2. 僧残篇·5. 媒嫁学处注释
2. 僧残篇复注 · 48 段
5. 媒嫁学处注释
5. Sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā
296296. 第五项中,“智者的状态”就是智慧,这是智的同义词。“有行径者”,指具有智的行径。“智者”,是就此自性智而具足而言;“练达者”,是就此在女子事务中无所畏惧之慧而言。因此说“知道方法、无所畏惧”。“聪慧者”,指具足所谓“处生智”,即对于种种应做之事,事情一旦摆在面前,当下便能生起智慧。因此说“看到什么就能做到什么”。“善巧者”,指在煮粥做饭等事上很在行。“具足勤奋精进者”,指具足身精进:不像其他懈怠者那样,坐着就只是坐着、站着就只是站着,而是以奋发之心成就一切事务,这是此处的含义。“女童”一词中,是依格表原因之义,或者是表原因的具格。因此说“因为女童之故”。迎娶名为娶妻,即以摄受之义令女子被娶,令其被给予则是嫁女。因此说“对男子”等。
296. Pañcame paṇḍitassa bhāvo paṇḍiccaṃ, ñāṇassetaṃ adhivacanaṃ. Gatimantāti ñāṇagatiyā samannāgatā. Paṇḍitāti iminā sabhāvañāṇena samannāgatatā vuttā, byattāti iminā itthikattabbesu visāradapaññāya. Tenāha ‘‘upāyaññū visāradā’’ti. Medhāvinīti ṭhānuppattipaññāsaṅkhātāya tasmiṃ tasmiṃ atthakicce upaṭṭhite ṭhānaso taṅkhaṇe eva uppajjanapaññāya samannāgatā. Tenāha ‘‘diṭṭhaṃ diṭṭhaṃ karotī’’ti. Chekāti yāgubhattasampādanādīsu nipuṇā. Uṭṭhānavīriyasampannāti kāyikena vīriyena samannāgatā, yathā aññā kusītā nisinnaṭṭhāne nisinnāva honti, ṭhitaṭṭhāne ṭhitāva, evaṃ ahutvā vipphārikena cittena sabbakiccaṃ nipphādetīti vuttaṃ hoti. Kumārikāyāti nimittatthe bhummaṃ, hetumhi vā karaṇavacanaṃ. Tenāha ‘‘kumārikāya kāraṇā’’ti. Āvahanaṃ āvāho, pariggahabhāvena dārikāya gaṇhāpanaṃ, tathā dāpanaṃ vivāho. Tenāha ‘‘dārakassā’’tiādi.
297-298297-298. 说到煮饭,才说“使煮”;说到不论是谁的烹调,才说“使烹”。为了说明“投生到恶劣的家族就是堕入恶趣”这个意思,才说了“无论去了哪里”等话。这里的“取来”(āhāra)是“取来/带来”(āharaṇa)的意思;“没有取来”就是没有给。“买”是取得,“卖”是给予,把这两者合在一起,就说成“交易”。在“装饰与打扮”中,用外在的物品来美化叫“装饰”,把头发等自身的东西整理好叫“打扮”。
297-298. Bhattapācanaṃ sandhāya randhāpanaṃ vuttaṃ, yassa kassaci pācanaṃ sandhāya pacāpanaṃ vuttaṃ. Duṭṭhuṃ kulaṃ gatā duggatāti imamatthaṃ dassento ‘‘yattha vā gatā’’tiādimāha. Āharaṇaṃ āhāro. Na upāhaṭanti na dinnaṃ. Kayo gahaṇaṃ, vikkayo dānaṃ. Tadubhayaṃ saṅgaṇhitvā ‘‘vohāro’’ti vuttaṃ. Maṇḍitapasādhitoti ettha bāhirupakaraṇena alaṅkaraṇaṃ maṇḍanaṃ, ajjhattikānaṃ kesādīnaṃyeva saṇṭhapanaṃ pasādhanaṃ.
300“不应做未曾有的事”这句话,说明这是恶作。由于已说“应由败者给予”,若他不给,则应以舍弃职责来处置。他在不久的时间内负有职责,所以叫“不久时职责”,也就是媒嫁。或者读作“不久时行为者”,意思是他在不久的时间内有行为、有违犯,所以叫“不久时行为者”。
300. ‘‘Abbhutaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti iminā dukkaṭaṃ hotīti dīpeti. ‘‘Parājitena dātabba’’nti vuttattā adento dhuranikkhepena kāretabbo. Acirakāle adhikāro etassa atthīti acirakālādhikārikaṃ, sañcarittaṃ. ‘‘Acirakālācārika’’nti vā pāṭho, acirakāle ācāro ajjhācāro etassāti acirakālācārikaṃ.
善来比丘和皈依受具足戒的比丘,虽然也会犯媒嫁等制戒所禁止的罪,但他们并非一切时都犯这样的罪;世尊为了把他们排除在外,而安立了适合一切时的传承。在这里,为了说明以白四羯磨受具足戒的比丘,世尊也作了这样的分别:“其中,那位比丘……此即在此义中被意指的比丘”,但这并不是因为他们没有能力犯媒嫁等罪。因为即使漏尽者,若寡闻,虽不犯世间罪,却因不精通制戒,也会犯诸如建造精舍、建造小屋、同处一室、同宿等身门之罪;会犯媒嫁、逐句教诵、超过五六语、实说等语门之罪;也会因接受存放物的方式,犯下意门的捉持金银罪。
Kiñcāpi ehibhikkhūpasampannā ceva saraṇagamanūpasampannā ca sañcarittādipaṇṇattivajjaṃ āpattiṃ āpajjanti, tesaṃ pana na sabbakālikattā te vajjetvā sabbakālānurūpaṃ tantiṃ ṭhapento bhagavā idhāpi ñatticatuttheneva kammena upasampannaṃ bhikkhuṃ dassetuṃ ‘‘tatra yvāyaṃ bhikkhu…pe… ayaṃ imasmiṃ atthe adhippeto bhikkhū’’ti padabhājanaṃ āha, na pana nesaṃ sañcarittādiāpajjane abhabbabhāvato. Khīṇāsavāpi hi appassutā kiñcāpi lokavajjaṃ nāpajjanti, paṇṇattiyaṃ pana akovidattā vihārakāraṃ kuṭikāraṃ sahāgāraṃ sahaseyyanti evarūpā kāyadvāre āpattiyo āpajjanti, sañcarittaṃ padasodhammaṃ uttarichappañcavācaṃ bhūtārocananti evarūpā vacīdvāre āpattiyo āpajjanti, upanikkhittasādiyanavasena manodvāre rūpiyapaṭiggahaṇāpattiṃ āpajjanti.
301301. “行走”就是媒人,某人具有这个,所以是“媒人”,他的状态就是“媒嫁”。因此说“行走的状态”,意思是在男女之间走动的状态。“在妻位”和“在夫位”是依处格,表示特征,说的就是为了成为妻子的状态、为了成为丈夫的状态。“为了妻的状态”就是为了成为妻子。“为了夫的状态”就是为了成为丈夫。虽然在分别这个词语时,依女性语法说了“你将成为情妇”,但因为“在夫位”这一表述通用于两性,所以也按男性语法来连接并显示含义,说了“把女人的心意告诉男人,就是在夫位上告知”等。因为在这里,把“你将成为情夫”这样女人的心意告诉男人,就叫做在夫位上告知。不过巴利圣典中只按女性语法作了连接,按照这个道理,也可以按男性语法来连接。
301. Sañcaraṇaṃ sañcaro, so etassa atthīti sañcarī, tassa bhāvo sañcarittaṃ. Tenāha ‘‘sañcaraṇabhāva’’nti, itthipurisānaṃ antare sañcaraṇabhāvanti attho. Jāyattane jārattaneti ca nimittatthe bhummaṃ, jāyabhāvatthaṃ jārabhāvatthanti vuttaṃ hoti. Jāyabhāveti bhariyabhāvāya. Jārabhāveti sāmikabhāvāya. Kiñcāpi imassa padabhājane ‘‘jārī bhavissasī’’ti itthiliṅgavasena padabhājanaṃ vuttaṃ, jārattaneti pana niddesassa ubhayaliṅgasādhāraṇattā purisaliṅgavasenapi yojetvā atthaṃ dassento ‘‘itthiyā matiṃ purisassa ārocento jārattane ārocetī’’tiādimāha. Ettha hi ‘‘jāro bhavissasī’’ti itthiyā matiṃ purisassa ārocento jārattane āroceti nāma. Pāḷiyaṃ pana itthiliṅgavaseneva yojanā katā, tadanusārena purisaliṅgavasenapi sakkā yojetunti.
