nisīdī’’ti evaṃ vuttasattāhaṃ tattheva vītināmesi.
4 四、那时,世尊度过七日后,从该定中出定,自菩提树根处往阿阇波罗榕树。此处并非说世尊从定出已,即从菩提树根处径往阿阇波罗榕树。然而,正如“吃过饭后躺下”一语,并非指“不放下手、不洗口、不往床边、不作任何交谈便躺下”,而是说吃饭之后躺下,并非不躺下,此处仅为表此义。同样,这里说“并非从该定中出定后即刻离去”,而是说出定后离去,并非不离去,仅为表此义。显示巴利原文
4.Athakho bhagavā sattāhassa accayena tamhā samādhimhā vuṭṭhahitvā bodhirukkhamūlā yena ajapālanigrodho tenupasaṅkamīti ettha na bhagavā tamhā samādhimhā vuṭṭhahitvā anantarameva bodhirukkhamūlā yena ajapālanigrodho tenupasaṅkami. Yathā pana ‘‘bhutvā sayatī’’ti vutte na ‘‘hatthe adhovitvā mukhaṃ avikkhāletvā sayanasamīpaṃ agantvā aññaṃ kiñci ālāpasallāpaṃ akatvā sayati’’cceva vuttaṃ hoti, bhojanato pana pacchā sayati, na nasayatīti idamevattha dīpitaṃ hoti. Evamidhāpi ‘‘na tamhā samādhimhā vuṭṭhahitvā anantarameva pakkāmī’’ti vuttaṃ hoti, vuṭṭhānato ca pana pacchā pakkāmi, na napakkāmīti idamevettha dīpitaṃ hoti.
那么,世尊未立即离去,又做了什么?他更于菩提树附近度了另外三个七日。关于此,有如是次第之说:据说,世尊证得佛果后,以同一跏趺坐安住七日,有诸天神心生疑惑:“世尊不起座,莫非余有他法成佛?”尔时,世尊于第八日从等至中出定,了知诸天所疑,为断其惑,遂腾空示现双神变,悉除其疑。此后,从跏趺座稍移向东北方,不瞬目地凝视彼跏趺座与菩提树——此乃彼积集四阿僧祇又十万劫波罗蜜而得成就之处——安度七日。此地遂得名“不瞬塔”。此后,于跏趺座与立处之间,由东向西延伸之宝石经行处经行,安度七日。此地遂得名“宝石经行塔”。此后,于西方诸天化现一座宝石殿,即于彼中跏趺而坐,探究阿毗达摩藏,尤于其中无碍妙法、一切处论,安度七日。此地遂得名“宝石殿塔”。显示巴利原文
Anantaraṃ pana apakkamitvā bhagavā kiṃ akāsīti? Aparānipi tīṇi sattāhāni bodhisamīpeyeva vītināmesi. Tatrāyaṃ anupubbikathā – bhagavati kira buddhattaṃ patvā sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinne ‘‘na bhagavā vuṭṭhāti; kiṃ nu kho aññepi buddhattakarā dhammā atthī’’ti ekaccānaṃ devatānaṃ kaṅkhā udapādi. Atha bhagavā aṭṭhame divase samāpattito vuṭṭhāya devatānaṃ kaṅkhaṃ ñatvā kaṅkhāvidhamanatthaṃ ākāse uppatitvā yamakapāṭihāriyaṃ dassetvā tāsaṃ kaṅkhaṃ vidhamitvā pallaṅkato īsakaṃ pācīnanissite uttaradisābhāge ṭhatvā cattāri asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca upacitānaṃ pāramīnaṃ balādhigamanaṭṭhānaṃ pallaṅkaṃ bodhirukkhañca animisehi akkhīhi olokayamāno sattāhaṃ vītināmesi, taṃ ṭhānaṃ animisacetiyaṃ nāma jātaṃ. Atha pallaṅkassa ca ṭhitaṭṭhānassa ca antarā puratthimato ca pacchimato ca āyate ratanacaṅkame caṅkamanto sattāhaṃ vītināmesi, taṃ ṭhānaṃ ratanacaṅkamacetiyaṃ nāma jātaṃ. Tato pacchimadisābhāge devatā ratanagharaṃ māpayiṃsu. Tattha pallaṅkena nisīditvā abhidhammapiṭakaṃ visesato cettha anantanayaṃ samantapaṭṭhānaṃ vicinanto sattāhaṃ vītināmesi, taṃ ṭhānaṃ ratanagharacetiyaṃ nāma jātaṃ.
在菩提树附近如此度过四个七日后,于第五个七日,世尊从菩提树根处前往阿阇波罗榕树。据说,牧羊人常去那棵榕树的树荫下坐着,因此便得名“阿阇波罗榕树”。他在那里也是一边择法,一边感受解脱之乐,如此度过七日。这棵树位于菩提树东方。当世尊这样坐着时,有一位婆罗门前来问了一个问题,因此说“那时,有一位”等等。其中,“有哼吭习性者”:据说他名叫“见祥者”,由于慢心和嗔心,常发出“哼!哼!”的声音行走,故称“有哼吭习性者”。也有人读作“有呼吭习性者”。显示巴利原文
Evaṃ bodhisamīpeyeva cattāri sattāhāni vītināmetvā pañcame sattāhe bodhirukkhamūlā yena ajapālanigrodho tenupasaṅkami. Tassa kira nigrodhassa chāyāya ajapālakā gantvā nisīdanti; tenassa ajapālanigrodhotveva nāmaṃ udapādi. Sattāhaṃ vimuttisukhapaṭisaṃvedīti tatrāpi dhammaṃ vicinantoyeva vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedento nisīdi. Bodhito puratthimadisābhāge esa rukkho hoti. Evaṃ nisinne ca panettha bhagavati eko brāhmaṇo gantvā pañhaṃ pucchi. Tena vuttaṃ ‘‘atha kho aññataro’’tiādi. Tattha huṃhuṅkajātikoti so kira diṭṭhamaṅgaliko nāma , mānavasena kodhavasena ca ‘‘huṃhu’’nti karonto vicarati, tasmā ‘‘huṃhuṅkajātiko’’ti vuccati. ‘‘Huhukkajātiko’’tipi paṭhanti.
“了知此义后”:即了知他所说之语的究竟义后,在那时诵出了这首优陀那。其含义是:那位婆罗门,因已断除诸恶法而成为婆罗门,并非由于见祥;若具足哼吭声等恶法,仅凭出身便自称梵行清净,这样的婆罗门,以断除恶法故,因断哼吭声而无哼吭,因无贪等烦恼而无漏,因心致力于修习而调御己心,或因以戒防护而调御己心,因通达四道智所摄的诸明,或通达诸明的终极而成为明达终极者,因安住于道梵行而成为已住梵行者。他可以如法宣称梵论,即如法宣称“我是婆罗门”这种言论。对于他,在整个世间的一切所缘中,没有任何地方存在贪盛、嗔盛、痴盛、慢盛、见盛这些增盛。显示巴利原文
Etamatthaṃ viditvāti etaṃ tena vuttassa vacanassa sikhāpattamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi. Tassattho – yo bāhitapāpadhammatāya brāhmaṇo na diṭṭhamaṅgalikatāya, huṃhuṅkārakabhāvādipāpadhammayutto hutvā kevalaṃ jātimattakena brahmaññaṃ paṭijānāti, so brāhmaṇo bāhitapāpadhammattā huṃhuṅkārappahānena nihuṃhuṅko, rāgādikasāvābhāvena nikkasāvo, bhāvanānuyogayuttacittatāya yatatto, sīlasaṃvarena vā saññatacittatāya yatatto, catumaggañāṇasaṅkhātehi vedehi antaṃ, vedānaṃ vā antaṃ gatattā vedantagū, maggabrahmacariyassa vusitattā vusitabrahmacariyo. Dhammena brahmavādaṃ vadeyya, ‘‘brāhmaṇo, aha’’nti etaṃ vādaṃ dhammena vadeyya, yassa sakale lokasannivāse kuhiñci ekārammaṇepi rāgussado dosussado mohussado mānussado diṭṭhussadoti ime ussadā natthīti.
目真邻陀故事显示巴利原文
Mucalindakathā
5 五、非时云:指在雨季未到时生起的云。然而,这个云出现在夏季的最后一个月。七日大雨:当那个云生起时,连续下了七日不间断的雨。寒风阴天:那个七日大雨期间,因夹杂雨滴的寒风四处吹拂,令日子变得恶劣,故称寒风阴天。那时,目真邻陀龙王:即在那棵目真邻陀树附近的莲池中出生的、有大威神力的龙王。他以身体盘绕七匝:如此以身体盘绕后,在上方头顶处撑起巨大的头冠而立。在他所围绕的内部空间,犹如铁殿中的库房大小,因此世尊就像坐在无风、门窗紧闭的楼阁中一样。“莫让世尊受寒”等:这是说明他那样做并站立的原因。他正是为了“莫让寒冷恼害世尊,莫让炎热恼害,莫让虻、蚊等接触恼害”而那样做并站立的。其中,虽然七日大雨期间根本没有炎热,但假如云层偶尔散去,则可能会有炎热,他心想“莫让那炎热也恼害他”,这样思惟是合理的。云散:指云升高;因云散去而远离的意思。无云:指云已离去。天空:指虚空。自己的色身:指他自己的形态。显示巴利原文
5.Akālameghoti asampatte vassakāle uppannamegho. Ayaṃ pana gimhānaṃ pacchime māse udapādi. Sattāhavaddalikāti tasmiṃ uppanne sattāhaṃ avicchinnavuṭṭhikā ahosi. Sītavātaduddinīti sā ca pana sattāhavaddalikā udakaphusitasammissena sītavātena samantā paribbhamantena dūsitadivasattā sītavātaduddinī nāma ahosi. Atha kho mucalindo nāgarājāti tasseva mucalindarukkhassa samīpe pokkharaṇiyā nibbatto mahānubhāvo nāgarājā. Sattakkhattuṃ bhogehi parikkhipitvāti evaṃ bhogehi parikkhipitvā uparimuddhani mahantaṃ phaṇaṃ karitvāva ṭhite; tasmiṃ tassa parikkhepabbhantaraṃ lohapāsāde bhaṇḍāgāragabbhappamāṇaṃ ahosi, tasmā bhagavā nivāte pihitadvāravātapāne kūṭāgāre nisinno viya jāto. Mā bhagavantaṃ sītantiādi tassa tathā karitvā ṭhānakāraṇaparidīpanaṃ. So hi ‘‘mā bhagavantaṃ sītaṃ bādhayittha, mā uṇhaṃ, mā ḍaṃsādisamphasso bādhayitthā’’ti tathā karitvā aṭṭhāsi. Tattha kiñcāpi sattāhavaddalikāya uṇhameva natthi, sace pana antarantarā megho vigaccheyya uṇhaṃ bhaveyya , tampi naṃ mā bādhayitthāti evaṃ tassa cintetuṃ yuttaṃ. Viddhanti ubbiddhaṃ; meghavigamena dūrībhūtanti attho. Vigatavalāhakanti apagatameghaṃ. Devanti ākāsaṃ. Sakavaṇṇanti attano rūpaṃ.
“安乐是寂静”:指名为涅槃的依止寂静为乐。“满足者”:指依四道智之喜悦而得满足者。“闻法者”:指听闻已开示之法者。“观者”:指以自身精进力所证得的智眼,观见那寂静及任何所应见者。“无恼害”:指不动摇的状态;以此显示慈心的前行部分。“于众生中调伏”:指对众生的调伏;不害的状态是乐,这是其义。以此显示悲心的前行部分。“于世间的离欲是乐”:阐明即使离欲也是乐。“超越诸欲”:指所谓“超越诸欲”;那离欲也是乐,这是其义。以此说明了不来果之道。“我慢的调伏”:以此则说明了阿罗汉果;因为阿罗汉果被称为我慢的“轻安调伏”。从此之后,再无其他乐,所以说“这确实是最上之乐”。显示巴利原文
Sukho vivekoti nibbānasaṅkhāto upadhiviveko sukho. Tuṭṭhassāti catumaggañāṇasantosena santuṭṭhassa. Sutadhammassāti pakāsitadhammassa. Passatoti taṃ vivekaṃ yaṃ vā kiñci passitabbaṃ nāma, taṃ sabbaṃ attano vīriyabalādhigatena ñāṇacakkhunā passantassa. Abyāpajjanti akuppanabhāvo; etena mettāpubbabhāgo dassito. Pāṇabhūtesu saṃyamoti sattesu ca saṃyamo; avihiṃsanabhāvo sukhoti attho. Etena karuṇāpubbabhāgo dassito. Sukhā virāgatā loketi vītarāgatāpi sukhāti dīpeti. Kāmānaṃ samatikkamoti yā ‘‘kāmānaṃ samatikkamo’’ti vuccati; sā virāgatāpi sukhāti attho. Etena anāgāmimaggo kathito. Asmimānassa yo vinayoti iminā pana arahattaṃ kathitaṃ; arahattañhi asmimānassa ‘‘passaddhivinayo’’ti vuccati. Ito parañca sukhaṃ nāma natthi, tenāha ‘‘etaṃ ve paramaṃ sukha’’nti.
王树故事显示巴利原文
Rājāyatanakathā
6 第六,目真邻陀树下:指从大菩提树东角处的目真邻陀树下。王树:指前往位于南方区域的一棵王树。那时,是指什么时候呢?据说,世尊在王树下结跏趺坐七日,于出定那天黎明时分,知道“应办食事”,帝释天王便奉上药果诃梨勒。世尊受用后,刚受用完便有了便意。帝释天奉上漱口水,世尊洗面后,即坐于那棵树下。如此,在日出时,世尊便坐着。显示巴利原文
6.Mucalindamūlāti mahābodhito pācīnakoṇe ṭhitamucalindarukkhamūlā. Rājāyatananti dakkhiṇadisābhāge ṭhitaṃ rājāyatanarukkhaṃ upasaṅkami . Tena kho pana samayenāti katarena samayena. Bhagavato kira rājāyatanamūle sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinnassa samādhito vuṭṭhānadivase aruṇuggamanavelāyameva ‘‘bhojanakiccena bhavitabba’’nti ñatvā sakko devarājā osadhaharītakaṃ upanesi. Bhagavā taṃ paribhuñji, paribhuttamattasseva sarīrakiccaṃ ahosi. Sakko mukhodakaṃ adāsi. Bhagavā mukhaṃ dhovitvā tasmiṃyeva rukkhamūle nisīdi. Evaṃ uggate aruṇamhi nisinne bhagavati.
那时,有两位商主兄弟,名为多波沙与跋利迦。“乌卡拉”:指从乌卡拉国。“彼处”:指世尊所住之处。世尊住于何处?住于中地。因此,他们正行进在前往中地的长途路上,这是此处之义。“亲属天神”:指过去生中曾为其亲属的天神。据说,那位天神令他们的所有车辆无法前进。于是他们心想:“这是怎么回事?”便向路神献祭。在他们献祭时,那位天神以可见之身说出了以下的话。“以炒面与蜜团”:指以未经调制的炒面和以酥油、蜜、糖浆等调和的加料炒面。“应供奉”:指应当供养。那将是于你们长夜有利益、有安乐之物。“若我们……”:指若我们得到接受,将是长夜的利乐。此时世尊心想:据说他在精勤修行时所持的钵,在善生前来供养乳粥时便消失了。因此他心想:“我没有钵,而且过去诸如来都不用手接受。我该用什么来接受炒面和蜜团呢?”显示巴利原文
Tena kho pana samayena tapussabhallikā vāṇijāti tapusso ca bhalliko cāti dve bhātaro vāṇijā. Ukkalāti ukkalajanapadato. Taṃ desanti yasmiṃ dese bhagavā viharati. Katarasmiñca dese bhagavā viharati? Majjhimadese. Tasmā majjhimadesaṃ gantuṃ addhānamaggappaṭipannā hontīti ayamettha attho. Ñātisālohitā devatāti tesaṃ ñātibhūtapubbā devatā. Etadavocāti sā kira nesaṃ sabbasakaṭāni appavattīni akāsi. Tato te kiṃ idanti maggadevatānaṃ baliṃ akaṃsu. Tesaṃ balikammakāle sā devatā dissamāneneva kāyena etaṃ avoca. Manthena ca madhupiṇḍikāya cāti abaddhasattunā ca sappimadhuphāṇitādīhi yojetvā baddhasattunā ca. Patimānethāti upaṭṭhahatha. Taṃ voti taṃ patimānanaṃ tumhākaṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Yaṃ amhākanti yaṃ paṭiggahaṇaṃ amhākaṃ assa dīgharattaṃ hitāya sukhāya. Bhagavato etadahosīti yo kirassa padhānānuyogakāle patto ahosi, so sujātāya pāyāsaṃ dātuṃ āgacchantiyā eva antaradhāyi. Tenassa etadahosi – ‘‘patto me natthi, purimakāpi ca na kho tathāgatā hatthesu paṭiggaṇhanti, kimhi nu kho ahaṃ paṭiggaṇheyyaṃ manthañca madhupiṇḍakañcā’’ti.
世尊了知这内心念头后。在此之前,世尊仅凭善生所施食物的营养相续而住,那段时间里既无饥渴,也无身虚。如今,由于想要接受食物,便以“诸如来不……”等方式生起了思惟。这如此生起的思惟,世尊以自心了知。“四方的”指从四方而来。“宝石钵”指绿豆色的宝石钵。世尊只接受了这些,正是就此而说。然而,四大天王先奉上蓝宝石钵,世尊并未接受。之后,他们又奉上绿豆色石钵,世尊接受了四个钵,是为了护持他们的信心,而非出于多欲。接受后,世尊将四个钵合而为一,使其如同一个钵,而四个钵的福报也彼此相同。如此合而为一后,世尊便以这珍贵的宝石钵接受了炒面和蜜团。“珍贵的”意指在珍贵之中各自贵重,这是其义;或指崭新、温热,即当时产生的,这是其义。“他们以两语”指他们以两语成为优婆塞,或者说以两语证得了优婆塞身份,这是其义。他们这样表白优婆塞身份后,问世尊:“尊者,我们从今日起,应向谁行礼迎接?”于是世尊摸了摸头,头发落于手中。他将头发递给他们,说:“你们供奉这些吧。”他们得到发舍利后,如同被甘露灌顶般欢喜踊跃,礼敬世尊后离去。显示巴利原文
Parivitakkamaññāyāti ito pubbeva bhagavato sujātāya dinnabhojanaṃyeva ojānuppabandhanavasena aṭṭhāsi, ettakaṃ kālaṃ neva jighacchā na pipāsā na kāyadubbalyaṃ ahosi. Idāni panassa āhāraṃ paṭiggahetukāmatāya ‘‘na kho tathāgatā’’tiādinā nayena parivitakko udapādi . Taṃ evaṃ uppannaṃ attano cetasā bhagavato cetoparivitakkamaññāya. Catuddisāti catūhi disāhi. Selamaye patteti muggavaṇṇaselamaye patte. Idaṃyeva bhagavā paṭiggahesi, teyeva sandhāya vuttaṃ. Cattāro pana mahārājāno paṭhamaṃ indanīlamaṇimaye patte upanāmesuṃ, na te bhagavā aggahesi. Tato ime cattāropi muggavaṇṇasilāmaye patte upanāmesuṃ, bhagavā cattāropi patte aggahesi tesaṃ pasādānurakkhaṇatthāya, no mahicchatāya. Gahetvā ca pana cattāropi yathā ekova patto hoti tathā adhiṭṭhahi, catunnampi ekasadiso puññavipāko ahosi. Evaṃ ekaṃ katvā adhiṭṭhite paṭiggahesi bhagavā paccagghe selamaye patte manthañca madhupiṇḍikañca. Paccaggheti paccagghasmiṃ; pāṭekkaṃ mahagghasminti attho. Atha vā paccaggheti abhinave abbhuṇhe; taṅkhaṇe nibbattasminti attho. Dve vācā etesaṃ ahesunti dvevācikā. Atha vā dvīhi vācāhi upāsakabhāvaṃ pattāti attho . Te evaṃ upāsakabhāvaṃ paṭivedetvā bhagavantaṃ āhaṃsu – ‘‘kassa dāni bhante amhehi ajja paṭṭhāya abhivādanapaccuṭṭhānaṃ kātabba’’nti? Atha bhagavā sīsaṃ parāmasi, kesā hatthe laggiṃsu. Te tesaṃ adāsi ‘‘ime tumhe pariharathā’’ti. Te kesadhātuyo labhitvā amateneva abhisittā haṭṭhatuṭṭhā bhagavantaṃ vanditvā pakkamiṃsu.
梵天劝请故事显示巴利原文
Brahmayācanakathā
7 七日过后,世尊从彼定中出定,办妥如前所述的一切事务,从王树下再次前往阿阇波罗榕树处。他刚一坐下,便生起了诸佛常行惯行的内心思惟。为何此思惟会于诸佛生起?因为观察法之伟大、尊贵与沉重,以及因梵天劝请而欲说法。诸佛了知:“如此思惟时,梵天将前来劝请说法,由此众生将对法生起尊重,因为世间以梵天为尊。”以此二因,此思惟便生起。显示巴利原文
7. Atha kho bhagavā sattāhassa accayena tamhā samādhimhā vuṭṭhahitvā vuttappakārametaṃ sabbaṃ kiccaṃ niṭṭhāpetvā rājāyatanamūlā punapi yena ajapālanigrodho tenupasaṅkami. Parivitakko udapādīti tasmiṃ nisinnamattasseva sabbabuddhānaṃ āciṇṇasamāciṇṇo ayaṃ cetaso parivitakko udapādi. Kasmā panāyaṃ sabbabuddhānaṃ uppajjatīti? Dhammassa mahantabhāvaṃ garubhāvaṃ bhāriyabhāvaṃ paccavekkhaṇāya brahmunā yācite desetukāmatāya ca. Jānanti hi buddhā ‘‘evaṃ parivitakkite brahmā āgantvā dhammadesanaṃ yācissati, tato sattā dhamme gāravaṃ uppādessanti, brahmagaruko hi lokasannivāso’’ti. Iti imehi dvīhi kāraṇehi ayaṃ vitakko uppajjatīti.
其中,“那已得”即“我已证得此”。众生耽着于五种欲乐,因此被称为“所依”。以那些所依为乐者,称为“所依乐者”;于所依中喜乐者,称为“所依喜者”;于所依中极欢喜者,称为“所依极喜者”。“此即”是虚词。此处,依其位置,“此即”是指缘起,应理解为“这就是那”的意思。“此缘性缘起”中,这些缘称为“此缘”,此缘本身即是“此缘性”,而此缘性即是缘起,故称“此缘性缘起”。“那会成为我的疲劳”指:对于不知者去教导,将成为我的疲劳,成为我的困扰,这是其义。“世尊”指佛陀。“非稀有”指不稀有。“显现”指成为所谓辩才之智的所行境,达到了可被思惟的状态。显示巴利原文
Tattha adhigato kho myāyanti adhigato kho me ayaṃ. Ālayarāmāti sattā pañca kāmaguṇe allīyanti, tasmā te ‘‘ālayā’’ti vuccanti. Tehi ālayehi ramantīti ālayarāmā. Ālayesu ratāti ālayaratā. Ālayesu suṭṭhumuditāti ālayasammuditā. Yadidanti nipāto. Tassa ṭhānaṃ sandhāya ‘‘yaṃ ida’’nti paṭiccasamuppādaṃ sandhāya ‘‘yo aya’’nti evamattho daṭṭhabbo. Idappaccayatāpaṭiccasamuppādoti imesaṃ paccayā idappaccayā, idappaccayāva idappaccayatā, idappaccayatā ca sā paṭiccasamuppādo cāti idappaccayatāpaṭiccasamuppādo. So mamassa kilamathoti yā ajānantānaṃ desanā nāma, so mama kilamatho assa; sā mama vihesā assāti attho. Bhagavantanti bhagavato. Anacchariyāti anu acchariyā. Paṭibhaṃsūti paṭibhānasaṅkhātassa ñāṇassa gocarā ahesuṃ, parivitakkayitabbabhāvaṃ pāpuṇiṃsu.
“Hala”中,ha 字仅为虚词;其义为“足”。“令开示”即教导之义。“如今我已足以将此艰辛证得的法教导”这是所说义。“逆流而行”中,逆流指涅槃;其义为通往涅槃。“被贪染者”指被欲贪、有贪、见贪所染污者。“将不见”指将不能看见。“被黑暗蕴覆盖”指被无明之蕴所淹没。“由于少事务”指由于无事务的状态,意为不欲教导。显示巴利原文
Halanti ettha hakāro nipātamatto; alanti attho. Pakāsitunti desituṃ. Alaṃ dāni me imaṃ kicchena adhigataṃ dhammaṃ desetunti vuttaṃ hoti. Paṭisotagāminti paṭisotaṃ vuccati nibbānaṃ; nibbānagāminti attho. Rāgarattāti kāmarāgabhavarāgadiṭṭhirāgena rattā. Na dakkhantīti na passissanti. Tamokhandhena āvuṭāti avijjārāsinā ajjhotthaṭā. Appossukkatāyāti nirussukkabhāvena; adesetukāmatāyāti attho.
8 八、“确实在何处”指在某个世间。“在世尊面前出现”:为请求说法,带领十千世界的大梵天们前来,出现在世尊面前。“少尘垢性者”指在慧眼中贪瞋痴的尘垢极少,具此性质者,名为少尘垢性者。“将有证悟法者”指将证悟者。显示巴利原文
8.Yatra hi nāmāti yasmiṃ nāma loke. Bhagavato purato pāturahosīti dhammadesanāyācanatthaṃ dasasu cakkavāḷasahassesu mahābrahmāno gahetvā āgamma bhagavato purato pāturahosi . Apparajakkhajātikāti paññāmaye akkhimhi appaṃ rāgadosamoharajaṃ etesaṃ evaṃsabhāvāti apparajakkhajātikā. Bhavissanti dhammassa aññātāroti paṭivijjhitāro.
“出现”即显现。“被有垢者所思惟”:指被具贪等垢秽的六师外道所思惟。“请开启”:指请打开此门。“不死之门”:指那作为不死——即涅槃——之门的圣道。“愿他们听闻由无垢者所觉证之法”:愿这些众生听闻由远离贪等垢秽故而无垢的正自觉者所觉证的四圣谛法。显示巴利原文
Pāturahosīti pātubhavi. Samalehi cintitoti rāgādīhi malehi samalehi chahi satthārehi cintito. Apāpuretanti vivara etaṃ. Amatassa dvāranti amatassa nibbānassa dvārabhūtaṃ ariyamaggaṃ. Suṇantu dhammaṃ vimalenānubuddhanti ime sattā rāgādimalānaṃ abhāvato vimalena sammāsambuddhena anubuddhaṃ catusaccadhammaṃ suṇantu.
“如同立于山顶的岩石上”:犹如立于整块岩石所成的山顶,又如具眼之人遍见四方众人——善慧者,你具足妙慧,以一切知智为遍眼,世尊,请登上法所成、慧所成的殿堂,你已离忧苦,请俯察沉溺忧苦、为生老所制伏的众生。显示巴利原文
Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhitoti selamaye ekagghane pabbatamuddhani yathāṭhitova yathā cakkhumā puriso samantato janataṃ passeyya, tvampi sumedha sundarapañña sabbaññutaññāṇena samantacakkhu bhagavā dhammamayaṃ paññāmayaṃ pāsādamāruyha sayaṃ apetasoko sokāvatiṇṇaṃ jātijarābhibhūtañca janataṃ avekkhassu upadhāraya.
“请起立”:这是恳请世尊为说法而游方,如此说。在“勇士”等词中,世尊因具足精进,故名勇士;因战胜天子魔、死魔、烦恼魔、行蕴魔,故名战胜者;因堪能度越生等轮回旷野,故名商队领袖;因无欲贪之债,故名无债者。显示巴利原文
Uṭṭhehīti bhagavato dhammadesanatthaṃ cārikacaraṇaṃ yācanto bhaṇati. Vīrātiādīsu bhagavā vīriyavantatāya vīro. Devaputtamaccukilesābhisaṅkhāramārānaṃ vijitattā vijitasaṅgāmo. Jātikantārādinittharaṇasamatthatāya satthavāho. Kāmacchandaiṇassa abhāvato aṇaṇo.
9 九、“请求”即恳求。“以佛眼”:以根上下智与随眠智。这两种智名为佛眼。“少尘垢者”:指在慧眼中贪等尘垢微少的有情,是为少尘垢者;尘垢多者,为大尘垢者。信等诸根猛利者,为利根者;诸根柔和者,为钝根者。信等行相善美者,为善行相者;行相不善美者,为恶行相者。能专注所说、易于教导者,为易教导者。视他世及其过患为怖畏者,为见他世过患怖畏者。“在莲花池中”:在莲花林中。其余也同此道理。“内沉而生长者”:沉入水中而生长者;“与水齐平而住者”:与水齐平而住立者;“超出水面而住者”:超出水面而住立者。显示巴利原文
9.Ajjhesananti yācanaṃ. Buddhacakkhunāti indriyaparopariyattañāṇena ca āsayānusayañāṇena ca. Imesañhi dvinnaṃ ñāṇānaṃ buddhacakkhūti nāmaṃ. Apparajakkhāti paññācakkhumhi rāgādirajaṃ appaṃ yesaṃ, te apparajakkhā. Yesaṃ taṃ mahantaṃ te mahārajakkhā. Yesaṃ saddhādīni indriyāni tikkhāni te tikkhindriyā. Yesaṃ tāni mudūni te mudindriyā. Yesaṃ teyeva saddhādayo ākārā sundarā te svākārā. Yesaṃ teyeva saddhādayo ākārā asundarā te dvākārā. Ye kathitakāraṇaṃ sallakkhenti, sukhena sakkā honti viññāpetuṃ te suviññāpayā. Ye paralokañca vajjañca bhayato passanti te paralokavajjabhayadassāvino. Uppaliniyanti uppalavane. Itaresupi eseva nayo. Antonimuggaposīnīti yāni udakassa anto nimuggāneva posayanti. Samodakaṃ ṭhitānīti udakena samaṃ ṭhitāni. Udakaṃ accuggamma ṭhitānīti udakaṃ atikkamitvā ṭhitāni.
“已开启”即已打开。“不死之门”指圣道。因为它是名为不死的涅槃之门。“愿他们释放信心”意为愿所有人释放自己的信心。后两句的意思为:我因为顾惜身语之劳,而未向人、天及人天间的众生宣说这自己已精通熟练、能善巧流布的无上殊胜之法。显示巴利原文
Apārutāti vivaṭā. Amatassa dvārāti ariyamaggo. So hi amatasaṅkhātassa nibbānassa dvāraṃ. Pamuñcantu saddhanti sabbe attano saddhaṃ pamuñcantu. Pacchimapadadvaye ayamattho , ahañhi attano paguṇaṃ suppavattimpi imaṃ paṇītaṃ uttamaṃ dhammaṃ kāyavācākilamathasaññī hutvā manujesu devamanussesu na bhāsinti.
五人众之说显示巴利原文
Pañcavaggiyakathā
10 十、“智者”指具足智慧者。“聪敏者”指具足才能者。“慧者”指具足处非处智慧者。“少尘垢性者”指因禅定的镇伏而成为无烦恼性、清净的众生。“将了知”指将觉知、将证悟。“世尊的智慧也生起了”,即一切知智生起,[他了知:]‘他在第七天之际命终,生于无所有处。’“大损失者”指有大损失者,因应在七日内证得的道果已失,他生于非时。“于昨晚命终”指在昨日命终,他也生于非想非非想处,世尊已看见了。“多所助益者”指多所帮助者。他们通过奉侍精勤修行,即奉侍为精勤而被派遣的自身,以给予洗脸水等方式而侍奉。显示巴利原文
10.Paṇḍitoti paṇḍiccena samannāgato. Byattoti veyyattiyena samannāgato. Medhāvīti ṭhānuppattiyā paññāya samannāgato. Apparajakkhajātikoti samāpattiyā vikkhambhitattā nikkilesajātiko visuddhasatto. Ājānissatīti sallakkhessati paṭivijjhissati. Bhagavatopi kho ñāṇaṃ udapādīti sabbaññutaññāṇaṃ uppajji ‘‘ito sattamadivasamatthake kālaṃkatvā ākiñcaññāyatane nibbatto’’ti. Mahājāniyoti sattadivasabbhantare pattabbamaggaphalato parihīnattā mahatī jāni assāti mahājāniyo akkhaṇe nibbattattā. Abhidosakālaṃkatoti hiyyo kālaṃkato, sopi nevasaññānāsaññāyatane nibbattoti addasa. Bahūkārāti bahūpakārā. Padhānapahitattaṃ upaṭṭhahiṃsūti padhānatthāya pesitattabhāvaṃ mukhodakadānādinā upaṭṭhahiṃsu.
11 十一、“在伽耶与菩提座之间”,指优波迦在菩提座与伽耶的中间地带见到了世尊。“已踏上长途道路”,指已走上长途的道路。显示巴利原文
11.Antarā ca gayaṃ antarā ca bodhinti upako bodhimaṇḍassa ca gayāya ca antare bhagavantaṃ addasa. Addhānamaggappaṭipannanti addhānamaggaṃ paṭipannaṃ.
「征服一切」者:征服一切三界法而安住。「遍知一切」者:了知、通达一切四界法。「于一切法无染着」者:于一切三界法,不为烦恼垢所染。「断尽一切」者:断除一切三界法而安住。「于渴爱灭尽中解脱」者:于渴爱灭尽的涅槃中,以所缘而得解脱。「自证遍知」者:由自己证知一切四界法。「能指认谁」者:又能指认其他何人,说‘此是我的老师’呢?显示巴利原文
Sabbābhibhūti sabbaṃ tebhūmakadhammaṃ abhibhavitvā ṭhito. Sabbavidūti sabbaṃ catubhūmakadhammaṃ avediṃ aññāsiṃ. Sabbesu dhammesu anūpalittoti sabbesu tebhūmakadhammesu kilesalepena alitto. Sabbañjahoti sabbaṃ tebhūmakadhammaṃ jahitvā ṭhito. Taṇhakkhaye vimuttoti taṇhakkhaye nibbāne ārammaṇato vimutto. Sayaṃ abhiññāyāti sabbaṃ catubhūmakadhammaṃ attanāva jānitvā. Kamuddiseyyanti kaṃ aññaṃ ‘‘ayaṃ me ācariyo’’ti uddiseyyaṃ.
「我没有老师」者:在出世间法上,我没有称为老师的人。「没有与我等同者」者:没有与我等同的人。「成为清凉者」者:由熄灭一切烦恼之火,成为清凉者。由于诸烦恼已寂灭,故称为「寂灭者」。显示巴利原文
Na me ācariyo atthīti lokuttaradhamme mayhaṃ ācariyo nāma natthi. Natthi me paṭipuggaloti mayhaṃ paṭibhāgapuggalo nāma natthi. Sītibhūtoti sabbakilesagginibbāpanena sītibhūto. Kilesānaṃyeva nibbutattā nibbuto.
「迦尸人之城」者:即迦尸国的都城。「我将敲击不死鼓」者:为了转起法轮,我将敲击不死的大鼓而前往。显示巴利原文
Kāsīnaṃpuranti kāsiraṭṭhe nagaraṃ. Āhañchaṃ amatadundubhinti dhammacakkappaṭilābhāya amatabheriṃ paharissāmīti gacchāmi.
「你适合成为征服无尽者」者,指你适合成为征服无尽者。「朋友,你也会如此吧」者,指“朋友啊,你也会如此吧”。「摇动头」者,指摇动头。显示巴利原文
Arahasi anantajinoti anantajino bhavituṃ yutto. Hupeyyapāvusoti āvuso evampi nāma bhaveyya. Sīsaṃ okampetvāti sīsaṃ cāletvā.
12 「他们制定了」者,指他们达成了协议。「多事者」者,指为了衣服等多事而从事者。「偏离精勤者」者,指从精勤中偏离、退堕、衰退者。「转向多事」者,指为了衣服等多事的状态而转向。「谛听,比丘们」者,指“比丘们,请倾耳谛听”;意思是,为了听闻法,应令耳根朝向法。「已证得不死」者,意为显示“我已证得不死之涅槃”。「以威仪」者,指以难行之威仪。「以行道」者,指以难行之行道。「你们了知我吗」者,指你们了知我吗?你们观察我吗?「如此之语已说」者,指如此之语已说,这就是意思。「世尊能使五群比丘了知」者,指世尊能使他们了知“我是佛陀”。显示巴利原文
12.Saṇṭhapesunti katikaṃ akaṃsu. Bāhullikoti cīvarabāhullādīnaṃ atthāya paṭipanno. Padhānavibbhantoti padhānato vibbhanto bhaṭṭho parihīno. Āvatto bāhullāyāti cīvarādibahulabhāvatthāya āvatto. Odahatha bhikkhave sotanti upanetha bhikkhave sotaṃ; sotindriyaṃ dhammasavanatthaṃ abhimukhaṃ karothāti attho. Amatamadhigatanti amataṃ nibbānaṃ mayā adhigatanti dasseti. Iriyāyāti dukkarairiyāya. Paṭipadāyāti dukkarapaṭipadāya. Abhijānātha me noti abhijānātha nu me samanupassatha. Evarūpaṃ bhāsitametanti etaṃ evarūpaṃ vākyaṃ bhāsitanti attho. Asakkhi kho bhagavā pañcavaggiye bhikkhū saññāpetunti ‘‘ahaṃ buddho’’ti jānāpetuṃ asakkhi.
13 「作眼者」者,指为智慧之眼而说。此后,就词义而言,一切都显而易见。然而,依意图、联系、连接等分类,应依《破除迷执》中部注释中所说的方法来理解。因为从此开始,为了保护大众畏惧过详之心,我们将不解释经文,只解释律藏。显示巴利原文
13.Cakkhukaraṇīti paññācakkhuṃ sandhāyāha. Ito paraṃ sabbaṃ padatthato uttānameva. Adhippāyānusandhiyojanādibhedato pana papañcasūdaniyā majjhimaṭṭhakathāyaṃ vuttanayena veditabbaṃ. Ito paṭṭhāya hi ativitthārabhīrukassa mahājanassa cittaṃ anurakkhantā suttantakathaṃ avaṇṇayitvā vinayakathaṃyeva vaṇṇayissāma.
18 所说的「那位尊者的具足戒便是如此」,是指在阿沙荼月满月之日,与十八亿天众一同安立于须陀洹果的那位尊者,由世尊说「来,比丘」之语而成就的,正是那位尊者的善来比丘具足戒。显示巴利原文
18.Sāva tassa āyasmato upasampadā ahosīti āsāḷhīpuṇṇamāya aṭṭhārasahi devatākoṭīhi saddhiṃ sotāpattiphale patiṭṭhitassa ‘‘ehi bhikkhū’’ti bhagavato vacanena abhinipphannā sāva tassa āyasmato ehibhikkhūpasampadā ahosi.
19 所说的「那时,尊者瓦帕等」,是指最初在瓦帕长老得法眼的那一天,跋提亚长老于第二日得法眼,摩诃男长老于第三日得法眼,阿说示长老于第四日得法眼。而为了净化这些比丘在业处中生起的垢秽,世尊便住于精舍内。每当业处垢秽生起时,世尊即从空中前往,为其去除垢秽。在半个月的第五日,他将他们全部召集一处,以《无我经》加以教诫。因此,才有「那时,世尊对五群比丘」等语。显示巴利原文
19.Atha kho āyasmato ca vappassāti ādimhi vappattherassa pāṭipadadivase dhammacakkhuṃ udapādi, bhaddiyattherassa dutiyadivase, mahānāmattherassa tatiyadivase, assajittherassa catutthiyanti. Imesañca pana bhikkhūnaṃ kammaṭṭhānesu uppannamalavisodhanatthaṃ bhagavā antovihāreyeva ahosi. Uppanne uppanne kammaṭṭhānamale ākāsena gantvā malaṃ vinodesi. Pakkhassa pana pañcamiyaṃ sabbe te ekato sannipātetvā anattasuttena ovadi. Tena vuttaṃ ‘‘atha kho bhagavā pañcavaggiye’’tiādi.
24 所说的「那时,世间有六位阿拉汉」,其含义是:在半个月的第五日,世间有六人成为了阿拉汉。显示巴利原文
24.Tenakho pana samayena cha loke arahanto hontīti pañcamiyā pakkhassa lokasmiṃ cha manussā arahanto hontīti attho.
31 “前前相续”:依传承而代代相续之意。“那时,世间有六十一位阿拉汉”:指先前的六位与这五十五位,即在雨安居期间,人间共有六十一位阿拉汉。显示巴利原文
31.Pubbānupubbakānanti paveṇivasena porāṇānuporāṇānanti attho. Tena kho pana samayena ekasaṭṭhi loke arahanto hontīti purimā cha ime ca pañcapaññāsāti antovassamhiyeva ekasaṭṭhi manussā arahanto hontīti attho.
其中,耶舍等善男子的宿世善业是这样的:据说过去有五十五位好友结伴行善,照料无主尸体。一日,他们见一孕妇死去,便道:“我们当火化她。”于是将其抬至坟场。他们将五人留在坟场,嘱咐:“你们来火化。”其余人便进了村。耶舍年轻人刺穿并翻转那尸体,在火化时获得了不净想。他也向另外四人指示:“诸位请看,这既不净、又可厌。”他们于此也获得了不净想。这五人回到村庄,告知了其余朋友。耶舍年轻人也回家告诉了父母和妻子。他们全都修习了不净。这是他们的宿世善业。因此,尊者耶舍的亲属们生起了坟场想,藉此因缘具足,所有人都获得了殊胜的证悟。显示巴利原文
Tatra yasaādīnaṃ kulaputtānaṃ ayaṃ pubbayogo – atīte kira pañcapaññāsajanā sahāyakā vaggabandhena puññāni karontā anāthasarīrāni paṭijaggantā vicaranti, te ekadivasaṃ gabbhiniṃ itthiṃ kālaṃkataṃ disvā ‘‘jhāpessāmā’’ti susānaṃ nīhariṃsu. Tesu pañca jane ‘‘tumhe jhāpethā’’ti susāne ṭhapetvā sesā gāmaṃ paviṭṭhā. Yaso dārako taṃ sarīraṃ vijjhitvā parivattetvā ca jhāpayamāno asubhasaññaṃ paṭilabhi. So itaresampi catunnaṃ janānaṃ ‘‘passatha bho imaṃ asuciṃ paṭikūla’’nti dassesi. Tepi tattha asubhasaññaṃ paṭilabhiṃsu. Te pañcapi janā gāmaṃ gantvā sesasahāyakānaṃ kathayiṃsu. Yaso pana dārako gehampi gantvā mātāpitūnnañca bhariyāya ca kathesi. Te sabbepi asubhaṃ bhāvayiṃsu. Ayametesaṃ pubbayogo. Tenāyasmato yasassa nāṭakajanesu susānasaññāyeva uppajji, tāyeva ca upanissayasampattiyā sabbesaṃ visesādhigamo nibbattīti.
“那时,世尊告诉比丘们”:指世尊在波罗奈住到最后的迦提月满月日,于某日,他召唤那六十位漏尽比丘。显示巴利原文
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesīti bhagavā yāva pacchimakattikapuṇṇamā, tāva bārāṇasiyaṃ viharanto ekadivasaṃ te khīṇāsave saṭṭhi bhikkhū āmantesi.
32 「天」者,指于天界所缘中的贪欲罗网。「人」者,指于人界所缘中的贪欲罗网。「莫以一而成二」:即不应由一条路而往两处。「由于不听闻」:即由于不听闻。「他们退堕」:指未能证得应证得者,由此从殊胜证悟中退堕。显示巴利原文
32.Dibbā nāma dibbesu visayesu lobhapāsā. Mānusā nāma mānusakesu visayesu lobhapāsā. Mā ekena dveti ekena maggena dve mā agamittha. Assavanatāti assavanatāya. Parihāyantīti anadhigataṃ nādhigacchantā visesādhigamato parihāyanti.
33 「劣者」:指低劣、卑下之人。「行于空中者」:这是就贪欲罗网而说。因为他把它当成了「行于空中者」而作此言。显示巴利原文
33.Antakāti lāmaka hīnasatta. Antalikkhacaroti rāgapāsaṃ sandhāyāha. Tañhi so ‘‘antalikkhacaro’’ti mantvā āha.