现在,为了依照巴利圣典中所说的方法来显示含义,所以说了“再者”等话。“你将成为丈夫”这一已经说过的含义,用“你将成为主人”这个同义词加以特别说明。而“在情夫位”这一表述之所以这样说,是因为该开示通用于两性。“你将成为暂时之妇”是针对没有丈夫的女人说的,“你将成为情妇”是针对有丈夫的女人说的。“乃至刹那之女”这只是举例,因此说“以此方法”等。
Idāni pāḷiyaṃ vuttanayenapi atthaṃ dassento ‘‘apicā’’tiādimāha. Pati bhavissasīti vuttamevatthaṃ ‘‘sāmiko bhavissasī’’ti pariyāyavacanena visesetvā dasseti. Idañca jārattaneti niddesassa ubhayaliṅgasādhāraṇattā vuttaṃ. Muhuttikā bhavissasīti asāmikaṃ sandhāya vuttaṃ, jārī bhavissasīti sasāmikaṃ sandhāya. Antamaso taṅkhaṇikāyapīti idaṃ nidassanamattanti āha ‘‘etenevupāyenā’’tiādi.
303随心所欲地生活,就是按自己的意愿行事。自己的支配,就是自己的权威。种姓,就是乔达摩种姓等种姓。法,就是般达兰伽游行者等人的法,或者那些各自家族的法。种姓这个词用在有相同种姓的人身上,法这个词用在有相同法行的人身上,所以说“与同种姓者”等等。其中,“与同种姓者”就是与相同种姓者,意思是同一家族所生的人。“与同法者”就是与在同一导师的教法中应当共同修行的人,或者与有相同家族规矩的人。因此说“同一导师”等等。其中,用“以同一导师为依止而出家者”这句话,说的是般达兰伽游行者等人;用“属于同一团体者”说的是属于花匠等同一团体的人。
303.Serivihāranti sacchandacāraṃ. Attano vasanti attano āṇaṃ. Gottanti gotamagottādikaṃ gottaṃ. Dhammoti paṇḍaraṅgaparibbājakādīnaṃ, tesaṃ tesaṃ vā kulānaṃ dhammo. Gottavantesu gottasaddo, dhammacārīsu ca dhammasaddo vattatīti āha ‘‘sagottehī’’tiādi. Tattha sagottehīti samānagottehi, ekavaṃsajātehīti attho. Sahadhammikehīti ekassa satthusāsane sahacaritabbadhammehi, samānakuladhammehi vā. Tenevāha ‘‘ekaṃ satthāra’’ntiādi. Tattha ‘‘ekaṃ satthāraṃ uddissa pabbajitehī’’ti iminā paṇḍaraṅgaparibbājakādayo vuttā, ekagaṇapariyāpannehīti mālākārādiekagaṇapariyāpannehi.
有夫之妇,就是有守护者的女人。凡是她出门时,国王立了刑罚的,她就是有刑罚守护的。最后两种——有守护者和有刑罚守护者——因为她们是有夫之妇,所以与其他男子发生关系就是邪淫。至于其余八种,也就是母护等,因为她们没有丈夫,所以与其他男子交往不算邪淫。因为只有偷取属于丈夫的触受、对别人产生欢喜,才算邪淫;而母亲等人并不是她们触受的主宰者。母亲等人守护她们,并不是为了自己享受触受,纯粹是为了遮止恶行而阻止她们与其他男子交往。但对男子来说,在这八种女人身上确实都有邪淫,因为她们被母亲等人以“不得与男子共住”的方式守护着,他偷取了别人所守护、保护的触受而得以接触。
Sasāmikā sārakkhā. Yassā gamane raññā daṇḍo ṭhapito, sā saparidaṇḍā. Pacchimānaṃ dvinnanti sārakkhasaparidaṇḍānaṃ micchācāro hoti tāsaṃ sasāmikabhāvato. Na itarāsanti itarāsaṃ māturakkhitādīnaṃ aṭṭhannaṃ purisantaragamane natthi micchācāro tāsaṃ asāmikabhāvato. Yā hi sāmikassa santakaṃ phassaṃ thenetvā paresaṃ abhiratiṃ uppādenti, tāsaṃ micchācāro, na ca mātādayo tāsaṃ phasse issarā. Mātādayo hi na attanā phassānubhavanatthaṃ tā rakkhanti, kevalaṃ anācāraṃ nisedhentā purisantaragamanaṃ tāsaṃ vārenti. Purisassa pana etāsu aṭṭhasupi hotiyeva micchācāro mātādīhi yathā purisena saddhiṃ saṃvāsaṃ na kappeti, tathā rakkhitattā paresaṃ rakkhitagopitaṃ phassaṃ thenetvā phuṭṭhabhāvato.
用财物买来的,是指为了成为妻子这个身份而用财物买来的。因此说“然而因为”等等。因财用,是指以财用为原因。因为是为了财用而住,所以称为“财用居者”。获得后,是指从安置她的人手里获得后。碰了水钵而娶得的,就是触水钵而取者。因此说“两者”等等。以旗带来,这里因为与旗相关,用“旗”这个词来指军队,意思是被高举旗帜的军队带来的。因此说“高举旗帜的”等等。
Dhanena kītāti bhariyabhāvatthaṃ dhanena kītā. Tenāha ‘‘yasmā panā’’tiādi. Bhogenāti bhogahetu. Bhogatthañhi vasantī ‘‘bhogavāsinī’’ti vuccati. Labhitvāti yo naṃ vāseti, tassa hatthato labhitvā. Udakapattaṃ āmasitvā gahitā odapattakinī. Tenāha ‘‘ubhinna’’ntiādi. Dhajena āhaṭāti ettha dhajayogato senāva dhajasaddena vuttā, ussitaddhajāya senāya āhaṭāti vuttaṃ hoti. Tenāha ‘‘ussitaddhajāyā’’tiādi.
305“在外已查问”是指已经向别处告知了。“他将要办成这件事”,是说告知她之后,不管这件事办得成还是办不成,都是就办成这件事的能力来说的。要知道:即使没有让男孩和女孩本人知道,只要由他们的父母等人向对方的父母等人那里派了使者,而具足了传递、查问、回报这三个环节,仍然犯僧残。所派使者是为谁而派,就是针对那个人;当告知她的母亲等人时,因为所缘是同一件事,母亲等人也属于福田,所以同样算是侵入了福田。为了说明这一点,才举出“我舍弃佛”等话。“与此相合”在这里的意思是:就像自己不告知、而让别的弟子等人去告知的情况没有疑惑一样,自己不向她告知、而对母亲等人说以便让他们去告知,也同样没有疑惑。“持家者”就是家主。“就根本处而言”:这里,男子的母亲等人因为是派使者的根本,所以称为“根本处”。“对母护女,母亲派比丘”,应当理解为:母亲派比丘到自己女儿那里,说“愿她成为某人的妻子”;或者派比丘到男子那里,说“愿我女儿成为某人的妻子”。其余情况也是同样的道理。“如前所说之理”,就是如第一僧残中所说的道理。
305.Bahiddhā vimaṭṭhaṃ nāma hotīti aññattha ārocitaṃ nāma hoti. Taṃ kiriyaṃ sampādessatīti tassā ārocetvā taṃ kiccaṃ sampādetu vā mā vā, taṃkiriyāsampādane yogyataṃ sandhāya vuttaṃ. Dārakaṃ dārikañca ajānāpetvā tesaṃ mātāpituādīhi mātāpituādīnaṃyeva santikaṃ sāsane pesitepi haraṇavīmaṃsanapaccāharaṇasaṅkhātāya tivaṅgasampattiyā saṅghādiseso hotiyevāti daṭṭhabbaṃ. Yaṃ uddissa sāsanaṃ pesitaṃ, taṃyeva sandhāya tassā mātuādīnaṃ ārocite vatthuno ekattā mātuādayopi khettamevāti khettameva otiṇṇabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘buddhaṃ paccakkhāmī’’tiādi udāhaṭaṃ. Iminā sametīti etthāyamadhippāyo – yathā sayaṃ anārocetvā aññena antevāsiādinā ārocāpentassa visaṅketo natthi, evaṃ tassā sayaṃ anārocetvā ārocanatthaṃ mātuādīnaṃ vadantassapi natthi visaṅketoti. Gharaṃ nayatīti gharaṇī. Mūlaṭṭhānañca vasenāti ettha purisassa mātuādayo sāsanapesane mūlabhūtattā ‘‘mūlaṭṭhā’’ti vuccanti. Māturakkhitāya mātā bhikkhuṃ pahiṇatīti ettha attano vā dhītu santikaṃ ‘‘itthannāmassa bhariyā hotū’’ti bhikkhuṃ pahiṇati, purisassa vā santikaṃ ‘‘mama dhītā itthannāmassa bhariyā hotū’’ti pahiṇatīti gahetabbaṃ. Esa nayo sesesupi. Pubbe vuttanayattāti paṭhamasaṅghādisese vuttanayattā.