34 「从不同方向、不同国土」:即从各个方向及各个国土。「我允许,比丘们,现在你们可自行前往各个方向、各个国土度人出家」等。为求度者出家时,应排除那些在此后被禁度之人,如「比丘们,被五种病症所触者不得出家」等,乃至「盲者、哑者、聋人不得出家」。应度无出家过失者。此外,他还必须获得父母的许可。有关许可的具体内容,我们将在「比丘们,未获父母许可的儿子不应度其出家;若度者,犯恶作」这一经中予以说明。显示巴利原文
34.Nānādisā nānājanapadāti nānādisato ca nānājanapadato ca. Anujānāmi bhikkhave tumheva dāni tāsu tāsu disāsu tesu tesu janapadesupabbājethātiādimhi pabbajjāpekkhaṃ kulaputtaṃ pabbājentena ye parato ‘‘na bhikkhave pañcahi ābādhehi phuṭṭho pabbājetabbo’’tiādiṃ katvā yāva ‘‘na andhamūgabadhiro pabbājetabbo’’ti evaṃ paṭikkhittā puggalā, te vajjetvā pabbajjādosavirahito puggalo pabbājetabbo. Sopi ca mātāpitūhi anuññātoyeva. Tassa anujānanalakkhaṇaṃ ‘‘na bhikkhave ananuññāto mātāpitūhi putto pabbājetabbo, yo pabbājeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti etasmiṃ sutte vaṇṇayissāma.
如此,当度化已得父母允许、远离出家过失者时,若其发未剃,且同一界内尚有其他比丘,则须为剃发之事征得僧团同意。征询方式,将在“诸比丘,我允许为剃发事告知僧团”一段中说明。若有闲暇,应亲自为其出家;若因教学、问答等务繁忙无暇,则可命一位年轻比丘:“你为此人出家。”即使未被吩咐,若年轻比丘出于敬奉戒师而为其出家,亦无不可。若无年轻比丘,亦可吩咐沙弥:“带此人至小界场,为其出家,披上袈裟后再来。”然而,三皈依必须由自己亲授。如此,此人便是由比丘亲自度化出家。何以故?男子唯比丘能度其出家,非他人;女子唯比丘尼能度其出家,非他人。但沙弥或沙弥尼可受命授予袈裟。至于剃除须发,无论何人执行,皆得成就。显示巴利原文
Evaṃ pabbajjādosavirahitaṃ mātāpitūhi anuññātaṃ pabbājentenāpi ca sace acchinnakeso hoti, ekasīmāya ca aññepi bhikkhū atthi, kesacchedanatthāya bhaṇḍukammaṃ āpucchitabbaṃ. Tassa āpucchanākāraṃ ‘‘anujānāmi, bhikkhave, saṅghaṃ apaloketuṃ bhaṇḍukammāyā’’ti ettha vaṇṇayissāma. Sace okāso hoti, sayaṃ pabbājetabbo. Sace uddesaparipucchādīhi byāvaṭo hoti, okāsaṃ na labhati, eko daharabhikkhu vattabbo ‘‘etaṃ pabbājehī’’ti. Avuttopi ce daharabhikkhu upajjhāyaṃ uddissa pabbājeti, vaṭṭati. Sace daharabhikkhu natthi, sāmaṇeropi vattabbo ‘‘etaṃ khaṇḍasīmaṃ netvā pabbājetvā kāsāyāni acchādetvā ehī’’ti. Saraṇāni pana sayaṃ dātabbāni. Evaṃ bhikkhunāva pabbajito hoti. Purisañhi bhikkhuto añño pabbājetuṃ na labhati, mātugāmaṃ bhikkhunito añño. Sāmaṇero pana sāmaṇerī vā āṇattiyā kāsāyāni dātuṃ labhati. Kesoropanaṃ yena kenaci kataṃ sukataṃ.
然而,若是一位相貌端正、具善根、出身名门、享有声誉的善家子弟,即便有空闲,也应亲自为其出家。且不应仅打发他说:“取一把泥,沐浴润湿头发后再来。”因为,欲出家者起初往往热情高涨,但后来见到袈裟与剃刀,便会心生恐惧,乃至就此逃走。因此,应亲自带他至沐浴处。若他年岁不幼,便对他说:“请沐浴。”头发则应让他自己取泥搓洗。若是年幼男童,则应让他自己下水,并以牛粪和泥为他擦洗沐浴。即使他身上有疥疮或脓包,亦应如同母亲不嫌己子一般,毫无厌恶地仔细为他擦洗手、脚与头部。为何如此?因为凭此恩惠,善家子弟会对师父、戒师及教法生起深厚的情感与崇高的敬意,成为不退转之人,能消除生起的不乐,证得长老位,成为知恩报恩者。显示巴利原文
Sace pana bhabbarūpo hoti sahetuko ñāto yasassī kulaputto, okāsaṃ katvāpi sayameva pabbājetabbo. ‘‘Mattikāmuṭṭhiṃ gahetvā nhāyitvā kese temetvā āgacchāhī’’ti ca pana na vissajjetabbo. Pabbajitukāmānañhi paṭhamaṃ balavaussāho hoti, pacchā pana kāsāyāni ca kesaharaṇasatthakañca disvā utrasanti, ettoyeva palāyanti, tasmā sayameva nahānatitthaṃ netvā sace nātidaharo hoti, ‘‘nahāhī’’ti vattabbo. Kesā panassa sayameva mattikaṃ gahetvā dhovitabbā. Daharakumārako pana sayaṃ udakaṃ otaritvā gomayamattikāhi ghaṃsitvā nahāpetabbo. Sacepissa kacchu vā piḷakā vā honti, yathā mātā puttaṃ na jigucchati , evameva ajigucchantena sādhukaṃ hatthapādasīsāni ghaṃsitvā nahāpetabbo. Kasmā? Ettakena hi upakārena kulaputtā ācariyupajjhāyesu ca sāsane ca balavasinehā tibbagāravā anivattidhammā honti, uppannaṃ anabhiratiṃ vinodetvā therabhāvaṃ pāpuṇanti, kataññū katavedino honti.
因此,在他沐浴或剃除须发时,不应说:“你出身名门、享有声誉,今后我们依靠你,便不会在资具上匮乏。”也不应说及其他与解脱无益的言论。而应对他说:“贤友,请善加留意,提起正念。”随后为他开示“皮等五法”的业处。开示时应从颜色、形状、气味、住处、方位等方面,阐明其不净、可厌、违逆的本质,或揭示其无我、无众生的实相。若他过去曾修习诸行,已积累了修行,就犹如期待一刺即破的成熟脓包,又像期待日出而绽放的成熟莲花——当业处作意刚刚著手,他的智慧便会如雷霆击碎山岩一般,摧毁烦恼之山,在剃刀下即证阿罗汉果。凡于剃刀下证得阿罗汉果者,无一不是听闻此法,依善知识导师所授之法而成就,绝非无因无缘。是故,应从最初便为他宣说法义。显示巴利原文
Evaṃ nahāpanakāle pana kesamassuṃ oropanakāle vā ‘‘tvaṃ ñāto yasassī, idāni mayaṃ taṃ nissāya paccayehi na kilamissāmā’’ti na vattabbo, aññāpi aniyyānikakathā na kathetabbā. Atha khvassa ‘‘āvuso, suṭṭhu upadhārehi satiṃ upaṭṭhāpehī’’ti vatvā tacapañcakakammaṭṭhānaṃ ācikkhitabbaṃ, ācikkhantena ca vaṇṇasaṇṭhānagandhāsayokāsavasena asucijegucchapaṭikūlabhāvaṃ nijjīvanissattabhāvaṃ vā pākaṭaṃ karontena ācikkhitabbaṃ. Sace hi so pubbe madditasaṅkhāro hoti bhāvitabhāvano, kaṇṭakavedhāpekkho viya paripakkagaṇḍo, sūriyuggamanāpekkhaṃ viya ca pariṇatapadumaṃ, athassa āraddhamatte kammaṭṭhānamanasikāre indāsani viya pabbate kilesapabbate cuṇṇayamānaṃyeva ñāṇaṃ pavattati, khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇāti. Ye hi keci khuragge arahattaṃ pattā, sabbe te evarūpaṃ savanaṃ labhitvā kalyāṇamittena ācariyena dinnanayaṃ nissāya no anissāya. Tasmāssa āditova evarūpī kathā kathetabbāti.
剃除须发后,应以姜黄粉或香粉涂其头身,去除在家气味,然后令其受取袈裟,或三遍、或两遍、或一遍。此时,若导师或戒师不将袈裟递于其手,而是亲自为他披上,亦无不可。若吩咐其他年少比丘、沙弥或居士:‘贤友,取此袈裟,为他披上。’或直接吩咐他本人:‘取此袈裟穿上。’一切皆可。凡此种种,都算作由那位比丘授予。显示巴利原文
Kesesu pana oropitesu haliddicuṇṇena vā gandhacuṇṇena vā sīsañca sarīrañca ubbaṭṭetvā gihigandhaṃ apanetvā kāsāyāni tikkhattuṃ vā dvikkhattuṃ vā sakiṃ vā paṭiggāhetabbo. Athāpissa hatthe adatvā ācariyo vā upajjhāyo vā sayameva acchādeti, vaṭṭati. Sacepi aññaṃ daharaṃ vā sāmaṇeraṃ vā upāsakaṃ vā āṇāpeti ‘‘āvuso, etāni kāsāyāni gahetvā etaṃ acchādehī’’ti taṃyeva vā āṇāpeti ‘‘etāni gahetvā acchādehī’’ti sabbaṃ vaṭṭati. Sabbaṃ tena bhikkhunāva dinnaṃ hoti.
然而,若他在未被吩咐的情况下,自行穿上或披上下裙、上衣,则应脱下,再重新授予。因为,唯有比丘亲手给予或通过吩咐给予的袈裟才如法,未经授予则不如法,纵使那袈裟原本便属于他本人,何况是依止戒师的资具,更不待言!此即对‘先剃除须发,令披袈裟衣,再令偏袒上衣’这一句的抉择。显示巴利原文
Yaṃ pana nivāsanaṃ vā pārupanaṃ vā anāṇattiyā nivāseti vā pārupati vā, taṃ apanetvā puna dātabbaṃ. Bhikkhunā hi sahatthena vā āṇattiyā vā dinnameva kāsāvaṃ vaṭṭati, adinnaṃ na vaṭṭati, sacepi tasseva santakaṃ hoti, ko pana vādo upajjhāyamūlake! Ayaṃ ‘‘paṭhamaṃ kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādāpetvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ kārāpetvā’’ti ettha vinicchayo.
“令其顶礼诸比丘足”是指:令其顶礼当时聚集于彼处之比丘众之足;然后,为受持三皈依,令其蹲坐、合掌,并应教言:‘我念什么,你就跟着念。’应告诉他:‘我念什么,你即随念。’再由其戒师或导师,依‘我皈依佛’等次第,顺次而非逆次,为之授三皈依。若颠倒顺序,哪怕只是一词、一音节,又或先念三遍皈依佛,而后将其他皈依各念三遍,如此受持的三皈依皆不成立。显示巴利原文
Bhikkhūnaṃpāde vandāpetvāti ye tattha sannipatitā bhikkhū, tesaṃ pāde vandāpetvā; atha saraṇaggahaṇatthaṃ ukkuṭikaṃ nisīdāpetvā añjaliṃ paggaṇhāpetvā evaṃ vadehīti vattabbo. ‘‘Yamahaṃ vadāmi, taṃ vadehī’’ti vattabbo. Athassa upajjhāyena vā ācariyena vā ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’tiādinā nayena saraṇāni dātabbāni yathāvuttapaṭipāṭiyāva na uppaṭipāṭiyā. Sace hi ekapadampi ekakkharampi uppaṭipāṭiyā deti, buddhaṃ saraṇaṃyeva vā tikkhattuṃ datvā puna itaresu ekekaṃ tikkhattuṃ deti, adinnāni honti saraṇāni.
然而,除了这种依皈依而得具足戒的方式外,后来开许的具足戒,仅从一方清净即可成就。但沙弥出家,必须双方清净方能成就,单方清净则不可。因此,在具足戒中,若导师避免了白文的过失和甘马语的过失而作羯磨,羯磨便得成就。而在出家时,这三皈依必须由导师与弟子双方正确诵出,不缺失“布”(bukāra)、“达”(dhakāra)等字母的发音部位与发音方法。若导师能正确诵出而弟子不能,或弟子能而导师不能,或双方均不能,皆不得成就;唯有双方皆能正确诵出,方得成就。显示巴利原文
Imañca pana saraṇagamanūpasampadaṃ paṭikkhipitvā anuññātaupasampadā ekato suddhiyā vaṭṭati. Sāmaṇerapabbajjā pana ubhatosuddhiyāva vaṭṭati, no ekato suddhiyā. Tasmā upasampadāya sace ācariyo ñattidosañceva kammavācādosañca vajjetvā kammaṃ karoti, sukataṃ hoti. Pabbajjāya pana imāni tīṇi saraṇāni bukāradhakārādīnaṃ byañjanānaṃ ṭhānakaraṇasampadaṃ ahāpenteneva ācariyenapi antevāsikenapi vattabbāni. Sace ācariyo vattuṃ sakkoti, antevāsiko na sakkoti; antevāsiko vā sakkoti, ācariyo na sakkoti; ubhopi vā na sakkonti, na vaṭṭati. Sace pana ubhopi sakkonti, vaṭṭati.
而且,在授予这些皈依时,可将其连贯诵出,如“buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī”,以鼻音结尾;亦可将其分断诵出,如“buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī”,以“ṃ”音结尾。在《暗夜注》中,有先报名字,而后说“尊者,我佛护,尽形寿皈依佛”的说法,但这在任何一部注释书中都不存在,巴利圣典中也未提及,那只是他们自己的偏好,故不应采纳。因为即使不那样说,皈依亦不失效。显示巴利原文
Imāni ca pana dadamānena ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti evaṃ ekasambandhāni anunāsikantāni vā katvā dātabbāni, ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti evaṃ vicchinditvā makārantāni vā katvā dātabbāni. Andhakaṭṭhakathāyaṃ nāmaṃ sāvetvā ‘‘ahaṃ bhante buddharakkhito yāvajīvaṃ buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti vuttaṃ, taṃ ekaaṭṭhakathāyampi natthi, pāḷiyampi na vuttaṃ, tesaṃ rucimattameva, tasmā na gahetabbaṃ. Na hi tathā avadantassa saraṇaṃ kuppatīti.
“诸比丘,我允许以此三皈依而得具足戒”,意思是:我允许通过这三次、由双方清净诵出的“我皈依佛”等三皈依,获得出家与具足戒。其中,由于具足戒后来已被遮止,故现今仅凭皈依不能成就具足戒。然而,由于出家后来在“诸比丘,我允许以此三皈依,得沙弥出家”中已被开许,故现今仅凭皈依仍能成就出家。至此,他便已立足于沙弥地。显示巴利原文
Anujānāmi bhikkhaveimehi tīhi saraṇagamanehi pabbajjaṃ upasampadanti imehi buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmītiādīhi evaṃ tikkhattuṃ ubhatosuddhiyā vuttehi tīhi saraṇagamanehi pabbajjañceva upasampadañca anujānāmīti attho. Tattha yasmā upasampadā parato paṭikkhittā, tasmā sā etarahi saraṇamatteneva na ruhati. Pabbajjā pana yasmā parato ‘‘anujānāmi, bhikkhave, imehi tīhi saraṇagamanehi sāmaṇerapabbajja’’nti anuññātā eva, tasmā sā etarahipi saraṇamatteneva ruhati. Ettāvatā hi sāmaṇerabhūmiyaṃ patiṭṭhito hoti.
然而,若此人聪慧,具足利根,则应即刻于其处为他诵出学处。如何诵出?依世尊所制定的方式。诚然,有如是说:显示巴利原文
Sace panesa matimā hoti paṇḍitajātiko, athassa tasmiṃyeva ṭhāne sikkhāpadāni uddisitabbāni. Kathaṃ? Yathā bhagavatā uddiṭṭhāni. Vuttañhetaṃ –
“诸比丘,我允许沙弥的十种学处,沙弥应于这些学处中修学:远离杀生、远离不与取、远离非梵行、远离妄语、远离饮用会导致放逸的谷酒、果酒、酒类、远离非时食、远离观望舞蹈、歌唱、音乐、表演等娱乐、远离佩戴花鬘、涂香、香粉、装饰、打扮之因、远离高广大床、远离接受金银。”显示巴利原文
‘‘Anujānāmi , bhikkhave, sāmaṇerānaṃ dasa sikkhāpadāni, tesu ca sāmaṇerehi sikkhituṃ. Pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, abrahmacariyā veramaṇī, musāvādā veramaṇī, surāmerayamajjapamādaṭṭhānā veramaṇī, vikālabhojanā veramaṇī, naccagītavāditavisūkadassanā veramaṇī, mālāgandhavilepanadhāraṇamaṇḍanavibhūsanaṭṭhānā veramaṇī, uccāsayanamahāsayanā veramaṇī, jātarūparajatapaṭiggahaṇā veramaṇī’’ti (mahāva. 106).
然而在《暗夜注疏》中说:“尊者,我某某名,尽形寿,受持远离杀生的学处。”显示巴利原文
Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘ahaṃ, bhante, itthannāmo yāvajīvaṃ pāṇātipātā veramaṇisikkhāpadaṃ
“我受持”——如此,如同皈依的授与,也提及了学处的授与,但这在巴利圣典中并不存在,在注疏中也不存在,因此应当依照巴利圣典而诵出。因为出家仅通过皈依即得成就,而学处只是为圆满修学而应予了知。因此,对于无法依照圣典所示方式掌握那些学处的人,以任何语言依其义理而作解说,也是可以的。然而,只要他尚不了知自己应修学的学处,于僧伽底、钵、衣的受用、居住、坐卧等,以及饮食等相关规矩上尚不熟练,就不应被派往食堂、分发筹签之处,或其他类似的处所,而应将其留在身边,应如照顾年幼孩童般照顾他,应为他解说一切适宜与不适宜之事,应在穿衣、覆衣等威仪学处上教导他。因此,后来所说的“诸比丘,我允许摈除具足十种条件的沙弥”(《大品》108),他应远远避开那十种摈除之因,圆满威仪学处,于十种戒中善加修学。显示巴利原文
Samādiyāmī’’ti evaṃ saraṇadānaṃ viya sikkhāpadadānampi vuttaṃ, taṃ neva pāḷiyaṃ na aṭṭhakathāsu atthi, tasmā yathāpāḷiyāva uddisitabbāni. Pabbajjā hi saraṇagamaneheva siddhā, sikkhāpadāni pana kevalaṃ sikkhāparipūraṇatthaṃ jānitabbāni. Tasmā tāni pāḷiyaṃ āgatanayena uggahetuṃ asakkontassa yāya kāyaci bhāsāya atthavasenapi ācikkhituṃ vaṭṭati. Yāva pana attanā sikkhitabbasikkhāpadāni na jānāti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇaṭṭhānanisajjādīsu pānabhojanādividhimhi ca na kusalo hoti, tāva bhojanasālaṃ vā salākabhājanaṭṭhānaṃ vā aññaṃ vā tathārūpaṭṭhānaṃ na pesetabbo, santikāvacaroyeva kātabbo, bāladārako viya paṭijaggitabbo, sabbamassa kappiyākappiyaṃ ācikkhitabbaṃ, nivāsanapārupanādīsu ābhisamācārikesu vinetabbo. Tenāpi ‘‘anujānāmi, bhikkhave, dasahaṅgehi samannāgataṃ sāmaṇeraṃ nāsetu’’nti (mahāva. 108) evaṃ parato vuttāni dasa nāsanaṅgāni ārakā parivajjetvā ābhisamācārikaṃ paripūrentena dasavidhe sīle sādhukaṃ sikkhitabbanti.
第二魔事显示巴利原文
Dutiyamārakathā
35 “诸比丘,‘我的’意指‘由我’。或者,‘我的’指如理作意,以此为因。至于‘再次获得’,此处应转变语格而说为‘由我’。显示巴利原文
35.Mayhaṃ kho bhikkhaveti mayā khoti attho. Atha vā yo mayhaṃ yoniso manasikāro, tena hetunāti attho. Puna anuppattāti ettha vibhattiṃ pariṇāmetvā mayāti vattabbaṃ.
贤众事显示巴利原文
Bhaddavaggiyakathā
36 “贤众”:据说那些王子容貌与内心皆贤善,且结伴而行,因此被称为“贤众”。“那么,你们”中的“vo”只是填充词。“法眼生起”:有些人中生起了入流道,有些人中生起了一来道,有些人中生起了不还道。因为这三种道也称作“法眼”。据说他们曾在《敦地拉本生》中为三十名赌徒,听闻敦地拉的教诫后,护持了五戒;这是他们的宿业。显示巴利原文
36.Bhaddavaggiyāti te kira rājakumārā rūpena ca cittena ca bhaddakā vaggabandhena ca vicaranti, tasmā ‘‘bhaddavaggiyā’’ti vuccanti. Tena hi voti ettha vokāro nipātamatto. Dhammacakkhuṃ udapādīti kesañci sotāpattimaggo, kesañci sakadāgāmimaggo, kesañci anāgāmimaggo udapādi. Tayopi hi ete maggā ‘‘dhammacakkhū’’ti vuccanti. Te kira tuṇḍilajātake tiṃsadhuttā ahesuṃ, atha tuṇḍilovādaṃ sutvā pañcasīlāni rakkhiṃsu; idaṃ nesaṃ pubbakammaṃ.
优楼频螺示现神通事显示巴利原文
Uruvelapāṭihāriyakathā
37 “为首”意为先行者。“最胜”意为最上者,即智慧清净者。显示巴利原文
37.Pamukhoti pubbaṅgamo. Pāmokkhoti uttamo visuddhapañño.
38 "不伤害"意为不破坏。"以火力对火力"意为以自己的火力对抗龙王的力量。"若能制伏"意为若能压倒或破坏。"忿"意为愤怒。但阿罗汉绝不会自认为"我是阿罗汉"而这样说。显示巴利原文
38.Anupahaccāti avināsetvā. Tejasā tejanti attano tejena nāgassa tejaṃ. Pariyādiyeyyanti abhibhaveyyaṃ, vināseyyaṃ vāti. Makkhanti kodhaṃ. Natveva ca kho arahā yathā ahanti attānaṃ ‘‘arahā aha’’nti maññamāno vadati.
39 "世尊在尼连禅河边"等偈颂是后来加入的。显示巴利原文
39.Nerañjarāyaṃ bhagavātiādikā gāthāyo pacchā pakkhittā.
44-9 "应展开"意为为了晒干而展开安放。"如说'尊者,请伸手'般躬身者"意为伸手的人。"遣开后"意为令离开后。"小火盆"指火盆。显示巴利原文
44-9.Vissajjeyyanti sukkhāpanatthāya pasāretvā ṭhapeyyanti attho. ‘‘Bhante āhara hattha’’nti evaṃ vadanto viya oṇatoti āharahattho. Uyyojetvāti vissajjetvā. Mandāmukhiyoti aggibhājanāni vuccanti.
51 “久已”指从久远以来。显示巴利原文
51.Cirapaṭikāti cirakālato paṭṭhāya.
52 “夹发”等中,“发”即指夹杂头发。此理通于一切处。“担”意为肩担之重负。显示巴利原文
52.Kesamissantiādīsu kesā eva kesamissaṃ. Esa nayo sabbattha. Khārikājanti khāribhāro.
频婆娑罗王相会事显示巴利原文
Bimbisārasamāgamakathā
55 “拉提瓦那”意为棕榈园。“善建立塔”指某棵榕树;据说这是它的名字。“以十二那胡塔”中,一那胡塔即一万。“说”指为断除他们的疑惑而宣说。显示巴利原文
55.Laṭṭhivaneti tāluyyāne. Suppatiṭṭhe cetiyeti aññatarasmiṃ vaṭarukkhe; tassa kiretaṃ nāmaṃ. Dvādasanahutehīti ettha ekaṃ nahutaṃ dasasahassāni. Ajjhabhāsīti tesaṃ kaṅkhācchedanatthaṃ abhāsi.
“Kisakovāda”意指:因修习苦行而身形消瘦,得名“瘦者”的那些苦行者的教诫者、训导者。又或将自身即是瘦弱的苦行者,同时教诫、训导他人,也作此解。“Kathaṃ pahīnanti”意为:以何因缘而舍离。此处所表达的是:“你身为优楼频螺侍火苦行者的亲教师与教导者,见到了什么而舍离?我问你:你的火供是以何因缘而舍离的?”显示巴利原文
Kisakovadānoti tāpasacariyāya kisasarīrattā ‘‘kisako’’ti laddhanāmānaṃ tāpasānaṃ ovādako anusāsako samānoti attho. Atha vā sayaṃ kisako tāpaso samāno vadāno ca aññe ovadanto anusāsantotipi attho. Kathaṃ pahīnanti kena kāraṇena pahīnaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – ‘‘tvaṃ uruvelavāsiaggiparicārakānaṃ tāpasānaṃ sayaṃ ovādācariyo samāno kiṃ disvā pahāsi, pucchāmi taṃ etamatthaṃ kena kāraṇena tava aggihuttaṃ pahīna’’nti.
第二偈颂的意义如下:这些色等诸欲以及女人,是祭祀者们所称扬赞叹的。而我则了知:这一切色等诸欲的品类,在诸蕴、诸依处中皆是垢秽。既然祭祀者们宣称这些分为供奉与祭祀的祭祀本身就是垢秽,因此我不乐于供奉,也不乐于祭祀——于供奉或祭祀中,我皆不生欣乐。显示巴利原文
Dutiyagāthāya ayamattho – ete rūpādike kāme itthiyo ca yaññā abhivadanti, svāhaṃ etaṃ sabbampi rūpādikaṃ kāmappabhedaṃ khandhupadhīsu malanti ñatvā yasmā ime yiṭṭhahutappabhedā yaññā malameva vadanti, tasmā na yiṭṭhe na hute arañjiṃ; yiṭṭhe vā hute vā nābhiraminti attho.
第三偈颂中,“atha kocarahī”意为“atha kvacarahi”(即在何处行)。其余文义,显明易懂。显示巴利原文
Tatiyagāthāya – atha kocarahīti atha kvacarahi. Sesaṃ uttānameva.
第四偈颂——“pada”指涅槃之句。因其自性寂静,故说“寂静”;因无诸依处,故说“无依处”;因无贪等杂染,故说“无杂染”;因于三有中无所执著,故于祭祀者所称说的欲有中亦无执著;因无生、老、死,故说“不变异”;唯由自己所修之道而证得,非由他人所能令证得,故说“非他引导”。因为我见到了这样的句,所以我不乐于供奉,也不乐于祭祀。这是在说明什么?我,对于能成就天、人世间福报的供奉与祭祀尚且不喜乐,又怎么会说“我的心乐于此处所谓的天、人世间”呢?显示巴利原文
Catutthagāthāya – padanti nibbānapadaṃ. Santasabhāvatāya santaṃ. Upadhīnaṃ abhāvena anupadhikaṃ. Rāgakiñcanādīnaṃ abhāvena akiñcanaṃ. Tīsu bhavesu alaggatāya yaṃ kāmabhavaṃ yaññā vadanti, tasmimpi kāmabhave asattaṃ. Jātijarāmaraṇānaṃ abhāvena anaññathābhāviṃ. Attanā bhāvitena maggeneva adhigantabbaṃ, na aññena kenaci adhigametabbanti anaññaneyyaṃ. Yasmā īdisaṃ padamaddasaṃ, tasmā na yiṭṭhe na hute arañjiṃ. Tena kiṃ dasseti? Yo ahaṃ devamanussalokasampattisādhake na yiṭṭhe na hute arañjiṃ, so kiṃ vakkhāmi ‘‘ettha nāma me devamanussaloke rato mano’’ti.
56 56. 如是开示了于一切世间无喜乐之后,那时,尊者优楼频螺迦叶在空中显示了种种神通,为表明“我是弟子”,便如此宣告自己作为世尊弟子的身份。“法眼”,即入流道智。显示巴利原文
56. Evaṃ sabbaloke anabhiratibhāvaṃ pakāsetvā atha kho āyasmā uruvelakassapo ‘‘sāvakohamasmī’’ti evaṃ bhagavato sāvakabhāvaṃ pakāsesi. Tañca kho ākāse vividhāni pāṭihāriyāni dassetvā. Dhammacakkhunti sotāpattimaggañāṇaṃ.
57 57. “Assāsakā”,意为希求、渴望。在“Esāhaṃ bhante”一句中,虽由证悟正道,他的皈依已然成就,但此处他达到了决定性的皈依,现在更以言语将自己全然奉献。他凭借道力获得了决定性的皈依,为使人知晓,以言语表述,并同时行礼拜,如是而说。显示巴利原文
57.Assāsakāti āsīsanā; patthanāti attho. Esāhaṃ bhanteti ettha pana kiñcāpi maggappaṭivedhenevassa siddhaṃ saraṇagamanaṃ, tattha pana nicchayagamanameva gato, idāni vācāya attasanniyyātanaṃ karoti. Maggavasenevāyaṃ niyatasaraṇataṃ patto, taṃ paresaṃ vācāya pākaṭaṃ karonto paṇipātagamanañca gacchanto evaṃ vadati.
58 “Siṅgīnikkhasavaṇṇa”者,谓与纯金金币同色。“Dasavāsa”者,谓住于十种圣住。“Dasadhammavidū”者,谓了知十善业道。“Dasabhi cupeta”者,谓具足十种无学之支。“Sabbadhidanta”者,谓于一切处已调伏;于世尊而言,眼等诸根实无任何未调伏者。显示巴利原文
58.Siṅgīnikkhasavaṇṇoti siṅgīsuvaṇṇanikkhena samānavaṇṇo. Dasavāsoti dasasu ariyavāsesu vutthavāso. Dasadhammavidūti dasakammapathavidū. Dasabhi cupetoti dasahi asekkhehi aṅgehi upeto. Sabbadhidantoti sabbesu danto; bhagavato hi cakkhuādīsu kiñci adantaṃ nāma natthi.
59 “Bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ ekamantaṃ nisīdi”的意思是:观察到世尊已用斋、手已离钵,便退坐一面。“Atthikānaṃ”指那些以礼敬佛陀及听闻正法而有此需求者。“Abhikkamanīyaṃ”指能够前往。“Appākiṇṇaṃ”指不杂乱。“Appasaddaṃ”指言语声稀少。“Appanigghosaṃ”指城市喧闹声稀少。“Vijanavātaṃ”指无人往来之风,即无往来行人的身体之风。也有读作“Vijanavāda”的,意为内部无人的谈论之声;也有读作“Vijanapāta”的,意为无人往来。“Manussarāhaseyyakaṃ”指适合人作隐秘之事的处所。“Paṭisallānasāruppaṃ”指适合独处静修。显示巴利原文
59.Bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ ekamantaṃ nisīdīti bhagavantaṃ bhuttavantaṃ pattato ca apanītapāṇiṃ sallakkhetvā ekasmiṃ padese nisīdīti attho. Atthikānanti buddhābhivādanagamanena ca dhammasavanena ca atthikānaṃ. Abhikkamanīyanti abhigantuṃ sakkuṇeyyaṃ. Appākiṇṇanti anākiṇṇaṃ. Appasaddanti vacanasaddena appasaddaṃ. Appanigghosanti nagaranigghosasaddena appanigghosaṃ. Vijanavātanti anusañcaraṇajanassa sarīravātena virahitaṃ. ‘‘Vijanavāda’’ntipi pāṭho; anto janavādena rahitanti attho. ‘‘Vijanapāta’’ntipi pāṭho; janasañcāravirahitanti attho. Manussarāhaseyyakanti manussānaṃ rahassakiriyaṭṭhāniyaṃ. Paṭisallānasāruppanti vivekānurūpaṃ.
舍利弗、目犍连出家事显示巴利原文
Sāriputtamoggallānapabbajjākathā
60 “舍利弗与目犍连”指舍利弗和目犍连。他们曾有这样的约定:“谁先证得不死,即应告知对方。”据说,他们两人在俗家时,名为优波提舍和拘律陀,各有二百五十位青年随从,一同前往参加山顶盛会。在那里,他们见到大众后心想:“如此众多之人,不到百年皆将落入死亡之口。”于是,两人于集会散后相互交谈,因志向相投,心中现起了死随念,便商议道:“朋友,既有死亡,则应有不死。来吧,我们去寻求不死。”为寻求不死,他们携随从在散若夷·毗罗胝子游行者处出家,仅数日便穷尽其师之智慧。因不曾见不死,便问道:“老师,此处还有其余精髓吗?”听到“朋友,没有了,仅此而已”后,他们说道:“朋友,这是空洞无实的。我们二人中,谁先证得不死,应当告知对方。”并作了约定。因此说:“他们曾有这样的约定”等。显示巴利原文
60.Sāriputtamoggallānāti sāriputto ca moggallāno ca. Tehi katikā katā hoti‘‘yo paṭhamaṃ amataṃ adhigacchati, so ārocetū’’ti te kira ubhopi gihikāle upatisso kolitoti evaṃ paññāyamānanāmā aḍḍhateyyasatamāṇavakaparivārā giraggasamajjaṃ agamaṃsu. Tatra nesaṃ mahājanaṃ disvā etadahosi – ‘‘ayaṃ nāma evaṃ mahāsattanikāyo appatte vassasate maraṇamukhe patissatī’’ti. Atha ubhopi uṭṭhitāya parisāya aññamaññaṃ pucchitvā ekajjhāsayā paccupaṭṭhitamaraṇasaññā sammantayiṃsu ‘‘samma maraṇe sati amatenāpi bhavitabbaṃ, handa mayaṃ amataṃ pariyesāmā’’ti amatapariyesanatthaṃ sañcayassa channaparibbājakassa santike saparisā pabbajitvā katipāheneva tassa ñāṇavisaye pāraṃ gantvā amataṃ apassantā pucchiṃsu ‘‘kiṃ nu kho, ācariya, aññopettha sāro atthī’’ti? ‘‘Natthāvuso, ettakameva ida’’nti ca sutvā ‘‘tucchaṃ idaṃ āvuso nissāraṃ, yo dāni amhesu paṭhamaṃ amataṃ adhigacchati, so itarassa ārocetū’’ti katikaṃ akaṃsu. Tena vuttaṃ – ‘‘tehi katikā katā hotī’’tiādi.
在“以庄严的威仪前行”等句中,应知工具格是表示状态特征。而“由有需求者所了知的道路”这一句,是说明跟随的原因;这里的意思是:“我为何不跟随在这位比丘身后呢?因为这种跟随,正是有需求者所了知、所认知并已践行的道路。”或者,还可以这样理解:我们这些有需求者,以“既有死亡,则应有不死”的方式,仅仅推知有涅槃存在,正在寻求、探索它。显示巴利原文
Pāsādikena abhikkantenātiādīsu itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ veditabbaṃ. Atthikehi upaññātaṃ magganti etaṃ anubandhanassa kāraṇavacanaṃ; idañhi vuttaṃ hoti – ‘‘yaṃnūnāhaṃ imaṃ bhikkhuṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandheyyaṃ, kasmā ? Yasmā idaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhanaṃ nāma atthikehi upaññātaṃ maggaṃ ñāto ceva upagato ca maggo’’ti attho. Atha vā atthikehi amhehi ‘‘maraṇe sati amatenāpi bhavitabba’’nti evaṃ kevalaṃ atthīti upaññātaṃ nibbānaṃ nāma, taṃ magganto pariyesantoti evampettha attho daṭṭhabbo.
“取了钵食后返回”指如《善生经》中所说的方式,去到某处墙根坐下。舍利弗心想:“现在还不是提问的时候”,便站在一边等待时机。为了履行义务,他待长老用完斋饭后,从自己的水壶中倒水给长老洗手足;待长老洗净手足后,与他互相问候,然后提问。因此说:“那时,游行者舍利弗”等。“Na tāhaṃ sakkomi”意为“我不能为你(解说)”。在此,这位已证得无碍解的长老并非不能解说这么多,而是为了令他对法生起恭敬,以一切方式表明佛陀的境界非自己所能及,才这样说。显示巴利原文
Piṇḍapātaṃ ādāya paṭikkamīti sudinnakaṇḍe vuttappakāraṃ aññataraṃ kuṭṭamūlaṃ upasaṅkamitvā nisīdi. Sāriputtopi kho ‘‘akālo kho tāva pañhaṃ pucchitu’’nti kālaṃ āgamayamāno ekamantaṃ ṭhatvā vattapaṭipattipūraṇatthaṃ katabhattakiccassa therassa attano kamaṇḍaluto udakaṃ datvā dhotahatthapādena therena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā pañhaṃ pucchi. Tena vuttaṃ – ‘‘atha kho sāriputto paribbājako’’tiādi. Na tāhaṃ sakkomīti na te ahaṃ sakkomi. Ettha ca paṭisambhidāppatto thero na ettakaṃ na sakkoti. Atha kho imassa dhammagāravaṃ uppādessāmīti sabbākārena buddhavisaye avisayabhāvaṃ gahetvā evamāha.
“诸法因缘生”中的“因缘生”是指五蕴;由此他显示了苦谛。“如来宣说其因”——其因即是集谛,如来也如此宣说,由此显示了集谛。“以及其灭”——是指此二谛的止息、不再生起;如来也宣说了它,由此显示了灭谛。而此处的道谛,虽未以自性形式显示,却已通过理则显示,因为当说到灭时,能证得灭的道也就被说到了。或者,“以及其灭”一句中,通过“他们之灭以及灭的方法”也显示了二谛。现在,为阐明此义,他说:“如此说的伟大沙门”。显示巴利原文
Ye dhammā hetuppabhavāti hetuppabhavā nāma pañcakkhandhā; tenassa dukkhasaccaṃ dasseti. Tesaṃ hetuṃ tathāgato āhāti tesaṃ hetu nāma samudayasaccaṃ; tañca tathāgato āhāti dasseti. Tesañca yo nirodhoti tesaṃ ubhinnampi saccānaṃ yo appavattinirodho; tañca tathāgato āhāti attho. Tenassa nirodhasaccaṃ dasseti. Maggasaccaṃ panettha sarūpato adassitampi nayato dassitaṃ hoti, nirodhe hi vutte tassa sampāpako maggo vuttova hoti. Atha vā tesañca yo nirodhoti ettha tesaṃ yo nirodho ca nirodhupāyo cāti evaṃ dvepi saccāni dassitāni hontīti. Idāni tamevatthaṃ paṭipādento āha – ‘‘evaṃvādī mahāsamaṇo’’ti.
“若仅此即是法”的意思是:纵使除此之外更无其余,仅此便是全部,仅此须陀洹果便应证得,此即是法。“你们已证悟了无悲忧之句”的意思是:我们游方所求的无悲忧之句,你们已然彻证;那已被你们所证得。“于众多百千劫中未见而已过去”的意思是:我们在众多百千劫中,确然未睹此句便徒然流逝;如此,藉由未曾见句之状,点明了自己长久以来的巨大损失。显示巴利原文
Eseva dhammo yadi tāvadevāti sacepi ito uttari natthi, ettakameva idaṃ sotāpattiphalamattameva pattabbaṃ, tathāpi eso eva dhammoti attho. Paccabyattha padamasokanti yaṃ mayaṃ pariyesamānā vicarāma, taṃ padamasokaṃ paṭividdhāttha tumhe; pattaṃ taṃ tumhehīti attho. Adiṭṭhaṃ abbhatītaṃ bahukehi kappanahutehīti amhehi nāma idaṃ padaṃ bahukehi kappanahutehi adiṭṭhameva abbhatītaṃ; iti tassa padassa adiṭṭhabhāvena dīgharattaṃ attano mahājānibhāvaṃ dīpeti.
62 “于甚深智所行境”指它既甚深,又是甚深智慧的所缘境。“于无上依止灭尽”即涅槃。“于解脱”是以彼为所缘的解脱而得解脱。“授记”是说“此二位将成为我声闻弟子中之上首,最胜一双”,以此声闻波罗蜜智作了授记。“他们的具足戒便是如此”指那“善来比丘”的具足戒就是他们的具足戒。他们如此受具足戒后,大目犍连尊者于七日证得阿罗汉果,舍利弗尊者于半月。显示巴利原文
62.Gambhīre ñāṇavisayeti gambhīre ceva gambhīrassa ca ñāṇassa visayabhūte. Anuttare upadhisaṅkhayeti nibbāne. Vimutteti tadārammaṇāya vimuttiyā vimutte. Byākāsīti ‘‘etaṃ me sāvakayugaṃ bhavissati aggaṃ bhaddayuga’’nti vadanto sāvakapāramiññāṇe byākāsi. Sāva tesaṃ āyasmantānaṃ upasampadā ahosīti sā ehibhikkhūpasampadāyeva tesaṃ upasampadā ahosi. Evaṃ upasampannesu ca tesu mahāmoggallānatthero sattahi divasehi arahatte patiṭṭhito, sāriputtatthero aḍḍhamāsena.
据传过去世,有名为超见佛的佛陀出现于世。那时,一位名叫沙罗陀的苦行者在自己的草庵内,以种种花朵搭建了凉亭,请世尊在花座上安坐,又为比丘僧团同样搭建凉亭、铺设花座,并发愿成就上首弟子之位。发愿后,他派人传话给一位名叫增吉祥的长者:“我已发愿上首弟子之位,你也来发一个愿吧。”那位长者便搭建了青莲花凉亭,以佛陀为首的比丘僧团在此处应供之后,他发愿成就第二弟子之位。此二人中,沙罗陀苦行者后来即是舍利弗尊者,增吉祥长者即为大目犍连尊者,这是他们的宿业。显示巴利原文
Atīte kira anomadassī nāma buddho loke udapādi. Tassa sarado nāma tāpaso sake assame nānāpupphehi maṇḍapaṃ katvā pupphāsaneyeva bhagavantaṃ nisīdāpetvā bhikkhusaṅghassāpi tatheva maṇḍapaṃ katvā pupphāsanāni paññapetvā aggasāvakabhāvaṃ patthesi. Patthayitvā ca sirīvaḍḍhassa nāma seṭṭhino pesesi ‘‘mayā aggasāvakaṭṭhānaṃ patthitaṃ, tvampi āgantvā ekaṃ ṭhānaṃ patthehī’’ti. Seṭṭhi nīluppalamaṇḍapaṃ katvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ, tattha bhojetvā dutiyasāvakabhāvaṃ patthesi. Tesu saradatāpaso sāriputtatthero jāto, sirīvaḍḍho mahāmoggallānattheroti idaṃ nesaṃ pubbakammaṃ.
63 于“无子”等句中:那些儿子出家的人,他们成为无子者;那些丈夫出家的人,她们成为寡妇,即无夫者。两者都导致家族断绝。“属于散阇耶的”是指散阇耶的弟子们。“摩揭陀的山城”是指摩揭陀国地区的山城王舍城。“大雄”是指具大精进者。“正在被引导”是指在被引导的诸人中,此处属格用作位格,或用作宾格。“知者有何嫉妒”是指那些了知“他们依法引导”的人,有何嫉妒。显示巴利原文
63.Aputtakatāyātiādīsu yesaṃ puttā pabbajanti, tesaṃ aputtakatāya. Yāsaṃ patī pabbajanti, tāsaṃ vedhabyāya vidhavābhāvāya. Ubhayenāpi kulupacchedāya. Sañcayānīti sañcayassa antevāsikāni. Magadhānaṃ giribbajanti magadhānaṃ janapadassa giribbajaṃ nagaraṃ. Mahāvīrāti mahāvīriyavanto. Nayamānānanti nayamānesu. Bhummatthe sāmivacanaṃ, upayogatthe vā. Kā usūyā vijānatanti dhammena nayantīti evaṃ vijānantānaṃ kā issā.