338就从那里离开:意思是,回来之后没有告诉派他去的人,就从那个地方离开了。因为还有其他该做的事:这是为了说明出行原因是清净的。没有表示赞同:这是针对这样去做的人说的;即使心里是赞同的,只要没有告诉派去的人,就不算“查问”。依照第三句所说的方式:就是依照“他没有赞同她的话”等所说的方式。按对象计数:如果有许多男女,当男女数量相等时,就按一对一对男女作为对象来计数;如果某一方有多出来的,就应当知道,是按多出来那一方的数量来判定罪的区分。
338.Ettova pakkamatīti puna āgantvā āṇāpakassa anārocetvā tatoyeva pakkamati. Aññena karaṇīyenāti gamanahetuvisuddhidassanatthaṃ vuttaṃ. Teneva pana karaṇīyena gantvāpi kiñci anārocento na vīmaṃsati nāma. Anabhinanditvāti idaṃ tathā paṭipajjamānaṃ sandhāya vuttaṃ, satipi abhinandane sāsanaṃ anārocento pana na vīmaṃsati nāma. Tatiyapade vuttanayenāti ‘‘so tassā vacanaṃ anabhinanditvā’’tiādinā vuttanayena. Vatthugaṇanāyāti sambahulānaṃ itthipurisānaṃ samabhāve sati dvinnaṃ dvinnaṃ itthipurisavatthūnaṃ gaṇanāya. Sace pana ekato adhikā honti, adhikānaṃ gaṇanāya āpattibhedo veditabbo.
339-340在巴利圣典的第四种情形里,虽然没有明说“去的时候没办成,回来的时候让对方失望,无犯”,但按意义来说已经包含在内了,所以说“第四种情形无犯”。“工匠”指木匠等。刨工、铁匠、织工、染工、理发匠,这五种匠人称为“工匠”。“对于如是……无犯”:这是说,那样的在家服事也不成立,所以说无犯。
339-340. Pāḷiyaṃ catutthavāre asatipi ‘‘gacchanto na sampādeti, āgacchanto visaṃvādeti, anāpattī’’ti idaṃ atthato āpannamevāti katvā vuttaṃ ‘‘catutthe anāpattī’’ti. Kārukānanti vaḍḍhakīādīnaṃ. Tacchakaayokāratantavāyarajakanhāpitakā pañca kāravo ‘‘kārukā’’ti vuccanti. Evarūpena…pe… anāpattīti tādisaṃ gihiveyyāvaccampi na hotīti katvā vuttaṃ.
从身体生起:对于不知道那是施设(概念性指认),或者不知道“可以与之言说”这一状态的人,就从身体生起。从语言生起:这里也是同样的道理。从身和语生起:应当知道,即使已经知道那是施设,但不知道“可以与之言说”这一状态的人,也是从身和语生起。成为可以与之言说者:是指依照地方风俗,通过给予信物等方式而被托付的人。而“知道施设”这里也应当看作“或者知道可以与之言说的状态”。正因为如此,在《论母注释》中说:“如果知道这两者,以这三种方式犯的人,那三种就因为是知道这两者的心,而成为有心犯。”因此,“以知道施设的心”这里也应当说是知道这两者。如果不告知比丘,而把自己的意图写在信上交付,拿信去的人也同样犯。不应因为这条学处是无心的,就认为不犯。然而,因为巴利圣典中说“告知”,而且注释各处也只显示“告知”,所以应当知道:只有以身或语告知的人,才构成犯。
Kāyato samuṭṭhātīti paṇṇattiṃ vā alaṃvacanīyabhāvaṃ vā ajānantassa kāyato samuṭṭhāti. Vācato samuṭṭhātīti etthāpi eseva nayo. Kāyavācato samuṭṭhātīti paṇṇattiṃ jānitvā alaṃvacanīyabhāvaṃ ajānantassapi kāyavācato samuṭṭhātīti veditabbaṃ. Alaṃvacanīyā hontīti desacārittavasena paṇṇadānādinā pariccattā honti. Paṇṇattiṃpana jānitvāti ettha alaṃvacanīyabhāvaṃ vāti ca daṭṭhabbaṃ. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. sañcarittasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘tadubhayaṃ pana jānitvā eteheva tīhi nayehi samāpajjantassa tāneva tīṇi tadubhayajānanacittena sacittakāni hontī’’ti vuttaṃ. Tasmā paṇṇattijānanacittenāti etthāpi tadubhayajānanaṃ vattabbaṃ. Bhikkhuṃ ajānāpetvā attano adhippāyaṃ paṇṇe likhitvā dinnaṃ harantassapi āpatti hoti, imassa sikkhāpadassa acittakattāti na gahetabbaṃ. Pāḷiyaṃ pana ‘‘ārocetī’’ti vuttattā aṭṭhakathāyañca tattha tattha ārocanasseva dassitattā kāyena vā vācāya vā ārocentasseva āpatti hotīti gahetabbaṃ.
341在“粗恶等”里,“等”这个字也把媒嫁包括进来了。不过这里虽然说“女人”是指人类女性,不是女夜叉、女饿鬼或畜生;“男人”是指人类男性,不是男夜叉等等,但这里真正指的仍然是人类男女。因此,构成媒嫁有五个条件:双方都是人类,不是不可与之言说者,以及接受、询问、回报。
341.Duṭṭhullādīsupīti ādi-saddena sañcarittampi saṅgaṇhāti. Ettha pana kiñcāpi itthī nāma manussitthī, na yakkhī, na petī, na tiracchānagatā, puriso nāma manussapuriso, na yakkhotiādi na vuttaṃ, tathāpi manussajātikāva itthipurisā idha adhippetā. Tasmā yesu sañcarittaṃ samāpajjati, tesaṃ manussajātikatā, na nālaṃvacanīyatā, paṭiggaṇhanavīmaṃsanapaccāharaṇānīti imānettha pañcaṅgāni.
6. 造屋学处注释
6. Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā
342第六戒的注释。“以此量”是指用这样数量的木材等。“未限定尺寸”是指木材等没有限定尺寸。为了砍取根部而向人乞求,是不可以的:也就是说,必须先把它从他人所有中解脱出来,变成自己的所有物,然后再乞求,这样是不可以的。同样地,为了砍取根部,如果是在非亲属、未受邀请的场合向人乞求,那么因为向非亲属乞求,就犯恶作。即使是为了自己的利益而接受奴隶,也同样犯恶作,因为经中说“远离接受奴婢”。不过,如果是在亲属或受邀请的场合,为了砍取根部而向人乞求奴隶,则因接受而犯恶作。“不应乞求自己的工作”,这是为了守护不杀生学处而说的。“即使没有指定,也不应乞求”,这是因为人们可能会以其他方式理解而说的;但以清净心乞求手工劳作,则没有罪。
342. Chaṭṭhe ettakenāti ettakena dāruādinā. Aparicchinnappamāṇāyoti aparicchinnadāruādippamāṇāyo. Mūlacchejjāya purisaṃ yācituṃ na vaṭṭatīti parasantakabhāvato mocetvā attanoyeva santakaṃ katvā yācituṃ na vaṭṭati. Evaṃ mūlacchejjāya aññātakaappavāritaṭṭhānato yācantassa aññātakaviññattiyā dukkaṭaṃ. Dāsaṃ attano atthāya sādiyantassapi dukkaṭameva ‘‘dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10, 194) vacanato. Ñātakapavāritaṭṭhānato pana dāsaṃ mūlacchejjāya yācantassa sādiyanavasena dukkaṭaṃ. Sakakammaṃ na yācitabbāti pāṇātipātasikkhāpadarakkhaṇatthaṃ vuttaṃ. Aniyametvāpi na yācitabbāti manussānaṃ aññathā gāhassapi sambhavato vuttaṃ, suddhacittena pana hatthakammaṃ yācantassa āpatti nāma natthi.
为了说明一切都可以如法:也就是说明在一切情况下都可以如法。可以说“请给本钱”,因为对方先说了“我们会给本钱”,所以不构成暗示索取;又因为所说的“本钱”是通称,并非不如法的说法,所以可以说“请给本钱”。未被占有的,就是没有被执取的东西。不应给不如法的钱币等:虽然不接受不如法的钱币等,而以如法的名义来给是可以的,但那样并不合适。而且人们会认为“他有某种财物”,从而觉得可以来侵扰,所以禁止给不如法的钱币等。同样地,煮好之后:就是只靠自己亲手做来煮好之后。即使只被问“尊者,做什么?”也可以说明自己进来的目的,因为这是对所问问题的回答。
Sabbakappiyabhāvadīpanatthanti sabbaso kappiyabhāvadīpanatthaṃ. Mūlaṃ dethāti vattuṃ vaṭṭatīti yasmā mūlaṃ dassāmāti tehi paṭhamaṃ vuttattā viññatti na hoti, yasmā ca mūlanti bhaṇitaṃ sāmaññavacanato akappiyavacanaṃ na hoti, tasmā mūlaṃ dethāti vattuṃ vaṭṭati. Anajjhāvutthakanti apariggahitaṃ. Akappiyakahāpaṇādi na dātabbanti kiñcāpi akappiyakahāpaṇādiṃ asādiyantena kappiyavohārato dātuṃ vaṭṭati, tathāpi sāruppaṃ na hoti. Manussā ca etassa santakaṃ kiñci atthīti viheṭhetabbaṃ maññantīti akappiyakahāpaṇādidānaṃ paṭikkhittaṃ. Tatheva pācetvāti hatthakammavaseneva pācetvā. ‘‘Kiṃ, bhante’’ti ettakepi pucchite yadatthāya paviṭṭho, taṃ kathetuṃ vaṭṭati pucchitapañhattā.
“可行”是指行为上可以做,并不构成犯戒,这是这里的意旨。让人做成允许的东西之后再接受:这是为了能顺利受用而说的;即使树枝上附着的灰尘已掉进钵里,即使存在想折断树枝来吃的欲望,也是这样说的。说“从河里……乃至……拿来”是可行的,因为那是没有归属的水。从家里……乃至……应当受用:因为那是已有归属的水,如果通过暗示去求取,就犯恶作,这是意旨所在。不应让无惭者……乃至……去做:这是针对入口的食物而说的,因为它属于上品戒条。至于外部受用之物,即使让无惭者做手工劳作也是可以的。
Vattanti cārittaṃ, āpatti pana na hotīti adhippāyo. Kappiyaṃ kārāpetvā paṭiggahetabbānīti sākhāya laggarajasmiṃ patte patitepi sākhaṃ chinditvā khāditukāmatāyapi sati sukhaparibhogatthaṃ vuttaṃ. ‘‘Nadiṃ vā…pe… āharā’’ti vatthuṃ vaṭṭatīti apariggahitattā vuttaṃ. Gehato…pe… paribhuñjitabbanti pariggahitaudakattā viññattiyā dukkaṭaṃ hotīti adhippāyo. Alajjīhi…pe… na kāretabbanti idaṃ uttaribhaṅgādhikārattā ajjhoharaṇīyaṃ sandhāya vuttaṃ. Bāhiraparibhogesu pana alajjīhipi hatthakammaṃ kāretuṃ vaṭṭatīti.
不过,不可以为了自己的利益,用断根的方式让人把牛牵来。如果让人牵来,就犯恶作,因为这是向非亲戚暗示索求,所以犯恶作。即使是为了自己的利益而接受,也同样犯恶作,因为经里说“他远离接受象、牛、马、母马”。所以他说:“即使是在亲戚家或受邀之处,也不可以用断根的方式去乞求。”守护,就是像防止盗贼偷走那样去守护。照料,就是用给草料等方式来照料。不应接受,是因为已经禁止为了自己的利益而接受牛,所以才这样说。
Goṇaṃ pana…pe… āharāpetuṃ na vaṭṭatīti attano atthāya mūlacchejjavasena āharāpetuṃ na vaṭṭati. Āharāpentassa dukkaṭanti aññātakaviññattiyā dukkaṭaṃ. Attano atthāya sādiyanepi dukkaṭameva ‘‘hatthigavāssavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10, 194) vuttattā. Tenevāha ‘‘ñātakapavāritaṭṭhānatopi mūlacchejjāya yācituṃ na vaṭṭatī’’ti. Rakkhitvāti yathā corā na haranti, evaṃ rakkhitvā. Jaggitvāti tiṇadānādīhi jaggitvā. Na sampaṭicchitabbanti attano atthāya goṇe sādiyanassa paṭikkhittattā vuttaṃ.
说“把车给我”……(中略)……是不可以的:不可以抱着断根的心态说“把车给我”。如果只是暂时借用,那就可以;把它当作暂时用物,在任何地方乞求都可以。对于藤蔓之类属于他人摄持的东西,也应套用同样的原则。至于“仅限达到重物程度”的藤蔓等物,这里“等”字应当理解为包括竹子、文殊草、灯心草、草和黏土。但有些东西按体积算很小,按价值算却很大,比如雌黄、朱砂之类,即使没达到重物程度,据说也不可以乞求。
Sakaṭaṃ dethāti…pe… vaṭṭatīti mūlacchejjavasena sakaṭaṃ dethāti vattuṃ na vaṭṭati. Tāvakālikaṃ vaṭṭatīti tāvakālikaṃ katvā sabbattha yācituṃ vaṭṭati. Valliādīsu ca parapariggahitesu eseva nayoti yojetabbaṃ . Garubhaṇḍappahonakesuyeva ca valliādīsūti ettha ādi-saddena veḷumuñjapabbajatiṇamattikānaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. Yaṃ pana vatthuvasena appaṃ hutvā agghavasena mahantaṃ haritālahiṅgulakādi, taṃ garubhaṇḍaṃ appahontampi yācituṃ na vaṭṭatīti vadanti.
嗏帝是在执取暗示乞求。而在这里,暗示乞求应当理解为:通过间接说等任何一种方式来表达自己的意图。因此他说“以一切所有”,意思就是“以一切方式”。由此说明:即使只是用间接说等方式来表达意图,也是不可以的。因为间接说、明示和暗示行为,在衣和钵食这两种资具上都是不可以的。现在,为了说明在房舍资具上,所想要的暗示乞求与间接说等有所不同,他说“仅说‘拿来,给’这样的暗示乞求本身是不可以的”。在这里,间接说、明示和暗示行为是可以的。其中,“间接说”是指用迂回的方式说话,比如“比丘僧团的房舍很拥挤”这类话。“明示”是指不直接说出来,但让意图变得明显,比如这样说:“近事男们,你们住在哪里?”“在宫殿,尊者。”“可是,近事男们,宫殿对比丘们来说是不合适的”这类话。“暗示行为”是指针对资具,用行为让人明白意图,比如有人为了房舍在做地面平整等工作时,被问“尊者,您在做什么?是谁让您做的?”就回答“没有人”这类话。
Sāti viññattiṃ parāmasati. Sā ca idha parikathādinā yena kenaci adhippāyaviññāpanaṃ viññattīti gahetabbā. Tenāha ‘‘sabbena sabba’’nti, sabbappakārenāti attho. Tena ‘‘parikathādivasenapi viññāpanaṃ na vaṭṭatī’’ti dīpeti. Parikathobhāsanimittakammampi hi cīvarapiṇḍapātesu dvīsu paccayesu na vaṭṭati. Idāni senāsanapaccaye adhippetaṃ viññattiṃ parikathādīhi visesetvā dassento ‘‘āhara dehīti viññattimattameva na vaṭṭatī’’ti āha. Parikathobhāsanimittakammāni vaṭṭantīti ettha parikathā nāma pariyāyena kathanaṃ bhikkhusaṅghassa senāsanaṃ sambādhantiādivacanaṃ. Obhāso nāma ujukameva akathetvā yathā adhippāyo vibhūto hoti, evaṃ obhāsanaṃ, upāsakā, tumhe kuhiṃ vasathāti? Pāsāde, bhanteti. Bhikkhūnaṃ pana, upāsakā, pāsādo na vaṭṭatītiādivacanaṃ. Nimittakammaṃ nāma paccaye uddissa yathā adhippāyo viññāyati, evaṃ nimittakammaṃ, senāsanatthaṃ bhūmiparikammādīni karontassa ‘‘kiṃ, bhante, karosi, ko kārāpetī’’ti vutte ‘‘na kocī’’tiādivacanaṃ.