依止师义务论显示巴利原文
Upajjhāyavattakathā
64-5 “无依止师”是指没有能审察对错、可依靠的导师。“威仪不具足”是指威仪不具足,即缺乏沙门应有的行仪。“于食后”是指在用餐之后。“残食钵”是指为乞食所用的钵。因为人们对那钵有残食想,所以称为“残食钵”。或者,也可理解为“起身后递上钵”,应如此看待其含义。“诸比丘,我允许依止师”的意思是:我允许接受依止师。“应生起儿子想”是指应生起“这是我的儿子”这样的世俗亲情想。第二句也是如此。“恭敬尊重”是指生起尊长想和长辈想。“同分生活者”是指共同生活者。“善哉”等五词是接受依止师身份的同意语。“以身表示”是指:当共住弟子如此三遍说“尊者,请做我的依止师”后,如果依止师以“善哉”等五词中的任何一个词,通过身、或语、或身语表示“你已接受依止师”,依止师即被接受。这就是此处的接受依止师,即依止师于此五词中的任何一个词,通过语令闻,或通过身令知义。然而有些人说“善哉”是指同意,那不足为凭,因为仅凭请求依止师即被接受,此处同意并非必要条件。共住弟子也不应仅凭“我以此词接受了依止师”而得知,还显示巴利原文
64-5.Anupajjhāyakāti vajjāvajjaṃ upanijjhāyakena garunā virahitā. Anākappasampannāti na ākappena sampannā; samaṇasāruppācāravirahitāti attho . Uparibhojaneti bhojanassa upari. Uttiṭṭhapattanti piṇḍāya caraṇakapattaṃ. Tasmiñhi manussā ucchiṭṭhasaññino, tasmā uttiṭṭhapattanti vuttaṃ. Atha vā uṭṭhahitvā pattaṃ upanāmentīti evampettha attho daṭṭhabbo. Anujānāmi bhikkhave upajjhāyanti upajjhāyaṃ gahetuṃ anujānāmīti attho. Puttacittaṃ upaṭṭhapessatīti putto me ayanti evaṃ gehassitapemavasena cittaṃ upaṭṭhapessati. Esa nayo dutiyapadepi. Sagāravā sappatissāti garubhāvañceva jeṭṭhakabhāvañca upaṭṭhapetvā. Sabhāgavuttinoti sabhāgajīvikā. Sāhūti vātiādīni pañca padāni upajjhāyabhāvasampaṭicchanavevacanāni. Kāyena viññāpetīti evaṃ saddhivihārikena ‘‘upajjhāyo me bhante hohī’’ti tikkhattuṃ vutte sace upajjhāyo ‘‘sāhū’’tiādīsu pañcasu padesu yassa kassaci padassa vasena kāyena vā vācāya vā kāyavācāhi vā ‘‘gahito tayā upajjhāyo’’ti upajjhāyaggahaṇaṃ viññāpeti, gahito hoti upajjhāyo. Idameva hi ettha upajjhāyaggahaṇaṃ, yadidaṃ upajjhāyassa imesu pañcasu padesu yassa kassaci padassa vācāya vā sāvanaṃ kāyena vā atthaviññāpananti. Keci pana sādhūti sampaṭicchanaṃ sandhāya vadanti. Na taṃ pamāṇaṃ, āyācanadānamattena hi gahito hoti upajjhāyo, na ettha sampaṭicchanaṃ aṅgaṃ. Saddhivihārikenāpi na kevalaṃ iminā me padena upajjhāyo gahitoti ñātuṃ vaṭṭati. ‘‘Ajjatagge dāni thero mayhaṃ bhāro, ahampi therassa bhāro’’ti idampi ñātuṃ vaṭṭati.
66 “于此,这是正行”是指所说的“应正行”,于此便是正行。“清晨即起,脱去鞋履”是指:如果他在凌晨时分,为了经行或为了保护洗过的脚而穿着鞋履,则应清晨即起,将其脱去。“应供给齿木”是指应呈上大、中、小三支齿木,从中他取用可用三天的齿木,从第四天起,应供给同样的齿木。如果他不作限定而随意取用,则得到什么样的齿木就应供给什么样的。显示巴利原文
66.Tatrāyaṃ sammāvattanāti yaṃ vuttaṃ sammā vattitabbanti, tatra ayaṃ sammāvattanā. Kālasseva uṭṭhāya upāhanā omuñcitvāti sacassa paccūsakāle caṅkamanatthāya vā dhotapādapariharaṇatthāya vā paṭimukkā upāhanā pādagatā honti, tā kālasseva uṭṭhāya apanetvā. Dantakaṭṭhaṃ dātabbanti mahantaṃ majjhimaṃ khuddakanti tīṇi dantakaṭṭhāni upanetvā tato yaṃ tīṇi divasāni gaṇhāti, catutthadivasato paṭṭhāya tādisameva dātabbaṃ. Sace aniyamaṃ katvā yaṃ vā taṃ vā gaṇhāti, atha yādisaṃ labhati tādisaṃ dātabbaṃ.
“应供给洗脸水”:备好冷水和热水。若他连续三日都使用某一种,从第四日起,应供给同样的洗脸水。若未作限定而随意取用,则得到什么水就供给什么水。若两种都用,便应两种都准备。备好洗脸水后,应先从厕所开始清扫。长老如厕时,应清扫庭院,这样庭院便不会空着。应在长老尚未出厕时,便铺好座位。他从厕所回来坐定后,应依“若有粥”等所说履行义务。“污秽”是指被任何垃圾所弄脏;但如果除了水滴之外没有其他垃圾,也应用手擦拭。显示巴利原文
Mukhodakaṃ dātabbanti sītañca uṇhañca udakaṃ upanetvā tato yaṃ tīṇi divasāni vaḷañjeti, catutthadivasato paṭṭhāya tādisameva mukhadhovanodakaṃ dātabbaṃ. Sace aniyamaṃ katvā yaṃ vā taṃ vā gaṇhāti, atha yādisaṃ labhati tādisaṃ dātabbaṃ. Sace duvidhampi vaḷañjeti, duvidhampi upanetabbaṃ. Udakaṃ mukhadhovanaṭṭhāne ṭhapetvā vaccakuṭito paṭṭhāya sammajjitabbaṃ. There vaccakuṭiṃ gate pariveṇaṃ sammajjitabbaṃ; evaṃ pariveṇaṃ asuññaṃ hoti. There vaccakuṭito anikkhanteyeva āsanaṃ paññapetabbaṃ. Sarīrakiccaṃ katvā āgantvā tasmiṃ nisinnassa ‘‘sace yāgu hotī’’tiādinā nayena vuttavattaṃ kātabbaṃ. Uklāpoti kenaci kacavarena saṅkiṇṇo, sace pana añño kacavaro natthi, udakaphusitāneva honti, hatthenapi pamajjitabbo.
“叠成双层”:将两件衣叠在一起,这样叠成双层的两件也应作为僧伽梨供养。因为一切衣由于被缝合而称为“僧伽梨”,因此说“应供养僧伽梨”。“不应走得太远,也不应太近”:在此,若回头看望戒师时,跨一步或两步即可到达,应知这便是不过远、不过近的距离。“应接过钵”:若戒师在乞食时所得的粥或饭使钵变热或过重,应将自己的钵给戒师,然后接过那个钵。不应在戒师说话时插话:在村落内或其他地方,当他话未说完时,不应发起其他话题。从此以后,凡是用“不”字遮止之处,一切处都应知是恶作罪。这是犍度的法则。“说近于罪的话”:指以语法、粗语等方式说似有罪过的话。“应劝阻”:应以“尊者,说这样的话合适吗?难道不是罪过吗?”这样询问来劝阻。但不应以“我要劝阻”的心说:“老家伙,别这么说。”显示巴利原文
Saguṇaṃ katvāti dve cīvarāni ekato katvā, tā ekato katā dvepi saṅghāṭiyo dātabbā. Sabbañhi cīvaraṃ saṅghaṭitattā ‘‘saṅghāṭī’’ti vuccati. Tena vuttaṃ – ‘‘saṅghāṭiyo dātabbā’’ti. Nātidūre gantabbaṃ nāccāsanneti ettha sace upajjhāyaṃ nivattitvā olokentaṃ ekena vā dvīhi vā padavītihārehi sampāpuṇāti, ettāvatā nātidūre nāccāsanne gato hotīti veditabbaṃ. Pattapariyāpannaṃ paṭiggahetabbanti sace upajjhāyena bhikkhācāre yāguyā vā bhatte vā laddhe patto uṇho vā bhāriko vā hoti, attano pattaṃ tassa datvā so patto gahetabboti attho. Na upajjhāyassa bhaṇamānassa antarantarā kathā opātetabbāti antaraghare vā aññatra vā bhaṇamānassa aniṭṭhite tassa vacane aññā kathā na samuṭṭhāpetabbā. Ito paṭṭhāya ca pana yattha yattha nakārena paṭisedho kariyati, sabbattha dukkaṭāpatti veditabbā. Ayañhi khandhakadhammatā. Āpattisāmantā bhaṇamānoti padasodhammaduṭṭhullādivasena āpattiyā āsannavācaṃ bhaṇamāno. Nivāretabboti ‘‘kiṃ bhante īdisaṃ nāma vattuṃ vaṭṭati, āpatti na hotī’’ti evaṃ pucchantena viya vāretabbo. Vāressāmīti pana katvā ‘‘mahallaka, mā evaṃ bhaṇā’’ti na vattabbo.
“应先回来”:若村庄近,或寺内有病比丘,则应比从村庄先回来。若村庄远,且没有人与戒师同行,则与他一同出村后,用衣包好钵,从半路先回来。这样返回时,先回来后,应做好铺设座位等一切事务。“有汗湿”:指被汗浸湿。“将衣耳推出四指”:将衣耳超出四指的量来折叠衣。什么原因?为了中间不产生折痕。因为平整折叠的衣中间会有折痕,由此常破损而变弱,这是为了防护而说。因此,应每日将衣耳推出四指来折叠,使今日折痕处明日不致破裂。“应将腰带放在衣褶中”:应将腰带折好,放入衣褶中安放。显示巴利原文
Paṭhamataraṃ āgantvāti sace āsanne gāmo hoti, vihāre vā gilāno bhikkhu hoti, gāmato paṭhamataraṃ āgantabbaṃ. Sace dūre gāmo hoti, upajjhāyena saddhiṃ āgacchanto natthi, teneva saddhiṃ gāmato nikkhamitvā cīvarena pattaṃ veṭhetvā antarāmaggato paṭhamataraṃ āgantabbaṃ . Evaṃ nivattantena paṭhamataraṃ āgantvā āsanapaññāpanādi sabbaṃ kiccaṃ kātabbaṃ. Sinnaṃ hotīti tintaṃ sedaggahitaṃ. Caturaṅgulaṃ kaṇṇaṃ ussāretvāti kaṇṇaṃ caturaṅgulappamāṇaṃ atirekaṃ katvā evaṃ cīvaraṃ saṃharitabbaṃ. Kiṃ kāraṇā? Mā majjhe bhaṅgo ahosīti. Samaṃ katvā saṃharitassa hi majjhe bhaṅgo hoti, tato niccaṃ bhijjamānaṃ dubbalaṃ hoti taṃ nivāraṇatthametaṃ vuttaṃ. Tasmā yathā ajja bhaṅgaṭṭhāneyeva sve na bhijjati, tathā divase divase caturaṅgulaṃ ussāretvā saṃharitabbaṃ. Obhoge kāyabandhanaṃ kātabbanti kāyabandhanaṃ saṃharitvā cīvarabhoge pakkhipitvā ṭhapetabbaṃ.
“若有团食”:在这里,若有人在村中、或在屋内、或在休息处吃过才回来,或没有得到团食,则他并无团食;若在村中未食而得到食物,则有团食。因此说“若有团食”等。如果他没有团食而想吃,则应供给他水之后,将自己所得的团食呈上。“应以饮用水询问”:正在进食时,应三次以饮用水询问:“尊者,请用饮用水。”如果时间充裕,应在戒师吃完后自己再吃。如果时间紧迫,应将饮用水放在戒师近旁,然后自己也进食。显示巴利原文
Sacepiṇḍapāto hotīti ettha yo gāmeyeva vā antaraghare vā paṭikkamane vā bhuñjitvā āgacchati, piṇḍaṃ vā na labhati, tassa piṇḍapāto na hoti, gāme abhuttassa pana laddhabhikkhassa vā hoti; tasmā ‘‘sace piṇḍapāto hotī’’tiādi vuttaṃ. Sacepi tassa na hoti, bhuñjitukāmo ca hoti, udakaṃ datvā attanā laddhatopi piṇḍapāto upanetabbo. Pānīyena pucchitabboti bhuñjamāno tikkhattuṃ ‘‘pānīyaṃ bhante āhariyatū’’ti pānīyena pucchitabbo. Sace kālo atthi, upajjhāye bhutte sayaṃ bhuñjitabbaṃ. Sace upakaṭṭho kālo, pānīyaṃ upajjhāyassa santike ṭhapetvā sayampi bhuñjitabbaṃ.
“无间隔的地上”:这是说,不应将钵放在有草席、布片等任何东西间隔的、混有尘土沙砾的地面上。但如果地面是经黑色处理、或以石灰粘结、无尘无土的,那样的地面则可以放置。在洗净的沙地上也可以放置。在尘土、尘垢、沙砾等上则不可以。在这些地方,应放上树叶或垫板,再将钵放在上面。“从远端取边,从近端取褶”:这是为了将手伸入衣架等下方,用朝向自己那侧的手轻轻放置而说。如果抓住边而将褶搭在衣架等上面,褶会碰到墙壁,因此不应那样做。显示巴利原文
Anantarahitāyāti taṭṭikadhammakhaṇḍādīsu yena kenaci anatthatāya paṃsusakkharamissāya bhūmiyā pattho na ṭhapetabboti attho. Sace pana kāḷavaṇṇakatā vā sudhābaddhā vā hoti nirajamattikā, tathārūpāya bhūmiyā ṭhapetuṃ vaṭṭati. Dhotavālikāyapi ṭhapetuṃ vaṭṭati. Paṃsurajasakkharādīsu na vaṭṭati. Tatra pana paṇṇaṃ vā ādhārakaṃ vā ṭhapetvā tatra nikkhipitabbo. Pārato antaṃ orato bhoganti idaṃ cīvaravaṃsādīnaṃ heṭṭhā hatthaṃ pavesetvā abhimukhena hatthena saṇikaṃ nikkhipanatthaṃ vuttaṃ. Ante pana gahetvā bhogena cīvaravaṃsādīnaṃ upari nikkhipantassa bhittiyaṃ bhogo paṭihaññati, tasmā tathā na kātabbaṃ.
“应将粉揉成团”:应将沐浴粉用水浸湿,揉成团。“应放在一边”:应放置于无烟之处。“在暖房中的服务”:指提供炭火、黏土、热水等一切事务。“在水中的服务”:指摩擦身体大小肢节等一切事务。“应以饮用水询问”:在暖房中,因热苦而感口渴,因此应当询问。显示巴利原文
Cuṇṇaṃ sannetabbanti nhānacuṇṇaṃ udakena temetvā piṇḍi kātabbā. Ekamantaṃ nikkhipitabbanti ekasmiṃ niddhūme ṭhāne ṭhapetabbaṃ. Jantāghare parikammaṃ nāma aṅgāramattikauṇhodakadānādikaṃ sabbaṃ kiccaṃ. Udakepi parikammanti aṅgapaccaṅgaghaṃsanādikaṃ sabbaṃ kiccaṃ. Pānīyena pucchitabboti jantāghare uṇhasantāpena pipāsā hoti, tasmā pucchitabbo.
“Sace ussahatīti”意为“如果能够”,即不被任何疾病所压倒;因为无病的共住弟子即使年满六十,也应全面履行对戒师的义务,若心存不敬而不履行,则犯“坏威仪”的恶作。而在涉及“不”字的规定中,即使是患病者,若做了被禁止的行为,也同样犯恶作。“Appaṭighaṃsantenāti”意为不在地面上摩擦。“Kavāṭapiṭṭhanti”意为不刮擦门板与门背板。“Santānakanti”指任何虫巢、蜘蛛网等。“Ullokā paṭhamaṃ ohāretabbanti”意为应先除去天花板上的尘垢,指首先从天花板开始清除。“Ālokasandhikaṇṇabhāgāti”指采光缝隙处、角落处、内外窗的窗扇,以及内室的四个角落,这些地方都应擦拭。显示巴利原文
Sace ussahatīti sace pahoti; na kenaci gelaññena abhibhūto hoti; agilānena hi saddhivihārikena saṭṭhivassenāpi sabbaṃ upajjhāyavattaṃ kātabbaṃ, anādarena akarontassa vattabhede dukkaṭaṃ. Nakārapaṭisaṃyuttesu pana padesu gilānassāpi paṭikkhittakiriyaṃ karontassa dukkaṭameva. Appaṭighaṃsantenāti bhūmiyaṃ appaṭighaṃsantena. Kavāṭapiṭṭhanti kavāṭañca piṭṭhasaṅghātañca acchupantena. Santānakanti yaṃkiñci kīṭakulāvakamakkaṭakasuttādi. Ullokā paṭhamaṃ ohāretabbanti ullokato paṭhamaṃ ullokaṃ ādiṃkatvā avaharitabbanti attho. Ālokasandhikaṇṇabhāgāti ālokasandhibhāgā ca kaṇṇabhāgā ca antarabāhiravātapānakavāṭakāni ca gabbhassa ca cattāro koṇā pamajjitabbāti attho.
“Yathāpaññattaṃ paññapetabbanti”意为“应按照最初铺设的样子铺设”。正是为此,前文才规定:“应观察如原先铺设的样子,取出后放在一边”。然而,如果最初是由不知情者铺设的,则应从墙壁四周留出两指或三指宽的距离,重新铺设。这便是铺设的威仪。若床垫是草编的且过大,则应剪断并折回边缘绑好,再行铺设。若无法折回边缘绑好,则不应剪断。“Puratthimā vātapānā thaketabbāti”意为“东边的窗户应关闭”。同样,其他窗户也应关闭。显示巴利原文
Yathāpaññattaṃpaññapetabbanti yathā paṭhamaṃ paññattaṃ ahosi, tatheva paññapetabbaṃ. Etadatthameva hi yathāpaññattaṃ sallakkhetvā nīharitvā ekamantaṃ nikkhipitabbanti purimavattaṃ paññattaṃ. Sace pana paṭhamaṃ ajānantena kenaci paññattaṃ ahosi, samantato bhittiṃ dvaṅgulamattena vā tivaṅgulamattena vā mocetvā paññapetabbaṃ. Idañhi paññāpanavattaṃ. Sace kaṭasārako hoti atimahanto ca, chinditvā koṭiṃ nivattetvā bandhitvā paññapetabbo. Sace koṭiṃ nivattetvā bandhituṃ na jānāti, na chinditabbo. Puratthimā vātapānā thaketabbāti puratthimāya vātapānā thaketabbā. Evaṃ sesāpi vātapānā thaketabbā.
“Vūpakāsetabboti”意为“应带到别处”。“Vūpakāsāpetabboti”意为“应告诉另一位比丘:‘请带长老到别处去’”。“Vivecetabbanti”意为“应使其解除(邪见)”。“Vivecāpetabbanti”意为“应告诉另一人:‘请使长老解除邪见’”。“Ussukkaṃ kātabbanti”意为为了给予别住,应逐一拜访比丘并请求。若自己有能力,便自己给予;若无能力,则应请他人给予。“Kinti nu khoti”意为“用什么方法呢”,这一道理适用于一切处。“Lahukāya vā pariṇāmeyyāti”意为不作驱摈羯磨,而作呵责羯磨或依止甘马。因此,当得知“僧团想对戒师作驱摈羯磨”后,应逐一拜访比丘,请求说:“诸位尊者,请不要对我的戒师作羯磨。”若他们仍要作,则应请求:“请作呵责羯磨或依止甘马吧。”若他们仍旧要作,则应请求戒师说:“尊者,请如法行持。”如此使戒师如法行持后,再请求比丘们:“诸位尊者,请撤销羯磨。”显示巴利原文
Vūpakāsetabboti aññattha netabbo. Vūpakāsāpetabboti añño bhikkhu vattabbo ‘‘theraṃ gahetvā aññattha gacchā’’ti vivecetabbanti vissajjāpetabbaṃ. Vivecāpetabbanti añño vattabbo ‘‘theraṃ diṭṭhigataṃ vissajjāpehī’’ti. Ussukkaṃ kātabbanti parivāsadānatthaṃ so so bhikkhu upasaṅkamitvā yācitabbo. Sace attanā paṭibalo hoti, attanāva dātabbo. No ce paṭibalo hoti, aññena dāpetabbo. Kinti nu khoti kena nu kho upāyena. Esa nayo sabbattha. Lahukāya vāpariṇāmeyyāti ukkhepanīyaṃ akatvā tajjanīyaṃ vā niyassaṃ vā kareyyāti attho. Tena hi ‘‘upajjhāyassa ukkhepanīyakammaṃ kattukāmo saṅgho’’ti ñatvā ekamekaṃ bhikkhuṃ upasaṅkamitvā ‘‘mā bhante amhākaṃ upajjhāyassa kammaṃ karitthā’’ti yācitabbā. Sace karontiyeva, ‘‘tajjanīyaṃ vā niyassaṃ vā karothā’’ti yācitabbā. Sace karontiyeva, atha upajjhāyo ‘‘sammā vattatha bhante’’ti yācitabbo. Iti taṃ sammā vattāpetvā ‘‘paṭippassambhetha bhante kamma’’nti bhikkhū yācitabbā.
"Samparivattakaṃ samparivattakanti"即反复翻转。"Na ca acchinne theve pakkamitabbanti"指只要还有少许染料滴落,便不应离开。"Na upajjhāyaṃ anāpucchā ekaccassa patto dātabboti"等,皆针对与戒师不相应者而说。"Na upajjhāyaṃ anāpucchā gāmo pavisitabboti"意为:若为乞食等事务欲入村落,须先禀明戒师方可进入。若戒师晨起即前往远处乞食处,则应说:"让年轻比丘们去乞食吧"而后离去。若未如此说便离去,弟子返回住处不见戒师,则可进入村落。若于入村时见到戒师,则从遇见的时刻起便须禀明。显示巴利原文
Samparivattakaṃ samparivattakanti samparivattetvā samparivattetvā. Na ca acchinne theve pakkamitabbanti yadi appamattakampi rajanaṃ gaḷati, na tāva pakkamitabbaṃ. Na upajjhāyaṃ anāpucchā ekaccassa patto dātabbotiādi sabbaṃ upajjhāyassa visabhāgapuggalavasena kathitaṃ. Na upajjhāyaṃ anāpucchā gāmo pavisitabboti piṇḍāya vā aññena vā karaṇīyena pavisitukāmena āpucchitvāva pavisitabbo. Sace upajjhāyo kālasseva vuṭṭhāya dūraṃ bhikkhācāraṃ gantukāmo hoti, ‘‘daharā piṇḍāya pavisantū’’ti vatvā gantabbaṃ. Avatvā gate pariveṇaṃ gantvā upajjhāyaṃ apassantena gāmaṃ pavisituṃ vaṭṭati. Sace gāmaṃ pavisantopi passati, diṭṭhaṭṭhānato paṭṭhāya āpucchituṃyeva vaṭṭati.
"Na susānaṃ gantabbanti"是指,不应为居住或观看的目的前往坟场。"Na disā pakkamitabbāti"在此处,想要离去者应说明事由,并请求至多三次。若得允许,那便很好;若不允许,而依止他住时,自身的诵习、问义或业处都不能成就,且戒师愚痴、不明事理,仅因想把人留在身边便不允离去,在这种情况下,即使被制止,离去亦为无妨。"Vuṭṭhānamassa āgametabbanti"意谓应等候他痊愈,不应前往他处。若另有比丘作看护者,则可寻找药物交到他手中,说:"尊者,这位将会照顾您",然后离去。显示巴利原文
Na susānaṃ gantabbanti vāsatthāya vā dassanatthāya vā na gantabbaṃ. Na disā pakkamitabbāti ettha pakkamitukāmena kammaṃ ācikkhitvā yāvatatiyaṃ yācitabbo. Sace anujānāti, sādhu; no ce anujānāti, taṃ nissāya vasato cassa uddeso vā paripucchā vā kammaṭṭhānaṃ vā na sampajjati, upajjhāyo bālo hoti abyatto, kevalaṃ attano santike vasāpetukāmatāya eva gantuṃ na deti, evarūpe nivārentepi gantuṃ vaṭṭati. Vuṭṭhānamassa āgametabbanti gelaññato vuṭṭhānaṃ assa āgametabbaṃ; na katthaci gantabbaṃ. Sace añño bhikkhu upaṭṭhāko atthi, bhesajjaṃ pariyesitvā tassa hatthe datvā ‘‘bhante ayaṃ upaṭṭhahissatī’’ti vatvā gantabbaṃ.
共住弟子义务章显示巴利原文
Saddhivihārikavattakathā
67 戒师对共住弟子如法行持中,"应摄受,应扶持"是指通过授诵等方式予以摄受与扶持。其中,"授诵"指巴利经文的传诵;"问义"指对巴利经文的释义。"教诫"指在事情未发生时说"应做此事,不应做此事";"教导"指在事情已发生后所说。或者,不论已发生或未发生,初次所说为"教诫",反复所说为"教导"。"若戒师有钵"指戒师有多余的钵,此理适用于一切处。"资具"也指其余沙门资具。此处,"努力"指以如法的方式寻求生起之方便。从此以后,自供给齿木至向洗脚水壶中注水等威仪,唯应为生病的共住弟子而作。而"对不乐住者的安抚"等,即使对无病的弟子也当做。"染衣时"意谓听取戒师"应这样染"的指导后方行染衣。其余可依前述方式了知。显示巴利原文
67. Upajjhāyena saddhivihārikamhi sammāvattanāyaṃ – saṅgahetabbo anuggahetabboti uddesādīhissa saṅgaho ca anuggaho ca kattabbo. Tattha uddesoti pāḷivācanaṃ. Paripucchāti pāḷiyā atthavaṇṇanā. Ovādoti anotiṇṇe vatthusmiṃ ‘‘idaṃ karohi, idaṃ mā karitthā’’ti vacanaṃ. Anusāsanīti otiṇṇe vatthusmiṃ. Api ca otiṇṇe vā anotiṇṇe vā paṭhamaṃ vacanaṃ ovādo; punappunaṃ vacanaṃ anusāsanīti. Sace upajjhāyassa patto hotīti sace atirekapatto hoti. Esa nayo sabbattha. Parikkhāroti aññopi samaṇaparikkhāro. Idha ussukkaṃ nāma dhammikena nayena uppajjamānaupāyapariyesanaṃ. Ito paraṃ dantakaṭṭhadānaṃ ādiṃ katvā ācamanakumbhiyā udakāsiñcanapariyosānaṃ vattaṃ gilānasseva saddhivihārikassa kātabbaṃ. Anabhirativūpakāsanādi pana agilānassāpi kattabbameva. Cīvaraṃ rajantenāti ‘‘evaṃ rajeyyāsī’’ti upajjhāyato upāyaṃ sutvā rajantena. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ.
《不依正行等论》:六十八:『不依正行』指未圆满依所制之和尚义务。『若有人不依正行』指若有人未圆满依所制之义务;其义为犯恶作。『应被举罪』指应被斥退。『无增上爱念』指对和尚无增上之世俗爱念。『无增上修习』指无增上之慈心修习;应依所说反面之理了知善分。『足以举罪』指适合举罪。显示巴利原文
Nasammāvattanādikathā
68 第六十八:“不依正行者”:即不依所制立地圆满履行弟子对和尚的义务。“若有不依正行者”:即不圆满护持所制义务的人,他犯恶作。“应驱离者”:即应被摈弃。“无强烈喜爱”者:是指对和尚没有强烈的世俗情爱。“无强烈修习”者:是指没有强烈的慈心修习。显示巴利原文
68.Na sammā vattantīti yathāpaññattaṃ upajjhāyavattaṃ na pūrenti. Yo na sammā vatteyyāti yo yathāpaññattaṃ vattaṃ na pūreyya; so dukkaṭaṃ āpajjatīti attho. Paṇāmetabboti apasādetabbo. Na adhimattaṃ pemaṃ hotīti upajjhāyamhi adhimattaṃ gehassitapemaṃ na hoti. Nādhimattābhāvanā hotīti adhimattā mettābhāvanā na hoti; vuttapaṭipakkhanayena sukkapakkho veditabbo. Alaṃ paṇāmetunti yutto paṇāmetuṃ.
和尚若不驱离,即有过咎:谓有罪失,犯戒;因此,不正行者必应被驱离。而且,在不行正行的情况下,若连染衣等义务也不履行,对和尚即生损害。是故,对于不履行这些义务者,无论其是否已脱离依止,均犯戒。自有人交还钵时起……显示巴利原文
Appaṇāmento upajjhāyo sātisāro hotīti sadoso hoti, āpattiṃ āpajjati; tasmā na sammā vattanto paṇāmetabbova. Na sammāvattanāya ca yāva cīvararajanaṃ tāva vatte akariyamāne upajjhāyassa parihāni hoti. Tasmā taṃ akarontassa nissayamuttakassāpi amuttakassāpi āpattiyeva. Ekaccassa pattadānato paṭṭhāya amuttakanissayasseva āpatti.
六十九:在罗陀婆罗门本缘中——虽然具寿舍利弗知道世尊在波罗奈以三皈依开许了出家与具足戒,然而世尊欲遮止那种简易具足戒,而以白四甘马作重法开许具足戒。于是长老知其心意,说:『尊者,我如何令彼婆罗门出家、受具足戒?』因为诸佛之众会善知心意,而此长老为佛众会中之最上者。显示巴利原文
Rādhabrāhmaṇavatthukathā
69 所谓“无连续风险”,是指在沙石尘土等处,不可将湿泥土置于其上。若是干净的黑土或雪白细沙,则可放在这类地上。也可放在沐浴用的小床上,但不能置于沙土等有尘沙的地方。应当在那些地方安放石块或支撑物,将袈裟、披肩等放置其上。若从袈裟侧面取出下垂物,应伸手探入下垂物中,顺势取出。如果将物品倒置或放在末端,会损坏袈裟、披肩等供养物,因此不应那样做。显示巴利原文
69.Rādhabrāhmaṇavatthusmiṃ – kiñcāpi āyasmā sāriputto bhagavatā bārāṇasiyaṃ tīhi saraṇagamanehi anuññātaṃ pabbajjañceva upasampadañca jānāti, bhagavā pana taṃ lahukaṃ upasampadaṃ paṭikkhipitvā ñatticatutthakammena garukaṃ katvā upasampadaṃ anuññātukāmo. Athassa thero ajjhāsayaṃ viditvā ‘‘kathāhaṃ bhante taṃ brāhmaṇaṃ pabbājemi upasampādemī’’ti āha. Buddhānañhi parisā ajjhāsayakusalā honti, ayañca buddhaparisāya aggo.
七十一:“受具足戒后立即”是指成为具足戒者之后,立即如此。“行非行”是指违犯规条。“请拯拔我”是指请救拔我,令我从不善中超拔出来,安立于善;或令我从沙弥身份超拔出来,安立于比丘身份。“出于悲愍”是指缘于怜悯而作,即对我生起悲愍而行之义。显示巴利原文
Byattena bhikkhunā paṭibalenāti ettha byatto nāma yassa sāṭṭhakathaṃ vinayapiṭakaṃ vācuggataṃ pavattati, tasmiṃ asati yassa antamaso idaṃ ñatticatutthakammavācāmattampi suggahitaṃ hoti, vācuggataṃ pavattati, ayampi imasmiṃ atthe byatto. Yo pana kāsasosasemhādinā vā gelaññena oṭṭhadantajivhādīnaṃ vā asampattiyā pariyattiyaṃ vā akataparicayattā na sakkoti parimaṇḍalehi padabyañjanehi kammavācaṃ sāvetuṃ, byañjanaṃ vā padaṃ vā hāpeti, aññathā vā vattabbaṃ aññathā vadati, ayaṃ appaṭibalo. Tabbiparīto imasmiṃ atthe ‘‘paṭibalo’’ti veditabbo. Saṅgho ñāpetabboti saṅgho jānāpetabbo. Tato paraṃ yaṃ saṅgho jānāpetabbo, taṃ dassetuṃ ‘‘suṇātu me bhante’’tiādimāha.
71 七十三:“未确立”是指恒常相续。“四依止”是指四种资具。因为依靠这四种资具,身体得以维持,故称为依止。显示巴利原文
71.Upasampannasamanantarāti upasampanno hutvā samanantarā. Anācāraṃ ācaratīti paṇṇattivītikkamaṃ karoti. Ullumpatu manti uddharatu maṃ, akusalā vuṭṭhāpetvā kusale patiṭṭhapetu; sāmaṇerabhāvā vā uddharitvā bhikkhubhāve patiṭṭhāpetūti. Anukampaṃ upādāyāti anuddayaṃ paṭicca; mayi anukappaṃ katvāti attho.
谓反复绕行即反复绕行。若局部不干净,仅一丝污泥尚存时,则无需转移。谓无需询问导师,即可将衣钵传递给特定者等,所有情形皆以导师为主。谓无经询问导师,即可入村庄,乞食或由他人施食者,皆属可行,前提在于行前已问过准入。若导师负责巡视而想远行乞食时,应告知「让年轻比丘入村乞食」。下马行进、巡视一周、未见导师时方可入村,若入村则应亲见导师所在,方能恭敬禀问。显示巴利原文
Ācariyavattakathā
75 “此比丘是你的什么人”意为:这位比丘是你的什么人?“应受他人教导与教诫”即应由其他比丘教导、教诫。“趋向于多事,也就是结党”:结党是这种多事所有,故称结党性,即多事。为了这种名为结党性的多事,你已极度陷溺。显示巴利原文
75.Kintāyaṃ bhikkhu hotīti kiṃ te ayaṃ bhikkhu hoti. Aññehi ovadiyo anusāsiyoti aññehi ovaditabbo ceva anusāsitabbo ca. Bāhullāya āvatto yadidaṃ gaṇabandhikanti gaṇabandho etassa bāhullassa atthīti gaṇabandhikaṃ, bāhullaṃ. Yaṃ idaṃ gaṇabandhikaṃ nāma bāhullaṃ, tadatthāya atilahuṃ tvaṃ āpannoti vuttaṃ hoti.
76 “不聪慧”意指欠缺慧的善巧。某位先前是外道者,即游方僧帕苏罗。据说他为了“盗取法义”而在优陀夷长老座下出家。当长老以同法教诫他时,他反而对长老提出诘难。“诸比丘,允许聪慧的比丘……”等句中,“聪慧”即先前在比丘教诫者注疏中所说明的那样。然而,此处所说“有能力”,是指能够为弟子、共住者或病者提供侍奉等的人。此义也曾被宣说过。显示巴利原文
76.Abyattāti paññāveyyattiyena virahitā. Aññattaropi aññatitthiyapubboti pasūro paribbājako. So kira ‘‘dhammaṃ thenessāmī’’ti udāyittherassa santike pabbajitvā tena sahadhammikaṃ vuccamāno tassa vādaṃ āropesi. Anujānāmi bhikkhave byattena bhikkhunātiādimhi byatto pubbe bhikkhunovādakavaṇṇanāyaṃ vuttalakkhaṇoyeva. Yo pana antevāsino vā saddhivihārikassa vā gilānassa sakkoti upaṭṭhānādīni kātuṃ, ayaṃ idha paṭibaloti adhippeto. Vuttampi cetaṃ –
优波离,具足五支的比丘,方可为人授具足戒、给予依止,并令沙弥随侍。哪五支?他有能力亲自照料或安排人照料弟子、共住者或患病者;有能力亲自劝离或安排人劝离生起不乐者;有能力依法消除已生起的恶作;有能力教导阿毗达摩;有能力教导阿毗律。显示巴利原文
‘‘Pañcahupāli , aṅgehi samannāgatena bhikkhunā upasampādetabbaṃ, nissayo dātabbo, sāmaṇero upaṭṭhāpetabbo. Katamehi pañcahi? Paṭibalo hoti antevāsiṃ vā saddhivihāriṃ vā gilānaṃ upaṭṭhātuṃ vā upaṭṭhāpetuṃ vā, anabhirataṃ vūpakāsetuṃ vā vūpakāsāpetuṃ vā, uppannaṃ kukkuccaṃ dhammato vinodetuṃ, abhidhamme vinetuṃ, abhivinaye vinetū’’nti (pari. 418).
77 77.“转入外道部众时”,意指转入外道团体之时。“诸比丘,我允许有导师”,即我允许那位教导行仪与正行的导师。“诸比丘,导师对于弟子……”等一切,都应依“诸比丘,戒师对于共住者……”等所述之理来理解。此处仅是名称有别,实质无异。显示巴利原文
77.Pakkhasaṅkantesūti titthiyapakkhasaṅkantesu. Anujānāmi bhikkhave ācariyanti ācārasamācārasikkhāpanakaṃ ācariyaṃ anujānāmi. Ācariyo bhikkhave antevāsikamhītiādi sabbaṃ ‘‘upajjhāyo bhikkhave saddhivihārikamhī’’tiādinā nayena vuttavaseneva veditabbaṃ. Nāmamattameva hi ettha nānaṃ.
驱遣与原谅论显示巴利原文
Paṇāmanākhamanākathā
80 80.“弟子们对导师不依正行”于此,前面所说“因不依正行,乃至染衣期间,若不履行义务,戒师便有退失;因此不履行者,无论是否已脱离依止,皆有罪”,以及“对于某些人,从接受钵开始,便属未脱离依止而有罪”,不应单凭这类特征来判定依止弟子的罪。因为依止弟子只要依止导师而住,就应履行对导师的一切义务。而出家弟子、具足戒弟子与教法弟子,即使已脱离依止,从最初乃至染衣期间,也应履行义务;但他们若未告假而给予钵等,则无罪。这当中,出家弟子和具足戒弟子对导师有终身的责任;依止弟子与教法弟子仅于亲近同住期间有责任。因此,导师也应对他们依正行。在导师与弟子之间,凡不依正行者,皆有罪。显示巴利原文
80.Antevāsikā ācariyesu na sammā vattantīti ettha pana yaṃ pubbe ‘‘nasammāvattanāya ca yāva cīvararajanaṃ, tāva vatte akariyamāne upajjhāyassa parihāni hoti, tasmā taṃ akarontassa nissayamuttakassāpi amuttakassāpi āpattiyevā’’ti ca, ‘‘ekaccassa pattadānato paṭṭhāya amuttakanissayasseva āpattī’’ti ca lakkhaṇaṃ vuttaṃ, na teneva lakkhaṇena nissayantevāsikassa āpatti veditabbā. Nissayantevāsikena hi yāva ācariyaṃ nissāya vasati, tāva sabbaṃ ācariyavattaṃ kātabbaṃ. Pabbajjāupasampadādhammantevāsikehi pana nissayamuttakehipi ādito paṭṭhāya yāva cīvararajanaṃ, tāva vattaṃ kātabbaṃ; anāpucchitvā pattadānādimhi pana etesaṃ anāpatti. Etesu ca pabbajjantevāsiko ca upasampadantevāsiko ca ācariyassa yāvajīvaṃ bhāro. Nissayantevāsiko ca dhammantevāsiko ca yāva samīpe vasanti, tāvadeva. Tasmā ācariyenāpi tesu sammā vattitabbaṃ. Ācariyantevāsikesu hi yo yo na sammā vattati, tassa tassa āpatti.
依止废止论显示巴利原文
Nissayapaṭippassaddhikathā
83 关于从戒师获得的依止中止——于“戒师离去”等情形,其决断如下:所谓“离去”,是指生起离开该住处之心,已然离去,前往他方。当他如此离去后,若寺内有可给予依止者——或是先前曾从其处接过依止,或是与他共食共住之人——即应从彼处接受依止,一日也不可缺。若无这样的比丘,但有其他具惭、可敬者,知其具惭可敬,当日便应请求依止。若他给予,那便善好。若被问及:“尊者们,你们的戒师不久便会回来吧?”而戒师确曾如此说过,则应回答:“是的,尊者。”若他说:“既如此,便等待戒师回来吧。”这样做是可以的。若此人可敬的品性不明显,则应与那位比丘共住四五天,了解之后,再求得许可而接受依止。显示巴利原文
83. Upajjhāyamhā nissayapaṭippassaddhīsu – upajjhāyo pakkanto vātiādīsu ayaṃ vinicchayo – pakkantoti tamhā āvāsā vippavasitukāmo pakkanto disaṃ gato. Evaṃ gate ca pana tasmiṃ sace vihāre nissayadāyako atthi, yassa santike aññadāpi nissayo vā gahitapubbo hoti, yo vā ekasambhogaparibhogo, tassa santike nissayo gahetabbo, ekadivasampi parihāro natthi. Sace tādiso natthi, añño lajjī pesalo atthi, tassa lajjīpesalabhāvaṃ jānantena tadaheva nissayo yācitabbo. Sace deti, iccetaṃ kusalaṃ. Atha pana ‘‘tumhākaṃ upajjhāyo lahuṃ āgamissatī’’ti pucchati, upajjhāyena ca tathā vuttaṃ, ‘‘āma, bhante’’ti vattabbaṃ. Sace vadati ‘‘tena hi upajjhāyassa āgamanaṃ āgamethā’’ti vaṭṭati. Atha panassa pakatiyā pesalabhāvaṃ na jānāti, cattāri pañca divasāni tassa bhikkhuno sabhāgataṃ oloketvā okāsaṃ kāretvā nissayo gahetabbo.
若寺内没有可给予依止者,而戒师说“我过几天就回来,不要厌烦”后离去,则可免依止直到他回来。倘若那里的人们在预定的时间过后,又留他住上五日或十日,他应托人送消息到寺里:“年轻比丘们不要厌烦,我将于某日回来。”这样的话,也可免依止。然而,若他在回来的途中遇到河水暴涨或盗贼等障碍,长老为等待洪水消退或寻找同伴而停留在那里,年轻比丘们听到这消息后,亦可免依止直到他回来。但是,如果他送信来说“我将住在此处”,则不可再免依止,应去能得依止之处。显示巴利原文
Sace pana vihāre nissayadāyako natthi, upajjhāyo ca ‘‘ahaṃ katipāhena āgamissāmi, mā ukkaṇṭhitthā’’ti vatvā gato, yāva āgamanā parihāro labbhati. Athāpi naṃ tattha manussā paricchinnakālato uttaripi pañca vā dasa vā divasāni vāsentiyeva, tena vihāraṃ pavatti pesetabbā ‘‘daharā mā ukkaṇṭhantu, ahaṃ asukadivasaṃ nāma āgamissāmī’’ti. Evampi parihāro labbhati. Atha āgacchato antarāmagge nadīpūrena vā corādīhi vā upaddavo hoti, thero udakosakkanaṃ vā āgameti, sahāye vā pariyesati, tañce pavattiṃ daharā suṇanti, yāva āgamanā parihāro labbhati. Sace pana so ‘‘idhevāhaṃ vasissāmī’’ti pahiṇati, parihāro natthi. Yattha nissayo labbhati, tattha gantabbaṃ.
若戒师还俗、命终或转向外道部众,则一日也不可免依止,应去能得依止之处。所谓“命令”,是指驱遣依止。因此,若有人以“我驱遣你”、“不要在此处回来”、“拿出你的钵和衣”、“我不应被你侍奉”等巴利经典所示的言辞,或以“不要向我告假入村”等经典外的言辞而被驱遣依止,他应向戒师求忏悔。显示巴利原文
Vibbhante pana kālaṅkate pakkhasaṅkante vā ekadivasampi parihāro natthi. Yattha nissayo labbhati, tattha gantabbaṃ. Āṇattīti pana nissayapaṇāmanā vuccati. Tasmā ‘‘paṇāmemi ta’’nti vā ‘‘mā idha paṭikkamī’’ti vā ‘‘nīhara te pattacīvara’’nti vā ‘‘nāhaṃ tayā upaṭṭhātabbo’’ti vāti iminā pāḷinayena ‘‘mā maṃ gāmappavesanaṃ āpucchī’’tiādinā pāḷimuttakanayena vā yo nissayapaṇāmanāya paṇāmito hoti, tena upajjhāyo khamāpetabbo.
若他一开始就不肯原谅,则应先执行罚羯磨,而后自己三次请求原谅。若仍不原谅,应请该寺的上座比丘们帮助请求原谅。若仍不原谅,应请附近寺院的比丘们帮助请求原谅。若即便如此仍不原谅,便应去往别处,住在与戒师同好者的附近,心想:“或许他知道我住在同好者附近,便会原谅。”若即便如此仍不原谅,就应住在那别处。若那里因饥馑等过患而无法居住,可回到原寺,在他人处接依止而住。这是关于命令的判释。显示巴利原文
Sace āditova na khamati, daṇḍakammaṃ āharitvā tikkhattuṃ tāva sayameva khamāpetabbo. No ce khamati, tasmiṃ vihāre mahāthere gahetvā khamāpetabbo. No ce khamati, sāmantavihāre bhikkhū gahetvā khamāpetabbo. Sace evampi na khamati, aññattha gantvā upajjhāyassa sabhāgānaṃ santike vasitabbaṃ ‘‘appeva nāma sabhāgānaṃ me santike vasatīti ñatvāpi khameyyā’’ti. Sace evampi na khamati, tatreva vasitabbaṃ. Tatra ce dubbhikkhādidosena na sakkā hoti vasituṃ, taṃyeva vihāraṃ āgantvā aññassa santike nissayaṃ gahetvā vasituṃ vaṭṭati. Ayamāṇattiyaṃ vinicchayo.
在从阿阇梨处依止灭去的情形中,说到“阿阇梨已离去或已离开”等。在此,有些阿阇梨是告假后离去,有些则是不告假而离去。弟子也是如此。其中,如果弟子向阿阇梨告假说:“尊者,我因某事想去某处。”阿阇梨问:“你何时去?”弟子答:“傍晚或夜分起身后去。”阿阇梨同意说:“善哉。”那么,依止即刻便灭去。显示巴利原文
Ācariyamhā nissayapaṭippassaddhīsu ācariyo pakkanto vāhotīti ettha koci ācariyo āpucchitvā pakkamati, koci anāpucchitvā. Antevāsikopi evameva. Tatra sace antevāsiko ācariyaṃ āpucchati ‘‘asukaṃ nāma bhante ṭhānaṃ gantuṃ icchāmi kenacideva karaṇīyenā’’ti, ācariyena ca ‘‘kadā gamissasī’’ti vutto ‘‘sāyanhe vā rattiṃ vā uṭṭhahitvā gamissāmī’’ti vadati, ācariyopi ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchati, taṅkhaṇaññeva nissayo paṭippassambhati.
然而,若弟子说“尊者,我想去某处”后,阿阇梨说:“你先在某村托钵乞食,回来以后再作决定。”弟子同意说“善哉”,之后他若去了,便是善去。若未去,依止不灭。又或者,弟子说“我去”后,阿阇梨说:“你先不要去,夜间我们商议后再作决定。”弟子商议后去了,便是善去;若不去,依止不灭。若弟子不告假而离去,当他越过近行界时,依止便灭去。若从近行界内折返,依止不灭。显示巴利原文
Sace pana ‘‘bhante asukaṃ nāma ṭhānaṃ gantukāmomhī’’ti vutte ācariyo ‘‘asukasmiṃ nāma gāme piṇḍāya caritvā pacchā jānissasī’’ti vadati, so ca ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchati, tato ce gato, sugato. Sace pana na gacchati, nissayo na paṭippassambhati. Athāpi ‘‘gacchāmī’’ti vutte ācariyena ‘‘mā tāva gaccha, rattiṃ mantetvā jānissāmā’’ti vutto mantetvā gacchati, sugato. No ce gacchati, nissayo na paṭippassambhati. Ācariyaṃ anāpucchā pakkamantassa pana upacārasīmātikkame nissayo paṭippassambhati. Antoupacārasīmato paṭinivattantassa na paṭippassambhati.
然而,若阿阇梨向弟子告假说:“贤友,我将去某处。”弟子问:“何时?”阿阇梨答:“傍晚或夜间。”弟子应允说:“善哉。”那么依止便即刻灭去。显示巴利原文
Sace pana ācariyo antevāsikaṃ āpucchati ‘‘āvuso asukaṃ nāma ṭhānaṃ gamissāmī’’ti, antevāsikena ca ‘‘kadā’’ti vutte ‘‘sāyanhe vā rattibhāge vā’’ti vadati, antevāsikopi ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchati, taṅkhaṇaññeva nissayo paṭippassambhati.
然而,若阿阇梨说:“我明日托钵乞食后便去。”弟子应允说:“善哉。”那么依止当天尚不灭去,于次日乃灭。若阿阇梨说:“我于某村托钵乞食后,再定我去或不去。”之后若他不去,依止不灭。又或者,阿阇梨说“我去”后,弟子说:“您先不要去,夜间商议后再作决定。”阿阇梨商议后仍不去,依止也不灭。显示巴利原文
Sace pana ācariyo ‘‘sve piṇḍāya caritvā gamissāmī’’ti vadati, itaro ca ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchati, ekadivasaṃ tāva nissayo na paṭippassambhati, punadivase paṭippassaddho hoti. ‘‘Asukasmiṃ nāma gāme piṇḍāya caritvā jānissāmi mama gamanaṃ vā agamanaṃ vā’’ti vatvā sace na gacchati, nissayo na paṭippassambhati. Athāpi ‘‘gacchāmī’’ti vutte antevāsikena ‘‘mā tāva gacchatha, rattiṃ mantetvā jānissathā’’ti vutto mantetvāpi na gacchati, nissayo na paṭippassambhati.
如果阿阇梨与弟子二人因有事务同往界外,若阿阇梨生起离去之心,未告假便离去,但在两掷土块的范围内返回,依止不灭。若他越过两掷土块的范围后返回,依止便灭。阿阇梨或和尚越过两掷土块的范围后住于其他寺院,依止亦灭。显示巴利原文
Sace ubhopi ācariyantevāsikā kenaci karaṇīyena bahisīmaṃ gacchanti, tato ce ācariyo gamiyacitte uppanne anāpucchāva gantvā dvinnaṃ leḍḍupātānaṃ antoyeva nivattati, nissayo na paṭippassambhati. Sace dve leḍḍupāte atikkamitvā nivattati, paṭippassaddho hoti. Ācariyupajjhāyā dve leḍḍupāte atikkamma aññasmiṃ vihāre vasanti, nissayo paṭippassambhati.
当阿阇梨还俗、命终或转投其他部派时,依止便即刻灭去。若论遣离,即使阿阇梨有心舍弃弟子,以遣离依止的方式将其遣离,而弟子心想“虽然阿阇梨遣离我,但我内心对他仍怀柔和”,依然持有依恋,依止便不灭。即便阿阇梨怀有依恋,弟子却无依恋,且弟子放下责任、心想“我不再依止他而住了”,依止也不灭。若双方同时怀有依恋,依止亦不灭。唯有双方都放下责任,依止方才灭去。被遣离的弟子应履行处罚程序,并三次请求宽恕。若阿阇梨不予宽恕,则当依前述关于和尚的方法处理。显示巴利原文
Ācariye vibbhante kālaṅkate pakkhasaṅkante ca taṅkhaṇaññeva paṭippassambhati. Āṇattiyaṃ pana sacepi ācariyo muñcitukāmova hutvā nissayapaṇāmanāya paṇāmeti, antevāsiko ca ‘‘kiñcāpi maṃ ācariyo paṇāmeti, atha kho hadayena muduko’’ti sālayova hoti, nissayo na paṭippassambhatiyeva. Sacepi ācariyo sālayo, antevāsiko nirālayo, ‘‘na dāni imaṃ nissāya vasissāmī’’ti dhuraṃ nikkhipati, evampi na paṭippassambhati. Ubhinnaṃ sālayabhāve pana na paṭippassambhatiyeva. Ubhinnaṃ dhuranikkhepena paṭippassambhati. Paṇāmitena daṇḍakammaṃ āharitvā tikkhattuṃ khamāpetabbo. No ce khamati, upajjhāye vuttanayena paṭipajjitabbaṃ.
“或与和尚会合”一处,应知会合有见与闻两种方式。若依止阿阇梨而住的共住弟子,在同一寺院看见和尚正在礼敬佛塔,或在同一村落看见和尚正在托钵乞食,依止便灭去。若和尚看见了弟子,而弟子未看见和尚,依止不灭。若弟子看见和尚在路途中或从空中经过,因相距较远,虽知其为比丘而不知其为和尚,依止不灭。若认出是和尚,依止便灭去。若和尚住在楼上,共住弟子在楼下,弟子未看见和尚,饮粥后便离去;或在斋堂中,未看见坐着的和尚,便在别处用餐后离去;或在听法堂中,未看见坐着的和尚,听法后便离去,依止不灭。以上应知是由见而会合的方式。显示巴利原文
Upajjhāyena vā samodhānagatoti ettha dassanasavanavasena samodhānaṃ veditabbaṃ. Sace hi ācariyaṃ nissāya vasanto saddhivihāriko ekavihāre cetiyaṃ vā vandantaṃ ekagāme piṇḍāya vā carantaṃ upajjhāyaṃ passati, nissayo paṭippassambhati. Upajjhāyo passati, saddhivihāriko pana na passati, na paṭippassambhati. Maggappaṭipannaṃ vā ākāsena vā gacchantaṃ upajjhāyaṃ disvā dūrattā bhikkhūti jānāti, upajjhāyoti na jānāti, na paṭippassambhati. Sace jānāti, paṭippassambhati. Uparipāsāde upajjhāyo vasati, heṭṭhā saddhivihāriko, taṃ adisvāva yāguṃ pivitvā pakkamati, āsanasālāya vā nisinnaṃ adisvāva ekamante bhuñjitvā pakkamati, dhammassavanamaṇḍape vā nisinnampi taṃ adisvāva dhammaṃ sutvā pakkamati, nissayo na paṭippassambhati. Evaṃ tāva dassanavasena samodhānaṃ veditabbaṃ.
若论闻的方式:若听到和尚在寺院或村落中说法或作随喜时的声音,并认出“这是我和尚的声音”,依止便灭去。若未能认出,依止不灭。这便是关于会合的判定。显示巴利原文
Savanavasena pana sace upajjhāyassa vihāre vā antaraghare vā dhammaṃ kathentassa anumodanaṃ vā karontassa saddaṃ sutvā ‘‘upajjhāyassa me saddo’’ti sañjānāti, nissayo paṭippassambhati. Asañjānantassa na paṭippassambhatīti ayaṃ samodhāne vinicchayo.
应授具足戒的五法论显示巴利原文
Upasampādetabbapañcakakathā
84 现在,为了详细说明先前略说的“诸比丘,我允许有能力、堪能的比丘,戒腊十夏或超过十夏者担任和尚以授具足戒、担任阿阇梨以给予依止”,而宣说“诸比丘,具备五支者……”等。其中,“五支”指五种不善支。正是由于他戒蕴等不具足,才具备这些不善支。“不应授具足戒”指不应作为和尚而授具足戒。“不应给予依止”指不应作为阿阇梨而给予依止。在此,“不以无学戒蕴”“不以自己无学”“不信”等三组五法中,是从不适当的角度加以遮止,而非从犯戒构成要素的角度。因为若有人不具备无学戒蕴等,且不能劝导入他人,自身具足不信等过失而收摄徒众,这些徒众的戒等只会退失,不会增长。因此,“不应由他授具足戒”等是从不适当的角度而说,并非从犯戒构成要素的角度。事实上,世尊并未仅允许漏尽者担任和尚与阿阇梨。如果只允许漏尽者,就不会出现“若和尚生起不乐……”等说法。然而,由于漏尽者的徒众在戒等方面不会退失,所以世尊说:“诸比丘,具备五支的比丘应授具足戒……”等。显示巴利原文
84. Idāni yaṃ pubbe ‘‘anujānāmi bhikkhave byattena bhikkhunā paṭibalena dasavassena vā atirekadasavassena vā upasampādetuṃ, nissayaṃ dātu’’nti saṅkhepato upajjhāyācariyānaṃ lakkhaṇaṃ vuttaṃ, taṃ vitthārato dassetuṃ ‘‘pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatenā’’tiādimāha. Tattha pañcahi aṅgehīti pañcahi aguṇaṅgehi. So hi sīlakkhandhādīhi asamannāgatattāva aguṇaṅgehi samannāgato hoti. Na upasampādetabbanti upajjhāyena hutvā na upasampādetabbaṃ. Na nissayo dātabboti ācariyena hutvā nissayo na dātabbo. Ettha ca na asekkhena sīlakkhandhenāti ca attanā na asekkhenāti ca assaddhoti ca ādīsu tīsu pañcakesu ayuttavasena paṭikkhepo kato, na āpattiaṅgavasena. Yo hi asekkhehi sīlakkhandhādīhi asamannāgato pare ca tattha samādapetuṃ asakkonto assaddhiyādidosayuttova hutvā parisaṃ pariharati, tassa parisā sīlādīhi parihāyatiyeva, na vaḍḍhati. Tasmā tena na upasampādetabbantiādi ayuttavasena vuttaṃ, na āpattiaṅgavasena. Na hi khīṇāsavasseva upajjhāyācariyabhāvo bhagavatā anuññāto. Yadi tasseva anuññāto abhavissa, ‘‘sace upajjhāyassa anabhirati uppannā hotī’’tiādiṃ na vadeyya. Yasmā pana khīṇāsavassa parisā sīlādīhi na parihāyati, tasmā ‘‘pañcahi bhikkhave aṅgehi samannāgatena bhikkhunā upasampādetabba’’ntiādi vuttaṃ.
在“增上戒上戒坏”等句中,犯波罗夷或桑喀地谢沙者,名为增上戒上戒坏。犯其余五篇罪聚者,名为行仪上行为坏。舍弃正见、持边执见者,名为增上见上见坏。由于缺少护持相应徒众时所应具备的所闻,故为少闻。由于不知他应知的犯戒等事,故为劣慧。在此五法中,前三句是依不适当的情况而说,后两句是依犯戒的构成要素而说。显示巴利原文
Adhisīle sīlavipannotiādīsu pārājikañca saṅghādisesañca āpanno adhisīle sīlavipanno nāma. Itare pañcāpattikkhandhe āpanno ajjhācāre ācāravipanno nāma. Sammādiṭṭhiṃ pahāya antaggāhikāya diṭṭhiyā samannāgato atidiṭṭhiyā diṭṭhivipanno nāma. Yattakaṃ sutaṃ parisaṃ pariharantassa icchitabbaṃ, tena virahitattā appassuto. Yaṃ tena jānitabbaṃ āpattādi, tassa ajānanato duppañño. Imasmiṃ pañcake purimāni tīṇi padāni ayuttavasena vuttāni, pacchimāni dve āpattiaṅgavasena.
“不知犯戒”:当有人说“我做了这件事”时,他却不知“此人犯了此戒”。“不知出罪”:他不知从导向出罪或导向说罪的角度,如何从此犯戒中出罪。在此五法中,前两句是依不适当的情况而说,后三句是依犯戒的构成要素而说。显示巴利原文
Āpattiṃna jānātīti ‘‘idaṃ nāma mayā kata’’nti vutte ‘‘imaṃ nāma āpattiṃ ayaṃ āpanno’’ti na jānāti. Vuṭṭhānaṃ na jānātīti vuṭṭhānagāminito vā desanāgāminito vā āpattito evaṃ nāma vuṭṭhānaṃ hotīti na jānāti. Imasmiṃ pañcake purimāni dve padāni ayuttavasena vuttāni, pacchimāni tīṇi āpattiaṅgavasena.
“于增上行仪学处”:指在犍度仪轨方面不能教导。“于增上梵行学处”:指在针对有学的制戒方面不能教导。“于阿毗达摩”:指在名色分别方面不能教导。“于阿毗律”:指在整个律藏方面不能教导。而“不能教导”,在一切处皆指不能教授。“依法决断”:指依法、依理由令其解答。在此五法之中,所有句子皆构成犯戒。在“不知犯戒”等五法之中,所有句子亦构成犯戒。在“不满十夏”等结尾的五法之中,同理亦然。如此,最初的三组五法、第四组五法中的三句、第五组五法中的两句——这四类五法,皆依不适当的情况而说。第四组五法中的两句、第五组五法中的三句,以及第六、第七、第八这三组五法——这四类五法,皆依犯戒的构成要素而说。在善的方面,八种情况皆不犯。显示巴利原文
Ābhisamācārikāya sikkhāyāti khandhakavatte vinetuṃ na paṭibalo hotīti attho. Ādibrahmacariyakāyāti sekkhapaṇṇattiyaṃ vinetuṃ na paṭibaloti attho. Abhidhammeti nāmarūpaparicchede vinetuṃ na paṭibaloti attho. Abhivinayeti sakale vinayapiṭake vinetuṃ na paṭibaloti attho. Vinetuṃ na paṭibaloti ca sabbattha sikkhāpetuṃ na sakkotīti attho. Dhammato vivecetunti dhammena kāraṇena vissajjāpetuṃ. Imasmi pañcake sabbapadesu āpatti. Āpattiṃ na jānātītiādipañcakasmimpi sabbapadesu āpatti. Ūnadasavassapariyosānapañcakepi eseva nayo. Iti ādito tayo pañcakā, catutthe tīṇi padāni, pañcame dve padānīti sabbepi cattāro pañcakā ayuttavasena vuttā. Catutthapañcake dve padāni, pañcame tīṇi, chaṭṭhasattamaaṭṭhamā tayo pañcakāti sabbepi cattāro pañcakā āpattiaṅgavasena vuttā; sukkapakkhe aṭṭhasu anāpattiyevāti.
应授具足戒的六法论显示巴利原文
Upasampādetabbachakkakathā
85 在六法之中,“不满十夏”这一项是特别之处,它在一切情况下都构成犯戒。其余各项应依前述的方法了知。其中,“他的两部巴帝摩卡未能善巧传来”,是指未能依两部分别而善巧传来。“未能善分别”,是指未能依论母而善巧分别。“未能善流转”,是指未能依背诵而善巧流转。“对于经与随文未能善决断”,是指未能从论母与分别方面善加决断。显示巴利原文
85. Chakkesu ūnadasavassapadaṃ viseso, taṃ sabbattha āpattikaraṃ. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Tattha ubhayāni kho panassa pātimokkhāni vitthārena na svāgatāni hontīti ubhatovibhaṅgavasena na svāgatāni. Na suvibhattānīti mātikāvibhaṅgavasena. Na suppavattīnīti vācuggatavasena. Na suvinicchitāni suttaso anubyañjanasoti mātikāto ca vibhaṅgato ca na suṭṭhu vinicchitāni.
曾为外道者事论显示巴利原文
Aññatitthiyapubbavatthukathā
86 86. 在曾为外道者事中——首先,这位名叫巴苏罗者,因是外道离去者,故不应授具足戒。然而,若有其他先前未在此出家的来者,为了显示对他应作之事,而说“诸比丘,若有其他”等。其中,“应给予他四个月的别住”这称为外道别住,也称为未覆藏别住。但这仅应给予裸形外道、邪命外道或裸体者。若他穿着布或熊皮毯等任一种外道标志而来,则不应给予他别住。对于其他如苦行者、般荼兰伽等,则不应给予。显示巴利原文
86. Aññatitthiyapubbavatthusmiṃ – yo tāva ayaṃ pasūro, so titthiyapakkantakattā na upasampādetabbo. Yo pana aññopi nayidha pabbajitapubbo āgacchati, tasmiṃ yaṃ kattabbaṃ taṃ dassetuṃ ‘‘yo so bhikkhave aññopī’’tiādimāha. Tattha tassa cattāro māse parivāso dātabboti ayaṃ titthiyaparivāso nāma; appaṭicchannaparivāsotipi vuccati. Ayaṃ pana naggaparibbājakasseva ājīvakassa vā acelakassa vā dātabbo . Sace sopi sāṭakaṃ vā vāḷakambalādīnaṃ aññataraṃ titthiyaddhajaṃ vā nivāsetvā āgacchati, nāssa parivāso dātabbo. Aññassa pana tāpasapaṇḍaraṅgādikassa na dātabbova.
首先,以“剃除须发”等语句显示他从最初即受沙弥出家。然而,在如此度人出家时,长老比丘们不应就坐在僧众中说:“你来度他出家,你来做他的阿阇梨,你来做他的和尚。”若这样说,假如他们对成为其阿阇梨或和尚感到厌嫌而不肯接受,其人可能会恼怒地想“这些比丘不信任我”,便拂袖离去。因此,应将他带到一边,为他寻找好阿阇梨与和尚。显示巴利原文
Paṭhamaṃ kesamassuntiādinā tassa āditova sāmaṇerapabbajjaṃ dasseti. Evaṃ pabbājentehi pana tasmiṃ saṅghamajjhe nisinneyeva ‘‘tvaṃ pabbājehi, tvaṃ ācariyo hohi, tvaṃ upajjhāyo hohī’’ti therā bhikkhū na vattabbā. Evaṃ vuttā hi sace tassa ācariyupajjhāyabhāvena jigucchantā na sampaṭicchanti, atha so ‘‘nayime mayhaṃ saddahantī’’ti kujjhitvāpi gaccheyya. Tasmā taṃ ekamantaṃ netvā tassa ācariyupajjhāyā pariyesitabbā.
87 87.“诸比丘,曾为外道者如此则为成就者,如此则为不成就者”——这是为显示其别住义务的论母。“诸比丘,如何”等则是其分别。其中,“过早入村”是指在比丘们履行义务的时间之前便入村乞食。“过午才返回”是指在俗人家中与女人、男人、男孩、女孩等谈说世俗之语,即在彼处进食后,等到比丘们收拾好衣钵、进行诵经或提问等法事,或已独处静修之时方才返回;他对和尚与阿阇梨的义务全不履行,只是进入住处倒头便睡。“诸比丘,曾为外道者如此也成为不成就者”,意即如此行事者,并非是别住义务的完成者、圆满者。显示巴利原文
87.Evaṃ kho bhikkhave aññatitthiyapubbo ārādhako hoti, evaṃ anārādhakoti ayamassa parivāsavattadassanatthaṃ mātikā. Kathañca bhikkhavetiādi tasseva vibhaṅgo. Tattha atikālena gāmaṃ pavisatīti bhikkhūnaṃ vattakaraṇavelāyameva gāmaṃ piṇḍāya pavisati. Atidivā paṭikkamatīti kulagharesu itthipurisadārakadārikādīhi saddhiṃ gehassitakathaṃ kathento tattheva bhuñjitvā bhikkhūsu pattacīvaraṃ paṭisāmetvā uddesaparipucchādīni vā karontesu paṭisallīnesu vā āgacchati; na upajjhāyavattaṃ nācariyavattaṃ karoti, aññadatthu vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā niddāyati. Evampi bhikkhave aññatitthiyapubbo anārādhako hotīti evampi karonto parivāsavattassa sampādako pūrako na hoti.
在“以妓女为行处”等句中,“妓女”是指以财物酬劳等为条件、容易发生邪行、以姿色谋生的女人。“寡妇”是指丈夫已死或丈夫久出未归的女人;她们希望与任何人结交。“成年少女”是指已届青春或已过青春期的少女;她们怀着对男子的念头四处游走,希望与任何人结交。“黄门”是指烦恼炽盛、热恼未息的非男之身;他们为热恼之力所驱使,希望与任何人结交。“比丘尼”是指同为出家的女性;与她们很快便会生出亲昵,由此而毁坏戒律。显示巴利原文
Vesiyāgocaro vātiādīsu vesiyāti āmisakiñcikkhasampadānādinā sulabhajjhācārā rūpūpajīvikā itthiyo. Vidhavāti matapatikā vā pavutthapatikā vā itthiyo; tā yena kenaci saddhiṃ mittabhāvaṃ patthenti. Thullakumārikāti yobbannappattā yobbannātītā vā kumāriyo; tā purisādhippāyāva vicaranti, yena kenaci saddhiṃ mittabhāvaṃ patthenti. Paṇḍakāti ussannakilesā avūpasantapariḷāhā napuṃsakā; te pariḷāhavegābhibhūtā yena kenaci saddhiṃ mittabhāvaṃ patthenti . Bhikkhuniyoti samānapabbajjā itthiyo; tāhi saddhiṃ khippameva vissāso hoti, tato sīlaṃ bhijjati.
其中,若有人成为妓女家的常客,或以托钵乞食等为借口,怀着因亲密交往而生的爱著,由于渴望常常见面交谈而前往她们那里,这人便被称为“以妓女为行处者”。他不久就会落得被人说“与某妓女在一起”的地步。此理适用于所有情况。然而,如果妓女等提供筹签食等,比丘们与之同去、同食,或者取食后返回,这是允许的。比丘们前往教诫病比丘尼、说法,或给予诵经、提问等时,与之同去也是允许的。但若有人如此前往后,又以结交朋友为由而去,此人便是不合格者。显示巴利原文
Tattha vesiyānaṃ kulesu kulupako hutvā piṇḍapātacariyādīhi vā apadisitvā sinehasanthavajātena hadayena abhiṇhadassanasallāpakāmatāya tāsaṃ santikaṃ upasaṅkamanto ‘‘vesiyāgocaro’’ti vuccati, so nacirasseva ‘‘asukavesiyā saddhiṃ gato’’ti vattabbataṃ pāpuṇāti. Esa nayo sabbattha. Sace pana vesiyādayo salākabhattādīni denti, bhikkhūhi saddhiṃ gantvā saddhiṃyeva bhuñjitvā vā gahetvā vā āgantuṃ vaṭṭati. Gilānā bhikkhuniyo ovadituṃ vā dhammaṃ vā desetuṃ uddesaparipucchādīni vā dātuṃ gacchantehi bhikkhūhi saddhiṃ gantuṃ vaṭṭati. Yo pana tathā āgantvā mittasanthavavasena gacchati, ayaṃ anārādhako hoti.
“大小事务”指重大的与微小的事务。其中,需敲钟集众,由和合僧团聚集后进行的工作,如塔庙、大精舍的修缮等,称为大事。洗衣、染色等属篇章所摄的事务,以及火堂义务等威仪准则,称为小事。其中,“不擅长”指对于这些工作不熟练、未善加训练。“非不懈怠”指不具备精进勤勉的素质;当听到“僧团有工作”时,早早用完斋饭便进入内室,尽情睡眠,至傍晚才出来。“于其方便”指对于这些工作的善巧方法。“以思察”指以因缘而起的思察。他不具备“此事应这样做,此事不应这样做”这样当下现起的智慧。“不能做,不能安排”指既不能亲手做,也不能如此激发热情并安排、驱使他人相互协作:“尊者,请拿;年轻比丘,请拿;沙弥,请拿。如果你们不做,我们也不做,那现在谁来承担呢?”当比丘们说“我们要做工作”时,他便推托某种疾病,只在做事的比丘们附近走动,不过是露个面而已,此人也是不合格者。显示巴利原文
Uccāvacāni karaṇīyānīti mahantakhuddakāni kammāni. Tattha ghaṇṭiṃ paharitvā samaggena saṅghena sannipatitvā kattabbāni cetiyamahāpāsādapaṭisaṅkharaṇādīni kammāni uccāni nāma. Cīvaradhovanarajanādīni khandhakapariyāpannāni ca aggisālavattādīni ābhisamācārikāni avacāni nāma. Tattha na dakkho hotīti tesu kammesu cheko susikkhito na hoti. Na analasoti uṭṭhānavīriyasampanno na hoti; ‘‘bhikkhusaṅghassa kammaṃ atthī’’ti sutvā pageva bhattakiccaṃ katvā gabbhantaraṃ pavisitvā yāvadatthaṃ supitvā sāyaṃ nikkhamati. Tatrupāyāyāti tesu kammesu upāyabhūtāya. Vīmaṃsāyāti ṭhānuppattikavīmaṃsāya. ‘‘Idamevaṃ kattabbaṃ, idamevaṃ na kattabba’’nti tasmiṃyeva khaṇe uppannapaññāya samannāgato na hoti. Na alaṃ kātuṃ na alaṃ saṃvidhātunti sahatthāpi kātuṃ samattho na hoti; ‘‘gaṇhatha bhante, gaṇha dahara, gaṇha sāmaṇera, sace tumhe vā na karissatha, amhe vā na karissāma, ko dāni imaṃ karissatī’’ti evaṃ ussāhaṃ janetvā saṃvidhātuṃ aññamaññaṃ kāretumpi samattho na hoti. Bhikkhūhi ‘‘kammaṃ karissāmā’’ti vutte kiñci rogaṃ apadisati, bhikkhūnaṃ kammaṃ karontānaṃ samīpeneva vicarati, sīsameva dasseti, ayampi anārādhako hoti.
“无强烈意欲”是指没有强烈的意愿。“于诵经”指学习教法;“于提问”指听闻义解;“于增上戒”指巴帝摩卡戒;“于增上心”指世间定修习;“于增上慧”指出世间道修习。显示巴利原文
Na tibbacchando hotīti balavacchando na hoti. Uddeseti pāḷipariyāpuṇane. Paripucchāyāti atthasavane. Adhisīleti pātimokkhasīle. Adhicitteti lokiyasamādhibhāvanāya. Adhipaññāyāti lokuttaramaggabhāvanāya.
“已转入”:已来到此处。“于彼师”:对于那位外道导师。“于彼见”:对于他所持有的邪见。如今,因为那位外道师认可且喜好这种邪见,并以“唯有这是真实的”坚固地执取,所以说“取其认可、取其喜好”。因此说:“于彼认可、于彼喜好、于彼所取”。“于说毁訾时”:当宣说毁责的言语时。“不欣喜”:内心不圆满,心不振奋。“昂扬”:身与心高举。诸比丘,这就是令曾为外道者不合格的关联法。诸比丘,即当宣说那位导师及其见解的毁訾时,生起身语变化的不悦意;当宣说佛等的毁訾时,生起悦意;当宣说那位导师及其见解的称赞时,生起悦意;当宣说佛等的称赞时,生起不悦意——这就是曾为外道者于不合格事中的关联法。这是说:对于不合格者、未完成别住义务者,这是相状,这是特征,这是决定不移的标准。如是,诸比丘,曾为外道者若前来,不合格则不应授具足戒。即使仅具足这其中的一分,也不应授具足戒。在善的方面,一切应依所述相反而了知。显示巴利原文
Saṅkantohotīti idhāgato hoti. Tassa satthunoti tassa titthāyatanasāmikassa. Tassa diṭṭhiyāti tassa santakāya laddhiyā. Idāni sāyeva laddhi yasmā tassa titthakarassa khamati ceva ruccati ca ‘‘idameva sacca’’nti ca daḷhaggāhena gahitā; tasmā tassa khanti ruci ādāyoti vuccati. Tena vuttaṃ – ‘‘tassa khantiyā tassa ruciyā tassa ādāyassā’’ti. Avaṇṇe bhaññamāneti garahāya bhaññamānāya. Anabhiraddhoti aparipuṇṇasaṅkappo; no paggahitacitto. Udaggoti abbhunnatakāyacitto. Idaṃ bhikkhave saṅghātanikaṃ aññatitthiyapubbassa anārādhanīyasminti bhikkhave yamidaṃ tassa satthuno tasseva ca laddhiyā avaṇṇe bhaññamāne ‘‘kiṃ ime paraṃ garahantī’’ti kāyavacīvikāranibbattakaṃ anattamanattaṃ, buddhādīnañca avaṇṇe bhaññamāne attamanattaṃ, yañca tasseva satthuno tasseva ca laddhiyā vaṇṇe bhaññamāne attamanattaṃ, buddhādīnañca vaṇṇabhaṇane anattamanattaṃ, idaṃ aññatitthiyapubbassa anārādhanīyasmiṃ saṅghātanikaṃ, anārādhake parivāsavattaṃ apūrake kamme idaṃ liṅgaṃ, idaṃ lakkhaṇaṃ, idamacalappamāṇanti vuttaṃ hoti. Evaṃ anārādhako kho bhikkhave aññatitthiyapubbo āgato na upasampādetabboti ito ekenapi aṅgena samannāgato na upasampādetabbo. Sukkapakkhe sabbaṃ vuttavipallāsena veditabbaṃ.
“诸比丘,如此合格者”指:不过早进入村落,不过晚返回;不以妓女等处为行处;对于同梵行者的种种事务善于操作;对诵经等怀有强烈的意欲;在宣说外道毁訾时心生悦意;在宣说佛等毁訾时心生不悦意;在宣说外道称赞时心生不悦意;在宣说佛等称赞时心生悦意。由此八种外道义务的圆满,曾为外道者前来,能令比丘们满意、喜悦,即是合格者,应授具足戒。显示巴利原文
Evaṃ ārādhako kho bhikkhaveti evaṃ nātikālena gāmappavesanā nātidivā paṭikkamanaṃ, na vesiyādigocaratā, sabrahmacārīnaṃ kiccesu dakkhatādi, uddesādīsu tibbacchandatā, titthiyānaṃ avaṇṇabhaṇane attamanatā, buddhādīnaṃ avaṇṇabhaṇane anattamanatā, titthiyānaṃ vaṇṇabhaṇane anattamanatā, buddhādīnaṃ vaṇṇabhaṇane attamanatāti imesaṃ aṭṭhannaṃ titthiyavattānaṃ paripūraṇena ārādhako paritosako bhikkhūnaṃ aññatitthiyapubbo āgato upasampādetabbo.
然而,如果在授具足戒的界场内他违犯了一条义务,则应再别住四月。但如同已破戒的在学尼尼可以重新授予学处及学戒认可一样,对于此人,并无任何重新授予之事。因为先前已授予的别住就是他的别住。因此,应再别住四月。如果在别住期间,他中途证得八等至,世间法本性无常,仍不应授具足戒。唯有圆满四月义务者,方可授具足戒。然而,如果在别住期间,他把握四大、界定所造色、确定名色、以三相导入而开始修观,世间法本性无常,仍不应授具足戒。但若他增进修观而证得入流道,则义务即告圆满。一切邪见已断除,疑刺已拔除,即于当日应授具足戒。即使仍着外道相而成为须陀洹,也无别住之事,即于当日令出家并授具足戒。显示巴利原文
Sace pana upasampadamāḷakepi ekaṃ vattaṃ bhindati, puna cattāro māse parivasitabbaṃ. Yathā pana bhinnasikkhāya sikkhamānāya puna sikkhāpadāni ca sikkhāsammuti ca diyyati, evaṃ nayimassa kiñci puna dātabbamatthi. Pubbe dinnaparivāsoyeva hi tassa parivāso. Tasmā puna cattāro māse parivasitabbaṃ. Sace parivasanto antarā aṭṭha samāpattiyo nibbatteti, lokiyadhammo nāma kuppanasabhāvo, na upasampādetabbo. Cattāro māse pūritavattova upasampādetabbo. Sace pana parivasanto cattāri mahābhūtāni pariggaṇhati, upādārūpāni paricchindati, nāmarūpaṃ vavatthapeti, tilakkhaṇaṃ āropetvā vipassanaṃ ārabhati, lokiyadhammo nāma kuppanasabhāvo, neva upasampādetabbo. Sace pana vipassanaṃ vaḍḍhetvā sotāpattimaggaṃ paṭilabhati, paripuṇṇaṃyeva hoti vattaṃ. Samūhatāni sabbadiṭṭhigatāni abbuḷhaṃ vicikicchāsallaṃ taṃdivasameva upasampādetabbo. Sacepi titthiyaliṅge ṭhito sotāpanno hoti, parivāsakiccaṃ natthi, tadaheva pabbājetvā upasampādetabbo.
“应以戒师为根本而寻求衣”:指以戒师为依止,为其寻求衣。钵也是如此。因此,若戒师已有衣钵,应说:“请给予此人。”若戒师没有,而他人愿意布施,也应给予戒师,说:“将此作为您的,再给予此人。”何以故?外道本性乖戾,可能会说:“僧团已给我衣钵,我与你们有何相干?”因而不受教诫。然而,依戒师而活命,他将听从其言。因此说“应以戒师为根本而寻求衣”。“为剃发业”:指为剃除头发。剃发业的解说将于后文说明。显示巴利原文
Upajjhāyamūlakaṃ cīvaraṃ pariyesitabbanti upajjhāyaṃ issaraṃ katvā tassa cīvaraṃ pariyesitabbaṃ. Pattampi tatheva. Tasmā yadi upajjhāyassa pattacīvaraṃ atthi, ‘‘imassa dehī’’ti vattabbo. Atha natthi, aññe dātukāmā honti, tehipi upajjhāyasseva dātabbaṃ ‘‘idaṃ tumhākaṃ katvā imassa dethā’’ti. Kasmā? Titthiyā nāma vilomā honti ‘‘saṅghena me pattacīvaraṃ dinnaṃ, kiṃ mayhaṃ tumhesu āyatta’’nti vatvā ovādānusāsaniṃ na kareyyuṃ, upajjhāyena pana āyattajīvikattā tassa vacanakaro bhavissati. Tenassa ‘‘upajjhāyamūlakaṃ cīvaraṃ pariyesitabba’’nti vuttaṃ. Bhaṇḍukammāyāti kesoropanatthaṃ. Bhaṇḍukammakathā parato āgamissati.
“事火者”意指奉事火的人。“结发者”意指苦行者。比丘们,这些人是“业论者”,即他们不排斥业,持“有业,有业果报”这样的见解。因为一切诸佛在圆满出离巴拉密时,都是以这种出家方式而出家并圆满的,我也是同样如此圆满的;在他们的教法中出家并不相违,因此应予以授具足戒,不应给予别住。比丘们,我给予亲属们这不共的优待,即给予他们这特别、专门的优待。为什么这样说呢?因为他们即使在外道处出家,也不愿诽谤佛教,反而赞叹说:“这是我们亲族中尊者的教法。”因此这样说。显示巴利原文
Aggikāti aggiparicaraṇakā. Jaṭilakāti tāpasā. Ete bhikkhave kiriyavādinoti ete kiriyaṃ na paṭibāhanti, ‘‘atthi kammaṃ, atthi kammavipāko’’ti evaṃdiṭṭhikā. Sabbabuddhā hi nekkhammapāramiṃ pūrayamānā etadeva pabbajjaṃ pabbajitvā pūresuṃ, mayāpi tatheva pūritā, na etesaṃ sāsane pabbajjā vilomā, tasmā upasampādetabbā, na tesaṃ parivāso dātabboti. Imāhaṃ bhikkhave ñātīnaṃ āveṇikaṃ parihāraṃ dammīti imaṃ ahaṃ tesaṃ pāṭekkaṃ odissakaṃ parihāraṃ dadāmi. Kasmā evamāha? Te hi titthāyatane pabbajitāpi sāsanassa avaṇṇakāmā na honti, amhākaṃ ñātiseṭṭhassa sāsananti vaṇṇavādinova honti, tasmā evamāhāti.
五病之事解说显示巴利原文
Pañcābādhavatthukathā
88 在摩揭陀国,有五种疾病流行;即在摩揭陀地区,人类与非人类中,五种疾病流行、增长、蔓延。耆婆迦·童医的故事将于衣犍度中阐明。比丘们,为五种病所触者不得出家——即那些被麻风等五种流行疾病所触、所制伏者,不应出家。显示巴利原文
88.Magadhesupañca ābādhā ussannā hontīti magadhanāmake janapade manussānañca amanussānañca pañca rogā ussannā vuḍḍhippattā phātippattā honti. Jīvakakomārabhaccakathā cīvarakkhandhake āvibhavissati. Na bhikkhave pañcahi ābādhehi phuṭṭho pabbājetabboti ye te kuṭṭhādayo pañca ābādhā ussannā, tehi phuṭṭho abhibhūto na pabbājetabbo.
其中,‘麻风’者,无论是红麻风、黑麻风,还是任何癣、疥、疮等类别,都统称为麻风。若处于增长期,即使只有指甲盖大小,亦不应与出家。然而,若处于不增长期,在着下衣、上衣时自然遮蔽之处,有指甲盖大小者,则可与出家。但在面部、手背、脚背等处,即使处于不增长期且小于指甲盖,也绝不应与出家,一如《库伦达》中所说。纵使先令其治疗后令出家,也须待肤色恢复正常方可与出家。身体状如蜥蜴背、遍满粉屑者,亦不得与出家。显示巴利原文
Tattha kuṭṭhanti rattakuṭṭhaṃ vā hotu kāḷakuṭṭhaṃ vā, yaṃkiñci kiṭibhadaddukacchuādippabhedampi sabbaṃ kuṭṭhamevāti vuttaṃ. Tañce nakhapiṭṭhippamāṇampi vaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ hoti, na pabbājetabbo. Sace pana nivāsanapārupanehi pakatipaṭicchanne ṭhāne nakhapiṭṭhippamāṇaṃ avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ hoti, vaṭṭati. Mukhe pana hatthapādapiṭṭhesu vā sacepi avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ nakhapiṭṭhito ca khuddakatarampi, na vaṭṭatiyevāti kurundiyaṃ vuttaṃ. Tikicchāpetvā pabbājentenāpi pakativaṇṇe jāteyeva pabbājetabbo. Godhāpiṭṭhisadisacuṇṇaokiraṇakasarīrampi pabbājetuṃ na vaṭṭati.
‘肿物’者,无论是脂肪瘤还是其他任何肿物,若处于增长期,即使大小仅如枣核,亦不应与出家。然而,在被遮蔽之处,有枣核大小且处于不增长期者,则可与出家。在面部等不被遮蔽之处,即使处于不增长期,也不应与出家。纵使先令其治疗后令出家,也须令身体皮肤平整后方可与出家。有一种名‘毛囊肿’者,如葡萄串或如指头般各各垂挂,这些亦属肿物。有此类存在时,不得与出家。幼年时的乳疮、青年时期面部所起的硬丘疹,至老年时消失,这类不列入肿物之中,有此类存在时可与出家。另外,身体上别有的硬丘疹、莲花蕊状疹,以及如芥子般遍满全身的芥子疹,则属于麻风所摄。有此类存在时,不应与出家。显示巴利原文
Gaṇḍoti medagaṇḍo vā hotu añño vā yo koci kolaṭṭhimattakopi ce vaḍḍhanakapakkhe ṭhito gaṇḍo hoti, na pabbājetabbo. Paṭicchannaṭṭhāne pana kolaṭṭhimatte avaḍḍhanakapakkhe ṭhito vaṭṭati. Mukhādike appaṭicchannaṭṭhāne avaḍḍhanakapakkhe ṭhitopi na vaṭṭati. Tikicchāpetvā pabbājentenāpi sarīraṃ sañchaviṃ kāretvāva pabbājetabbo. Uṇṇigaṇḍā nāma honti gothanā viya aṅgulikā viya ca tattha tattha lambanti, etepi gaṇḍāyeva. Tesu sati pabbājetuṃ na vaṭṭati. Daharakāle khīrapiḷakā yobbannakāle ca mukhe kharapiḷakā nāma honti, mahallakakāle nassanti, na tā gaṇḍasaṅkhyaṃ gacchanti, tāsu sati pabbājetuṃ vaṭṭati. Aññe pana sarīre kharapiḷakā nāma aparā padumakaṇṇikā nāma honti, aññā sāsapabījakā nāma sāsapamattā eva sakalasarīraṃ pharanti, tā sabbā kuṭṭhajātikā eva. Tāsu sati na pabbājetabbo.
‘白斑’者,是指不破溃、不流脓、色如白莲花瓣的麻风,由此身体如牛般斑驳。对于这种麻风,应依前述道理加以判别。‘痨病’即消耗之病,患有此病者不应与出家。‘癫痫’者,有胆汁性癫痫,或鬼神性癫痫。其中,为宿怨非人所执持者,难以疗治。即使仅有轻微之癫痫,亦不应与出家。显示巴利原文
Kilāsoti na bhijjanakaṃ na paggharaṇakaṃ padumapuṇḍarīkapattavaṇṇaṃ kuṭṭhaṃ, yena gunnaṃ viya sabalaṃ sarīraṃ hoti, tasmiṃ kuṭṭhe vuttanayeneva vinicchayo veditabbo. Sosoti sosabyādhi; tasmiṃ sati na pabbājetabbo. Apamāroti pittummāro vā yakkhummāro vā; tattha pubbaverikena amanussena gahito duttikiccho hoti. Appamattakepi pana apamāre sati na pabbājetabbo.