现在,为了说明在病患资具上,暗示乞求等一切方式都是可行的,他说:“然而在病患资具上……”等。那么,病好了之后,已经出现的药还可以受用吗,还是不可以?对此,持律者说:“世尊以病为由,开启了受用之门,所以即使无病时也可以受用,不构成罪。”但持经者说:“虽然不构成罪,却破坏了正命,所以对于安住于头陀行的人来说是不可受用的,会破坏头陀行。”“离去”就是消失。
Idāni gilānapaccaye viññattiādikaṃ sabbampi vaṭṭatīti dassento āha ‘‘gilānapaccaye panā’’tiādi. Tathā uppannaṃ pana bhesajjaṃ roge vūpasante paribhuñjituṃ vaṭṭati, na vaṭṭatīti? Tattha vinayadharā ‘‘bhagavatā rogasīsena paribhogassa dvāraṃ dinnaṃ, tasmā arogakālepi paribhuñjituṃ vaṭṭati, āpatti na hotī’’ti vadanti. Suttantikā pana ‘‘kiñcāpi āpatti na hoti, ājīvaṃ pana kopeti, tasmā sallekhappaṭipattiyaṃ ṭhitassa na vaṭṭati, sallekhaṃ kopetī’’ti vadanti. Ukkamantīti apagacchanti.
344344. “颈上有宝珠”就是“宝珠颈”;或者,颈以宝珠为标志,所以叫“宝珠颈”,应当看作中间词省略的复合词。“天色”就是天人的状态。“净信所作”就是净信者应当做的事,说的是被称为身体服务的侍奉。因为以乞求宝珠的缘故,他不来,自己反而得到增长,所以说“我需要宝珠”;或者应当看作是以咒语词句的方式这样说的。
344. Maṇi kaṇṭhe assāti maṇikaṇṭho, maṇinā upalakkhito vā kaṇṭho assāti maṇikaṇṭhoti majjhapadalopīsamāso daṭṭhabbo. Devavaṇṇanti devattabhāvaṃ. Pasannākāranti pasannehi kātabbakiccaṃ, kāyaveyyāvaccasaṅkhātaṃ upaṭṭhānanti vuttaṃ hoti. Maṇiyācanāya tassa anāgamanena attano vaḍḍhi hotīti vuttaṃ ‘‘maṇinā me attho’’ti, mantapadanīhārena vā tathā vuttanti daṭṭhabbaṃ.
345“正在发生的近处”一语,指的是正在发生的当下之近旁的过去。这样说也是可以的:本来该说“你来了”,但由于接近正在发生的当下,就可以用表示现在的说法说“你来”。此处的判定规则,要依语法学来理解。同样的道理,本来该说“我来了”,说成“我来”,这同样是在正在发生的近处使用现在时的说法——以此来说明。
345.Vattamānasamīpeti vattamānassa samīpe atīte. Evaṃ vattuṃ labbhatīti ‘‘āgatosī’’ti vattabbe vattamānasamīpattā ‘‘āgacchasī’’ti evaṃ vattamānavohārena vattuṃ labbhati. Lakkhaṇaṃ panettha saddasatthānusārato veditabbaṃ. So eva nayoti ‘‘āgatomhī’’ti vattabbe ‘‘āgacchāmī’’ti ayampi vattamānasamīpe vattamānavohāroti dasseti.
348-349348-349. 不过,单靠乞求是做不成任何事的,所以这里说的是“以自己乞求来的资具”这个意思。朝上的一面涂了,叫“上涂”;朝下的一面涂了,叫“下涂”。可是,朝上涂的时候,多半涂的是内侧;朝下涂的时候,涂的是外侧,所以说“上涂就是涂内侧,下涂就是涂外侧”。这里面,所谓“上涂”,是指用石灰或黏土涂在屋顶内侧,并且要和墙壁相接合;只是梁、椽交接处、窗户、烟囱孔等地方不能涂,这些要除外。所谓“下涂”,就是按同样的方式涂屋顶外侧。所谓“上涂下涂”,就是按同样的方式把屋顶内侧和外侧都涂上。
348-349. Yasmā pana na sakkā kevalaṃ yācanāya kiñci kātuṃ, tasmā ‘‘sayaṃ yācitakehi upakaraṇehī’’ti adhippāyattho vutto. Uddhaṃmukhaṃ littā ullittā, adhomukhaṃ littā avalittā. Yasmā pana uddhaṃmukhaṃ limpantā yebhuyyena anto limpanti, adhomukhaṃ limpantā ca bahi, tasmā vuttaṃ ‘‘ullittāti antolittā, avalittāti bahilittā’’ti. Tattha ullittā nāma ṭhapetvā tulāpiṭṭhasaṅghātavātapānadhūmachiddādibhedaṃ alepokāsaṃ avasese lepokāse kuṭṭehi saddhiṃ ghaṭetvā chadanassa anto sudhāya vā mattikāya vā littā. Avalittā nāma vuttanayeneva chadanassa bahi littā. Ullittāvalittā nāma tatheva chadanassa anto ca bahi ca littā.
“言辞相符”的意思是:以表示使役主体的方式举出的“kārayamānenā”这个词,其注释同样以表示使役主体的方式用“kārāpentenā”作成,所以言辞相符。如果是这样,那为什么还要对那个词作“做者或令做者”的分别解说呢?回答说:“然而,因为……”等等。由于有“自己已开始做,却让别人来完成”等说法,所以说“即使是自己做,在这里也应按所说的方式来做”。其中,“按这里所说的方式”就是按这个学处中所说的方式。“两者”指做者和令做者。问:“kārayamānenā”这个词是否已经包含了这两者?怎么包含的呢?因为令做者并不叫做做者。不过,这里应当这样理解其意旨:因为无论是自己做还是令做,都应按照这里所说的方式来做,所以当说“令做者应如此做”时,自己做的情况自然也就被包含进去了,因此世尊说了“kārayamānenā”。由此,当说“kārayamānenā”时,依其内在含义所能得到的意义,也就被这个词所包含了。“言辞会相违”的意思是:因为“kārayamānenā”并不是“karontenā”的另一种说法,所以如果按词义分别解说为“做者或令做者”,言辞就会相违——这就是其意旨。“仅是意义而已”是指:无论从词义还是从内在含义所能得到的,都只是意义而已。
Byañjanaṃ sametīti ‘‘kārayamānenā’’ti hetukattuvasena uddiṭṭhapadassa ‘‘kārāpentenā’’ti hetukattuvaseneva niddesassa katattā byañjanaṃ sameti. Yadi evaṃ ‘‘karonto vā kārāpento vā’’ti kasmā tassa padabhājanaṃ vuttanti āha ‘‘yasmā panā’’tiādi. ‘‘Attanā vippakataṃ parehi pariyosāpetī’’tiādivacanato ‘‘karontenapi idha vuttanayeneva paṭipajjitabba’’nti vuttaṃ. Tattha idha vuttanayenevāti imasmiṃ sikkhāpade vuttanayeneva. Ubhopeteti kārakakārāpakā. Kārayamānenāti imināva padena saṅgahitāti kathaṃ saṅgahitā. Na hi kārayamāno karonto nāma hoti, evaṃ panettha adhippāyo veditabbo – yasmā karontenapi kārayamānenapi idha vuttanayeneva paṭipajjitabbaṃ, tasmā kārayamānena evaṃ paṭipajjitabbanti vutte pageva karontenāti idaṃ atthato āgatamevāti ‘‘kārayamānenā’’ti bhagavatā vuttaṃ. Tato ‘‘kārayamānenā’’ti vutte sāmatthiyato labbhamānopi attho teneva saṅgahito nāma hotīti. Byañjanaṃvilomitaṃ bhaveyyāti yasmā ‘‘kārayamānenā’’ti imassa ‘‘karontenā’’ti idaṃ pariyāyavacanaṃ na hoti, tasmā karontena vā kārāpentena vāti padatthavasena niddese kate byañjanaṃ viruddhaṃ bhaveyyāti adhippāyo. Atthamattamevāti padatthato sāmatthiyato ca labbhamānaṃ atthamattameva.
“诵出”就是应当诵出。“无关紧要”是指不算数。没有说“长度和宽度”,而用了表示选择的“或”字,是为了说明即使只在一侧加长,也同样犯戒,所以接着说“若有比丘……”等。“三肘”是按建筑工匠的肘来算的三肘。“合乎尺寸的床”是按标准拃来算的九拃长的床。“应建造合乎尺寸的”,这是就最大尺寸而说的,因此有人可能会疑惑:只有符合最大尺寸、又没有指定地基的房舍才不允许,小于尺寸、没有指定地基的房舍应该允许。为了消除这个疑问,所以说了“即使小于尺寸……”等。其中,“小于尺寸”是指小于经中所说的尺寸。从四肘起才算具备房舍的特征,为了说明这一点,所以说了“四肘乃至五肘”。“泥浆涂抹”是指用某种黏合剂涂抹,或者用铜色泥土等稀泥涂抹。“仅仅是涂抹而已”的意思是无关紧要。“椽接合处”就是门楣。“即使观察后”是指即使不事先观察,通过白二羯磨的方式也可以做,这是要表达的意思。
Uddesoti uddisitabbo. Abbohārikanti appamāṇaṃ. ‘‘Āyāmato ca vitthārato cā’’ti avatvā vikappatthassa vā-saddassa vuttattā ekatobhāgena vaḍḍhitepi āpattiyevāti dassento ‘‘yo panā’’tiādimāha. Tihatthāti vaḍḍhakīhatthena tihatthā. Pamāṇayutto mañcoti pakatividatthiyā navavidatthippamāṇo mañco. Pamāṇikā kāretabbāti ukkaṭṭhappamāṇaṃ sandhāya vuttattā ukkaṭṭhappamāṇayuttāva kuṭi adesitavatthukā na vaṭṭati, pamāṇato pana ūnatarā adesitavatthukāpi vaṭṭatīti kassaci sandeho siyāti taṃnivattanatthaṃ ‘‘pamāṇato ūnatarampī’’tiādi vuttaṃ. Tattha pamāṇato ūnataranti pāḷiyaṃ vuttappamāṇato ūnataraṃ. Pacchimena pamāṇena catuhatthato ūnatarā kuṭi nāma na hotīti catuhatthato paṭṭhāya kuṭilakkhaṇappattaṃ kuṭiṃ dassetuṃ ‘‘catuhatthaṃ pañcahatthampī’’ti vuttaṃ. Kalalalepoti kenaci silesena katalepo, tambamattikādikalalalepo vā. Alepo evāti abbohārikāyevāti adhippāyo. Piṭṭhasaṅghāṭo dvārabāhā. Oloketvāpīti apaloketvāpi, apalokanakammavasenapi kātuṃ vaṭṭatīti adhippāyo.
353就像狮子等出去觅食时,不适合走固定不变的路线;同样,大象也不适合走固定不变的路线。“他们”指的是狮子等。“行走之地”就是觅食的地方。“没有被占据”意思是没有被禁止。“为了健康”就是为了没有病痛。“其余的”指的是依赖谷物等的东西。“依赖谷物”在这里,“谷物”这个词指的是谷物生长的地方。所以说“七种谷物……乃至……站立”。“在这里击打”就是屠宰场。“具有切割手足等功能者”就是具有切割手足等功能的。为了说明所说的“仇家之屋”这个意思,所以说了“为了杀害”。
353. Yathā sīhādīnaṃ gocarāya pakkamantānaṃ nibaddhagamanamaggo na vaṭṭati, evaṃ hatthīnampi nibaddhagamanamaggo na vaṭṭati. Etesanti sīhādīnaṃ. Cāribhūmīti gocarabhūmi. Na gahitāti na vāritāti adhippāyo. Ārogyatthāyāti nirupaddavatthāya. Sesānīti pubbaṇṇanissitādīni. Pubbaṇṇanissitanti ettha pubbaṇṇaviruhanaṭṭhānaṃ pubbaṇṇa-saddena gahitaṃ. Tenāha – ‘‘sattannaṃ dhaññānaṃ…pe… ṭhita’’nti. Abhihananti etthāti abbhāghātaṃ. ‘‘Verighara’’nti vuttamevatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘corānaṃ māraṇatthāya kata’’nti vuttaṃ. Dhammagandhikāti hatthapādādichindanagandhikā.
“无法拨开”是说,由于有切断边缘之类的情况,所以无法拨开。“东侧”是指应当在房舍地基附近堆置并发愿的地方。这里与不与取的情况一样,前行努力和俱行努力本来没有差别;但为了分别说明它们,并为了在“切断后应再建造”处显示房舍破坏的界限,才在这里作了这样的说明。“为此目的”就是为了削凿的目的。“如此建造”是指建造了未指定地基或超出尺寸的房舍。“以木材建造的墙在此处”就是木墙房舍。“石墙房舍”等也是这样理解。“叶屋”是指外面须用叶子覆盖、已经内外涂抹的房舍本身。因此说:“我将涂抹有墙有顶的房舍。”
Āvijjituṃna sakkā hotīti chindataṭādisambhavato na sakkā hoti āvijjituṃ. Pācinanti kuṭivatthusāmantā cinitabbaadhiṭṭhānaṃ. Kiñcāpi idha pubbapayogasahapayogānaṃ adinnādāne viya viseso natthi, tathāpi tesaṃ vibhāgena dassanaṃ chinditvā puna kātabbāti ettha kuṭiyā bhedanaparicchedadassanatthaṃ kataṃ. Tadatthāyāti tacchanatthāya. Evaṃ katanti adesitavatthuṃ pamāṇātikkantaṃ vā kataṃ. Dārunā kataṃ kuṭṭaṃ etthāti dārukuṭṭikā, kuṭi. Silākuṭṭikantiādīsupi eseva nayo. Paṇṇasālanti bahi paṇṇehi chādetabbaṃ ullittāvalittaṃ kuṭimeva vadati. Tenevāha ‘‘sabhitticchadanaṃ limpissāmī’’ti.
针对只想用内部涂层就完工的情况,才说了“或在内部涂层”等话。说到“或在外部涂层”时,也是同样的道理。应当接上“在那扇门或窗户安好时放置”。所谓“它的位置”,就是那扇门或窗户的位置。所谓“或者再扩大之后”,是说如果先前放置的地方太小,就打破之后再扩大。所谓“涂层接不上”,是说先前涂上的涂层和门或窗户接不上,不能连成一体而保持,就是这个意思。所谓“它”,就是那扇门或窗户。所谓“一开始就是僧残”,是因为涂抹的工作已经完成,所以在放置门或窗户之前就已经是僧残了。关于“留下八指宽没有覆盖”,这里有人说:如果他想“这样我就不会犯戒”,在墙壁或屋顶上哪怕只留下一指宽的地方不用涂层接上,那是可以的。因为泥土隔墙本身就算作泥土涂层,所以说:“如果用泥土做隔墙,在和屋顶涂层相接时,就犯戒。”所谓“两者都无犯”,是因为先前的涂层没有接上,而且第二次也不存在以自己为受益对象的情况,所以两者都无犯。因此,即使不是以日常职责的名义,没有受他吩咐而为他做,两者也无犯。如果是受他吩咐而做,那就只有根本者犯戒。
Antolepeneva niṭṭhāpetukāmaṃ sandhāya ‘‘antolepe vā’’tiādi vuttaṃ. Bahilepe vāti etthāpi eseva nayo. Tasmiṃ dvārabaddhe vā vātapāne vā ṭhapiteti yojetabbaṃ. Tassokāsanti tassa dvārabaddhassa vā vātapānassa vā okāsaṃ. Puna vaḍḍhetvā vāti pubbeva ṭhapitokāsaṃ khuddakaṃ ce, bhedanena puna vaḍḍhetvā. Lepo na ghaṭiyatīti pubbe dinnalepo dvārabaddhena vā vātapānena vā saddhiṃ na ghaṭiyati, ekābaddhaṃ hutvā na tiṭṭhatīti vuttaṃ hoti. Tanti dvārabaddhaṃ vā vātapānaṃ vā. Paṭhamameva saṅghādisesoti lepakiccassa niṭṭhitattā dvārabaddhaṃ vā vātapānaṃ vā ṭhapanato pubbeyeva saṅghādiseso. Aṭṭhaṅgulamattena appattacchadanaṃ katvāti ettha evaṃ me āpatti na siyāti bhittiyaṃ vā chadane vā ekaṅgulamattampi okāsaṃ lepena aghaṭetvā ṭhapeti, vaṭṭatīti vadanti. Mattikākuṭṭameva mattikālepasaṅkhyaṃ gacchatīti āha – ‘‘sace mattikāya kuṭṭaṃ karoti, chadanalepena saddhiṃ ghaṭane āpattī’’ti. Ubhinnaṃ anāpattīti purimassa lepassa aghaṭitattā dutiyassa attuddesikatāsambhavato ubhinnaṃ anāpatti, tasmā vināpi vattasīsena tena anāṇatto tassa karomīti karoti, ubhinnaṃ anāpattiyeva. Sace tena āṇatto karoti, mūlaṭṭhasseva āpatti.