国王差役之事解说显示巴利原文
Rājabhaṭavatthukathā
90 在国王差役之事中,“你们去肃清边境”意为你们去整顿边境。赶走盗贼后,让那些因畏惧盗贼而逃离的村民迁回原村安居,给予守护,并令他们从事农耕等业——这是此语的本意。然而,国王因已证得须陀洹果,所以不会下令说“杀贼,打贼”。“陛下,应斩戒师的头”等一切言论,是考虑到“在出家一事上,戒师最为尊上,其次是阿阇梨,其次才是僧团”之后,才说这是依照世间片面裁决的说法。比丘们,国王的差役不应出家:在此,无论大臣、高官或仆役,无论是否获得某一职位,凡是从国王处领取食物或薪俸的任何差役,都算作国王差役,此人不可出家。然而,他的子孙或兄弟,若并不从国王处领取食物或薪俸,则可以出家。若有人将从国王处所得的固定俸禄或月、年开支归还国王,或令子孙、兄弟承接该职位后,向国王禀告“我如今已不再是陛下的差役了”;或者为办某事领取薪俸,而该事已经完成;又或者获得了国王的许可:“你出家吧”——具备这些条件的人,也可以出家。显示巴利原文
90. Rājabhaṭavatthusmiṃ – paccantaṃ uccinathāti paccantaṃ vaḍḍhetha. Core palāpetvā corabhayena vuṭṭhite gāme āvāsāpetvā ārakkhaṃ datvā kasikammādīni pavattāpethāti vuttaṃ hoti. Rājā pana sotāpannattā ‘‘core ghātetha, hanathā’’ti na āṇāpeti. Upajjhāyassa deva sīsaṃchinditabbantiādi sabbaṃ ‘‘pabbajjāya upajjhāyo seṭṭho, tato ācariyo, tato gaṇo’’ti cintetvā idaṃ vohāre aḍḍavinicchaye āgatanti āhaṃsu. Na bhikkhave rājabhaṭo pabbājetabboti ettha amacco vā hotu mahāmatto vā sevako vā kiñci ṭhānantaraṃ patto vā appatto vā, yo koci rañño bhattavetanabhaṭo, sabbo rājabhaṭoti saṅkhyaṃ gacchati, so na pabbājetabbo. Tassa pana puttanattabhātukā ye rājato bhattavetanaṃ na gaṇhanti, te pabbājetuṃ vaṭṭati. Yo pana rājato laddhaṃ nibaddhabhogaṃ vā māsasaṃvaccharaparibbayaṃ vā raññoyeva niyyāteti, puttabhātuke vā taṃ ṭhānaṃ sampaṭicchāpetvā rājānaṃ ‘‘na dānāhaṃ devassa bhaṭo’’ti āpucchati, yena vā yaṃ kammakāraṇā vetanaṃ gahitaṃ, taṃ kammaṃ kataṃ hoti, yo vā pabbajassūti raññā anuññāto hoti, tampi pabbājetuṃ vaṭṭati.
盗贼之事解说显示巴利原文
Coravatthukathā
91 盗贼事中,“人们看见后”:指那些在俗家时曾见过他,以及听人说“就是此人”的人们,看见后感到惊恐……乃至……把门也关上。然而,在不认识他的人们家中,他仍能得到食物。“诸比丘,不应……”:世尊身为法主,因此为了未来不再发生此事,为比丘们制定学处时这样说。其中,所谓“绑旗者”,是指如同根本盗贼那样在世间声名昭著的人。意思是,凡是进行屠村、劫路,或在城中从事破墙盗窃等恶行时走游各处,并且被众人知道“某某在做这些事”的人,都不应予以出家。然而,如果王子是为了谋求王位而进行屠村等事,则可以予以出家。因为国王们对这样的人出家会感到满意;但如果他们不满意,则不应予以出家。以前在大众中出名的盗贼,如果后来舍离盗贼行为而受持五戒等,且人们知道此事,则可以予以出家。但那些像芒果盗等破墙偷盗的贼人,在暗中行窃而不露行迹,事后人们也不知道“此事是此人所为”,这样的人也可以予以出家。显示巴利原文
91. Coravatthūsu – manussā passitvāti yehi gihikāle diṭṭhapubbo ye ca ‘‘ayaṃ so’’ti aññesaṃ suṇanti, te passitvā ubbijjantipi…pe… dvārampi thakenti. Ye pana na jānanti, tesaṃ gharesu bhikkhaṃ labhati. Na bhikkhaveti bhagavā sayaṃ dhammassāmī, tasmā āyatiṃ akaraṇatthāya bhikkhūnaṃ sikkhāpadaṃ paññapento evamāha. Tattha dhajaṃ bandhitvā viya vicaratīti dhajabandho. Mūladevādayo viya loke pākaṭoti vuttaṃ hoti. Tasmā yo gāmaghātaṃ vā panthaduhanaṃ vā nagare sandhicchedādikammaṃ vā karonto vicarati, paññāyati ca ‘‘asuko nāma idaṃ idaṃ karotī’’ti, so na pabbājetabbo. Yo pana rājaputto rajjaṃ patthento gāmaghātādīni karoti, so pabbājetabbo. Rājāno hi tasmiṃ pabbajite tussanti, sace pana na tussanti, na pabbājetabbo. Pubbe mahājane pākaṭo coro pacchā corakammaṃ pahāya pañcasīlādīni samādiyati, tañce manussā evaṃ jānanti, pabbājetabbo. Ye pana ambalabujādicorakā sandhicchedādicorā eva vā adissamānā theyyaṃ karonti, pacchāpi iminā nāma idaṃ katanti na paññāyanti, tepi pabbājetuṃ vaṭṭati.
92 “破坏监狱后”:指破坏八种束缚等之后。“无畏住者”:在此,因恐惧而停止作恶者称为“畏住者”,但这些人因已获得无畏,故非“畏住者”,而是“无畏住者”;应知此处字母“va”是表示种类的。“诸比丘,不应令破狱者出家”:“监狱”是指束缚之所。在此,无论是脚镣束缚、锁链束缚、绳索束缚、村缚、镇缚、城缚、人看守或国缚、岛缚,凡是破坏、切断、解开,或以任何方式打开其中任何一种束缚而逃走者,无论是在有人看见或无人看见的情况下,都称为“破狱者”。因此,这样的破狱盗贼,即使破坏岛缚逃到其他岛屿,也不应予以出家。然而,如果不是盗贼,仅仅是因为不从事手工劳动,而被国王的官员等绑缚起来,心想“这样他就不敢逃跑了”,这样的人即使破坏监狱逃走,也可以予以出家。再者,若有人以契约取得村庄、小镇、港口等,因未能履行契约而被关进监狱,他逃出来后,不应对其予以出家。又,若有人以农耕等业谋生积财,被人以“此人得了宝藏”的谗言陷害而被某人绑缚,不应在原地让他出家;但如果他逃到其他处所,便可在其所到之处让他出家。显示巴利原文
92.Kāraṃ bhinditvāti aṭṭabandhanādiṃ bhinditvā. Abhayūvarāti ettha bhayena uparamantīti bhayūvarā, ete pana laddhābhayattā na bhayūvarāti abhayūvarā; pakārassa cettha vakāro katoti veditabbo. Na bhikkhave kārabhedako pabbājetabboti kāro vuccati bandhanāgāraṃ. Idha pana andubandhanaṃ vā hotu saṅkhalikabandhanaṃ vā rajjubandhanaṃ vā gāmabandhanaṃ vā nigamabandhanaṃ vā nagarabandhanaṃ vā purisagutti vā janapadabandhanaṃ vā dīpabandhanaṃ vā, yo etesu yaṃkiñci bandhanaṃ bhinditvā vā chinditvā vā muñcitvā vā vivaritvā vā passamānānaṃ vā apassamānānaṃ vā palāyati, so kārabhedakoti saṅkhyaṃ gacchati. Tasmā īdiso kārabhedako coro dīpabandhanaṃ bhinditvā dīpantaraṃ gatopi na pabbājetabbo. Yo pana na coro, kevalaṃ hatthakammaṃ akaronto ‘‘evaṃ no apalāyanto karissatī’’ti rājayuttādīhi baddho, so kāraṃ bhinditvā palātopi pabbājetabbo. Yo pana gāmanigamapaṭṭanādīni keṇiyā gahetvā taṃ asampādento bandhanāgāraṃ pavesito hoti, so palāyitvā āgato na pabbājetabbo. Yopi kasikammādīhi dhanaṃ sampādetvā jīvanto ‘‘nidhānaṃ iminā laddha’’nti pesuññaṃ upasaṃharitvā kenaci bandhāpito hoti, taṃ tattheva pabbājetuṃ na vaṭṭati, palāyitvā gataṃ pana gataṭṭhāne pabbājetuṃ vaṭṭati.
93 “诸比丘,不得令通缉犯出家”:此处,“通缉犯”并非仅指那些“在何处见到便可在何处杀死”的人,而是指任何因偷盗或严重冒犯国王等重罪而逃亡,国王在贝叶或布帛上写明“凡在何处见到名为某某者,即应捉拿处死”,或“应砍断其手足”,或“应处以如此刑罚”的人。此人即称为“通缉犯”,不得予以出家。显示巴利原文
93.Nabhikkhave likhitakoti ettha likhitako nāma na kevalaṃ ‘‘yattha passati tattha hantabbo’’ti, atha kho yo koci corikaṃ vā aññaṃ vā garuṃ rājāparādhaṃ katvā palāto, rājā ca naṃ paṇṇe vā potthake vā ‘‘itthannāmo yattha dissati, tattha gahetvā māretabbo’’ti vā ‘‘hatthapādānissa chinditabbānī’’ti vā ‘‘ettakaṃ nāma daṇḍaṃ āharāpetabbo’’ti vā likhāpeti, ayaṃ likhitako nāma, so na pabbājetabbo.
94 “被鞭打者、已受刑罚者”:此处,若有人因不愿从事传话、差遣等劳役而被打,这不算是“已受刑罚者”。但是,若有人以契约或其他方式借取物品并受用后,无力归还,因而被鞭打并被告知“这就是你的刑罚”,此人即是“被鞭打者、已受刑罚者”。无论他是被鞭子抽打,还是被半杖等其他刑具击打,只要伤口尚未愈合,便不得予以出家。待伤口恢复正常后,方可予以出家。然而,若是被用膝盖、手肘或椰子石等器具折磨后释放,身上仍留有肿块,则不得予以出家。必须等肿块消退、身体康复后,方可予以出家。显示巴利原文
94.Kasāhato katadaṇḍakammoti ettha yo vacanapesanādīni akaronto haññati, na so katadaṇḍakammo. Yo pana keṇiyā vā aññathā vā kiñci gahetvā khāditvā puna dātuṃ asakkonto ‘‘ayameva te daṇḍo hotū’’ti kasāhi haññati, ayaṃ kasāhato katadaṇḍakammo. So ca kasāhi vā hato hotu addhadaṇḍakādīnaṃ vā aññatarena, yāva allavaṇo hoti, tāva na pabbājetabbo. Vaṇe pana pākatike katvā pabbājetabbo. Sace pana jāṇūhi vā kapparehi vā nāḷikerapāsāṇādīhi vā ghātetvā mutto hoti, sarīre cassa gaṇṭhiyo paññāyanti, na pabbājetabbo. Phāsukaṃ katvā eva gaṇṭhīsu sannisinnāsu pabbājetabbo.
95 “被烙印者、已受刑罚者”:此处,“已受刑罚者”的含义应如前文所述来理解。若有人在额头或大腿等处被热铁烙上印记,且为自由人,则伤口未愈合时不得予以出家。即使伤口已愈合,皮肤平整,印记已不明显,若该印记位于三衣中郁多罗僧所覆盖之处,则可予以出家;若在未被覆盖之处,则不得出家。显示巴利原文
95.Lakkhaṇāhato katadaṇḍakammoti ettha katadaṇḍakammabhāvo purimanayeneva veditabbo. Yassa pana nalāṭe vā ūruādīsu vā tattena lohena lakkhaṇaṃ āhataṃ hoti, so sace bhujisso yāva allavaṇo hoti, tāva na pabbājetabbo. Sacepissa vaṇā ruḷhā honti, chaviyā samaparicchedā, lakkhaṇaṃ na paññāyati, timaṇḍalavatthassa uttarāsaṅge kate paṭicchannokāse ce hoti, pabbājetuṃ vaṭṭati, appaṭicchannokāse ce na vaṭṭati.
负债者事讲解显示巴利原文
Iṇāyikavatthukathā
96 ‘诸比丘,负债者不应出家’:在此,‘负债者’是指,其父或祖父曾借债,或自己借债,又或是父母将其用作抵押而取得某物,他对他人负有该债务,故名为负债者。然而,若是其他亲属将其用作抵押而取得某物,此人便不是负债者,因为那些亲属无权将他抵押,所以可以让他出家,而前者则不可。若有他的血亲出面承担,说:‘我们来偿还债务,请允许他出家吧’;或另有他人见到他端正的品行后,说:‘请允许他出家,我来偿还债务’,则可以允许他出家。若上述人等皆不在,比丘应告知其可能的护持者:‘这位具缘者因债务的障碍而不能出家。’若对方应允承担,则可许其出家。若他自有合适的资具,说:‘我用这些来偿还’,也可许其出家。但若既无亲属等应允,又无自己的财物,而心想:‘待他出家后,靠乞食来还债’,则不可许其出家。若为此人出家,犯恶作。即便他逃离了,也应将其带回,交还债主。若不交还,则全部的债务便落在令其出家者的头上。若不知情而为其出家,无犯。但若知情,则应将他带来,示予债主。若债主不察,则债务不落在头上。显示巴利原文
96.Na bhikkhave iṇāyikoti ettha iṇāyiko nāma yassa pitipitāmahehi vā iṇaṃ gahitaṃ hoti, sayaṃ vā iṇaṃ gahitaṃ hoti, yaṃ vā āthapetvā mātāpitūhi kiñci gahitaṃ hoti, so taṃ iṇaṃ paresaṃ dhāretīti iṇāyiko. Yaṃ pana aññe ñātakā āthapetvā kiñci gaṇhanti, so na iṇāyiko. Na hi te taṃ āthapetuṃ issarā, tasmā taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati, itaraṃ na vaṭṭati. Sace panassa ñātisālohitā ‘‘mayaṃ dassāma, pabbājetha na’’nti iṇaṃ attano bhāraṃ karonti, añño vā koci tassa ācārasampattiṃ disvā ‘‘pabbājetha naṃ, ahaṃ iṇaṃ dassāmī’’ti vadati, pabbājetuṃ vaṭṭati. Tesu asati bhikkhunā tathārūpassa upaṭṭhākassāpi ārocetabbaṃ ‘‘sahetuko satto iṇapalibodhena na pabbajatī’’ti. Sace so paṭipajjati, pabbājetabbo. Sacepi attano kappiyabhaṇḍaṃ atthi, ‘‘etaṃ dassāmī’’ti pabbājetabbo. Sace pana neva ñātakādayo paṭipajjanti, na attano dhanaṃ atthi, ‘‘pabbājetvā bhikkhāya caritvā mocessāmī’’ti pabbājetuṃ na vaṭṭati. Sace pabbājeti dukkaṭaṃ. Palātopi ānetvā dātabbo. No ce deti, sabbaṃ iṇaṃ gīvā hoti. Ajānitvā pabbājayato anāpatti. Passantena pana ānetvā iṇasāmikānaṃ dassetabbo. Apassantassa gīvā na hoti.
如果负债者前往他方,纵被询问,也答言:‘我不欠任何人任何东西’而出家,债主寻他而来至此处,该沙弥见到债主便逃走,债主便走近长老,说道:‘尊者,此人是谁为其出家的?他拿了我的这些钱财逃走了。’长老应说:‘居士,他是在声称“我无债”的情况下,由我为其出家的。如您所见,我现在除了这钵与衣,还能做什么呢?’这是此处的适当做法。若他逃走了,则没有责任。显示巴利原文
Sace iṇāyiko aññaṃ desaṃ gantvā pucchiyamānopi ‘‘nāhaṃ kassaci kiñci dhāremī’’ti vatvā pabbajati, iṇasāmiko ca taṃ pariyesanto tattha gacchati, daharo taṃ disvā palāyati, so ca theraṃ upasaṅkamitvā ‘‘ayaṃ bhante kena pabbājito, mama ettakaṃ nāma dhanaṃ gahetvā palāto’’ti vadati, therena vattabbaṃ ‘‘mayā upāsaka ‘aṇaṇo aha’nti vadanto pabbājito, kiṃ dāni karomi, passa me pattacīvaramatta’’nti ayaṃ tattha sāmīci. Palāte pana gīvā na hoti.
如果债主当着长老的面认出他后,说道:‘这是我的负债人。’则应回答:‘你自己的负债人,你自己了解。’这样也没有责任。即便他说:‘这人已经出家了,现在还会去哪里呢?’长老应说:‘你自己了解。’如此,就算他逃走了,也没有责任。然而,如果长老说:‘现在这人还能去哪里呢?就让他住在此处吧。’而他若逃走了,则长老负有责任。如果这位比丘是具足善根、威仪具足的人,长老应说:‘他是这样一位善行者。’如果债主听后说‘那便好了’而放过他,那便善了。如果他说:‘那就偿还一半吧。’则应当给予。此后,若他对(僧团)变得极为恭敬,即便债主说:‘全部偿还吧。’也应当给予。如果他在诵经、答问等法务上很善巧,能多方面利益比丘们,那么即使向众人乞化筹钱,也应当偿还那笔债务。显示巴利原文
Sace pana naṃ therassa sammukhāva disvā ‘‘ayaṃ mama iṇāyiko’’ti vadati, ‘‘tava iṇāyikaṃ tvameva jānāhī’’ti vattabbo. Evampi gīvā na hoti. Sacepi so ‘‘pabbajito ayaṃ idāni kuhiṃ gamissatī’’ti vadati, therena ‘‘tvaṃyeva jānāhī’’ti vattabbo. Evampissa palāte gīvā na hoti. Sace pana thero ‘‘kuhiṃ dāni ayaṃ gamissati, idheva acchatū’’ti vadati, so ce palāyati, gīvā hoti. Sace so sahetukasatto hoti vattasampanno, therena ‘‘īdiso aya’’nti vattabbaṃ. Iṇasāmiko ce ‘‘sādhū’’ti vissajjeti, iccetaṃ kusalaṃ. Sace pana ‘‘upaḍḍhupaḍḍhaṃ dethā’’ti vadati, dātabbaṃ. Aparena samayena atiārādhako hoti, ‘‘sabbaṃ dethā’’ti vuttepi dātabbameva. Sace pana uddesaparipucchādīsu kusalo hoti bahūpakāro bhikkhūnaṃ, bhikkhācāravattena pariyesitvāpi iṇaṃ dātabbamevāti.
奴仆事因缘谈显示巴利原文
Dāsavatthukathā
97 诸比丘,不得度奴仆出家。此处所说的奴仆有四种:家生奴、买得奴、战俘奴、自愿为奴者。其中,家生奴是指种姓奴仆,即家婢所生之子;买得奴是指从父母处买来的儿子,或从主人处买来的奴仆,付钱令其履行奴仆义务者。此二种人均不得度其出家。若欲度其出家,应先以相应的方式使其脱离奴籍,成为自由人后,方得度其出家。显示巴利原文
97.Na bhikkhave dāsoti ettha cattāro dāsā – antojāto, dhanakkīto, karamarānīto, sāmaṃ dāsabyaṃ upagatoti. Tattha antojāto nāma jātidāso gharadāsiyā putto. Dhanakkīto nāma mātāpitūnaṃ santikā putto vā sāmikānaṃ santikā dāso vā dhanaṃ datvā dāsacārittaṃ āropetvā kīto. Ete dvepi na pabbājetabbā. Pabbājentena tattha tattha cārittavasena adāsaṃ katvā pabbājetabbā.
战俘奴,即在他国劫掠后诱骗而来,或从他国掳来的自由人;或在国内,国王命令‘劫掠’某个犯过的村庄,从那里带来的人。其中,所有男子皆为奴,女子皆为婢。这样的战俘奴,若仍住在俘获者之处,或被绑于牢狱,或受人看守,则不得度其出家。然而,若其逃出,则于逃脱之处可度其出家。若国王欣然下令‘释放战俘奴’,或依惯例解除了其束缚,则可度其出家。显示巴利原文
Karamarānīto nāma tiroraṭṭhaṃ vilopaṃ vā katvā upalāpetvā vā tiroraṭṭhato bhujissamānusakāni āharanti, antoraṭṭheyeva vā katāparādhaṃ kiñci gāmaṃ rājā ‘‘vilumpathā’’ti āṇāpeti, tato mānusakānipi āharanti. Tattha sabbe purisā dāsā, itthiyo dāsiyo. Evarūpo karamarānīto dāso yehi ānīto, tesaṃ santike vasanto vā bandhanāgāre baddho vā purisehi rakkhiyamāno vā na pabbājetabbo. Palāyitvā pana gato, gataṭṭhāne pabbājetabbo. Raññā tuṭṭhena ‘‘karamarānītake muñcathā’’ti vatvā vā sabbasādhāraṇena vā nayena bandhanā mokkhe kate pabbājetabbova.
自愿为奴者,指为了活命或寻求保护,自己说‘我是你的奴仆’而自愿进入奴仆状态的人。譬如国王的象夫、马夫、牛夫、水牛夫等,这类奴仆不得度其出家。国王的种姓婢女之子,如同大臣之子一般,亦不得度其出家。若自由女子行为不检,与种姓婢女混在一起,她们所生的儿子可度其出家;但若她们自身呈报了文书,则不可。佣工之子等群体的奴仆,若未获得他们给予,也不得度其出家。住在寺院中,由国王所赐、称作净人的奴仆,亦不得度其出家,但若先使其成为自由人,则可度其出家。《大筏》中说:‘将家生奴和买得奴带来,说“我们把他们送给比丘僧团作净人”,他们便如同头上浇了酪浆一样,可以度其出家。’《库伦达》中则说:‘“我们给净人”是以如法的称呼给予,无论以何种称呼给予,都不得度其出家。’贫穷之人为了依止僧团生活而在寺院作净人,这些人可以度其出家。若某人的父母均为奴仆,或仅母亲是婢女而父亲不是奴仆,则不得度其出家;反之,若母亲不是婢女而父亲是奴仆,则可度其出家。若比丘的亲戚或护持者给与奴仆,说:‘请度此人出家,他将为你们服务。’若该显示巴利原文
Sāmaṃ dāsabyaṃ upagato nāma jīvitahetu vā ārakkhahetu vā ‘‘ahaṃ te dāso’’ti sayameva dāsabhāvaṃ upagato. Rājūnaṃ hatthiassagomahiṃsagopakādayo viya, tādiso dāso na pabbājetabbo. Rañño vaṇṇadāsīnaṃ puttā honti amaccaputtasadisā, tepi na pabbājetabbā. Bhujissitthiyo asaṃyatā vaṇṇadāsīhi saddhiṃ vicaranti, tāsaṃ putte pabbājetuṃ vaṭṭati. Sace sayameva paṇṇaṃ āropenti, na vaṭṭati. Bhaṭiputtakagaṇādīnaṃ dāsāpi tehi adinnā na pabbājetabbā. Vihāresu rājūhi ārāmikadāsā nāma dinnā honti, tepi pabbājetuṃ na vaṭṭati. Bhujisse pana katvā pabbājetuṃ vaṭṭati. Mahāpaccariyaṃ ‘‘antojātadhanakkītake ānetvā bhikkhusaṅghassa ārāmike demāti denti, takkaṃ sīse āsittakasadisāva honti, te pabbājetuṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Kurundiyaṃ pana ‘‘ārāmikaṃ demāti kappiyavohārena denti, yena kenaci vohārena dinno hotu, neva pabbājetabbo’’ti vuttaṃ. Duggatamanussā saṅghaṃ nissāya jīvissāmāti vihāre kappiyakārakā honti, etepi pabbājetuṃ vaṭṭati. Yassa mātāpitaro dāsā, mātā eva vā dāsī, pitā adāso, taṃ pabbājetuṃ na vaṭṭati. Yassa pana mātā adāsī, pitā dāso, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Bhikkhussa ñātakā vā upaṭṭhākā vā dāsaṃ denti ‘‘imaṃ pabbājetha, tumhākaṃ veyyāvaccaṃ karissatī’’ti attanovāssa dāso atthi, bhujisso katova pabbājetabbo. Sāmikā dāsaṃ denti ‘‘imaṃ pabbājetha, sace abhiramissati, adāso vibbhamissati ce, amhākaṃ dāsova bhavissatīti ayaṃ tāvakāliko nāma, taṃ pabbājetuṃ na vaṭṭatī’’ti kurundiyaṃ vuttaṃ. Nissāmikadāso hoti, sopi bhujisso katova pabbājetabbo. Ajānanto pabbājetvā vā upasampādetvā vā pacchā jānāti, bhujissaṃ kātumeva vaṭṭati.
为阐明此义,讲述以下事缘:据说有一户人家的婢女与一男子从阿努罗陀补罗城逃走,在罗诃那地方居住,生下一个儿子。此子出家并受具足戒后,成为一位具惭愧、谨守戒行之比丘。一天,他问母亲:“优婆夷,您难道没有兄弟或姐妹吗?我未曾见过任何亲戚。”母亲回答:“孩子,我原是阿努罗陀补罗城一户人家的婢女,与你父亲一同逃来此处居住。”这位持戒比丘心想:“如此看来,我的出家原来是不清净的啊!”心中生起悚惧,便向母亲询问那户人家的名字与种姓,之后来到阿努罗陀补罗城,站在那户人家的门口。即使有人说“请进,尊者”,他也不进去。家人出来问道:“尊者,您有什么事吗?”他问:“你们这里是否曾有一位名叫某某的婢女逃走了?”“是的,尊者。”“我是她的儿子。若你们允许,我才能成就清净的出家,你们原是我的主人。”他们欢喜踊跃地说:“尊者,您的出家是清净的!”于是放他自由,令他安住在大寺,以四资具供养照料。这位长老便依托那户人家而住,最终证得阿罗汉果。显示巴利原文
Imassa ca atthassa pakāsanatthaṃ idaṃ vatthuṃ vadanti – ekā kira kuladāsī ekena saddhiṃ anurādhapurā palāyitvā rohaṇe vasamānā puttaṃ paṭilabhi, so pabbajitvā upasampannakāle lajjī kukkuccako ahosi. Athekadivasaṃ mātaraṃ pucchi – ‘‘kiṃ upāsike tumhākaṃ bhātā vā bhaginī vā natthi, na kañci ñātakaṃ passāmī’’ti. ‘‘Tāta, ahaṃ anurādhapure kuladāsī, tava pitarā saddhiṃ palāyitvā idha vasāmī’’ti. Sīlavā bhikkhu ‘‘asuddhā kira me pabbajjā’’ti saṃvegaṃ labhitvā mātaraṃ tassa kulassa nāmagottaṃ pucchitvā anurādhapuraṃ āgamma tassa kulassa gharadvāre aṭṭhāsi. ‘‘Aticchatha bhante’’ti vuttepi nātikkami, te āgantvā ‘‘kiṃ bhante’’ti pucchiṃsu. ‘‘Tumhākaṃ itthannāmā dāsī palātā atthī’’ti? Atthi bhante. Ahaṃ tassā putto, sace maṃ tumhe anujānātha, pabbajjaṃ labhāmi, tumhe mayhaṃ sāmikāti . Te haṭṭhatuṭṭhā hutvā ‘‘suddhā bhante tumhākaṃ pabbajjā’’ti taṃ bhujissaṃ katvā mahāvihāre vasāpesuṃ catūhi paccayehi paṭijaggantā. Thero taṃ kulaṃ nissāya vasamānoyeva arahattaṃ pāpuṇīti.
锻匠光头事等之论。显示巴利原文
Kammārabhaṇḍuvatthādikathā
98-9 “锻匠光头”是指秤杆支点处剃光的人,即金匠之子,意思是五髻的年轻男孩。“为告知僧团而作剃发之事”,意思是:我允许为剃发之事向僧团告知请假。此处的请假方法是:将界内比丘召集起来,把求出家者带到那里,可以说两遍、三遍或一遍:“尊者,我为此男孩剃发之事告知僧团。”在这里,说“我为此男孩剃发之事告知僧团”,或者说“我为此男孩作沙门之事告知僧团”,或者说“我为此男孩出家之事告知僧团”,或者说“此人想成为沙门”,或者说“此人想出家”,都是可以接受的。显示巴利原文
98-9.Kammārabhaṇḍūti tulādhāramuṇḍako suvaṇṇakāraputto, pañcasikho taruṇadārakoti vuttaṃ hoti. Saṅghaṃ apaloketuṃ bhaṇḍukammāyāti saṅghaṃ bhaṇḍukammatthāya āpucchituṃ anujānāmīti attho. Tatrāyaṃ āpucchanavidhi – sīmāpariyāpanne bhikkhū sannipātetvā pabbajjāpekkhaṃ tattha netvā ‘‘saṅghaṃ bhante imassa dārakassa bhaṇḍukammaṃ āpucchāmī’’ti tikkhattuṃ vā dvikkhattuṃ vā sakiṃ vā vattabbaṃ. Ettha ca ‘‘imassa dārakassa bhaṇḍukammaṃ āpucchāmī’’tipi ‘‘imassa samaṇakaraṇaṃ āpucchāmī’’tipi ‘‘imassa pabbājanaṃ āpucchāmī’’tipi ‘‘ayaṃ samaṇo hotukāmo’’tipi ‘‘ayaṃ pabbajitukāmo’’tipi vattuṃ vaṭṭatiyeva.
若是有同分之处,可以确定有十位、二十位或三十位比丘居住,那么到他们站立的地方或坐着的地方,也应按照之前的方法告知请假。即使不带着求出家者,也可以派遣年轻比丘或沙弥前去,按照“尊者,有一位求出家者,我们为其剃发之事告知僧团”等方式,让他们代为请假,这也是允许的。显示巴利原文
Sace sabhāgaṭṭhānaṃ hoti, dasa vā vīsaṃ vā tiṃsaṃ vā bhikkhū vasantīti paricchedo paññāyati, tesaṃ ṭhitokāsaṃ vā nisinnokāsaṃ vā gantvāpi purimanayeneva āpucchitabbaṃ. Pabbajjāpekkhaṃ vināva daharabhikkhū vā sāmaṇere vā pesetvāpi ‘‘eko bhante pabbajjāpekkho atthi tassa bhaṇḍukammaṃ āpucchāmā’’tiādinā nayena āpucchāpetuṃ vaṭṭati.
若有比丘进入住所或丛林等处睡眠或修习沙门法,而请假者虽经寻找亦未见到,心中作念“我等已告知一切人”,则出家本是轻小之事,是故已出家者即为善出家,令其出家者亦无犯。显示巴利原文
Sace keci bhikkhū senāsanaṃ vā gumbādīni vā pavisitvā niddāyanti vā samaṇadhammaṃ vā karonti, āpucchakā ca pariyesantāpi adisvā ‘‘sabbe āpucchitā amhehī’’ti saññino honti, pabbajjā nāma lahukaṃ kammaṃ, tasmā pabbajito supabbajitova pabbājentassāpi anāpatti.
然而,若是大寺,有数千比丘共住,欲召集所有比丘尚属困难,更遑论依次请假。此时,应令其立于界内,或前往河流、海边等处出家。若是新剃度者、还俗者,或是尼乾陀等外道中人,或头发仅有两指长或不足两指长者,则无须剪发,是故,纵不为剃发之事请假,亦可令如是之人出家。然若头发超过两指长,乃至仅留一撮发髻者,则必须为剃发之事请假后,方可令其出家。优波离事,已于《大分别》中明示。显示巴利原文
Sace pana mahāvihāro hoti anekabhikkhusahassāvāso, sabbe bhikkhū sannipātetumpi dukkaraṃ, pageva paṭipāṭiyā āpucchituṃ, khaṇḍasīmāyaṃ vā ṭhatvā nadīsamuddādīni vā gantvā pabbājetabbo. Yo pana navamuṇḍo vā hoti vibbhantako vā nigaṇṭhādīsu aññataro vā dvaṅgulakeso vā ūnadvaṅgulakeso vā, tassa kesacchedanakiccaṃ natthi, tasmā bhaṇḍukammaṃ anāpucchitvāpi tādisaṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Dvaṅgulātirittakeso pana yo hoti antamaso ekasikhāmattadharopi, so bhaṇḍukammaṃ āpucchitvāva pabbājetabbo. Upālivatthu mahāvibhaṅge vuttanayameva.
100 “蛇风病”者,即指瘟疫。凡此病所生之处,举家无论人畜,悉皆灭殁。若有人破墙或破屋顶而逃,或至他村等处者,则能幸免。此处父子亦因此得以逃脱。故言:“唯余父子等人”。显示巴利原文
100.Ahivātakarogenāti māribyādhinā; yatra hi so rogo uppajjati, taṃ kulaṃ dvipadacatuppadaṃ sabbaṃ nassati, yo bhittiṃ vā chadanaṃ vā bhinditvā palāyati, tirogāmādigato vā hoti, so muccati. Tathā cettha pitāputtā mucciṃsu. Tena vuttaṃ – ‘‘pitāputtakā sesā hontī’’ti.
“驱鸦者”指:左手持土块而坐,能驱赶飞来的乌鸦,以便吃面前食物的人。这称为驱鸦者,可许出家。显示巴利原文
Kākuḍḍepakanti yo vāmahatthena leḍḍuṃ gahetvā nisinno sakkoti āgatāgate kāke uḍḍāpetvā purato nikkhittaṃ bhattaṃ bhuñjituṃ, ayaṃ kākuḍḍepako nāma, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati.
102 “短暂的”指微少的;意思是仅住数日。显示巴利原文
102.Ittaroti appamattako; katipāhameva vāso bhavissatīti attho.
103 “以少众”指以不足之众,即微少的比丘僧团。“以不精通者”乃至“终生”:在此,如果他得不到较年长的老师,即使受具足戒后已六十岁或七十岁,也应在较他新学但精通者跟前,蹲坐、合掌,说:“贤友,请做我的老师,我依止尊者住。”如此说三遍后,即应受依止。即使请假入村时,也应蹲坐、合掌,说:“老师,我请假入村。”此方法适用于一切请假。关于五法、六法中无依止者应具备多少所闻,在《比丘尼教诫注释》中已说。由于无彼故为少闻,由于有彼故为多闻,应如此了知。其余如前所说。显示巴利原文
103.Ogaṇenāti parihīnagaṇena; appamattakena bhikkhusaṅghenāti attho. Abyattena yāvajīvanti ettha sacāyaṃ vuḍḍhataraṃ ācariyaṃ na labhati, upasampadāya saṭṭhivasso vā sattativasso vā hotu, navakatarassāpi byattassa santike ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā ‘‘ācariyo me āvuso hohi, āyasmato nissāya vacchāmī’’ti evaṃ tikkhattuṃ vatvā nissayo gahetabbova. Gāmappavesanaṃ āpucchantenāpi ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā gāmappavesanaṃ āpucchāmi ācariyā’’ti vattabbaṃ. Esa nayo sabbaāpucchanesu. Pañcakachakkesu cettha yattakaṃ sutaṃ nissayamuttakassa icchitabbaṃ, taṃ bhikkhunovādakavaṇṇanāyaṃ vuttaṃ. Tassa natthitāya ca appassuto; atthitāya ca bahussutoti veditabbo. Sesaṃ vuttanayeneva.
罗睺罗事之论。显示巴利原文
Rāhulavatthukathā
105 “向迦毗罗卫方向游行而去”:此处有一段次第叙述。据说,净饭大王自从菩萨出家之日起,便一直侧耳倾听,盼望着“我的儿子出家时曾说‘我将成佛’,他是否已成佛”的消息。当他听闻世尊的精进行、成正觉、转法轮等事后,心想:“听说现在我的儿子住在王舍城附近。”于是命令一位大臣:“贤者,我年老体衰,愿在我活着时让我见到儿子。”大臣答“善”后,便带领一千随从前往王舍城,礼敬世尊双足后坐下。那时,世尊为他说法,他生起净信,乞求出家及具足戒。于是,世尊以“善来比丘”的具足戒度他出家,他与随从证得阿拉汉果,便在那里安住于果定之乐。国王又以同样的方式派遣了另外八位使者,他们也都与随从一同证得阿拉汉果,住于彼处。国王心想:“他们定是因某种缘故而不回来”,但没有任何人回来向他报告消息。显示巴利原文
105.Yenakapilavatthu tena cārikaṃ pakkāmīti ettha ayaṃ anupubbikathā. Suddhodanamahārājā kira bodhisattassa abhinikkhamanadivasato paṭṭhāya ‘‘mama putto buddho bhavissāmīti nikkhanto, jāto nu kho buddho’’ti pavattisavanatthaṃ ohitasotova viharati. So bhagavato padhānacariyañca sambodhiñca dhammacakkappavattanādīni ca suṇanto ‘‘idāni kira me putto rājagahaṃ upanissāya viharatī’’ti sutvā ekaṃ amaccaṃ āṇāpesi – ‘‘ahaṃ tāta vuḍḍho mahallako, sādhu me jīvantasseva puttaṃ dassehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā purisasahassaparivāro rājagahaṃ gantvā bhagavato pāde vanditvā nisīdi. Athassa bhagavā dhammakathaṃ kathesi, so pasīditvā pabbajjañceva upasampadañca yāci. Tato naṃ bhagavā ehibhikkhūpasampadāya upasampādesi , so sapariso arahattaṃ patvā tattheva phalasamāpattisukhaṃ anubhavamāno vihāsi. Rājā teneva upāyena aparepi aṭṭha dūte pahiṇi, tepi sabbe saparisā tatheva arahattaṃ patvā tattheva vihariṃsu. ‘‘Iminā nāma kāraṇena te nāgacchantī’’ti rañño koci pavattimattampi ārocento natthi.
那时,国王想以先前的方式,派遣一位与菩萨同日出生的大臣伍达夷。伍达夷说:“如果我得以出家,我会让他见到我。”国王说:“即使你出家了,也要让我见到儿子。”于是便派遣了他。伍达夷也带着一千随从前往,同样与随从一起证得了阿拉汉果。有一天,在一切谷物都已收获、农事都已结束、乡村民众闲暇、陆生与水生之花盛开、道路适宜旅行之时,他礼拜世尊,以约六十首偈颂赞叹了旅途。世尊问:“这是为何?”他回答:“尊者,您的父亲净饭大王年事已高,他派我来,说:‘在我还活着的时候,让我见见我的儿子。’尊者,恳请世尊摄受亲族,现在正是启程游化的时候了。”世尊说:“既然如此,通知僧团,‘比丘们应履行远行前的义务’。”“好的,尊者。”长老照做了。世尊便由一万名来自鸯伽、摩揭陀的良家子弟,以及一万名来自迦毗罗卫的比丘,总共两万漏尽者围绕,从王舍城出发,前往距王舍城六十由旬的迦毗罗卫。他每日行进一由旬,计划在两个月内到达,不紧不慢地踏上了游化之旅。因此,经中说:“他向迦毗罗卫方向游化而去。”显示巴利原文
Atha rājā bodhisattena saddhiṃ ekadivasaṃjātaṃ kāḷudāyiṃ nāma amaccaṃ pahiṇitukāmo purimanayeneva yāci, so ‘‘sace ahaṃ pabbajituṃ labhāmi, dassessāmī’’ti āha. Taṃ rājā ‘‘pabbajitvāpi me puttaṃ dassehī’’ti pahiṇi; sopi purisasahassaparivāro gantvā tatheva saparivāro arahattaṃ pāpuṇi. So ekadivasaṃ sambhatesu sabbasassesu vissaṭṭhakammantesu janapadamanussesu pupphitesu thalajajalajapupphesu paṭipajjanakkhame magge bhagavantaṃ vanditvā saṭṭhimattāhi gāthāhi gamanavaṇṇaṃ vaṇṇesi. Bhagavā ‘‘kimeta’’nti pucchi. ‘‘Bhante tumhākaṃ pitā suddhodanamahārājā mahallakomhi, jīvantasseva me puttaṃ dassehī’’ti maṃ pesesi, sādhu bhante bhagavā ñātakānaṃ saṅgahaṃ karotu, kālo cārikaṃ pakkamitunti. Tena hi saṅghassa ārocehi, ‘‘bhikkhū gamiyavattaṃ pūressantī’’ti. ‘‘Sādhu bhante’’ti thero tathā akāsi. Bhagavā aṅgamagadhavāsīnaṃ kulaputtānaṃ dasahi sahassehi kapilavatthuvāsīnaṃ dasahīti sabbeheva vīsatisahassehi khīṇāsavehi parivuto rājagahā nikkhamitvā rājagahato saṭṭhiyojanikaṃ kapilavatthuṃ divase divase yojanaṃ gacchanto dvīhi māsehi pāpuṇissāmīti aturitacārikaṃ pakkāmi. Tena vuttaṃ – ‘‘yena kapilavatthu tena cārikaṃ pakkāmī’’ti.
当世尊这样启程后,优陀夷长老从出发那天起,便在净饭大王的家中用餐。国王供养长老后,用香粉将他的钵擦净,装满最上等的食物,放在长老手中说:“请交给世尊。”长老便照做了。如此,世尊在旅途中一直享用着国王亲自供养的钵食。长老每天用餐完毕后,都会报告:“今天世尊已到达某处。”并且通过讲述与佛陀功德相关的法义,使释迦族人对世尊生起了信心。正因为如此,世尊将他置于第一位,说:“比丘们,在我的比丘弟子中,最能令在家人生信者,即是伍达夷。”显示巴利原文
Evaṃ pakkante ca bhagavati udāyitthero nikkhantadivasato paṭṭhāya suddhodanamahārājassa gehe bhattakiccaṃ karoti. Rājā theraṃ parivisitvā pattaṃ gandhacuṇṇena ubbaṭṭetvā uttamabhojanassa pūretvā ‘‘bhagavato dehī’’ti therassa hatthe ṭhapeti. Theropi tatheva karoti. Iti bhagavā antarāmagge raññoyeva piṇḍapātaṃ paribhuñji. Theropi ca bhattakiccāvasāne divase divase rañño āroceti ‘‘ajja bhagavā ettakaṃ āgato’’ti, buddhaguṇapaṭisaṃyuttāya ca kathāya sākiyānaṃ bhagavati saddhaṃ uppādesi. Teneva naṃ bhagavā ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ kulappasādakānaṃ yadidaṃ kāḷudāyī’’ti etadagge ṭhapesi.
当世尊即将到达时,释迦族人想:“我们就要见到亲族中最尊贵者了。”他们聚集起来,寻找世尊的住处,认为尼拘律释迦的园林十分宜人,便在那里做好了一切接待准备。他们手持香花等物前去迎接,先派遣了盛装打扮的年幼城童城女,随后是王子与公主,再后则是释迦族人亲自前往,以香、花、粉末等供养世尊,迎请至尼拘律园。在那里,世尊被两万漏尽者围绕,坐在铺设好的殊胜佛座上。释迦族人生性傲慢、刚强,他们心想:“悉达多太子比我们年轻,不过是我们的弟弟、外甥、儿子或孙子罢了。”于是对年幼的王子们说:“你们去礼拜,我们就在后面坐着。”显示巴利原文
Sākiyāpi kho anuppatte bhagavati ‘‘amhākaṃ ñātiseṭṭhaṃ passissāmā’’ti sannipatitvā bhagavato vasanaṭṭhānaṃ vīmaṃsamānā nigrodhasakkassa ārāmo ramaṇīyoti sallakkhetvā tattha sabbaṃ paṭijagganavidhiṃ kāretvā gandhapupphādihatthā paccuggamanaṃ karontā sabbālaṅkārapaṭimaṇḍite daharadahare nāgarikadārake ca dārikāyo ca paṭhamaṃ pahiṇiṃsu, tato rājakumāre ca rājakumārikāyo ca tesaṃ anantarā sāmaṃ gantvā gandhapupphacuṇṇādīhi pūjayamānā bhagavantaṃ gahetvā nigrodhārāmameva agamaṃsu. Tatra bhagavā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto paññattavarabuddhāsane nisīdi. Sākiyā mānajātikā mānathaddhā, te ‘‘siddhatthakumāro amhehi daharatarova amhākaṃ kaniṭṭho, bhāgineyyo, putto, nattā’’ti cintetvā daharadahare rājakumāre āhaṃsu – ‘‘tumhe vandatha, mayaṃ tumhākaṃ piṭṭhito nisīdissāmā’’ti.