354所谓三十六种四分组,是指在“比丘建造小屋……”等第一轮中,有未指示地点的四分组、已指示地点的四分组、超过尺寸的四分组、符合尺寸的四分组、未指示地点且超过尺寸的四分组、已指示地点且符合尺寸的四分组,共六种四分组;同样,在等起轮等其余五轮中也各有六种,所以总共三十六种。这些是为了显示犯戒类别的差别而说的。因为在论母中不加区分地说“若比丘在有争议之处、无通行空间之地……”,有人可能错误地执取为“在有争议及无通行空间处也构成僧残”,为了破除这种错误执取,所以说明:在有争议及无通行空间处是恶作,因未指示地点和超过尺寸才构成僧残。这样就是为了显示犯戒类别的差别而说的。
354.Chattiṃsa catukkāni nāma ‘‘bhikkhu kuṭiṃ karotī’’tiādimhi paṭhamavāre adesitavatthukacatukkaṃ desitavatthukacatukkaṃ pamāṇātikkantacatukkaṃ pamāṇikacatukkaṃ adesitavatthukappamāṇātikkantacatukkaṃ desitavatthukappamāṇikacatukkanti cha catukkāni, evaṃ samādisativārādīsupi pañcasūti chattiṃsa. Āpattibhedadassanatthaṃ vuttānīti ‘‘sārambhe ce bhikkhu vatthusmiṃ aparikkamane’’ti avisesena mātikāya vuttattā sārambhaaparikkamanesupi saṅghādisesova siyāti micchāgāhanivattanatthaṃ sārambhe aparikkamane ca dukkaṭaṃ, adesitavatthukatāya pamāṇātikkantatāya ca saṅghādisesoti evaṃ āpattibhedadassanatthaṃ vuttāni.
355-361原本应该说“以两种僧残”,但因为格的变化和用语的变化,所以说成“二种僧残”,因此注释说“以两种僧残……应当知道这个意思”。由于有“或者应给予他人”的说法,所以即使有人得到未完成的小屋后为自己建造,也因为他从一开始就没有做,所以说无罪。“应拆除”就是应破坏。“使与地面齐平”就是使与建屋的地基齐平。
355-361. ‘‘Dvīhi saṅghādisesehī’’ti vattabbe vibhattibyattayena ca vacanabyattayena ca dvinnaṃ saṅghādisesenāti vuttanti āha ‘‘dvīhi saṅghādisesehi…pe… attho veditabbo’’ti. ‘‘Aññassa vā dātabbā’’ti vuttattā vippakataṃ kuṭiṃ labhitvā attano atthāya karontassapi ādito paṭṭhāya akatattā anāpattiyevāti vadanti. Apacinitabbāti viddhaṃsetabbā. Bhūmisamaṃ katvāti kuṭivatthusamaṃ katvā.
364这里说“涂层不相合”,是因为没有屋顶涂层才这么说的。不过,因为另外有开许,所以如果是为了在洞窟内部上方做彩绘等事而给涂层,那是可以的。就施涂层来说,没有以涂层方式做成的砖窟等,在义疏里被称为“窟”。用草或叶子覆盖的小屋,被称为“鸡窝屋”;说了“鸡窝屋可以”之后,又用“屋顶以枝条……”等话进一步说明它,指的就是用草叶覆盖的小屋。“屋顶以枝条做成网状绑缚”,是指把纵横放置的枝条像网一样绑起来。“编入”,是指把草等编进去。“当涂层与壁涂层相合时”:这里所说的“涂抹、涂抹”,是就屋顶而言的;因此才这样说:壁涂层即使并无必要,只要屋顶涂层在四周及墙壁上与之稍微相合,那么即便没有壁涂层,也仍然犯戒。仅仅为了防白蚁而在下面砌石墙,不涂抹石墙而只涂抹上面,这不叫“涂层相合”,是无犯的。这种注释说法和那不相符。对此,有人说:“因为没有涂抹墙壁的意图,所以屋顶涂层即使和石墙相合,也说为无犯。”这也不合理。因为说了“仅仅为了防白蚁”,就可以知道对石墙确实没有想再涂抹的意图,正因如此才说“不涂抹石墙”。因此,“涂抹等状态……是就屋顶而说”这句话,是为了显示即使没有壁涂层,屋顶涂层也不犯戒,也就是显示屋顶涂层才是主要的,而不是为了显示没有壁涂层也犯戒。这里,就是指草屋。
364.Na hettha lepo ghaṭiyatīti chadanalepassa abhāvato vuttaṃ, visuṃyeva anuññātattā pana sacepi leṇassa anto uparibhāge cittakammādikaraṇatthaṃ lepaṃ denti, vaṭṭatiyeva. Lepadānavasena akatā iṭṭhakādiguhā guhā nāmāti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Tiṇehi vā paṇṇehi vā chāditakuṭikāva vuttāti ‘‘kukkuṭacchikagehaṃ vaṭṭatī’’ti vatvā ‘‘chadanaṃ daṇḍakehī’’tiādinā puna taṃ dassentehi tiṇapaṇṇacchadanā kuṭikāva vuttā. Chadanaṃ daṇḍakehi jālabandhaṃ katvāti chadanaṃ dīghato tiriyato ca ṭhapitadaṇḍakehi jālaṃ viya bandhitvā. Ogumphetvāti tiṇādiṃ viddhaṃsetvā. Bhittilepena saddhiṃ lepe ghaṭiteti ettha ullittāvalittabhāvassa chadanaṃ sandhāya vuttattā sacepi bhittilepena anatthiko hoti, chadanalepe samantato bhittiyā appamattakenapi ghaṭite bhittilepena vināpi āpattiyevāti vadanti. Upacikāmocanatthameva heṭṭhā pāsāṇakuṭṭaṃ katvā taṃ alimpitvā upari limpati, lepo na ghaṭiyati nāma, anāpattiyevāti iminā aṭṭhakathāvacanena taṃ na sameti. Tattha keci vadanti ‘‘bhittiṃ alimpitukāmatāya abhāvato chadanalepe pāsāṇakuṭṭena saddhiṃ ghaṭitepi tattha anāpatti vuttā’’ti, tampi na yuttaṃ. ‘‘Upacikāmocanatthamevā’’ti hi vuttattā pāsāṇakuṭṭe puna limpitukāmatāya abhāvoyeva viññāyati, teneva ‘‘taṃ alimpitvā’’ti vuttaṃ. Tasmā ‘‘ullittādibhāvo…pe… chadanameva sandhāya vutto’’ti idaṃ satipi bhittilepe chadanalepena vinā āpatti na hotīti chadanalepassa padhānabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ, na pana bhittilepena vināpi āpatti hotīti dassanatthanti vadanti, idameva cettha yuttataranti amhākaṃ khanti. Etthāti tiṇakuṭikāya.
在这里,引用《附随》来说明草屋在任何情况下都无罪,是为了表明:即使以有挑衅等为缘,草屋也同样可以轻松地成立无罪。而且,一旦草屋在任何情况下都无罪这一点成立,那么依同样的道理,在洞窟、山洞等处,即使以有挑衅等为缘,也可以了知是无罪的。因此才说了“然而,若……”等话。确实如此,当草屋即使以有挑衅等为缘也无罪这一点成立时,依同样的道理,为他人建造时,即使以有挑衅等为缘也无罪,这在意义上就已经显示出来了。这样一来,如果一位比丘吩咐说“请为我造小屋”之后就离开了,而他吩咐的是:应当指示地基、无挑衅、有环绕空间;但为他造的小屋却未指示地基、有挑衅、无环绕空间。那么,律藏中说“造作者犯三个恶作”,为什么在为他人建造时,即使以有挑衅等为缘,也说了恶作呢?把这一质疑放在心上,才说了“然而,若……中略……是因未按所吩咐的去做而说”这段话。这里的意图是这样的:为他人建造时,即使以有挑衅等为缘,也根本无罪。而“造作者犯三个恶作”这句话,并不是为了说明为他人建造时以有挑衅等为缘而有罪,而是为了说明因未按所吩咐的去做而有罪。因为在许多版本以及经过百次校订、被认为可靠的旧版本中,看到的正是这样的经文次序,所以这里就依照所见到的经文次序来阐明义理。不过,在某些版本中,于“即使达到弯曲相的小屋……中略……无罪”之后,写有“然而,若……”等文;若如此,那里的意图就很明显了。说了“无罪”之后,在“将成为布萨堂,我也将居住”等情形中,因为并未限定只是为了居住场所,所以才说了“无罪”。
Ettha ca tiṇakuṭikāya eva sabbathā anāpattibhāvassa dassanaṃ parivārapāḷiṃ ānetvā tiṇakuṭikāya sārambhādipaccayāpi anāpattibhāvo sukhena sakkā sādhetunti kataṃ. Tiṇakuṭikāya ca sabbathā anāpattibhāve sādhite teneva nayena leṇaguhādīsupi sārambhādipaccayāpi anāpattibhāvo sakkā viññātunti. Teneva ‘‘yaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Tathā hi tiṇakuṭikāya sārambhādipaccayāpi anāpattibhāve sādhite teneva nayena aññassatthāya karontassapi sārambhādipaccayāpi anāpattibhāvo atthato dassitoyeva hoti. Evañca sati bhikkhu samādisitvā pakkamati ‘‘kuṭiṃ me karothā’’ti, samādisati ca desitavatthukā ca hotu anārambhā ca saparikkamanā cāti, tassa kuṭiṃ karonti adesitavatthukaṃ sārambhaṃ aparikkamanaṃ. ‘‘Āpatti kārukānaṃ tiṇṇaṃ dukkaṭāna’’nti pāḷiyaṃ aññassatthāya karontassapi sārambhādipaccayāpi dukkaṭaṃ kasmā vuttanti imaṃ codanaṃ manasi nidhāya ‘‘yaṃ pana…pe… akaraṇapaccayā vutta’’nti idaṃ vuttaṃ. Ayañhettha adhippāyo – aññassatthāya karontassapi sārambhādipaccayāpi anāpattiyeva. ‘‘Āpatti kārukānaṃ tiṇṇaṃ dukkaṭāna’’nti idaṃ pana aññassatthāya karontassa na sārambhādipaccayā āpattidassanatthaṃ vuttaṃ, kiñcarahi yathāsamādiṭṭhāya akaraṇapaccayā āpattidassanatthanti. Yasmā bahūsu potthakesu satasodhitasammate ca purāṇapotthake ayameva pāṭhakkamo dissati, tasmā yathādiṭṭhapāṭhānukkamenevettha attho pakāsito. Katthaci potthake pana ‘‘kuṭilakkhaṇappattampi kuṭiṃ…pe… anāpattī’’ti imassānantaraṃ ‘‘yaṃ panā’’tiādipāṭhaṃ likhanti, evañca sati tattha adhippāyo pākaṭoyeva. Anāpattīti vatvāti uposathāgārañca bhavissati, ahañca vasissāmītiādīsu vāsāgāratthāya eva aniyamitattā anāpattīti vatvā.