当他们这样坐着时,世尊观察了他们的心意,心想:“我的亲族不肯礼拜我,那么,我应当使他们礼拜。”于是,世尊以神通为依,进入第四禅,出定后以神通力腾空而起,将足尘洒落在他们头上,如同在甘达姆巴树下显现双神变一般。国王见此稀有之事,说道:“世尊,您诞生庆典之日,被抱往婆罗门面前礼拜时,双脚翻转,落在婆罗门头顶,我见此后即礼拜您,这是初次礼拜。在播种庆典之日,您躺在阎浮树荫下的吉祥床上,阎浮树荫不移不动,我见此后便礼拜您双足,这是第二次礼拜。如今,见此前所未见的神变,我再次礼拜您双足,这是第三次礼拜。”显示巴利原文
Tesu evaṃ nisinnesu bhagavā tesaṃ ajjhāsayaṃ oloketvā ‘‘na maṃ ñātī vandanti, handa ne vandāpayissāmī’’ti abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya iddhiyā ākāsaṃ abbhuggantvā tesaṃ sīse pādapaṃsuṃ okiramāno viya kaṇḍambamūle yamakapāṭihāriyasadisaṃ pāṭihāriyamakāsi. Rājā taṃ acchariyaṃ disvā āha – ‘‘bhagavā tumhākaṃ maṅgaladivase brāhmaṇassa vandanatthaṃ upanītānaṃ pāde vo parivattitvā brāhmaṇassa matthake patiṭṭhite disvāpi ahaṃ tumhe vandiṃ, ayaṃ me paṭhamavandanā. Vappamaṅgaladivase jambucchāyāya sirisayane nipannānaṃ vo jambucchāyāya aparivattanaṃ disvāpi pāde vandiṃ, ayaṃ me dutiyavandanā. Idāni imaṃ adiṭṭhapubbaṃ pāṭihāriyaṃ disvāpi tumhākaṃ pāde vandāmi, ayaṃ me tatiyavandanā’’ti.
净饭大王礼拜世尊之后,再无任何一个释迦族人站立不拜,人人皆向世尊礼拜。如此,世尊令亲族礼拜后,从空中降下,坐于铺设好的座位上。世尊就座后,亲族大聚会达到盛况,大众一心专注地聚集。此时,大云降下莲花雨,红褐色的雨水倾流于地,却无一滴落在任何人身上。见此情景,众人皆感到惊奇稀有。世尊说:“并非仅在今日亲族聚会才降下莲花雨,过去也曾降下。”以此因缘,世尊讲述了《须大拏本生经》。听完说法,众人皆起身礼拜,右绕后离去。没有任何一位国王或大臣离去时说:“明日请接受我的供养。”显示巴利原文
Suddhodanamahārājena pana vandite bhagavati avanditvā ṭhito nāma ekasākiyopi nāhosi, sabbeyeva vandiṃsu. Iti bhagavā ñātayo vandāpetvā ākāsato oruyha paññatte āsane nisīdi. Nisinne bhagavati sikhāppatto ñātisamāgamo ahosi, sabbe ekaggā sannipatiṃsu. Tato mahāmegho pokkharavassaṃ vassi, tambavaṇṇamudakaṃ heṭṭhā viravantaṃ gacchati. Kassaci sarīre ekabindumattampi na patati, taṃ disvā sabbe acchariyabbhutajātā ahesuṃ. Bhagavā ‘‘na idāneva mayhaṃ ñātisamāgame pokkharavassaṃ vassati, atītepi vassī’’ti imissā aṭṭhuppattiyā vessantarajātakaṃ kathesi. Dhammadesanaṃ sutvā sabbe uṭṭhāya vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkamiṃsu. Ekopi rājā vā rājamahāmatto vā ‘‘sve amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhathā’’ti vatvā gato nāma natthi.
第二日,世尊由两万比丘随从,进入迦毗罗卫城托钵乞食。那时无人出迎,亦无人邀请或接过他的钵。世尊立于门槛处省察:‘过去的诸佛在故乡都城行乞时,是依势次第先往豪贵之家,还是等行次第而乞?’随后他遍观诸佛,未有任何一尊是按势次第乞食的,便决意:‘今我亦当持守此一传统、此一轨则,令未来比丘众随我而行,圆满托钵之行仪。’于是世尊从城边第一家起,依户次第而行乞。‘圣尊悉达多太子在乞食!’消息传开,众人纷纷从高楼轩窗中探身而望。罗睺罗之母耶输陀罗王妃亦自念:‘昔日圣尊太子于此城乘金舆等大显王威巡游,而今剃除须发,身披袈裟,手执瓦钵乞食,不知尚庄严否?’她便启窗遥望,只见世尊以种种离欲光辉照彻街衢,赫赫具足佛陀威仪。于是她从顶髻至足底,以八首名为‘人狮偈’的偈颂称扬赞叹,而后前往禀白国王:‘您的儿子正在乞食。’国王心生震动,整束衣袍,急趋而出,疾步来到世尊面前站立,禀道:‘尊者,您为……’显示巴利原文
Bhagavā dutiyadivase vīsatibhikkhusahassaparivāro kapilavatthuṃ piṇḍāya pāvisi, na koci paccuggantvā nimantesi vā pattaṃ vā aggahesi. Bhagavā indakhīle ṭhito āvajjesi – ‘‘kathaṃ nu kho pubbe buddhā kulanagare piṇḍāya cariṃsu, kiṃ uppaṭipāṭiyā issarajanānaṃ gharāni agamaṃsu, udāhu sapadānacārikaṃ cariṃsū’’ti. Tato ekabuddhassapi uppaṭipāṭiyā gamanaṃ adisvā ‘‘mayāpi idāni ayameva vaṃso ayaṃ paveṇī paggahetabbā, āyatiñca me sāvakāpi mameva anusikkhantā piṇḍacāriyavattaṃ pūressantī’’ti koṭiyaṃ niviṭṭhagehato paṭṭhāya sapadānaṃ piṇḍāya carati. ‘‘Ayyo kira siddhatthakumāro piṇḍāya caratī’’ti catubhūmakādīsu pāsādesu sīhapañjaraṃ vivaritvā mahājano dassanabyāvaṭo ahosi. Rāhulamātāpi devī ‘‘ayyaputto kira imasmiṃyeva nagare mahatā rājānubhāvena suvaṇṇasivikādīhi vicaritvā idāni kesamassuṃ ohāretvā kāsāyavatthavasano kapālahattho piṇḍāya carati, ‘‘sobhati nu kho no vā’’ti sīhapañjaraṃ vivaritvā olokayamānā bhagavantaṃ nānāvirāgasamujjalāya sarīrappabhāya nagaravīthiyo obhāsetvā buddhasiriyā virocamānaṃ disvā uṇhīsato paṭṭhāya yāva pādatalā narasīhagāthāhi nāma aṭṭhahi gāthāhi abhitthavitvā rañño santikaṃ gantvā ‘‘tumhākaṃ putto piṇḍāya caratī’’ti rañño ārocesi. Rājā saṃviggahadayo hatthena sāṭakaṃ saṇṭhāpayamāno turitaturitaṃ nikkhamitvā vegena gantvā bhagavato purato ṭhatvā āha – ‘‘kiṃ bhante amhe lajjāpetha, kimatthaṃ piṇḍāya caratha, kiṃ ettakānaṃ bhikkhūnaṃ na sakkā bhattaṃ laddhunti evaṃsaññino ahuvatthā’’ti. Vaṃsacārittametaṃ mahārāja amhākanti. Nanu bhante amhākaṃ mahāsammatakhattiyavaṃso nāma vaṃso, tattha ca ekakhattiyopi bhikkhācāro nāma natthīti. Ayaṃ mahārāja vaṃso nāma tava vaṃso, amhākaṃ pana buddhavaṃso vaṃso nāma, sabbabuddhā ca piṇḍacārikā ahesunti antaravīthiyaṃ ṭhitova –
应奋起,勿放逸,善行于法;
行法者于此世与他世,皆得安乐而住。
显示巴利原文 ‘‘Uttiṭṭhe nappamajjeyya, dhammaṃ sucaritaṃ care; Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā’’ti.
世尊宣说此偈。偈颂结束时,国王证得须陀洹果。显示巴利原文
Imaṃ gāthamāha. Gāthāpariyosāne rājā sotāpattiphalaṃ sacchākāsi.
‘应行善法,勿行恶法;’
‘行法者,于此世与他世,皆得安乐。’
显示巴利原文 ‘‘Dhammaṃ care sucaritaṃ, na naṃ duccaritaṃ care; Dhammacārī sukhaṃ seti, asmiṃ loke paramhi cā’’ti.
听闻此偈后,他安住于斯陀含果;听闻《护法本生经》后,安住于阿那含果;临终时,他躺在白伞盖下的吉祥卧榻上,证得阿拉汉果。国王并无林居精勤的义务。显示巴利原文
Imaṃ pana gāthaṃ sutvā sakadāgāmiphale patiṭṭhāsi, dhammapālajātakaṃ sutvā anāgāmiphale patiṭṭhāsi, maraṇasamaye setacchattassa heṭṭhā sirisayane nipannoyeva arahattaṃ pāpuṇi. Araññavāsena padhānānuyogakiccaṃ rañño nāhosi.
国王证得须陀洹果后,便接过世尊的钵,将世尊及随行大众迎请至大宫殿,以精美的嚼食和啖食供养。饮食毕,除罗睺罗的母亲外,所有后宫眷属皆前来礼敬世尊。她虽被侍从劝请:‘去礼敬圣太子吧’,却说:‘若我确有功德,圣太子自会前来;他来了,我便礼敬。’遂未前往。于是世尊令国王持钵,与两位上首弟子一同至公主寝宫,嘱咐:‘公主随心礼敬时,什么都不要说。’随后坐于敷设的座位上。她疾速前来,抱持世尊足踝,以头顶触世尊足背,反复转动,随心礼敬。显示巴利原文
Sotāpattiphalañca sacchikatvā eva pana bhagavato pattaṃ gahetvā saparisaṃ bhagavantaṃ mahāpāsādaṃ āropetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisi. Bhattakiccāvasāne sabbaṃ itthāgāraṃ āgantvā bhagavantaṃ vandi ṭhapetvā rāhulamātaraṃ. Sā pana ‘‘gaccha ayyaputtaṃ vandāhī’’ti parijanena vuccamānāpi ‘‘sace mayhaṃ guṇo atthi, sayameva ayyaputto āgamissati , āgataṃ naṃ vandissāmī’’ti vatvā na agamāsi. Atha bhagavā rājānaṃ pattaṃ gāhāpetvā dvīhi aggasāvakehi saddhiṃ rājadhītāya sirigabbhaṃ gantvā ‘‘rājadhītā yathāruciyā vandamānā na kiñci vattabbā’’ti vatvā paññatte āsane nisīdi. Sā vegena āgantvā gopphakesu gahetvā pādapiṭṭhiyaṃ sīsaṃ parivattetvā parivattetvā yathājjhāsayaṃ vandi.
国王讲述了公主对世尊怀有的爱戴、敬重等功德。世尊说:‘大王,如今她智慧成熟,由你保护而能守护自身,这并非稀奇。往昔她无人保护,游荡于山麓,智慧尚未成熟之时,便已能守护自身。’接着,世尊便讲说了《月紧那罗本生经》。显示巴利原文
Rājā rājadhītāya bhagavati sinehabahumānādiguṇasampattiṃ kathesi. Bhagavā ‘‘anacchariyaṃ mahārāja yaṃ idāni paripakke ñāṇe tayā rakkhiyamānā rājadhītā attānaṃ rakkhi, sā pubbe anārakkhā pabbatapāde vicaramānā aparipakke ñāṇe attānaṃ rakkhī’’ti vatvā candakinnarījātakaṃ kathesi.
就在同一天,难陀王子举行了剃发仪式、加冠礼、新居落成礼、婚礼及白伞庆典,这五大庆典同时进行。世尊令难陀持钵,说了祝福语后,便从座起身离去。国色天香的公主见王子离去,伸长颈项望着他,说道:‘圣尊夫君,请快些回来吧。’难陀虽想对世尊说‘请取回钵’,却不敢开口,就这样一路走到了寺院。尽管难陀心中并不情愿,世尊仍为他剃度出家。如此,世尊在抵达迦毗罗卫城后,于第二日度化了难陀。显示巴利原文
Taṃdivasameva ca nandarājakumārassa kesavissajjanaṃ paṭṭabandho gharamaṅgalaṃ āvāhamaṅgalaṃ chattamaṅgalanti pañca mahāmaṅgalāni honti. Bhagavā nandaṃ pattaṃ gāhāpetvā maṅgalaṃ vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Janapadakalyāṇī kumāraṃ gacchantaṃ disvā ‘‘tuvaṭaṃ kho ayyaputta āgaccheyyāsī’’ti vatvā gīvaṃ pasāretvā olokesi. Sopi bhagavantaṃ ‘‘pattaṃ gaṇhathā’’ti vattuṃ avisahamāno vihāraṃyeva agamāsi. Taṃ anicchamānaṃyeva bhagavā pabbājesi. Iti bhagavā kapilapuraṃ āgantvā dutiyadivase nandaṃ pabbājesi.
第七天,罗睺罗的母亲将小王子盛装打扮一番,送到世尊跟前,嘱咐道:‘看,孩子,那位被两万沙门众所围绕、肤色如金、形貌如梵天般的沙门,就是你的父亲。他本拥有巨大的宝藏,可自他出家离去后,我们便再未见那些财富。去,向他求取遗产。孩子,我作为王子妃,日后你将撑起华盖成为转轮王,我需要财富,把财富给我。因为儿子理应是父亲财产的主人。’罗睺罗王子来到世尊面前,出于父子亲情,心中生起欢喜,说道:‘沙门,您身影好清凉啊。’并说了许多其他符合他身份的话,随后站在一旁。世尊用完斋饭,作了随喜祝福后,从座起身离去。王子也紧随世尊身后,边走边说:‘沙门,给我遗产!沙门,给我遗产!’因此,经中说:‘次第游行,来到迦毗罗卫……“沙门,给我遗产。”’显示巴利原文
Sattame divase rāhulamātā kumāraṃ alaṅkaritvā bhagavato santikaṃ pesesi – ‘‘passa tāta etaṃ vīsatisahassasamaṇaparivutaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ brahmarūpavaṇṇaṃ samaṇaṃ, ayaṃ te pitā, etassa mahantā nidhayo ahesuṃ, tyassa nikkhamanato paṭṭhāya na passāma, gaccha naṃ dāyajjaṃ yāca, ahaṃ tāta kumāro chattaṃ ussāpetvā cakkavattī bhavissāmi, dhanena me attho, dhanaṃ me dehi, sāmiko hi putto pitusantakassā’’ti. Rāhulakumāro bhagavato santikaṃ gantvāva pitusinehaṃ paṭilabhitvā haṭṭhacitto ‘‘sukhā te samaṇa chāyā’’ti vatvā aññampi bahuṃ attano anurūpaṃ vadanto aṭṭhāsi. Bhagavā katabhattakicco anumodanaṃ katvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Kumāropi ‘‘dāyajjaṃ me samaṇa dehi, dāyajjaṃ me samaṇa dehī’’ti bhagavantaṃ anubandhi. Tena vuttaṃ – ‘‘anupubbena cārikaṃ caramāno yena kapilavatthu…pe… dāyajjaṃ me samaṇa dehī’’ti.
那时,世尊对具寿舍利弗说——世尊并未让王子折返,随从们也不敢阻拦跟随世尊一同前去的王子。来到寺院后,世尊心想:‘这孩子想要属于父亲的财富,可那是随顺轮回、充满过患的。不如我就把在菩提树下证得的七种圣财传给他,让他成为出世间遗产的主人吧。’于是对具寿舍利弗说了这番话。言毕,世尊说道:‘那么,舍利弗,你来为罗睺罗王子剃度吧。’因王子正在求取遗产,所以这话的意思是:为了让他获得出世间的遗产,你应度他出家。显示巴利原文
Athakho bhagavā āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesīti bhagavā kumāraṃ na nivattāpesi, parijanopi bhagavatā saddhiṃ gacchantaṃ nivattetuṃ na visahati. Atha ārāmaṃ gantvā ‘‘yaṃ ayaṃ pitusantakaṃ dhanaṃ icchati, taṃ vaṭṭānugataṃ savighātakaṃ, handassa bodhimaṇḍe paṭiladdhaṃ sattavidhaṃ ariyadhanaṃ demi, lokuttaradāyajjassa naṃ sāmikaṃ karomī’’ti āyasmantaṃ sāriputtaṃ āmantesi. Āmantetvā ca panāha – ‘‘tena hi tvaṃ sāriputta rāhulakumāraṃ pabbājehī’’ti. Yasmā ayaṃ dāyajjaṃ yācati, tasmā naṃ lokuttaradāyajjapaṭilābhāya pabbājehīti attho.
如今,世尊在波罗奈曾以三皈依开许出家与具足戒。此后,世尊废止了具足戒,确立了依止师的地位,并以白四甘马开许了具足戒。然而,出家既未被废止,也未被重新开许。因此,未来的比丘将生起疑惑:“这种出家,过去与具足戒相似,现在是否也如具足戒一般,须通过甘马语进行,还是仍通过三皈依进行?”世尊了知此事后,想再次以三皈依开许沙弥出家。于是,法将舍利弗了知世尊的心意,欲请世尊再度开许出家,便问道:“尊者,我当如何让罗睺罗王子出家?”显示巴利原文
Idāni yā sā bhagavatā bārāṇasiyaṃ tīhi saraṇagamanehi pabbajjā ca upasampadā ca anuññātā, tato yasmā upasampadaṃ paṭikkhipitvā garubhāve ṭhapetvā ñatticatutthena kammena upasampadā anuññātā, pabbajjā pana neva paṭikkhittā, na puna anuññātā, tasmā anāgate bhikkhūnaṃ vimati uppajjissati – ‘‘ayaṃ pabbajjā nāma pubbe upasampadāsadisā, kiṃ nu kho idānipi upasampadā viya kammavācāya eva kattabbā, udāhu saraṇagamanehī’’ti. Imañca panatthaṃ viditvā bhagavā puna tīhi saraṇagamanehi sāmaṇerapabbajjaṃ anujānitukāmo, tasmā dhammasenāpati taṃ bhagavato ajjhāsayaṃ viditvā bhagavantaṃ puna pabbajjaṃ anujānāpetukāmo āha – ‘‘kathāhaṃ bhante rāhulakumāraṃ pabbājemī’’ti.
于是,尊者舍利弗让罗睺罗王子出家:大目犍连长老为王子剃除头发,授予袈裟及三皈依。大迦叶长老担任教诫师。然而,因出家与具足戒以戒师为根本,戒师方是其中的主导者,而非教授师,故经中说:“于是,尊者舍利弗让罗睺罗王子出家。”显示巴利原文
Atha kho āyasmā sāriputto rāhulakumāraṃ pabbājesīti kumārassa mahāmoggallānatthero kese chinditvā kāsāyāni datvā saraṇāni adāsi. Mahākassapatthero ovādācariyo ahosi. Yasmā pana upajjhāyamūlakā pabbajjā ca upasampadā ca, upajjhāyova tattha issaro, na ācariyo, tasmā vuttaṃ – ‘‘atha kho āyasmā sāriputto rāhulakumāraṃ pabbājesī’’ti.
如是,听到“王子出家了”这一消息后,净饭王心生悚惧,却仍能说出一切应说之语。对此,出家人以乞食维生,当他说“我请求一个恩惠”时,若答“你请求吧”,此语并不适当,也非诸佛常行,故经中说:“乔达摩,诸如来已超越恩惠。”意即:尊者,我所请求的是对您而言合宜、无过之事——您能给予、无有过失,且我接受后不会遭到智者呵责之事。同样,对于难陀,更尤甚的是对于罗睺罗。据说,如同对菩萨一样,在吉祥日,相师们也曾预言难陀和罗睺罗“将成为转轮王”。于是,国王心想:“我将见到儿子的转轮王荣耀。”生起热忱,却因世尊的出家而遭受了巨大的愿望挫折。后来,他又心想:“我将见到难陀的转轮王荣耀。”生起热忱,世尊却让难陀也出家了。待他忍受了那种痛苦之后,又心想:“现在我将见到罗睺罗的转轮王荣耀。”生起热忱,世尊却让罗睺罗也出家了。因此,他生起更大的痛苦:“如今家族血脉也断绝了,哪里还有转轮王的荣耀?”因此,经中说:“同样,对于难陀,更尤甚的是对于罗睺罗。”但应知国王后来证得了阿那含果。显示巴利原文
Evaṃ ‘‘kumāro pabbajito’’ti sutvā uppannasaṃvegena hadayena athakho suddhodano sakkoti sabbaṃ vattabbaṃ. Tattha yasmā uñchācariyāya jīvato pabbajitassa avisesena ‘‘varaṃ yācāmī’’ti vutte ‘‘yācassū’’ti vacanaṃ appatirūpaṃ, na ca buddhānaṃ āciṇṇaṃ, tasmā ‘‘atikkantavarā kho gotama tathāgatā’’ti vuttaṃ. Yañca bhante kappati yañca anavajjanti yaṃ tumhākañceva dātuṃ kappati, anavajjañca hoti, mama ca sampaṭicchanapaccayā viññūhi na garahitabbaṃ , taṃ yācāmīti attho. Tathā nande adhimattaṃ rāhuleti yatheva kira bodhisattaṃ evaṃ nandampi rāhulampi maṅgaladivase nemittakā ‘‘cakkavattī bhavissatī’’ti byākariṃsu. Atha rājā ‘‘puttassa cakkavattisiriṃ passissāmī’’ti ussāhajāto bhagavato pabbajjāya mahantaṃ icchāvighātaṃ pāpuṇi. Tato ‘‘nandassa cakkavattisiriṃ passissāmī’’ti ussāhaṃ janesi, tampi bhagavā pabbājesi. Iti tampi dukkhaṃ adhivāsetvā ‘‘idāni rāhulassa cakkavattisiriṃ passissāmī’’ti ussāhaṃ janesi, tampi bhagavā pabbājesi. Tenassa ‘‘idāni kulavaṃsopi pacchinno, kuto cakkavattisirī’’ti adhikataraṃ dukkhaṃ uppajji. Tena vuttaṃ – ‘‘tathā nande adhimattaṃ rāhule’’ti. Rañño pana ito pacchā anāgāmiphalappatti veditabbā.
“善哉,尊者,圣者们!”他为何这样说?据说,他心想:“像我这样身为佛弟子、法弟子、僧弟子之人,在自己最亲爱的儿子出家时,尚且无力承受离别亲族之苦,其他人面对子孙出家,又怎能承受得了?因此,愿他人暂且莫要遭遇这样的痛苦。”于是他说了这话。世尊说:“国王在说教法导向出离的理由。”作了法谈后,世尊制定了学处:“诸比丘,若未得父母允许,不应令其子出家。”显示巴利原文
Sādhu bhante ayyāti idaṃ kasmā āha? So kira cintesi – ‘‘yatra hi nāma ahampi buddhamāmako dhammamāmako saṅghamāmako samāno attano piyataraputte pabbājiyamāne ñātiviyogadukkhaṃ adhivāsetuṃ na sakkomi, aññe janā puttanattakesu pabbājitesu kathaṃ adhivāsessanti, tasmā aññesampi tāva evarūpaṃ dukkhaṃ mā ahosī’’ti āha. Bhagavā ‘‘sāsane niyyānikakāraṇaṃ rājā vadatī’’ti dhammakathaṃ katvā ‘‘na bhikkhave ananuññāto mātāpitūhi putto pabbājetabbo’’ti sikkhāpadaṃ paññapesi.
其中,“父母”是指生身父母。若父母俱在,二位皆应征得同意。若父已故,或母已故,应征得在世一方的同意。即使父母已经出家,也仍须征得同意。征请同意时,应当亲自前往请问,或派遣他人去问,或对那人说:“你去,向父母请得允许后再回来。”如果他说“我已得允许”,应信受其言,即可令他出家。如果父亲自己已出家,也想让儿子出家,则须征得母亲同意后方可令他出家。同样,如果母亲想让女儿出家,也须征得父亲同意后方可令她出家。如果父亲抛弃妻儿离去,母亲将儿子交给比丘们说:“请让此人出家。”当被问“他父亲在哪里?”时,她回答:“去玩‘心之游戏’了,跑了。”这种情况可以令他出家。如果母亲与某男子私奔,父亲说“请让他出家”而交出儿子,此处也适用同样的道理。如果父亲远行在外,母亲同意儿子出家,说“请让他出家”,当被问“他父亲在哪里?”时,她说:“你们与他父亲有何相干?由我担责。”这种情况可以令他出家。这是《库伦达疏》中所说。显示巴利原文
Tattha mātāpitūhīti jananijanake sandhāya vuttaṃ. Sace dve atthi, dvepi āpucchitabbā. Sace pitā mato mātā vā, yo jīvati so āpucchitabbo. Pabbajitāpi āpucchitabbāva. Āpucchantena sayaṃ vā gantvā āpucchitabbaṃ, añño vā pesetabbo, so eva vā pesetabbo ‘‘gaccha mātāpitaro āpucchitvā ehī’’ti. Sace ‘‘anuññātomhī’’ti vadati, saddahantena pabbājetabbo. Pitā sayaṃ pabbajito puttampi pabbājetukāmo hoti, mātaraṃ āpucchitvāva pabbājetu. Mātā vā dhītaraṃ pabbājetukāmā, pitaraṃ āpucchitvāva pabbājetu. Pitā puttadārena anatthiko palāyi, mātā ‘‘imaṃ pabbājethā’’ti puttaṃ bhikkhūnaṃ deti, ‘‘pitāssa kuhi’’nti vutte ‘‘cittakeḷiyaṃ kīḷituṃ palāto’’ti vadati, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Mātā kenaci purisena saddhiṃ palātā hoti, pitā pana ‘‘pabbājethā’’ti deti, etthāpi eseva nayo. Pitā vippavuttho hoti, mātā puttaṃ ‘‘pabbājethā’’ti anujānāti, ‘‘pitā tassa kuhi’’nti vutte ‘‘kiṃ tumhākaṃ pitarā, ahaṃ jānissāmī’’ti vadati, pabbājetuṃ vaṭṭatīti kurundiyaṃ vuttaṃ.
父母已故,孩子在继母等人身边长大。当他欲出家时,亲属们可能会因此起诤论或生非议,故为避免纷争,应当先行征得同意方可令他出家。若未征得同意而令他出家,并无犯戒。幼时领养并养育他者,即称为父母,对他们也适用此原则。儿子依靠自己而活,并非依靠父母。纵使身为国王,亦须征得同意方能出家。若已得父母允许而出家,其后又还俗,即使如此还俗出家百次,每次归来时皆须重新征得同意方可出家。若父母说:“此人还俗回家后,不为我们做事,出家后又不尽你们的义务,往后不必再征得同意,他何时来,便何时令他出家。”如此被舍弃之后,即使未征得同意,亦可令他出家。显示巴利原文
Mātāpitaro matā, dārako cūḷamātādīnaṃ santike saṃvaddho, tasmiṃ pabbājiyamāne ñātakā kalahaṃ vā karonti, khiyyanti vā, tasmā vivādupacchedanatthaṃ āpucchitvāva pabbājetabbo. Anāpucchā pabbājentassa pana āpatti natthi. Daharakāle gahetvā posanakā mātāpitaro nāma honti, tesupi eseva nayo. Putto attānaṃ nissāya jīvati, na mātāpitaro. Sacepi rājā hoti, āpucchitvāva pabbājetabbo. Mātāpitūhi anuññāto pabbajitvā puna vibbhamati, sacepi satakkhattuṃ pabbajitvā vibbhamati, āgatāgatakāle punappunaṃ āpucchitvāva pabbājetabbo. Sace evaṃ vadanti – ‘‘ayaṃ vibbhamitvā gehaṃ āgato amhākaṃ kammaṃ na karoti, pabbajitvā tumhākaṃ vattaṃ na pūreti, natthi imassāpucchanakiccaṃ, āgatāgataṃ pabbājeyyāthā’’ti evaṃ nissaṭṭhaṃ puna anāpucchāpi pabbājetuṃ vaṭṭati.
即使幼年时即被交付,且有言:“此子付托汝等,何时欲令其出家,便可出家”,如此之人后来再至时,亦可不征得同意而度其出家。然而,若幼时已被允许:“尊者,请度此子出家”,但长大后父母又不同意,此人则不可不经同意而度其出家。有一人与父母争吵后前来,说:“请让我出家。”当他被告知“先征得同意再来”时,他说:“我不去。若你们不让我出家,我便焚烧寺院,或以刀砍汝等,或对汝等的亲戚与护持者毁坏园林等而行伤害,或从树上跳下自杀,或投身盗贼之中,或远走他乡。”为守护其性命,可度其出家。若其父母后来质问:“为何度我儿出家?”应向他们说明此事,并言:“为守护他,我们方度其出家。如今你们也可识得自家之子了。”若他已爬上树,声称“我要跳下”,且已松开手脚,此时度其出家亦属可行。显示巴利原文
Yopi daharakāleyeva ‘‘ayaṃ tumhākaṃ dinno, yadā icchatha, tadā pabbājeyyāthā’’ti evaṃ dinno hoti, sopi āgatāgato puna anāpucchāva pabbājetabbo. Yaṃ pana daharakāleyeva ‘‘imaṃ bhante pabbājeyyāthā’’ti anujānitvā pacchā vuḍḍhippattakāle nānujānanti, ayaṃ na anāpucchā pabbājetabbo. Eko mātāpitūhi saddhiṃ bhaṇḍitvā ‘‘pabbājetha ma’’nti āgacchati, ‘‘āpucchitvā ehī’’ti ca vutto ‘‘nāhaṃ gacchāmi, sace maṃ na pabbājetha, vihāraṃ vā jhāpemi, satthena vā tumhe paharāmi, tumhākaṃ ñātakaupaṭṭhākānaṃ vā ārāmacchedanādīhi anatthaṃ uppādemi, rukkhā vā patitvā marāmi, coramajjhaṃ vā pavisāmi, desantaraṃ vā gacchāmī’’ti vadati, taṃ jīvasseva rakkhaṇatthāya pabbājetuṃ vaṭṭati. Sace panassa mātāpitaro āgantvā ‘‘kasmā amhākaṃ puttaṃ pabbājayitthā’’ti vadanti, tesaṃ tamatthaṃ ārocetvā ‘‘rakkhaṇatthāya naṃ pabbājayimha, paññāyatha tumhe puttenā’’ti vattabbā. ‘‘Rukkhā patissāmī’’ti āruhitvā pana hatthapāde muñcantaṃ pabbājetuṃ vaṭṭatiyeva.
有人远赴外地后请求出家。若其启程前已征得同意,则可度其出家。若未征得同意,则应派遣一位年轻比丘前去征得同意,再令其出家——倘若路途遥远;或者也可先度其出家,再让他随同比丘们一同前去拜见父母。而《库伦达注》中说:“若路途极为遥远,且须穿越广阔荒漠,可心中念及‘我等日后当往征得同意’而度其出家。”若有父母子息众多,如是说:“尊者,此诸子中,您想度谁出家,便度谁。”则在审察诸子后,可随愿度取一人。若整个家族或整座村庄皆已许可,言:“尊者,于此家族中或于此村中,您想度谁出家,便度谁。”则可随愿任度一人。显示巴利原文
Ekopi videsaṃ gantvā pabbajjaṃ yācati, āpucchitvā ce gato, pabbājetabbo. No ce daharabhikkhuṃ pesetvā āpucchāpetvā pabbājetabbo, atidūrañce hoti; pabbājetvāpi bhikkhūhi saddhiṃ pesetvā dassetuṃ vaṭṭati. Kurundiyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘sace dūraṃ hoti maggo ca mahākantāro, ‘gantvā āpucchissāmā’ti pabbājetuṃ vaṭṭatī’’ti. Sace pana mātāpitūnaṃ bahū puttā honti, evañca vadanti – ‘‘bhante etesaṃ dārakānaṃ yaṃ icchatha, taṃ pabbājeyyāthā’’ti. Dārake vīmaṃsitvā yaṃ icchati, so pabbājetabbo. Sacepi sakalena kulena vā gāmena vā anuññātaṃ hoti ‘‘bhante imasmiṃ kule vā gāme vā yaṃ icchatha, taṃ pabbājeyyāthā’’ti. Yaṃ icchati, so pabbājetabboti.
“只要他能够”,意即在他力所能及的范围。显示巴利原文
Yāvatakevā pana ussahatīti yattake sakkoti.
学处与罚则事缘讲述。显示巴利原文
Sikkhāpadadaṇḍakammavatthukathā
106 在十学处中,违犯前五条是驱摈的事缘,违犯后五条是罚则的事缘。显示巴利原文
106. Dasasu sikkhāpadesu purimānaṃ pañcannaṃ atikkamo nāsanavatthu , pacchimānaṃ atikkamo daṇḍakammavatthu.
107 "不恭敬"是指比丘们不将其置于上座或有权力的位置。"行为不相应"是指不能共住,即生活方式不同。"为无利而努力"是指努力使其得不到利养。"为损害"是指为了带来灾祸。"为无住处"是指努力想着"如何让他们不能住在此处"。"辱骂、诽谤"是指辱骂并以恐吓来威胁。"离间"是指搬弄是非进行离间。"作障碍"是指阻止说"不要进入这里"。"所住或所归之处"是指他居住或进入的地方;这两者都是指他自己的精舍和雨季分配给他的坐卧处。显示巴利原文
107.Appatissāti bhikkhū jeṭṭhakaṭṭhāne issariyaṭṭhāne na ṭhapenti. Asabhāgavuttikāti samānajīvikā na bhavanti, visabhāgajīvikāti attho. Alābhāya parisakkatīti yathā lābhaṃ na labhanti; evaṃ parakkamati. Anatthāyāti upaddavāya. Avāsāyāti ‘‘kinti imasmiṃ āvāse na vaseyyu’’nti parakkamati. Akkosati paribhāsatīti akkosati ceva bhayadassanena ca tajjeti. Bhedetīti pesuññaṃ upasaṃharitvā bhedeti. Āvaraṇaṃ kātunti ‘‘mā idha pavisā’’ti nivāraṇaṃ kātuṃ. Yattha vā vasati yattha vā paṭikkamatīti yattha vasati vā pavisati vā; ubhayenāpi attano pariveṇañca vassaggena pattasenāsanañca vuttaṃ.
"障碍口食"是指阻止说:"今天不要嚼食,不要啖食。"比丘们,不应障碍口食。在此处,无论是说"不要嚼食,不要啖食",还是心想"我要阻止他进食"而将钵和衣收藏起来,在一切行为中都是恶作。然而,对于行为不端、难以教诲的沙弥,在施加罚则后,可以向他展示粥、饭、钵或衣,并对他说:"当罚则执行到这种程度时,你就能得到这个。"因为世尊所说的罚则只是障碍。但结集法的长老们说,根据所犯的过错,也可以令他搬运水、柴、沙等,因此那也是可以做的。而且,这必须是出于怜悯,心想"他会收敛、会停止",而不能以"他会灭亡、会还俗"等邪恶用心,假借"我执行罚则"之名,让他躺在热石上,或将石块、砖头等放在他头上,或令他进入水中。显示巴利原文
Mukhadvārikaṃ āhāraṃ āvaraṇaṃ karontīti ‘‘ajja mā khāda, mā bhuñjā’’ti evaṃ nivārenti. Na bhikkhave mukhadvāriko āhāro āvaraṇaṃ kātabboti ettha ‘‘mā khāda, mā bhuñjā’’ti vadatopi ‘‘āhāraṃ nivāressāmī’’ti pattacīvaraṃ anto nikkhipatopi sabbapayogesu dukkaṭaṃ. Anācārassa pana dubbacasāmaṇerassa daṇḍakammaṃ katvā yāguṃ vā bhattaṃ vā pattacīvaraṃ vā dassetvā ‘‘ettake nāma daṇḍakamme āhaṭe idaṃ lacchasī’’ti vattuṃ vaṭṭati. Bhagavatā hi āvaraṇameva daṇḍakammaṃ vuttaṃ. Dhammasaṅgāhakattherehi pana aparādhānurūpaṃ udakadāruvālikādīnaṃ āharāpanampi kātabbanti vuttaṃ, tasmā tampi kātabbaṃ. Tañca kho ‘‘oramissati viramissatī’’ti anukampāya, na ‘‘nassissati vibbhamissatī’’tiādinayappavattena pāpajjhāsayena ‘‘daṇḍakammaṃ karomī’’ti ca uṇhapāsāṇe vā nipajjāpetuṃ pāsāṇiṭṭhakādīni vā sīse nikkhipāpetuṃ udakaṃ vā pavesetuṃ na vaṭṭati.
未征得同意而障碍等事缘讲述。显示巴利原文
Anāpucchāvaraṇavatthuādikathā
108 诸比丘,“未告知戒师”在此处是说:若经三次告知“你们的沙弥犯了这样的过失,你们应为他作处罚”,而戒师未作处罚,你们即可自行执行。若戒师最初便说:“我的沙弥若有过失,你们可自作处罚”,亦可执行。如同对沙弥一样,对共住弟子和近住弟子亦可作处罚。显示巴利原文
108.Nabhikkhave upajjhāyaṃ anāpucchāti ettha ‘‘tumhākaṃ sāmaṇerassa ayaṃ nāma aparādho, daṇḍakammamassa karothā’’ti tikkhattuṃ vutte, sace upajjhāyo daṇḍakammaṃ na karoti, sayaṃ kātuṃ vaṭṭati. Sacepi āditova upajjhāyo vadati ‘‘mayhaṃ sāmaṇerānaṃ dose sati tumhe daṇḍakammaṃ karothā’’ti kātuṃ vaṭṭatiyeva. Yathā ca sāmaṇerānaṃ evaṃ saddhivihārikantevāsikānampi daṇḍakammaṃ kātuṃ vaṭṭati.
“引诱”是指以“我们会给你钵、给你衣”等话语,为了让他们为自己服务而拉拢。诸比丘,不应引诱他人的随众:在此,无论沙弥、具足戒者,乃至恶行比丘,只要属于他人的随众,都不可分裂后拉走。但可以指出过患:“你依止恶行者而住,就像为洗澡而来,却涂上了粪。”若他因此醒悟,主动请求依止戒师或依止师,则可以给予。显示巴利原文
Apalāḷentīti ‘‘tumhākaṃ pattaṃ dassāma, cīvaraṃ dassāmā’’ti attano upaṭṭhānakaraṇatthaṃ saṅgaṇhanti. Na bhikkhave aññassa parisā apalāḷetabbāti ettha sāmaṇerā vā hontu upasampannā vā, antamaso dussīlabhikkhussāpi parassa parisabhūte bhinditvā gaṇhituṃ na vaṭṭati, ādīnavaṃ pana vattuṃ vaṭṭati ‘‘tayā nhāyituṃ āgatena gūthamakkhanaṃ viya kataṃ dussīlaṃ nissāya viharantenā’’ti. Sace so sayameva jānitvā upajjhaṃ vā nissayaṃ vā yācati, dātuṃ vaṭṭati.
“诸比丘,我允许对具足十支的沙弥作摈灭”:在此,《棘刺学处》注释中所说的三种摈灭中,唯指剥夺身份之摈灭。因此,凡于杀生等中违犯任何一项者,即应以剥夺身份之摈灭而摈灭。然而,比丘在杀生等上有种种罪,沙弥则不然。沙弥即使杀死小虫、弄破蚁卵,也已达到应摈灭的程度,其皈依、戒师摄受及住所分配当即失效,不得僧团利养,唯剩一身形相。若其过失众多,未来不能安住于防护,则应驱摈。若因偶然失误后,心想“我做错了”,愿重新安住于防护,则不必剥夺身份。只需如其所着之衣那样,重新给予皈依和戒师即可;学处由皈依便得成就。沙弥的皈依有如比丘的具足戒甘马语,因此,如同比丘成就四遍清净戒,沙弥也借此持守十戒。虽如此,为了使戒坚固及令未来安住防护,仍应再为其授与。若于前安居时再受皈依,可得后安居的雨安居利养;若于后安居时受,则需僧团同意后方给予利养。显示巴利原文
Anujānāmi bhikkhave dasahaṅgehi samannāgataṃ sāmaṇeraṃ nāsetunti ettha kaṇṭakasikkhāpadavaṇṇanāyaṃ vuttāsu tīsu nāsanāsu liṅganāsanāva adhippetā, tasmā yo pāṇātipātādīsu ekampi kammaṃ karoti, so liṅganāsanāya nāsetabbo. Yathā ca bhikkhūnaṃ pāṇātipātādīsu nānāāpattiyo honti, na tathā sāmaṇerānaṃ. Sāmaṇero hi kunthakipillikampi māretvā maṅguraṇḍakampi bhinditvā nāsetabbataṃyeva pāpuṇāti, tāvadevassa saraṇagamanāni ca upajjhāyaggahaṇañca senāsanaggāho ca paṭippassambhati, saṅghalābhaṃ na labhati, liṅgamattameva ekaṃ avasiṭṭhaṃ hoti. So sace ākiṇṇadosova hoti, āyatiṃ saṃvare na tiṭṭhati, nikkaḍḍhitabbo. Atha sahasā virajjhitvā ‘‘duṭṭhu mayā kata’’nti puna saṃvare ṭhātukāmo hoti, liṅganāsanakiccaṃ natthi. Yathānivatthapārutasseva saraṇāni dātabbāni, upajjhāyo dātabbo, sikkhāpadāni pana saraṇagamaneneva ijjhanti. Sāmaṇerānañhi saraṇagamanaṃ bhikkhūnaṃ upasampadakammavācāsadisaṃ, tasmā bhikkhūnaṃ viya catupārisuddhisīlaṃ, imināpi dasasīlāni samādinnāneva honti, evaṃ santepi daḷhīkaraṇatthaṃ āyatiṃ saṃvare patiṭṭhāpanatthaṃ puna dātabbāni. Sace purimikāya puna saraṇāni gahitāni, pacchimikāya vassāvāsikaṃ lacchati. Sace pacchimikāya gahitāni, saṅghena apaloketvā lābho dātabbo.
关于不与取,即使所取之物仅是一根草签;关于非梵行,在三条道中的任何一处有所违犯;关于妄语,即使以玩笑之心说出虚诳之言,便成为非沙门,达到应被摈灭的程度。关于饮酒,比丘即使不知,但凡饮用了由种子等所酿之酒,即犯波逸提。沙弥若明知而饮,则犯破戒;不知者不犯。对于其余五条学处,若有所犯,不应摈灭,而应予以处罚。至于学处,无论是否重新授予,皆无不可。但为通过处罚令其未来安住于防护,则必须授予。沙弥的饮酒,若是有意为之,则为波罗夷事。此是差别所在。显示巴利原文
Adinnādāne tiṇasalākamattenāpi vatthunā, abrahmacariye tīsu maggesu yattha katthaci vippaṭipattiyā, musāvāde hassādhippāyatāyapi musā bhaṇite assamaṇo hoti, nāsetabbataṃ āpajjati. Majjapāne pana bhikkhuno ajānitvāpi bījato paṭṭhāya majjaṃ pivantassa pācittiyaṃ. Sāmaṇero jānitvā pivanto sīlabhedaṃ āpajjati, na ajānitvā. Yāni panassa itarāni pañca sikkhāpadāni, tesu bhinnesu na nāsetabbo, daṇḍakammaṃ kātabbaṃ. Sikkhāpade pana puna dinnepi adinnepi vaṭṭati. Daṇḍakammena pana pīḷetvā āyatiṃ saṃvare ṭhapanatthāya dātabbameva. Sāmaṇerānaṃ majjapānaṃ sacittakaṃ pārājikavatthu, ayaṃ viseso.
关于说坏话:若有人以“阿拉汉、正自觉者”等功德的对立面说佛陀的坏话,或以“善说”等功德的对立面说法的坏话,或以“善行道”等功德的对立面说僧的坏话,如此毁谤三宝,师长与戒师等应以“莫作此言”加以劝阻,并为其指出说坏话的过患。若经三次劝说仍不停止,则应依“棘刺摈灭”将其摈灭——据《库伦达》所说。《大注释》中说:“若在如是劝说时,能舍弃彼邪见,则予以处罚后令其忏罪。若不舍弃,仍顽固坚持,则应以剥夺身份的摈灭将其摈灭。”此说合理。此处所指,正是这种摈灭。显示巴利原文
Avaṇṇabhāsane pana arahaṃ sammāsambuddhotiādīnaṃ paṭipakkhavasena buddhassa vā, svākkhātotiādīnaṃ paṭipakkhavasena dhammassa vā, suppaṭipannotiādīnaṃ paṭipakkhavasena saṅghassa vā avaṇṇaṃ bhāsanto ratanattayaṃ nindanto garahanto ācariyupajjhāyādīhi ‘‘mā evaṃ avacā’’ti avaṇṇabhāsane ādīnavaṃ dassetvā nivāretabbo. Sace yāvatatiyaṃ vuccamāno na oramati, kaṇṭakanāsanāya nāsetabboti kurundiyaṃ vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘sace evaṃ vuccamāno taṃ laddhiṃ nissajjati, daṇḍakammaṃ kāretvā accayaṃ desāpetabbo. Sace na nissajjati, tatheva ādāya paggayha tiṭṭhati, liṅganāsanāya nāsetabbo’’ti vuttaṃ, taṃ yuttaṃ. Ayameva hi nāsanā idha adhippetāti.
关于邪见者,同理。若持常见、断见等任何一种邪见,经过师长等教诫后而能舍弃,则应作处罚后令其忏罪;唯不肯舍弃者,才应摈灭。此处,“污比丘尼者”虽已包含在“非梵行者”之中,但为了表明:非梵行者若愿于未来安住防护,可授三皈依后令受具足戒;而污比丘尼者,即使愿未来安住防护,亦不得出家,何况受具足戒——为显明此义,故将“污比丘尼者”单独列为第十支,应如此了知。显示巴利原文
Micchādiṭṭhikepi eseva nayo. Sassatucchedānañhi aññataradiṭṭhiko sace ācariyādīhi ovadiyamāno nissajjati, daṇḍakammaṃ kāretvā accayaṃ desāpetabbo. Appaṭinissajjantova nāsetabboti. Bhikkhunidūsako cettha kāmaṃ abrahmacāriggahaṇena gahitova abrahmacāriṃ pana āyatiṃ saṃvare ṭhātukāmaṃ saraṇāni datvā upasampādetuṃ vaṭṭati. Bhikkhunidūsako āyatiṃ saṃvare ṭhātukāmopi pabbajjampi na labhati, pageva upasampadanti etamatthaṃ dassetuṃ ‘‘bhikkhunidūsako’’ti idaṃ visuṃ dasamaṃ aṅgaṃ vuttanti veditabbaṃ.
黄门事论显示巴利原文
Paṇḍakavatthukathā
109 “年幼年幼”,即年轻年轻。“于摩利伽”,指身体粗壮者。“象仆、马仆”,指象倌与马倌。显示巴利原文
109.Dahare dahareti taruṇe taruṇe. Moḷigalleti thūlasarīre. Hatthibhaṇḍe assabhaṇḍeti hatthigopake ca assagopake ca.
“黄门比丘”中,有五种黄门:被灌黄门、嫉妒黄门、手术黄门、半月黄门及无性黄门。其中,有人以口取他人男根,因不净灌入而热恼止息,此为被灌黄门。有人见他人行淫,心生嫉妒而热恼止息,此为嫉妒黄门。有人通过手术去除种子,此为手术黄门。另有人因不善异熟之力,于黑半月成黄门,于白半月其热恼止息,此为半月黄门。有人于结生时即无性而生,此为无性黄门。此中,被灌黄门与嫉妒黄门不禁出家,其余三种则被禁止。其中,半月黄门于其成黄门之半月间,出家被禁,此据《库伦迪亚》所说。此处,凡出家被禁止者,即如所说:“未受具足戒者不应令受,已受具足戒者应灭摈。”彼亦应以灭摈法灭摈。此后凡言“应灭摈”者,亦同此理。显示巴利原文
Paṇḍakobhikkhaveti ettha āsittapaṇḍako usūyapaṇḍako opakkamikapaṇḍako pakkhapaṇḍako napuṃsakapaṇḍakoti pañca paṇḍakā. Tattha yassa paresaṃ aṅgajātaṃ mukhena gahetvā asucinā āsittassa pariḷāho vūpasammati, ayaṃ āsittapaṇḍako. Yassa paresaṃ ajjhācāraṃ passato usūyāya uppannāya pariḷāho vūpasammati, ayaṃ usūyapaṇḍako. Yassa upakkamena bījāni apanītāni, ayaṃ opakkamikapaṇḍako. Ekacco pana akusalavipākānubhāvena kāḷapakkhe paṇḍako hoti, juṇhapakkhe panassa pariḷāho vūpasammati, ayaṃ pakkhapaṇḍako. Yo pana paṭisandhiyaṃyeva abhāvako uppanno, ayaṃ napuṃsakapaṇḍakoti. Tesu āsittapaṇḍakassa ca usūyapaṇḍakassa ca pabbajjā na vāritā, itaresaṃ tiṇṇaṃ vāritā. Tesupi pakkhapaṇḍakassa yasmiṃ pakkhe paṇḍako hoti, tasmiṃyevassa pakkhe pabbajjā vāritāti kurundiyaṃ vuttaṃ. Yassa cettha pabbajjā vāritā, taṃ sandhāya idaṃ vuttaṃ – ‘‘anupasampanno na upasampādetabbo upasampanno nāsetabbo’’ti. Sopi liṅganāsaneneva nāsetabbo. Ito paraṃ ‘‘nāsetabbo’’ti vuttesupi eseva nayo.
贼住者事缘解说显示巴利原文
Theyyasaṃvāsakavatthukathā
110 “旧族子”,指渐趋衰败的旧家族之子。于母系亲族、父系亲族中,良家之人已尽、已灭、已亡,故为“良家已尽者”。“未得”,指未获得。“令增长”,指使之增长。“来吧”,是催促义的不变词。“被询问”,指被带到一边,问及剃除须发、接受袈裟、皈依、请师、甘马语与依止法等事。“告知此事”,指从最初开始说明自己已出家。显示巴利原文
110.Purāṇakulaputtoti purāṇassa anukkamena pārijuññaṃ pattassa kulassa putto. Mātipakkhapitipakkhato kolaññā khīṇā vinaṭṭhā matā assāti khīṇakolañño. Anadhigatanti appattaṃ. Phātiṃkātunti vaḍḍhetuṃ. Iṅghāti uyyojanatthe nipāto. Anuyuñjiyamānoti ekamantaṃ netvā kesamassuoropanakāsāyapaṭiggahaṇasaraṇagamanaupajjhāyaggahaṇakammavācānissayadhamme pucchiyamāno. Etamatthaṃ ārocesīti etaṃ sayaṃ pabbajitabhāvaṃ ādito paṭṭhāya ācikkhi.
此处的“贼住者比丘”中,贼住者有三种:相贼、共住贼、双贼。其中,有人自行出家后去往寺院,不计算比丘的戒腊,不接受按僧腊排次第的礼拜,不以座位推辞,不参与布萨、自恣等集体行事。此人只是偷取了形相,故称为相贼。显示巴利原文
Theyyasaṃvāsako bhikkhaveti ettha tayo theyyasaṃvāsakā – liṅgatthenako, saṃvāsatthenako, ubhayatthenakoti. Tattha yo sayaṃ pabbajitvā vihāraṃ gantvā na bhikkhuvassāni gaṇeti, na yathāvuḍḍhaṃ vandanaṃ sādiyati, na āsanena paṭibāhati, na uposathapavāraṇādīsu sandissati, ayaṃ liṅgamattasseva thenitattā liṅgatthenako nāma.
另有一类,有人虽是被比丘们剃度出家的沙弥,却前往外地,以妄语声称“我戒腊十岁”或“我戒腊二十岁”,据此计算比丘戒腊,接受按僧腊排次第的礼拜,以座位推辞,参与布萨、自恣等集体行事。此人只是偷取了共住,故称为共住贼。因为计算戒腊等种种行为表现,在此处都应理解为“共住”。即使舍戒之后,若还有人以为“无人知晓”而如此行事,道理也是一样的。显示巴利原文
Yo pana bhikkhūhi pabbājito sāmaṇero samānopi videsaṃ gantvā ‘‘ahaṃ dasavasso vā vīsativasso vā’’ti musā vatvā bhikkhuvassāni gaṇeti, yathāvuḍḍhaṃ vandanaṃ sādiyati, āsanena paṭibāhati, uposathapavāraṇādīsu sandissati, ayaṃ saṃvāsamattasseva thenitattā saṃvāsatthenako nāma. Bhikkhuvassagaṇanādiko hi sabbopi kiriyabhedo imasmiṃ atthe ‘‘saṃvāso’’ti veditabbo. Sikkhaṃ paccakkhāya ‘‘na maṃ koci jānātī’’ti evaṃ paṭipajjantepi eseva nayo.
再有一类,有人自行出家后去往寺院,计算比丘戒腊,接受按僧腊排次第的礼拜,以座位推辞,参与布萨、自恣等集体行事。此人既偷取了形相,又偷取了共住,故称为双贼。这三种贼住者中,未受具足戒者不应授予具足戒,已受具足戒者应当灭摈,即使以后再求出家,也不应允许其出家。显示巴利原文
Yo pana sayaṃ pabbajitvā vihāraṃ gantvā bhikkhuvassāni gaṇeti, yathāvuḍḍhaṃ vandanaṃ sādiyati, āsanena paṭibāhati, uposathapavāraṇādīsu sandissati, ayaṃ liṅgassa ceva saṃvāsassa ca thenitattā ubhayatthenako nāma. Ayaṃ tividhopi theyyasaṃvāsako anupasampanno na upasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo, puna pabbajjaṃ yācantopi na pabbājetabbo.
此处,为避免混淆,应知如下杂论:显示巴利原文
Ettha ca asammohatthaṃ idaṃ pakiṇṇakaṃ veditabbaṃ –
或因国王、饥馑、险路、疾病、怨敌的怖畏,
或有人为获取衣服,于此取相。
显示巴利原文 ‘‘Rājadubbhikkhakantāra-rogaveribhayehi vā; Cīvarāharaṇatthaṃ vā, liṅgaṃ ādiyatīdha yo. Saṃvāsaṃ nādhivāseti, yāva so suddhamānaso; Theyyasaṃvāsako nāma, tāva esa na vuccatī’’ti.
于此,广释如下:此处有一人遭到国王的愤怒,他想“这样我就能平安了”,便自己取了出家相逃走。众人看见后禀告国王。国王说:“若是已经出家,便不能对他做什么了。”由此平息了对他的愤怒。他想:“国王带来的怖畏已平息”,未入僧团便以在家相前来,应准其出家。若他想:“依随教法我能维生,现在我要出家”,生起悚惧,便以此相而来,不受客比丘的义务,不论比丘问或不问,都如实说明自己后请求出家,应除去其相后准其出家。若他接受义务,表现出乐着出家,并实行前述一切计年等差别之规,则不应准其出家。显示巴利原文
Tatrāyaṃ vitthāranayo – idhekaccassa rājā kuddho hoti, so ‘‘evaṃ me sotthi bhavissatī’’ti sayameva liṅgaṃ gahetvā palāyati. Taṃ disvā rañño ārocenti. Rājā ‘‘sace pabbajito, na taṃ labbhā kiñci kātu’’nti tasmiṃ kodhaṃ paṭivineti, so ‘‘vūpasantaṃ me rājabhaya’’nti saṅghamajjhaṃ anosaritvāva gihiliṅgaṃ gahetvā āgato pabbājetabbo. Athāpi ‘‘sāsanaṃ nissāya mayā jīvitaṃ laddhaṃ, handa dāni ahaṃ pabbajāmī’’ti uppannasaṃvego teneva liṅgena āgantvā āgantukavattaṃ na sādiyati, bhikkhūhi puṭṭho vā apuṭṭho vā yathābhūtamattānaṃ āvikatvā pabbajjaṃ yācati, liṅgaṃ apanetvā pabbājetabbo. Sace pana vattaṃ sādiyati, pabbajitālayaṃ dasseti, sabbaṃ pubbe vuttaṃ vassagaṇanādibhedaṃ vidhiṃ paṭipajjati, ayaṃ na pabbājetabbo.
此处,另有一人于饥荒时无法存活,便自行取了出家相,靠食用一切外道的食物为生。饥荒过后,他未回到僧团中,便取了在家相回来。一切皆与前述相同。显示巴利原文
Idha panekacco dubbhikkhe jīvituṃ asakkonto sayameva liṅgaṃ gahetvā sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjanto dubbhikkhe vītivatte saṅghamajjhaṃ anosaritvāva gihiliṅgaṃ gahetvā āgatoti sabbaṃ purimasadisameva .
又有一人想要渡过大荒漠,而商队首领正带着出家人同行。他想:‘这位商队首领也会这样带我同行。’于是便自行取了出家相,与商队首领一同渡过荒漠。到达安稳之地后,他未回到僧团之中,便取了在家相回来。一切皆与前述相同。显示巴利原文
Aparo mahākantāraṃ nittharitukāmo hoti, satthavāho ca pabbajite gahetvā gacchati. So ‘‘evaṃ maṃ satthavāho gahetvā gamissatī’’ti sayameva liṅgaṃ gahetvā satthavāhena saddhiṃ kantāraṃ nittharitvā khemantaṃ patvā saṅghamajjhaṃ anosaritvāva gihiliṅgaṃ gahetvā āgatoti sabbaṃ purimasadisameva.
又有一人,当疾病恐慌生起时,无法存活,便自行取了出家相,靠食用一切外道信徒的食物维生。待恐慌平息后,他未回到僧团中,便取了在家相回来。一切皆与前述相同。显示巴利原文
Aparo rogabhaye uppanne jīvituṃ asakkonto sayameva liṅgaṃ gahetvā sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjanto rogabhaye vūpasante saṅghamajjhaṃ anosaritvāva gihiliṅgaṃ gahetvā āgatoti sabbaṃ purimasadisameva.
另有一人,有仇敌心怀愤怒,欲杀之而后快,四处搜寻。他心想:‘如此我可得平安’,便自行取了出家相逃走。仇敌寻找他时,听说‘他已出家逃走’,心想:‘既然他已出家,便不能对他做什么了’,于是平息了对他的愤怒。他心想:‘来自仇敌的怖畏已平息’,便未返回僧团,直接以在家相回来。其余一切皆如前述。显示巴利原文
Aparassa eko veriko kuddho hoti, ghātetukāmo naṃ vicarati, so ‘‘evaṃ me sotthi bhavissatī’’ti sayameva liṅgaṃ gahetvā palāyati. Veriko ‘‘kuhiṃ so’’ti pariyesanto ‘‘pabbajitvā palāto’’ti sutvā ‘‘sace pabbajito, na taṃ labbhā kiñci kātu’’nti tasmiṃ kodhaṃ paṭivineti. So ‘‘vūpasantaṃ me veribhaya’’nti saṅghamajjhaṃ anosaritvāva gihiliṅgaṃ gahetvā āgatoti sabbaṃ purimasadisameva.
另有一人,前往亲戚家,舍戒还俗后心想:‘这些袈裟留在这里会毁坏。若我拿着它们回寺院,途中会被人当作盗贼抓起来。不如我将它们当作随身衣物穿着回去。’于是,为了携带袈裟,他身穿袈裟前往寺院。沙弥和年少比丘们远远看见他走来,便迎上前行礼问讯。他不接受,如实表明自己的在家身份。若比丘们说:‘现在我们不会放过你’,想强行让他出家,则应让他脱去袈裟后,再为他出家。然而,若他心想:‘他们不知道我已还俗’,便自称仍是比丘,并如前面所说的计年等方式行事,则此人不可出家。显示巴利原文
Aparo ñātikulaṃ gantvā sikkhaṃ paccakkhāya gihi hutvā ‘‘imāni cīvarāni idha vinassissanti, sacepi imāni gahetvā vihāraṃ gamissāmi, antarāmagge maṃ ‘coro’ti gahessanti, yaṃnūnāhaṃ kāyaparihāriyāni katvā gaccheyya’’nti cīvarāharaṇatthaṃ nivāsetvā ca pārupitvā ca vihāraṃ gacchati. Taṃ dūratova āgacchantaṃ disvā sāmaṇerā ca daharā ca abbhuggacchanti, vattaṃ dassenti. So na sādiyati, yathābhūtamattānaṃ āvikaroti. Sace bhikkhū ‘‘na dāni mayaṃ taṃ muñcissāmā’’ti balakkārena pabbājetukāmā honti, kāsāyāni apanetvā puna pabbājetabbo. Sace pana ‘‘nayime mama hīnāyāvattabhāvaṃ jānantī’’ti taṃyeva bhikkhubhāvaṃ paṭijānitvā sabbaṃ pubbe vuttaṃ vassagaṇanādibhedaṃ vidhiṃ paṭipajjati, ayaṃ na pabbājetabbo.
又有一大沙弥,前往亲戚家,还俗后因从事劳作而疲惫不堪,又心想:‘如今我还是做沙门吧,长老也不知道我还俗的事。’便取了原来的衣钵回到寺院,也不向比丘们说明此事,自称是沙弥。此人即是贼住者,不得出家。如果他在取相时心想:‘我不告诉任何人’,即便后来到寺院后说了,仅凭取相时的心态便已是贼住者。如果他在取相时心想:‘到了寺院我会说明’,然而到了寺院,当被问:‘贤友,你去哪里了?’时,他想:‘现在他们不知道我’,便欺诳不说明,就在放下负担的同时,此人也成贼住者。然而,如果他在取相时心想:‘我会说明’,到了寺院后也确实说明了,此人则可再度出家。显示巴利原文
Aparo mahāsāmaṇero ñātikulaṃ gantvā uppabbajitvā kammantānuṭṭhānena ubbāḷho hutvā puna ‘‘dāni ahaṃ samaṇova bhavissāmi, theropi me uppabbajitabhāvaṃ na jānātī’’ti tadeva pattacīvaraṃ ādāya vihāraṃ āgacchati, nāpi tamatthaṃ bhikkhūnaṃ āroceti, sāmaṇerabhāvaṃ paṭijānāti, ayaṃ theyyasaṃvāsakoyeva pabbajjaṃ na labhati. Sacepissa liṅgaggahaṇakāle evaṃ hoti, ‘‘nāhaṃ kassaci ārocessāmī’’ti vihārañca gato āroceti, gahaṇeneva theyyasaṃvāsako. Athāpissa ‘‘gahaṇakāle ācikkhissāmī’’ti cittaṃ uppannaṃ hoti, vihārañca gantvā ‘‘kuhiṃ tvaṃ āvuso gato’’ti vutto ‘‘na dāni maṃ ime jānantī’’ti vañcetvā nācikkhati, ‘‘nācikkhissāmī’’ti saha dhuranikkhepena ayampi theyyasaṃvāsakova. Sace panassa gahaṇakālepi ‘‘ācikkhissāmī’’ti cittaṃ uppannaṃ hoti, vihāraṃ gantvāpi ācikkhati, ayaṃ puna pabbajjaṃ labhati.
又有一年少沙弥,或虽年长但愚钝者,他如前述方式还俗之后,不愿在家从事放牛等活计。亲属们便仍将那套袈裟为他披上,把钵或碗塞到他手中,说:‘去吧,还是去做沙门吧!’便将他逐出家门。他前往寺院,比丘们既不识得‘此人已还俗又自行出家’,他本人亦不知‘如此出家者名为贼住者’。若于他戒腊满时为他授具足戒,则成为善受具足者。然而,若在未受具足戒时,他听闻正在进行的律藏裁决中说:‘如此出家者名为贼住者’,他应对比丘们说:‘我作了此事’,如此则可再出家。若他想‘如今无人知晓’而隐瞒不说,则在放弃承当的当下即成为贼住者。显示巴利原文
Aparo daharasāmaṇero mahanto vā pana abyatto, so purimanayeneva uppabbajitvā ghare vacchakarakkhaṇādīni kammāni kātuṃ na icchati, tamenaṃ ñātakā tāniyeva kāsāyāni acchādetvā thālakaṃ vā pattaṃ vā hatthe datvā ‘‘gaccha samaṇova hohī’’ti gharā nīharanti. So vihāraṃ gacchati, neva naṃ bhikkhū jānanti ‘‘ayaṃ uppabbajitvā puna sayameva pabbajito’’ti, nāpi sayaṃ jānāti, ‘‘yo evaṃ pabbajati, so theyyasaṃvāsako nāma hotī’’ti. Sace taṃ paripuṇṇavassaṃ upasampādenti, sūpasampanno. Sace pana anupasampannakāleyeva vinayavinicchaye vattamāne suṇāti, ‘‘yo evaṃ pabbajati, so theyyasaṃvāsako nāma hotī’’ti. Tena ‘‘mayā evaṃ kata’’nti bhikkhūnaṃ ācikkhitabbaṃ, evaṃ puna pabbajjaṃ labhati. Sace ‘‘na dāni maṃ koci jānātī’’ti nāroceti, dhuraṃ nikkhittamatte theyyasaṃvāsako.
有比丘舍弃学处后,未脱去出家相,无论是否行了恶行,之后又遵循如前所述的计年等分别方式而行,此人是贼住者。若未舍弃学处,保持出家相而行了淫法,之后又依计年等分别方式而行者,则不是贼住者,仅得再出家。然而,在《暗夜注》中说此人是贼住者,此说不足取。显示巴利原文
Bhikkhu sikkhaṃ paccakkhāya liṅgaṃ anapanetvā dussīlakammaṃ katvā vā akatvā vā puna sabbaṃ pubbe vuttaṃ vassagaṇanādibhedaṃ vidhiṃ paṭipajjati, theyyasaṃvāsako hoti. Sikkhaṃ appaccakkhāya saliṅge ṭhito methunaṃ paṭisevitvā vassagaṇanādibhedaṃ vidhiṃ āpajjanto theyyasaṃvāsako na hoti, pabbajjāmattaṃ labhati. Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana eso theyyasaṃvāsakoti vuttaṃ, taṃ na gahetabbaṃ.
有一比丘,虽尚存对袈裟的热忱,却换上白衣行了淫法,之后又穿上袈裟,依计年等分别方式行一切事,此人亦非贼住者,仅得再出家。然而,若他放弃了对袈裟的承当,换上白衣行了淫法,之后又穿上袈裟,依计年等分别方式行一切事,则成为贼住者。显示巴利原文
Eko bhikkhu kāsāye saussāhova odātaṃ nivāsetvā methunaṃ paṭisevitvā puna kāsāyāni nivāsetvā vassagaṇanādibhedaṃ sabbaṃ vidhiṃ āpajjati, ayampi theyyasaṃvāsako na hoti, pabbajjāmattaṃ labhati. Sace pana kāsāye dhuraṃ nikkhipitvā odātaṃ nivāsetvā methunaṃ paṭisevitvā puna kāsāyāni nivāsetvā vassagaṇanādibhedaṃ sabbaṃ vidhiṃ āpajjati, theyyasaṃvāsako hoti.
沙弥若保持出家相,即使违犯行淫等非沙门法,亦不构成贼住。即使身着袈裟时仍怀热忱,脱去袈裟行淫欲法,随后又穿上袈裟,亦非贼住。然而,若对袈裟放下负担,裸体或着白衣,以行淫等成为非沙门后,再重新穿上袈裟,即成贼住。即便他期待还俗,将袈裟折叠,或以其他方式着在家下衣,为试探“在家相适合我吗?不适合吗?”,此时仍属守护。但若认可“适合”后,再度接受出家相,则成贼住。穿着白衣进行试探和认可,其理亦同。显示巴利原文
Sāmaṇero saliṅge ṭhito methunādiassamaṇakaraṇadhammaṃ āpajjitvāpi theyyasaṃvāsako na hoti. Sacepi kāsāye saussāhova kāsāyāni apanetvā methunaṃ paṭisevitvā puna kāsāyāni nivāseti, neva theyyasaṃvāsako hoti. Sace pana kāsāye dhuraṃ nikkhipitvā naggo vā odātanivattho vā methunasevanādīhi assamaṇo hutvā kāsāyaṃ nivāseti, theyyasaṃvāsako hoti. Sacepi gihibhāvaṃ patthayamāno kāsāvaṃ ovaṭṭikaṃ vā katvā aññena vā ākārena gihinivāsanena nivāseti ‘‘sobhati nu kho me gihiliṅgaṃ, na sobhatī’’ti vīmaṃsanatthaṃ, rakkhati tāva. ‘‘Sobhatī’’ti sampaṭicchitvā pana puna liṅgaṃ sādiyanto theyyasaṃvāsako hoti. Odātaṃ nivāsetvā vīmaṃsanasampaṭicchanesupi eseva nayo.
然而,若在已着袈裟之上再披白衣,进行试探或认可,仍属守护。比丘尼的道理亦同。若她期望还俗,将袈裟作在家下衣穿着,为试探“在家相于我是否合适?不合适?”,此时尚属守护。若认可“合适”,便失守护。身着白衣进行试探或认可,其理亦同。总之,只要在已着袈裟之上再披白衣,无论试探或认可,都仍属守护。显示巴利原文
Sace pana nivatthakāsāyassa upari odātaṃ nivāsetvā vīmaṃsati vā sampaṭicchati vā, rakkhatiyeva. Bhikkhuniyāpi eseva nayo. Sāpi hi gihibhāvaṃ patthayamānā sace kāsāyaṃ gihinivāsanaṃ nivāseti, ‘‘sobhati nu kho me gihiliṅgaṃ, na sobhatī’’ti vīmaṃsanatthaṃ, rakkhati tāva. Sace ‘‘sobhatī’’ti sampaṭicchati, na rakkhati. Odātaṃ nivāsetvā vīmaṃsanasampaṭicchanesupi eseva nayo. Nivatthakāsāyassa pana upari odātaṃ nivāsetvā vīmaṃsatu vā sampaṭicchatu vā, rakkhatiyeva.
若有年长出家者,不计戒腊,不依律制,从一旁上前,于大箱等处,趁勺中饭团舀起时,伸钵接取,如鹰攫肉块般,取之即去,此非贼住者。然而,若计比丘戒腊而取食,即为贼住者。显示巴利原文
Sace koci vuḍḍhapabbajito vassāni agaṇetvā pāḷiyampi aṭṭhatvā ekapassenāgantvā mahāpeḷādīsu kaṭacchunā ukkhitte bhattapiṇḍe pattaṃ upanāmetvā seno viya maṃsapesiṃ gahetvā gacchati, theyyasaṃvāsako na hoti. Bhikkhuvassāni pana gaṇetvā gaṇhanto theyyasaṃvāsako hoti.
若自身本是沙弥,在沙弥序列中虚报戒腊而取,不算贼住者。若比丘在比丘序列中虚报戒腊而取,应按物品价值加以处罚。显示巴利原文
Sayaṃ sāmaṇerova sāmaṇerapaṭipāṭiyā kūṭavassāni gaṇetvā gaṇhanto theyyasaṃvāsako na hoti. Bhikkhu bhikkhupaṭipāṭiyā kūṭavassāni gaṇetvā gaṇhanto bhaṇḍagghena kāretabboti.
外道离去者解说显示巴利原文
Titthiyapakkantakakathā
此处,“外道离去者比丘”是指已离去、已进入外道中者,称外道离去者。他不仅不应受具足戒,也不应出家。于此有如是抉择:已受具足戒的比丘,心想“我要成为外道”,带着自身的比丘标帜前往他们的住处,每一步皆犯恶作。一旦接受他们的标帜,即成为外道离去者。若自己心想“我要成为外道”而披上拘舍草衣等,也同样成为外道离去者。然而,若有人裸体沐浴时,观察自身后心想“我的邪命外道形相好看,我要成为邪命外道”,不取袈裟而裸体前往邪命外道的住处,每一步皆犯恶作。但若他在中途生起惭耻心,忏悔恶作罪后便得脱免。即使到了他们的住处,或受他们教诫,或自己心想“这些人的出家太苦了”而折返,也得脱免。显示巴利原文
Titthiyapakkantakobhikkhaveti ettha pana titthiyesu pakkanto paviṭṭhoti titthiyapakkantako. So na kevalaṃ na upasampādetabbo, atha kho na pabbājetabbopi. Tatrāyaṃ vinicchayo – upasampanno bhikkhu titthiyo bhavissāmīti saliṅgeneva tesaṃ upassayaṃ gacchati, padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Tesaṃ liṅge ādinnamatte titthiyapakkantako hoti. Yopi sayameva ‘‘titthiyo bhavissāmī’’ti kusacīrādīni nivāseti, titthiyapakkantako hotiyeva. Yo pana naggo nhāyanto attānaṃ oloketvā ‘‘sobhati me ājīvakabhāvo, ājīvako bhavissāmī’’ti kāsāyāni anādāya naggova ājīvakānaṃ upassayaṃ gacchati, padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Sace panassa antarāmagge hirottappaṃ uppajjati, dukkaṭāni desetvā muccati. Tesaṃ upassayaṃ gantvāpi tehi vā ovadito attanā vā ‘‘imesaṃ pabbajjā atidukkhā’’ti nivattantopi muccatiyeva.
然而,若被问及“你们的出家有何殊胜?”而答以“剃除须发等”,并令人拔除一根或多根须发,或行蹲踞勤修等仪轨,或穿上孔雀羽毛等,执取他们的标帜,或生起“此出家最为殊胜”的最胜想,则不得脱免,成为外道离去者。但若为了观察“外道的出家于我是否相宜,或不相宜?”而披上拘舍草衣等,或结发髻,或持担杖,只要尚未接受,他对佛法的信心仍守护着他;一旦接受,即成为外道离去者。然而,穿着割截衣者披上拘舍草衣等,或因王难等而执取外道标帜者,由于并无归信,不成为外道离去者。显示巴利原文
Sace pana ‘‘kiṃ tumhākaṃ pabbajjāya ukkaṭṭha’’nti pucchitvā ‘‘kesamassuluñcanādīnī’’ti vutto ekakesampi luñcāpeti, ukkuṭikappadhānādīni vā vattāni ādiyati, morapiñchādīni vā nivāseti, tesaṃ liṅgaṃ gaṇhāti, ‘‘ayaṃ pabbajjā seṭṭhā’’ti seṭṭhabhāvaṃ vā upagacchati, na muccati, titthiyapakkantako hoti. Sace pana ‘‘sobhati nu kho me titthiyapabbajjā, nanu kho sobhatī’’ti vīmaṃsanatthaṃ kusacīrādīni vā nivāseti, jaṭaṃ vā bandhati, khārikājaṃ vā ādiyati, yāva na sampaṭicchati, tāva naṃ laddhi rakkhati, sampaṭicchitamatte titthiyapakkantako hoti. Acchinnacīvaro pana kusacīrādīni nivāsento rājabhayādīhi vā titthiyaliṅgaṃ gaṇhanto laddhiyā abhāvena neva titthiyapakkantako hoti.
此处所说“外道离去者”,是针对已受具足戒的比丘而言。因此,沙弥即使以沙门形相投向外道处所,仍可再得出家与受具足戒,这在《库伦底亚》中有说。而前文所说的“贼住者”,是就未受具足戒者而言;因此,已受具足戒者即使虚报戒腊,也不会成为非沙门。即便犯了波罗夷,却仍保持沙门形相与精进,计算比丘戒腊等,也不成为贼住者。显示巴利原文
Ayañca titthiyapakkantako nāma upasampannabhikkhunā kathito, tasmā sāmaṇero saliṅgena titthāyatanaṃ gatopi puna pabbajjañca upasampadañca labhatīti kurundiyaṃ vuttaṃ. Purimo pana theyyasaṃvāsako anupasampannena kathito; tasmā upasampanno kūṭavassaṃ gaṇentopi assamaṇo na hoti. Liṅge saussāho pārājikaṃ āpajjitvā bhikkhuvassādīni gaṇentopi theyyasaṃvāsako na hotīti.
畜生趣事解说显示巴利原文
Tiracchānagatavatthukathā
111 “厌患那伽之生”:在此,尽管他在那一生中由于善的果报而享受类似天界的权威与成就,然而,因为他是由不善果报结生,在与同类行淫及放逸沉睡时,那伽之身便会显现,成为水中游行、食蛙之身,所以他厌患于那伽之生。“羞惭”即羞愧。“厌恶”即厌恶自体。“于彼比丘出离时”:即在那位比丘出离之时;或者,意指那位比丘的出离。“放逸而沉睡”:当那位比丘尚未出离时,因害怕泄漏而行不放逸与正念,仅以猿猴之眠而睡;待比丘出离后,他便放下正念,放逸无顾忌地陷入沉睡。“发出泄漏声”:指因恐惧而舍弃沙门想,发出怪异的大声。显示巴利原文
111.Nāgayoniyāaṭṭīyatīti ettha kiñcāpi so pavattiyaṃ kusalavipākena devasampattisadisaṃ issariyasampattiṃ anubhoti, akusalavipākapaṭisandhikassa pana tassa sajātiyā methunapaṭisevane ca vissaṭṭhaniddokkamane ca nāgasarīraṃ pātubhavati udakasañcārikaṃ maṇḍūkabhakkhaṃ, tasmā so tāya nāgayoniyā aṭṭīyati. Harāyatīti lajjati. Jigucchatīti attabhāvaṃ jigucchati. Tassa bhikkhuno nikkhanteti tasmiṃ bhikkhusmiṃ nikkhante. Atha vā tassa bhikkhuno nikkhamaneti attho. Vissaṭṭho niddaṃ okkamīti tasmiṃ anikkhante vissarabhayena satiṃ avissajjitvā kapimiddhavaseneva niddāyanto nikkhante satiṃ vissajjitvā vissaṭṭho nirāsaṅko mahāniddaṃ paṭipajji. Vissaramakāsīti bhayavasena samaṇasaññaṃ pahāya virūpaṃ mahāsaddamakāsi.
“你们实是”:即“你们实是”,省略了“阿”音而说出。你们这些那伽,因不能证得禅那、观、道、果,在此法、律中是不增长法者,不能成为增长法者——这是此处的略义。“与同类”:即与雌性那伽。然而,若与人类女性等其他种类行淫,则如天子一般。在此,依于生存中屡屡显现自体的情况而说“二种缘”。而那伽在五个时刻显现自体:结生时、蜕皮时、与同类行淫时、放逸沉睡时、死时。显示巴利原文
Tumhe khotthāti tumhe kho attha; akārassa lopaṃ katvā vuttaṃ. Tumhe kho nāgā jhānavipassanāmaggaphalānaṃ abhabbattā imasmiṃ dhammavinaye aviruḷhidhammā attha, viruḷhidhammā na bhavathāti ayamettha saṅkhepattho. Sajātiyāti nāgiyā eva. Yadā pana manussitthiādibhedāya aññajātiyā paṭisevati, tadā devaputto viya hoti. Ettha ca pavattiyaṃ abhiṇhaṃ sabhāvapātukammadassanavasena ‘‘dve paccayā’’ti vuttaṃ. Nāgassa pana pañcasu kālesu sabhāvapātukammaṃ hoti – paṭisandhikāle, tacajahanakāle, sajātiyā methunakāle, vissaṭṭhaniddokkamanakāle, cutikāleti.
“诸比丘,畜生趣者”:此处,无论那伽,或是金翅鸟青年等任何一种,乃至帝释天王在内,凡属非人种类,在此义中都应理解为“畜生趣者”。此人既不应受具足戒,也不得出家;若已受具足戒,也应灭摈。显示巴利原文
Tiracchānagato bhikkhaveti ettha nāgo vā hotu supaṇṇamāṇavakādīnaṃ vā aññataro, antamaso sakkaṃ devarājānaṃ upādāya yo koci amanussajātiyo, sabbova imasmiṃ atthe tiracchānagatoti veditabbo. So neva upasampādetabbo, na pabbājetabbo, upasampannopi nāsetabboti.
杀母等事解说显示巴利原文
Mātughātakādivatthukathā
112 在杀母者等事中——“令其离开”,意为令其出走、离去、驱逐。“诸比丘,杀母者”一句:若有人身为人类,以人类女性为生母,故意夺其生命者,此人即因无间杀母业而成为“杀母者”,其出家与受具足戒皆被遮止。然而,若所杀害的是虽为人类女性、但非生母的养母、大母或小母,或是虽为生母但非人类女性,则其出家不被遮止,且不构成无间业。若自己身为畜生,杀害了身为人类的母亲,亦不构成无间业,但因属畜生道,其出家被遮止。其余内容浅显易明。对“杀父者”亦同此理。即使他是妓女子,不知“这是我的父亲”,若杀害了那个因与之结合而令他出生的人,他仍被计为“杀父者”,并触犯无间业。显示巴利原文
112. Mātughātakādivatthūsu – nikkhantiṃ kareyyanti nikkhamanaṃ niggamanaṃ apavāhanaṃ kareyyanti attho. Mātughātako bhikkhaveti ettha yena manussitthibhūtā janikā mātā sayampi manussajātikeneva satā sañcicca jīvitā voropitā, ayaṃ ānantariyena mātughātakakammena mātughātako, etassa pabbajjā ca upasampadā ca paṭikkhittā. Yena pana manussitthibhūtāpi ajanikā posāvanikā mātā vā mahāmātā vā cūḷamātā vā janikāpi vā na manussitthibhūtā mātā ghātitā, tassa pabbajjā na vāritā, na ca ānantariko hoti. Yena sayaṃ tiracchānabhūtena manussitthibhūtā mātā ghātitā, sopi ānantariko na hoti, tiracchānagatattā panassa pabbajjā paṭikkhittā. Sesaṃ uttānameva. Pitughātakepi eseva nayo. Sacepi hi vesiyā putto hoti, ‘‘ayaṃ me pitā’’ti na jānāti, yassa sambhavena nibbatto, so ce anena ghātito, pitughātakotveva saṅkhyaṃ gacchati, ānantariyañca phusati.
114 “杀阿拉汉者”也应依人类阿拉汉来理解。因为,对于人类出身者,即便是一位未出家的、已断尽烦恼的童男或童女,若故意夺其生命,即成为杀阿拉汉者,并触犯无间业,其出家亦被遮止。然而,若杀害了非人出身的阿拉汉,或杀害了人类出身的其余圣者,则不构成无间业,其出家也不被遮止,但此业为重业。畜生即使杀害了人类阿拉汉,也不构成无间业,但此业为重业——这是此处的判定。“他们被带去杀害”:是说他们被带往杀害的目的,被带去杀死。至于在圣典中所说的“sacā ca mayaṃ”,其义即为“sace mayaṃ”(如果我们)。因为在此处,当应说“sace”时,却用了“sacā ca”这一不变词。或者,读作“sace ca”才是正确的。其中,“sace”是表假设的不变词,“ca”仅用于填充语句。也有读作“sacajja mayaṃ”的,其义为“sace ajja mayaṃ”(如果我们今天)。显示巴利原文
114. Arahantaghātakopi manussaarahantavaseneva veditabbo. Manussajātiyañhi antamaso apabbajitampi khīṇāsavaṃ dārakaṃ dārikaṃ vā sañcicca jīvitā voropento arahantaghātakova hoti, ānantariyañca phusati, pabbajjā cassa vāritā. Amanussajātikaṃ pana arahantaṃ manussajātikaṃ vā avasesaṃ ariyapuggalaṃ ghātetvā ānantariyo na hoti, pabbajjāpissa na vāritā, kammaṃ pana balavaṃ hoti. Tiracchāno manussaarahantampi ghātetvā ānantariyo na hoti, kammaṃ pana bhāriyanti ayamettha vinicchayo. Te vadhāya onīyantīti vadhatthāya onīyanti, māretuṃ nīyantīti attho. Yaṃ pana pāḷiyaṃ ‘‘sacā ca maya’’nti vuttaṃ, tassa sace mayanti ayamevattho. ‘‘Sace’’ti hi vattabbe ettha ‘‘sacā ca’’ iti ayaṃ nipāto vutto. ‘‘Sace ca’’ icceva vā pāṭho. Tattha saceti sambhāvanatthe nipāto; ca iti padapūraṇamatte. ‘‘Sacajja maya’’ntipi pāṭho. Tassa sace ajja mayanti attho.
115 在“诸比丘,污比丘尼者”这一句中,凡于三道中的某一道,玷污了本性清净的比丘尼者,此人即名为“污比丘尼者”。其出家与受具足戒皆被禁止。然而,若仅以身触而坏其戒德,则此人出家与受具足戒不被禁止。若以强力迫其穿上白衣,并在她不愿时玷污,此人仍是污比丘尼者。但若以强力迫其穿上白衣后,在她愿意时玷污,则此人不是污比丘尼者。何以故?当她同意处于在家状态的那一刻起,即已不是比丘尼了。然而,若在之后玷污一位已一度毁坏戒律的比丘尼,或对在学尼、沙弥尼作不净行,则此人既非污比丘尼者,其出家与受具足戒亦不禁止。显示巴利原文
115.Bhikkhunidūsako bhikkhaveti ettha yo pakatattaṃ bhikkhuniṃ tiṇṇaṃ maggānaṃ aññatarasmiṃ dūseti, ayaṃ bhikkhunidūsako nāma. Etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā. Yo pana kāyasaṃsaggena sīlavināsaṃ pāpeti, tassa pabbajjā ca upasampadā ca na vāritā. Balakkārena odātavatthavasanaṃ katvā anicchamānaṃyeva dūsentopi bhikkhunidūsakoyeva. Balakkārena pana odātavatthavasanaṃ katvā icchamānaṃ dūsento bhikkhunidūsako na hoti. Kasmā? Yasmā gihibhāve sampaṭicchitamatteyeva sā abhikkhunī hoti. Sakiṃ sīlavipannaṃ pana pacchā dūsento sikkhamānāsāmaṇerīsu ca vippaṭipajjanto neva bhikkhunidūsako hoti, pabbajjampi upasampadampi labhati.
在“诸比丘,破僧者”这一句中,凡如提婆达多那样,将法说为非法、将律说为非律,并以四种僧羯磨中的某一种方式分裂僧团者,此人即名为“破僧者”。其出家与受具足戒皆被禁止。显示巴利原文
Saṅghabhedakobhikkhaveti ettha yo devadatto viya sāsanaṃ uddhammaṃ ubbinayaṃ katvā catunnaṃ kammānaṃ aññataravasena saṅghaṃ bhindati, ayaṃ saṅghabhedako nāma. Etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā.
在“诸比丘,出佛身血者”这一句中,凡如提婆达多那样,以恶心、杀心,在如来活着的身体上,即使只造成如蝇饮血般微少的血,此人即名为“出佛身血者”。其出家与受具足戒皆被禁止。然而,若如耆婆那样,为治病而用刀切开,取出腐肉与脓血,令其舒适,则此人能生起众多功德。显示巴利原文
Lohituppādako bhikkhaveti etthāpi yo devadatto viya duṭṭhacittena vadhakacittena tathāgatassa jīvamānakasarīre khuddakamakkhikāya pivanakamattampi lohitaṃ uppādeti, ayaṃ lohituppādako nāma. Etassa pabbajjā ca upasampadā ca vāritā. Yo pana rogavūpasamanatthaṃ jīvako viya satthena phāletvā pūtimaṃsañca lohitañca nīharitvā phāsuṃ karoti, bahuṃ so puññaṃ pasavatīti.
黄门事之解说显示巴利原文
Ubhatobyañjanakavatthukathā
116 所谓“诸比丘,黄门”者:因既有令女性根器生起之业,亦有令男性根器生起之业,此人即具备二根,故称黄门。“作”指以男性根器与女人行不净行。“令作”指教令他人于自己女性根器行不净行。此复有二种:女性黄门、男性黄门。显示巴利原文
116.Ubhatobyañjanako bhikkhaveti itthinimittuppādanakammato ca purisanimittuppādanakammato ca ubhato byañjanamassa atthīti ubhatobyañjanako. Karotīti purisanimittena itthīsu methunavītikkamaṃ karoti. Kārāpetīti paraṃ samādapetvā attano itthinimitte kārāpeti, so duvidho hoti – itthiubhatobyañjanako, purisaubhatobyañjanakoti.
其中,女性黄门之女性根器显露,男性根器隐藏;男性黄门之男性根器显露,女性根器隐藏。当女性黄门对女人作丈夫事时,其女性根器隐藏,男性根器显露。当男性黄门对男人作女人事时,其男性根器隐藏,女性根器显露。女性黄门自身能受孕,亦能令他人受孕;男性黄门自身不能受孕,却能令他人受孕,此即二者差别。于《库伦达》中说:“若结生时男性相续生,则女性根器生;若结生时女性相续生,则男性根器生。”对此详尽抉择次第,应于《法集论注·殊胜义论》中求之。然于此当知:此二种黄门,即不得出家,亦不得受具足戒。显示巴利原文
Tattha itthiubhatobyañjanakassa itthinimittaṃ pākaṭaṃ hoti, purisanimittaṃ paṭicchannaṃ. Purisaubhatobyañjanakassa purisanimittaṃ pākaṭaṃ, itthinimittaṃ paṭicchannaṃ. Itthiubhatobyañjanakassa itthīsu purisattaṃ karontassa itthinimittaṃ paṭicchannaṃ hoti, purisanimittaṃ pākaṭaṃ hoti. Purisaubhatobyañjanakassa purisānaṃ itthibhāvaṃ upagacchantassa purisanimittaṃ paṭicchannaṃ hoti, itthinimittaṃ pākaṭaṃ hoti. Itthiubhatobyañjanako sayañca gabbhaṃ gaṇhāti, parañca gaṇhāpeti. Purisaubhatobyañjanako pana sayaṃ na gaṇhāti, paraṃ gaṇhāpetīti, idametesaṃ nānākaraṇaṃ. Kurundiyaṃ pana vuttaṃ – ‘‘yadi paṭisandhiyaṃ purisaliṅgaṃ pavatte itthiliṅgaṃ nibbattati, yadi paṭisandhiyaṃ itthiliṅgaṃ pavatte purisaliṅgaṃ nibbattatī’’ti . Tattha vicāraṇakkamo vitthārato aṭṭhasāliniyā dhammasaṅgahaṭṭhakathāya veditabbo. Imassa pana duvidhassāpi ubhatobyañjanakassa neva pabbajjā atthi, na upasampadāti idamidha veditabbaṃ.
无依止师等事之解说显示巴利原文
Anupajjhāyakādivatthukathā
117 “那时”者,即世尊尚未制立学处之时。“无依止师”者,谓全未请得依止师、无所依止师。如此受具足戒者,于法、于利养俱不得摄受,唯退失而无增长。“诸比丘,不应使无依止师者受具足戒”:若未请依止师、无依止师者,不应与受具足戒。若与受,犯恶作。此为显明从学处制立之后,若与受戒则结此罪;然而其羯磨本身并不成就。有言“羯磨成就”者,此说不可取。于“由僧团”“由依止师”等诸句,乃至以“两性人依止师”为结尾之处,亦当依所说之理而作连结。显示巴利原文
117.Tenakho pana samayenāti yena samayena bhagavatā sikkhāpadaṃ apaññattaṃ hoti, tena samayena. Anupajjhāyakanti upajjhaṃ agāhāpetvā sabbena sabbaṃ upajjhāyavirahitaṃ. Evaṃ upasampannā neva dhammato na āmisato saṅgahaṃ labhanti, te parihāyantiyeva, na vaḍḍhanti. Na bhikkhave anupajjhāyakoti upajjhaṃ agāhāpetvā nirupajjhāyako na upasampādetabbo. Yo upasampādeyya āpatti dukkaṭassāti sikkhāpadapaññattito paṭṭhāya evaṃ upasampādentassa āpatti hoti; kammaṃ pana na kuppati. Keci kuppatīti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Saṅghena upajjhāyenātiādīsupi ubhatobyañjanakupajjhāyapariyosānesu eseva nayo.
无钵等事论显示巴利原文
Apattakādivatthukathā
118 于手中受食而行乞者,即为了在手中获得食物而行乞。正如外道那样,即名为邪命者的外道;他们将饭食与菜肴混合后置于手中而食。犯恶作罪:以此方式授具足戒者,即犯此罪,然而羯磨并不失效。无衣等事,道理亦然。显示巴利原文
118.Hatthesu piṇḍāya carantīti yo hatthesu piṇḍo labbhati, tadatthāya caranti. Seyyathāpi titthiyāti yathā ājīvakanāmakā titthiyā; sūpabyañjanehi missetvā hatthesu ṭhapitapiṇḍameva hi te bhuñjanti. Āpatti dukkaṭassāti evaṃ upasampādentasseva āpatti hoti, kammaṃ pana na kuppati. Acīvarakādivatthūsupi eseva nayo.
借来之物,即通过请求‘请借给我们,直到完成具足戒’而取来者;意为暂时使用。因此,若用这样的钵、或衣、或钵与衣为他人授具足戒者,即犯此罪,然而羯磨并不失效。因此,应以具足圆满的钵与衣来授具足戒。若他没有,而其戒师与依止师愿意给予,或者有其他比丘以无执着心舍出,则应给予堪作受持的钵与衣。然而,对于求受出家者,即使以借来的钵与衣,也可以为其剃度出家,如同以枯叶为钵那样;在类似情况下,以信任取用后为其出家,也是可行的。显示巴利原文
Yācitakenāti ‘‘yāva upasampadaṃ karoma, tāva dethā’’ti yācitvā gahitena; tāvakālikenāti attho. Īdisena hi pattena vā cīvarena vā pattacīvarena vā upasampādentasseva āpatti hoti, kammaṃ pana na kuppati, tasmā paripuṇṇapattacīvarova upasampādetabbo. Sace tassa natthi, ācariyupajjhāyā cassa dātukāmā honti, aññe vā bhikkhū nirapekkhehi nissajjitvā adhiṭṭhānupagaṃ pattacīvaraṃ dātabbaṃ. Pabbajjāpekkhaṃ pana paṇḍupalāsaṃ yācitakenāpi pattacīvarena pabbājetuṃ vaṭṭati, sabhāgaṭṭhāne vissāsena gahetvāpi pabbājetuṃ vaṭṭati.
然而,若他带来了未烧制的钵与堪作衣料的布,在钵被烧制、衣被作成的期间,可以给予住在寺中的他未经手触的团食,可以用钵进食,食前可以给予与沙弥份等同的食份。然而,卧坐处的分配、筹食、指定食、请食等则不适用。食后,与沙弥份等同的油、蜜、糖等药份则是可以的。若他生病,可以为他准备药物,如同对待沙弥一样,一切照料皆可。显示巴利原文
Sace pana apakkaṃ pattaṃ cīvarūpagāni ca vatthāni gahetvā āgato hoti, yāva patto paccati, cīvarāni ca kariyanti, tāva vihāre vasantassa anāmaṭṭhapiṇḍapātaṃ dātuṃ vaṭṭati, thālake bhuñjituṃ vaṭṭati, purebhattaṃ sāmaṇerabhāgasamako āmisabhāgo dātuṃ vaṭṭati. Senāsanaggāho pana salākabhattauddesabhattanimantanādīni ca na vaṭṭanti. Pacchābhattampi sāmaṇerabhāgasamo telamadhuphāṇitādibhesajjabhāgo vaṭṭati. Sace gilāno hoti, bhesajjamassa kātuṃ vaṭṭati, sāmaṇerassa viya ca sabbaṃ paṭijagganakammanti.
断手等事论显示巴利原文
Hatthacchinnādivatthukathā
119 关于断手等相——断手者,即于手掌、手腕或手肘等任一处,一手或两手被切断者。断脚者,即于脚尖、脚踝或小腿等任一处,一脚或两脚被切断者。断手脚者,即如前所述,于四肢中,两手两脚有二处、三处或全部被切断者。断耳者,即于耳根或耳垂处,一耳或两耳被切断者。然而,若其耳孔处裂开而能缝合,则可缝合其耳后为其出家。断鼻者,即于鼻梁、鼻尖或一侧鼻翼等任一处,鼻被切断者。然而,若其鼻尚能接合,则应使其愈合舒适后再为其出家。断耳鼻者,应依此两者综合了知。断指者,即不见指甲残余,一指或多指被切断者。然而,若仍有如丝缕般细微的指甲残余可见,则可为其出家。断拇指者,即于四拇指中,如前所说,于指节处一拇指或多拇指被切断者。断筋者,即名为‘筋’的大腱于前侧或后侧被切断者。但凡有一根被切断,便以脚尖行走、以脚跟行走,或不能稳固站立。显示巴利原文
119. Hatthacchinnādivatthūsu – hatthacchinnoti yassa hatthatale vā maṇibandhe vā kappare vā yattha katthaci eko vā dve vā hatthā chinnā honti. Pādacchinnoti yassa aggapāde vā gopphakesu vā jaṅghāya vā yattha katthaci eko vā dve vā pādā chinnā honti. Hatthapādacchinnoti yassa vuttappakāreneva catūsu hatthapādesu dve vā tayo vā sabbe vā hatthapādā chinnā honti. Kaṇṇacchinnoti yassa kaṇṇamūle vā kaṇṇasakkhalikāya vā eko vā dve vā kaṇṇā chinnā honti. Yassa pana kaṇṇāviddhe chijjanti, sakkā ca hoti saṅghāṭetuṃ, so kaṇṇaṃ saṅghāṭetvā pabbājetabbo. Nāsacchinnoti yassa ajapadake vā agge vā ekapuṭe vā yattha katthaci nāsā chinnā hoti. Yassa pana nāsikā sakkā hoti sandhetuṃ, so taṃ phāsukaṃ katvā pabbājetabbo. Kaṇṇanāsacchinno ubhayavasena veditabbo. Aṅgulicchinnoti yassa nakhasesaṃ adassetvā ekā vā bahū vā aṅguliyo chinnā honti. Yassa pana suttatantumattampi nakhasesaṃ paññāyati, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Aḷacchinnoti yassa catūsu aṅguṭṭhakesu aṅguliyaṃ vuttanayeneva eko vā bahū vā aṅguṭṭhakā chinnā honti. Kaṇḍaracchinnoti yassa kaṇḍaranāmakā mahānhārū purato vā pacchato vā chinnā honti; yesu ekassapi chinnattā aggapādena vā caṅkamati, mūlena vā caṅkamati, na vā pādaṃ patiṭṭhāpetuṃ sakkoti.
蹼手者,即手指如蝙蝠翼膜般相连者。欲为其出家者,应将其指间切开,除去所有间皮,使其舒适后为之出家。若有六指者,欲为其出家者,应将多余之指切除,使其舒适后为之出家。显示巴利原文
Phaṇahatthakoti yassa vaggulipakkhakā viya aṅguliyo sambaddhā honti; etaṃ pabbājetukāmena aṅgulantarikāyo phāletvā sabbaṃ antaracammaṃ apanetvā phāsukaṃ katvā pabbājetabbo. Yassapi cha aṅguliyo honti, taṃ pabbājetukāmena adhikaaṅguliṃ chinditvā phāsukaṃ katvā pabbājetabbo.
驼背者,即因胸部、背部或侧肋突出而身体佝偻者。然而,若其任何肢节只是略有弯曲,则可为其出家。唯有大丈夫才是梵天般正直之身,其余众生莫不微有弯曲。显示巴利原文
Khujjoti yo urassa vā piṭṭhiyā vā passassa vā nikkhantattā khujjasarīro. Yassa pana kiñci kiñci aṅgapaccaṅgaṃ īsakaṃ vaṅkaṃ, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Mahāpuriso eva hi brahmujjugatto, avaseso satto akhujjo nāma natthi.
侏儒,指小腿侏儒、腰部侏儒或两者兼具的侏儒。小腿侏儒者,自腰以下下身短小,上身圆满。腰部侏儒者,自腰以上上身短小,下身圆满。两者兼具之侏儒,上下身皆短小,因其短小,身体宛若精灵般圆胖,状如大瓮。此三种皆不得出家。显示巴利原文
Vāmanoti jaṅghavāmano vā kaṭivāmano vā ubhayavāmano vā. Jaṅghavāmanassa kaṭito paṭṭhāya heṭṭhimakāyo rasso hoti, uparimakāyo paripuṇṇo. Kaṭivāmanassa kaṭito paṭṭhāya uparimakāyo rasso hoti, heṭṭhimakāyo paripuṇṇo. Ubhayavāmanassa ubhopi kāyā rassā honti, yesaṃ rassattā bhūtānaṃ viya parivaṭumo mahākucchighaṭasadiso attabhāvo hoti, taṃ tividhampi pabbājetuṃ na vaṭṭati.
瘿病者,指颈部生有如瓮状瘤肿的人。这只是举例说明,实则无论身体何处有瘤肿,皆不得出家。此中的判定,应依“诸比丘,不得度罹患五种病者出家”等处所说的道理来了解。至于烙印者、鞭伤者、刺字者中应说之事,已于“诸比丘,不得度烙印者出家”等处说示。显示巴利原文
Galagaṇḍīti yassa kumbhaṇḍaṃ viya gale gaṇḍo hoti. Desanāmattameva cetaṃ, yasmiṃ kismiñci pana padese gaṇḍe sati na pabbājetabbo. Tattha vinicchayo – ‘‘na bhikkhave pañcahi ābādhehi phuṭṭho pabbājetabbo’’ti ettha vuttanayeneva veditabbo. Lakkhaṇāhatakasāhatalikhitakesu yaṃ vattabbaṃ, taṃ ‘‘na bhikkhave lakkhaṇāhato’’tiādīsu vuttameva.
“象足”指脚掌肥厚者。如果他的脚粗大、生有疙瘩且粗糙,则不应为他出家。如果尚未变得粗糙,可以通过包扎、放进水坑、填满水沙,使筋脉显现、小腿如同油筒,这样让它萎缩,便可将脚处理成这般之后为他出家。如果之后又再增长,即使是已受具足戒的人,也应当如此处理后,再为授具足戒。显示巴利原文
Sīpadīti bhārapādo vuccati. Yassa pādo thūlo hoti sañjātapiḷako kharo, so na pabbājetabbo. Yassa pana na tāva kharabhāvaṃ gaṇhāti, sakkā hoti upanāhaṃ bandhitvā udakaāvāṭe pavesetvā udakavālikāya pūretvā yathā sirā paññāyanti, jaṅghā ca telanāḷikā viya hoti, evaṃ milāpetuṃ sakkā, tassa pādaṃ īdisaṃ katvā taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Sace puna vaḍḍhati, upasampādentenāpi tathā katvāva upasampādetabbo.
“恶疾者”:因痔疮、瘘管、胆汁病、痰病、咳嗽、痨病等任一疾病而长期患病,无法治愈,令人厌恶、不悦意者——此人不应出家。显示巴利原文
Pāparogīti arisabhagandarapittasemhakāsasosādīsu yena kenaci rogena niccāturo atekiccharogo jeguccho amanāpo; ayaṃ na pabbājetabbo.
“污损僧众者”:因自身相貌丑陋而污损僧众。或过高,肚脐与人头顶齐平;或过矮,如同两侧侏儒之形;或过黑,如烧焦田地中的树桩;或过白,如用凝乳等擦拭后的光滑铜器之色;或过瘦,肌肉血液稀少,身体如骨、筋、皮所包;或过胖,肌肉沉重;或大腹便便,状如大鬼;或头过大,犹如头顶箩筐而立;或头过小,具有与身体不相称的极小头颅;或头如锤顶,形似棕榈果团;或头如峰顶,顶部向上渐细;或头如竹节,状似大竹节;或头如肘弯、头如崖坡,即头的四边中任一边倾斜;或头有疤、头腐烂、发如耳垢,头发被虫咬食,如田中稀疏的庄稼,此处彼处竖起;或头无毛、头发粗硬,如棕榈纤维;或因天生白发而头白,或头发自然铜色,如火烧之色;或头有旋,发旋如牛身旋毛般向上竖起;或眉毛与头发连成一片,额头如被网罩住。显示巴利原文
Parisadūsakoti yo attano virūpatāya parisaṃ dūseti; atidīgho vā hoti aññesaṃ sīsappamāṇanābhippadeso, atirasso vā ubhayavāmanabhūtarūpaṃ viya, atikāḷo vā jhāpitakhette khāṇuko viya, accodāto vā dadhitakkādīhi pamajjitamaṭṭhatambalohavaṇṇo, atikiso vā mandamaṃsalohito aṭṭhisirācammasarīro viya, atithūlo vā bhāriyamaṃso, mahodaro vā mahābhūtasadiso, atimahantasīso vā pacchiṃ sīse katvā ṭhito viya, atikhuddakasīso vā sarīrassa ananurūpena atikhuddakena sīsena samannāgato, kūṭakūṭasīso vā tālaphalapiṇḍisadisena sīsena samannāgato, sikharasīso vā uddhaṃ anupubbatanukena sīsena samannāgato, nāḷisīso vā mahāveḷupabbasadisena sīsena samannāgato, kappasīso vā pabbhārasīso vā catūsu passesu yena kenaci passena oṇatena sīsena samannāgato, vaṇasīso vā pūtisīso vā kaṇṇikakeso vā pāṇakehi khāyitakedāre sassasadisehi tahiṃ tahiṃ uṭṭhitehi kesehi samannāgato, nillomasīso vā thūlathaddhakeso vā tālahīrasadisehi kesehi samannāgato, jātipalitehi paṇḍarasīso vā pakatitambakeso vā ādittehi viya kesehi samannāgato, āvaṭṭasīso vā gunnaṃ sarīre āvaṭṭasadisehi uddhaggehi kesāvaṭṭehi samannāgato, sīsalomehi saddhiṃ ekābaddhabhamukalomo vā jālabaddhena viya nalāṭena samannāgato.
或眉毛相连、或眉毛无毛、或眉毛如猿;或眼过大、或眼过小,眼睛如水牛皮上用锥尖刺出的孔洞;或眼不对称,一只大、一只小;或眼轮不对称,一只向上、一只向下,眼轮如此不对称;或斜视、或深目,瞳孔如在深井中的水星;或突眼,瞳孔如螃蟹般突出;或耳如象,耳壳巨大;或耳如鼠、耳如蝙蝠,耳壳微小;或仅有耳孔,无耳壳而仅有耳孔;或无穿孔之耳,但若是希腊种族,则不属污损僧众者,因其天生如此;或耳有垢,耳常流脓;或耳有瘤,耳长肿块;或耳如槌,耳如牛乳桶口;或眼过红,但蜜黄色眼则可出家;或无睫毛眼、或流泪眼、或眼化脓,即患有眼炎之眼。显示巴利原文
Sambaddhabhamuko vā nillomabhamuko vā makkaṭabhamuko vā atimahantakkhi vā atikhuddakakkhi vā mahiṃsacamme vāsikoṇena paharitvā katachiddasadisehi akkhīhi samannāgato, visamakkhi vā ekena mahantena ekena khuddakena akkhinā samannāgato, visamacakkalo vā ekena uddhaṃ ekena adhoti evaṃ visamajātehi akkhicakkalehi samannāgato, kekaro vā gambhīrakkhi vā yassa gambhīre udapāne udakatārakā viya akkhitārakā paññāyanti; nikkhantakkhi vā yassa kakkaṭakasseva akkhitārakā nikkhantā honti; hatthikaṇṇo vā mahatīhi kaṇṇasakkhalikāhi samannāgato, mūsikakaṇṇo vā jaṭukakaṇṇo vā khuddikāhi kaṇṇasakkhalikāhi samannāgato, chiddamattakaṇṇo vā yassa vinā kaṇṇasakkhalikāhi kaṇṇachiddamattameva hoti; aviddhakaṇṇo vā yonakajātiko pana parisadūsako na hoti; sabhāvoyeva hi so tassa kaṇṇabhagandariko vā niccapūtinā kaṇṇena samannāgato, gaṇḍakaṇṇo vā sadāpaggharitapubbena kaṇṇena samannāgato, ṭaṅkitakaṇṇo vā gobhattanāḷikāya aggasadisehi kaṇṇehi samannāgato, atipiṅgalakkhi vā madhupiṅgalaṃ pana pabbājetuṃ vaṭṭati. Nippakhumakkhi vā assupaggharaṇakkhi vā pupphitakkhi vā akkhipākena samannāgatakkhi vā.
或鼻极大、或鼻极小、或鼻扁平、或鼻歪斜,鼻梁中段不立而偏于一侧;或鼻长,其鼻可被如鹦鹉喙般的舌头舔到;或鼻常流涕。显示巴利原文
Atimahantanāsiko vā atikhuddakanāsiko vā cipiṭanāsiko vā majjhe appatiṭṭhahitvā ekapasse ṭhitavaṅkanāsiko vā, dīghanāsiko vā sukatuṇḍasadisāya jivhāya lehituṃ sakkuṇeyyāya nāsikāya samannāgato, niccapaggharitasiṅghāṇikanāso vā.
或口大,其口形如蚱蜢、青蛙般巨大,口腔却小若葫芦;或口裂、或口歪;或唇大,双唇厚如臼沿;或唇薄,唇薄如鼓皮,不能覆齿;或下唇大、或上唇薄、或下唇薄、或上唇大;或唇缺;或口如羊、或口如烤、或嘴如贝,唇外白内极红;或口臭如尸。显示巴利原文
Mahāmukho vā yassa paṭaṅgamaṇḍūkasseva mukhanimittaṃyeva mahantaṃ hoti, mukhaṃ pana lābusadisaṃ atikhuddakaṃ, bhinnamukho vā vaṅkamukho vā mahāoṭṭho vā ukkhalimukhavaṭṭisadisehi oṭṭhehi samannāgato, tanukaoṭṭho vā bhericammasadisehi dante pidahituṃ asamatthehi oṭṭhehi samannāgato, mahādharoṭṭho vā tanukauttaroṭṭho vā tanukaadharoṭṭho vā mahāuttaroṭṭho vā oṭṭhachinnako vā eḷamukho vā uppakkamukho vā saṅkhatuṇḍako vā bahisetehi anto atirattehi oṭṭhehi samannāgato, duggandhakuṇapamukho vā.
或牙大,齿如骰子;或牙如阿修罗,齿向下或向上突出唇外。然而,若能用唇覆盖,仅在开口时显露、闭口时不现,则可予出家。或牙腐臭、或无牙;但若牙间有细牙,形如松鼠牙,则可予出家。显示巴利原文
Mahādanto vā aṭṭhakadantasadisehi dantehi samannāgato asuradanto vā heṭṭhā vā upari vā bahinikkhantadanto, yassa pana sakkā hoti oṭṭhehi pidahituṃ kathentasseva paññāyati no akathentassa, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Pūtidanto vā niddanto vā yassa pana dantantare kalandakadanto viya sukhumadanto hoti, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati.
或颚大,形如牛颚;或颚长、或颚扁,颚骨极短,如向内缩;或颚裂、或颚歪;或无胡须,面容如同比丘尼;或颈长,犹如鹤颈;或颈短,如向内缩;或颈裂;或肩峰塌陷;或无手、或独手、或手过短、或手过长;或胸裂、或背裂;或身患疥疮、瘙痒、癣疾,或身如蜥蜴,体肤如蜥蜴般脱落皮屑。凡此种种,皆是就丑陋形相而作的广说。然而,此处的判定方式,应依‘诸比丘,有五种病……’中所说的法门而了知。显示巴利原文
Mahāhanuko vā gohanusadisena hanunā samannāgato, dīghahanuko vā cipiṭahanuko vā antopaviṭṭhena viya atirassena hanukena samannāgato, bhinnahanuko vā vaṅkahanuko vā nimmassudāṭhiko vā bhikkhunisadisamukho dīghagalo vā bakagalasadisena galena samannāgato, rassagalo vā antopaviṭṭhena viya galena samannāgato, bhinnagalo vā bhaṭṭhaaṃsakūṭo vā ahattho vā ekahattho vā atirassahattho vā atidīghahattho vā bhinnauro vā bhinnapiṭṭhi vā kacchugatto vā kaṇḍugatto vā daddugatto vā godhāgatto vā, yassa godhāya viya gattato cuṇṇāni patanti, sabbañcetaṃ virūpakaraṇaṃ sandhāya vitthārikavasena vuttaṃ. Vinicchayo panettha ‘‘na bhikkhave pañcahi ābādhehī’’ti ettha vuttanayeneva veditabbo.
臀部塌陷、或臀部巨大、或臀肉异常高耸如同灶台顶部、或大腿粗壮、或膝内翻、或膝盖硕大、或膝盖相碰、或小腿修长、或小腿如棍棒、或体形畸形、或跛行、或小腿肚向上隆起——此分两种:或大腿肚向下垂坠,或大腿肚向上高耸;或小腿粗大、或小腿肚肥厚、或大脚、或大脚跟、或脚背高耸、或小腿从脚掌中间长出、或弯脚——此分两种:脚向内翻者与外翻者;或手指如瘤节、或手指如姜片、或黑甲、或指甲黑腐。所有这些人,都是众会之玷污。如此众会之玷污者,不应予以出家。显示巴利原文
Bhaṭṭhakaṭiko vā mahāānisado vā uddhanakūṭasadisehi ānisadamaṃsehi accuggatehi samannāgato, mahāūruko vā vātaṇḍiko vā mahājāṇuko vā saṅghaṭṭanajāṇuko vā dīghajaṅgho vā yaṭṭhisadisajaṅgho vikaṭo vā paṇho vā ubbaddhapiṇḍiko vā, so duvidho heṭṭhā oruḷhāhi vā upari āruḷhāhi vā mahatīhi jaṅghapiṇḍikāhi samannāgato, mahājaṅgho vā thūlajaṅghapiṇḍiko vā mahāpādo vā mahāpaṇhi vā piṭṭhikapādo vā pādavemajjhato uṭṭhitajaṅgho vaṅkapādo vā so duvidho – anto vā bahi vā parivattapādo gaṇṭhikaṅguli vā siṅgiveraphaṇasadisāhi aṅgulīhi samannāgato, andhanakho vā kāḷavaṇṇehi pūtinakhehi samannāgato, sabbopi esa parisadūsako. Evarūpo parisadūsako na pabbājetabbo.
所谓盲者,指天生眼根坏灭,或因花等物而损及视觉功能。凡是双眼或单眼不能见者,不应予以出家。然而,《大普遮利》中说:单眼盲称为盲,双眼盲则归入全盲。《大注》中说:生盲者称为全盲。因此,两者依理均可成立。所谓手曲者,指手弯曲、或脚弯曲、或手指弯曲;凡在手等这些部位出现任何弯曲者,即名为手曲。所谓跛者,指膝盖前突者、小腿折断者、因脚掌中部挛缩而脚成团状者、以脚背中部行走者、因脚尖挛缩而以脚背尖端行走者、纯以脚尖行走之跛者、以脚跟行走之跛者、以脚外侧行走之跛者、以脚内侧行走之跛者、或因踝骨以上折断而以整个脚背行走之跛者。所有这些人皆是跛者,不应予以出家。显示巴利原文
Kāṇoti pasannandho vā hotu pupphādīhi vā upahatapasādo. Yo dvīhi vā ekena vā akkhinā na passati, so na pabbājetabbo. Mahāpaccariyaṃ pana ekakkhikāṇo kāṇoti vutto, dviakkhikāṇo andhena saṅgahito. Mahāaṭṭhakathāyaṃ jaccandho andhoti vutto, tasmā ubhayampi pariyāyena yujjati. Kuṇīti hatthakuṇī vā pādakuṇī vā aṅgulikuṇī vā; yassa etesu hatthādīsu yaṃkiñci vaṅkaṃ paññāyati, so kuṇī nāma. Khañjoti natajāṇuko vā bhinnajaṅgho vā majjhe saṅkuṭitapādattā kuṇḍapādako vā piṭṭhipādamajjhena caṅkamanto agge saṅkuṭitapādattā kuṇḍapādako vā piṭṭhipādaggena caṅkamanto aggapādeneva caṅkamanakhañjo vā paṇhikāya caṅkamanakhañjo vā pādassa bāhirantena caṅkamanakhañjo vā pādassa abbhantarantena caṅkamanakhañjo vā gopphakānaṃ upari bhaggattā sakalena piṭṭhipādena caṅkamanakhañjo vā; sabbopesa khañjoyeva, so na pabbājetabbo.
所谓半身不遂者,指其一只手、一只脚或半身不能正常运作。所谓行动断绝者,指被称为座椅爬行之人。所谓老弱者,指因年老而衰弱,乃至无力为自己完成染衣等事务者。然而,若有人虽年迈却仍有气力,能够自我照顾,则应许其出家。所谓全盲者,指生来即盲之人。所谓哑者,指不能发出言语者;即便能出声,但若无法完整说出皈依文,如此口齿不清者,亦不应许其出家。然若仅能完整说出皈依文,则可许其出家。显示巴利原文
Pakkhahatoti yassa eko hattho vā pādo vā aḍḍhasarīraṃ vā sukhaṃ na vahati. Chinniriyāpathoti pīṭhasappi vuccati. Jarādubbaloti jiṇṇabhāvena dubbalo attano cīvararajanādikammaṃ kātumpi asamattho. Yo pana mahallakopi balavā hoti, attānaṃ paṭijaggituṃ sakkoti, so pabbājetabbo. Andhoti jaccandho vuccati. Mūgoti yassa vacībhedo nappavattati; yassāpi pavattati, saraṇagamanaṃ pana paripuṇṇaṃ bhāsituṃ na sakkoti, tādisaṃ mammanampi pabbājetuṃ na vaṭṭati. Yo pana saraṇagamanamattaṃ paripuṇṇaṃ bhāsituṃ sakkoti, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati.
所谓聋者,指全然无法听闻者。然而,若能听闻大声者,可许其出家。盲哑等,是依兼具两种缺陷而说。凡被禁止出家者,其受具足戒亦一并被禁。然而,若僧团为他们授具足戒,所有如手被切断等人都成为善受具足戒者,但作法的僧团及戒师、依止师则不免罪过。而且将会说到:“诸比丘,有补特伽罗不应被接纳,若僧团接纳他,有些是善接纳,有些是恶接纳。”其义将在所引出处中显明。显示巴利原文
Badhiroti yo sabbena sabbaṃ na suṇāti. Yo pana mahāsaddaṃ suṇāti, taṃ pabbājetuṃ vaṭṭati. Andhamūgādayo ubhayadosavasena vuttā. Yesañca pabbajjā paṭikkhittā, upasampadāpi tesaṃ paṭikkhittāva. Sace pana te saṅgho upasampādeti, sabbepi hatthacchinnādayo sūpasampannā, kārakasaṅgho pana ācariyupajjhāyā ca āpattito na muccanti. Vakkhati ca – ‘‘atthi bhikkhave puggalo appatto osāraṇaṃ, tañce saṅgho osāreti, ekacco suosārito, ekacco duosārito’’ti tassattho āgataṭṭhāneyeva āvi bhavissatīti.
依止无惭者事解说显示巴利原文
Alajjīnissayavatthukathā
120 “依止无惭者而住”一句,是以属格表达宾格意义;意为依止无惭之人而住。“乃至我知其与比丘同类”意为:乃至我知施予依止的比丘与诸比丘同类、具足惭耻之状态。因此,新到一处者,即使被言“来,比丘,受依止吧”,也应观察施予依止者四五日的惭耻状态后,方可接受依止。显示巴利原文
120.Alajjīnaṃ nissāya vasantīti upayogatthe sāmivacanaṃ; alajjipuggale nissāya vasantīti attho. Yāva bhikkhusabhāgataṃ jānāmīti nissayadāyakassa bhikkhuno bhikkhūhi sabhāgataṃ lajjibhāvaṃ yāva jānāmīti attho. Tasmā navaṃ ṭhānaṃ gatena ‘‘ehi bhikkhu, nissayaṃ gaṇhāhī’’ti vuccamānenāpi catūhapañcāhaṃ nissayadāyakassa lajjibhāvaṃ upaparikkhitvā nissayo gahetabbo.
若从诸比丘处听闻“上座是具惭者”后,于到达当日就希望接受依止,而上座说:“暂且稍待,住下来你便知晓”,观察了几天行为后才给予依止,这是允许的。按常例前往接受依止处者,应在当日便接受,不得延缓一日。若初夜时戒师无暇,未得机会,思惟“将在黎明时接受”便躺下,乃至天晓也不知,无犯。然而若不作“我将接受”的意念便躺下,天晓时则犯恶作。前往从未去过的地方者,若住了两三天后想离去,可以无依止而住。若作“我将住七天”的打算而生起留恋者,则应接受依止。若上座说“住七天何必依止”,则从被拒绝之时起,便获得通融。显示巴利原文
Sace ‘‘thero lajjī’’ti bhikkhūnaṃ santike sutvā āgatadivaseyeva gahetukāmo hoti, thero pana ‘‘āgamehi tāva, vasanto jānissasī’’ti katipāhaṃ ācāraṃ upaparikkhitvā nissayaṃ deti, vaṭṭati. Pakatiyā nissayaggahaṇaṭṭhānaṃ gatena tadaheva gahetabbo, ekadivasampi parihāro natthi. Sace paṭhamayāme ācariyassa okāso natthi, okāsaṃ alabhanto ‘‘paccūsasamaye gahessāmī’’ti sayati, aruṇaṃ uggatampi na jānāti, anāpatti. Sace pana ‘‘gaṇhissāmī’’ti ābhogaṃ akatvā sayati, aruṇuggamane dukkaṭaṃ. Agatapubbaṃ ṭhānaṃ gatena dve tīṇi divasāni vasitvā gantukāmena anissitena vasitabbaṃ. ‘‘Sattāhaṃ vasissāmī’’ti ālayaṃ karontena pana nissayo gahetabbo. Sace thero ‘‘kiṃ sattāhaṃ vasantassa nissayenā’’ti vadati, paṭikkhittakālato paṭṭhāya laddhaparihāro hoti.
将行者等依止事解说显示巴利原文
Gamikādinissayavatthukathā
121 “应作依止”意为应作的依止,我应作的依止;即应当接受的意思。“不得依止者”,是指在同行旅途的人中,若无施与依止者,则称为不得依止。如此不得依止时,即使多日,也可以无依止而行。若进入从前曾受依止而住过的某寺院,哪怕只住一夜,也应接受依止。若在途中休息或为寻找商队而住数日,无犯。然而在雨安居期间,应定居一处而住,且应接受依止。若乘船而行者,即使雨安居到来,若不得依止,亦无犯。显示巴利原文
121.Nissayakaraṇīyoti karaṇīyanissayo, karaṇīyo mayā nissayo; gahetabboti attho. Nissayaṃ alabhamānenāti attanā saddhiṃ addhānamaggappaṭipannesu nissayadāyake asati nissayaṃ na labhati nāma. Evaṃ alabhantena anissitena bahūnipi divasāni gantabbaṃ. Sace pubbepi nissayaṃ gahetvā vutthapubbaṃ kañci āvāsaṃ pavisati, ekarattaṃ vasantenāpi nissayo gahetabbo. Antarāmagge vissamanto vā satthaṃ pariyesanto vā katipāhaṃ vasati, anāpatti. Antovasse pana nibaddhavāsaṃ vasitabbaṃ, nissayo ca gahetabbo. Nāvāya gacchantassa pana vassāne āgatepi nissayaṃ alabhantassa anāpatti.
“被请求时”,指被那位病人请求时,可以无依止而住。若有人对病人说“你请求我吧”,病人却因傲慢而不请求,则应离去。显示巴利原文
Yāciyamānenāti tena gilānena yāciyamānena anissitena vasitabbaṃ. Sace ‘‘yācāhi ma’’nti vuccamānopi gilāno mānena na yācati, gantabbaṃ.
“得安乐”是指因获得止与观而得安乐。这种回避的方式,既非须陀洹、斯陀含、阿那含、阿罗汉所能获得,也非已得坚固禅定或坚固观照者所能获得;至于那些舍弃业处的无闻凡夫,就更不必说了。然而,凡是止或观尚薄弱者,便可得此回避,而自恣的摄受也唯独为此人而开许。因此,当此人向导师自恣后,即使导师离去,也应作意:“待有合适的给予依止者来时,我将依止他而住。”如是作意后,在未依止的情况下,可住至下一次的Āsāḷhī月圆日。但若Āsāḷhī月内导师仍未到来,则应前往能获得依止之处。显示巴利原文
Phāsuhotīti samathavipassanānaṃ paṭilābhavasena phāsu hoti. Imañhi parihāraṃ neva sotāpanno na sakadāgāmī anāgāmī arahanto labhanti; na thāmagatassa samādhino vā vipassanāya vā lābhī, vissaṭṭhakammaṭṭhāne pana bālaputhujjane kathāva natthi. Yassa kho pana samatho vā vipassanā vā taruṇo hoti, ayaṃ imaṃ parihāraṃ labhati, pavāraṇasaṅgahopi etasseva anuññāto. Tasmā iminā puggalena ācariye pavāretvā gatepi ‘‘yadā patirūpo nissayadāyako āgacchissati, tassa nissāya vasissāmī’’ti ābhogaṃ katvā puna yāva āsāḷhīpuṇṇamā, tāva anissitena vatthuṃ vaṭṭati. Sace pana āsāḷhīmāse ācariyo nāgacchati, yattha nissayo labbhati, tattha gantabbaṃ.
122 “也以姓氏来宣告”的意思是:我允许像“大迦叶的求具足戒者”这样,先称其姓氏,再作宣告。显示巴利原文
122.Gottenapi anussāvetunti mahākassapassa upasampadāpekkhoti evaṃ gottaṃ vatvā anussāvetuṃ anujānāmīti attho.
123 “二人同一甘马语”的意思是:两人一起作甘马语;我允许由两位戒师或一位戒师在同一时刻宣说甘马语,一位为此人宣说,另一位为彼人宣说,如此来授具足戒。显示巴利原文
123.Dve ekānussāvaneti dve ekato anussāvane; ekena ekassa aññena itarassāti evaṃ dvīhi vā ācariyehi ekena vā ekakkhaṇe kammavācaṃ anussāventehi upasampādetuṃ anujānāmīti attho.
“允许为二人或三人作同一甘马语,但须由同一和尚”,意思是:我允许依前述方式,将二人或三人集于一处作甘马语;而且,此甘马语的仪轨,我允许由同一位和尚进行。因此,应由一位戒师为二人或三人宣告。或者,由二位或三位戒师分别为各人宣告,即在同一时刻作两个或三个甘马语。然而,若戒师不同而和尚不同,例如具寿帝沙为具寿须摩那的共住弟子宣告,具寿须摩那为具寿帝沙的共住弟子宣告,并且他们彼此成为满众者,这是允许的。但如果和尚不同而戒师是同一人,则由于‘不得由不同和尚’的遮止,此即不被允许。这一遮止正是针对此情况而说。显示巴利原文
Dve tayo ekānussāvane kātuṃ tañca kho ekena upajjhāyenāti dve vā tayo vā jane purimanayeneva ekato anussāvane kātuṃ anujānāmi; tañca kho anussāvanakiriyaṃ ekena upajjhāyena anujānāmīti attho. Tasmā ekena ācariyena dve vā tayo vā anussāvetabbā. Dvīhi vā tīhi vā ācariyehi visuṃ visuṃ ekena ekassāti evaṃ ekappahāreneva dve tisso vā kammavācā kātabbā. Sace pana nānācariyā nānupajjhāyā honti, tissatthero sumanattherassa saddhivihārikaṃ, sumanatthero tissattherassa saddhivihārikaṃ anussāveti, aññamaññañca gaṇapūrakā honti, vaṭṭati. Sace pana nānāupajjhāyā honti, eko ācariyo hoti, ‘‘natveva nānupajjhāyenā’’ti paṭikkhittattā na vaṭṭati. Idaṃ sandhāya hi esa paṭikkhepo.
具足戒仪轨解说显示巴利原文
Upasampadāvidhikathā
126 “首先应令其执取和尚”,此处意谓:因审察可责与不可责之事,故称“和尚”(upajjhā)。应让他说“尊者,请做我的和尚”后,方才执取受持。“他们身体肿胀”,指他们的身体各部变得肿胀。“凡是所生的”,是指在你身上所生起、所现行的,当在僧团中被问及时,存在的应说“有”等。“请救拔我”,意思是请把我拉上来、度脱我。显示巴利原文
126.Paṭhamaṃupajjhaṃ gāhāpetabboti ettha vajjāvajjaṃ upanijjhāyatīti upajjhā, taṃ upajjhaṃ; ‘‘upajjhāyo me bhante hohī’’ti evaṃ vadāpetvā gāhāpetabbo. Vitthāyantīti vitthaddhagattā honti. Yaṃ jātanti yaṃ tava sarīre jātaṃ nibbattaṃ vijjamānaṃ, taṃ saṅghamajjhe pucchante santaṃ atthīti vattabbantiādi. Ullumpatu manti uddharatu maṃ.
四依止等解说显示巴利原文
Cattāronissayādikathā
128 “即刻”,指刚受具足戒之后。“应量影”,指应度量身影,为一人的高度或二人的高度等。“应告知季节之量”,指应告知“这是雨季、凉季、热季”的时节区分。在此,季节本身即是时节之量。若雨季等未圆满,则应记下该季尚差几日圆满,并告知那剩余日数的部分。或者应告知季节状况:“这是某季节,圆满或不圆满。”应告知日分:“这是上午”或“这是下午”。“总集”,指将这一切汇总起来,应如是教导:“若被问‘你得到什么?你的影量如何?季节如何?日分如何?’时,你应回答:‘我得此——雨季、凉季或热季,我的影量如此,季节如此,日分如此。’”显示巴利原文
128.Tāvadevāti upasampannasamanantarameva. Chāyā metabbāti ekaporisā vā dviporisā vāti chāyā metabbā. Utuppamāṇaṃ ācikkhitabbanti ‘‘vassāno hemanto gimho’’ti evaṃ utuppamāṇaṃ ācikkhitabbaṃ. Ettha ca utuyeva utuppamāṇaṃ. Sace vassānādayo aparipuṇṇā honti, yattakehi divasehi yassa yo utu aparipuṇṇo, te divase sallakkhetvā so divasabhāgo ācikkhitabbo. Atha vā ‘‘ayaṃ nāma utu, so ca kho paripuṇṇo vā aparipuṇṇo vā’’ti evaṃ utuppamāṇaṃ ācikkhitabbaṃ. ‘‘Pubbaṇho vā sāyanho vā’’ti evaṃ divasabhāgo ācikkhitabbo. Saṅgītīti idameva sabbaṃ ekato katvā ‘‘tvaṃ kiṃ labhasi, kā te chāyā, kiṃ utuppamāṇaṃ, ko divasabhāgo’’ti puṭṭho ‘‘idaṃ nāma labhāmi – vassaṃ vā hemantaṃ vā gimhaṃ vā, ayaṃ me chāyā, idaṃ utuppamāṇaṃ, ayaṃ divasabhāgoti vadeyyāsī’’ti evaṃ ācikkhitabbaṃ.
129 “舍弃后”指丢弃之后。“给与第二次”的意思是:我允许受戒者从戒场返回住处时,再给与他第二次(教导),并告知四种不应作之事。“黄叶”是指已经变成黄色的叶子。“从系缚处脱落”是指从叶柄处掉落。“不能再生为绿色”是指不可能再变回绿色。“大石”是指巨大的石头。显示巴利原文
129.Ohāyāti chaḍḍetvā. Dutiyaṃ dātunti upasampadamāḷakato pariveṇaṃ gacchantassa dutiyakaṃ dātuṃ anujānāmi, cattāri ca akaraṇīyāni ācikkhitunti attho. Paṇḍupalāsoti paṇḍuvaṇṇo patto. Bandhanā pavuttoti vaṇṭato patito. Abhabbo haritatthāyāti puna harito bhavituṃ abhabbo. Puthusilāti mahāsilā.
130 “若未能获得和合,于共受用与共住无犯”的意思是:只要为了对他执行举罪甘马而未能获得僧团和合,在此期间与他共受用,以及举行布萨、自恣等界内共住,皆无犯。其余各处依《大分别》所说,已易了解,故十分明了。显示巴利原文
130.Alabbhamānāya sāmaggiyā anāpatti sambhoge saṃvāseti yāva tassa ukkhepanīyakammakaraṇatthāya sāmaggī na labbhati, tāva tena saddhiṃ sambhoge ca uposathapavāraṇādikaraṇabhede saṃvāse ca anāpattīti. Sesaṃ sabbattha mahāvibhaṅge vuttānusārena suviññeyyattā pākaṭamevāti.