以超出规定尺寸建造小屋为特征的,本身就是“作”。它既是“未指示地基”为根源之罪的组成部分,也是“超出尺寸”为根源之罪的组成部分。把这两者合在一起,就说为“作与无作”。应当知道:无论是没有让人指示地基、却建造了符合尺寸小屋的人,还是让人指示了地基之后、以“无作”和建造小屋的“作”两者为等起的人,其造作都是依“作与无作”而生起的。“非有心”是指:以不知道戒律已被制定的心而成为“非有心”。涂抹等中的任何一种、低于最小尺寸的存在、未指示地基、超出尺寸、为自己而作、作为居住场所、涂抹的接触——这些就是此处六种或七种组成部分。
Pamāṇātikkantakuṭikaraṇalakkhaṇā kiriyāyeva, adesitavatthumūlikāyapi āpattiyā aṅgaṃ hoti pamāṇātikkantamūlikāyapi, tadubhayaṃ ekato katvā ‘‘kiriyākiriyato’’ti vuttaṃ. Vatthuṃ adesāpetvā pamāṇayuttaṃ kuṭiṃ karontassapi vatthuṃ desāpetvā akiriyāya kuṭikaraṇakiriyāya ca samuṭṭhānato kiriyākiriyatova samuṭṭhātīti veditabbaṃ. Acittakanti paṇṇattiajānanacittena acittakaṃ. Ullittādīnaṃ aññataratā, heṭṭhimappamāṇasambhavo, adesitavatthutā, pamāṇātikkantatā, attuddesikatā, vāsāgāratā, lepaghaṭṭanāti imānettha cha vā satta vā aṅgāni.
7. 造住处学处注释
7. Vihārakārasikkhāpadavaṇṇanā
365365. 在第七个学处中,“名为这样的城市”指的是憍赏弥城。据说,那座城市的园林、池塘等各个地方,憍赏弥树长得特别茂盛,因此得名憍赏弥。另有一种说法:因为这座城建在拘孙巴仙人隐居处的不远处。这里要表达的意思是:拘孙巴仙人的居住地就是憍赏弥,城市因为建在他附近,所以也得名憍赏弥。据说,那座园林是一位名叫瞿师多的长者所建。那么,谁是瞿师多长者?这座园林又是怎么由他建成的呢?据说,从前有一个叫阿迪拉的国家。那时有个名叫拘杜诃罗迦的穷人,因为害怕饥荒,带着妻子儿女前往食物丰足的国家。途中他抱不动儿子,就把孩子丢下走了。母亲折返回来,抱起孩子跟了上去。他们走进了一个牧牛人的村庄。当时牧牛人们准备了很多乳粥,他们得到乳粥后就吃了。后来,那个人因为吃了太多乳粥,消化不了,夜里就死了,随即投生在当地一只母狗的肚子里,生为小狗。这只狗很受牧牛人喜爱。那牧牛人供养一位独觉佛。独觉佛吃饭时也会给这只狗一个饭团。狗对独觉佛生起了感情,就跟着牧牛人一起去草舍。如果牧牛人不在,到了吃饭的时候,它自己就会去草舍门口吠叫,通报时间;在路上如果看见凶猛的野兽,也会吠叫着把它们赶跑。后来,那只狗以柔软的心对独觉佛,命终之后投生到了天界。在那里,它的名字就叫“瞿沙天子”。
365. Sattame evaṃnāmake nagareti kosambīnāmake. Tassa kira nagarassa ārāmapokkharaṇīādīsu tesu tesu ṭhānesu kosambarukkhāva ussannā ahesuṃ, tasmā kosambīti saṅkhyaṃ agamāsi. Kusumbassa nāma isino assamato avidūre māpitattāti eke. Idaṃ vuttaṃ hoti – kusumbassa isino nivāsabhūmi kosambī, tassa ca avidūre bhavattā nagaraṃ kosambīti saṅkhyaṃ gatanti. Ghositanāmakena kira seṭṭhinā so kāritoti ettha ko ghositaseṭṭhi, kathañcānena so ārāmo kāritoti? Pubbe kira addilaraṭṭhaṃ nāma ahosi. Tato kotūhalako nāma daliddo chātakabhayena saputtadāro subhikkhaṃ raṭṭhaṃ gacchanto puttaṃ vahituṃ asakkonto chaḍḍetvā agamāsi. Mātā nivattitvā taṃ gahetvā gatā. Te ekaṃ gopālakagāmaṃ pavisiṃsu. Gopālakānañca tadā bahupāyāso paṭiyatto hoti, tato pāyāsaṃ labhitvā bhuñjiṃsu. Atha so puriso bahutaraṃ pāyāsaṃ bhutto jīrāpetuṃ asakkonto rattibhāge kālaṃ katvā tattheva sunakhiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā kukkuro jāto, so gopālakassa piyo ahosi. Gopālako ca paccekabuddhaṃ upaṭṭhāti. Paccekabuddhopi bhattakiccakāle kukkurassa ekaṃ piṇḍaṃ deti. So paccekabuddhe sinehaṃ uppādetvā gopālakena saddhiṃ paṇṇasālampi gacchati, gopālake asannihite bhattavelāyaṃ sayameva gantvā kālārocanatthaṃ paṇṇasāladvāre bhussati, antarāmaggepi caṇḍamige disvā bhussitvā palāpeti. So paccekabuddhe mudukena cittena kālaṃ katvā devaloke nibbatti. Tatrāssa ‘‘ghosakadevaputto’’tveva nāmaṃ ahosi.
他从天界死后投生到憍赏弥城的一户人家。据说,有一位没有儿子的长者把他的父母的财产给了他,把他收作养子。后来,这位长者自己有了亲生儿子,就开始七次要害死他。他因为福德深厚,七次都躲过了死亡,最后靠一位长者女儿的计策保住了性命。父亲去世后,他继承了长者的地位,名叫瞿师多长者。憍赏弥城还有另外两位长者——鸡长者和帕瓦利迦长者,加上他,一共三位。
So devalokato cavitvā kosambiyaṃ ekasmiṃ kulaghare nibbatti. Taṃ aputtako kira seṭṭhi tassa mātāpitūnaṃ dhanaṃ datvā puttaṃ katvā aggahesi. Atha attano putte jāte sattakkhattuṃ ghātāpetuṃ upakkami. So puññavantatāya sattasupi ṭhānesu maraṇaṃ appatvā avasāne ekāya seṭṭhidhītāya veyyattiyena laddhajīviko aparabhāge pitu accayena seṭṭhiṭṭhānaṃ patvā ghositaseṭṭhi nāma jāto. Aññepi kosambiyaṃ kukkuṭaseṭṭhi, pāvāriyaseṭṭhīti dve seṭṭhino atthi, iminā saddhiṃ tayo ahesuṃ.
那时,这些富豪朋友的五百位常出入其家的仙人们住在山脚下。他们时常为了食用咸酸食物而来到人烟之处。有一次,在夏季,他们前往人烟之处,穿过无水的广大荒野,在荒野尽头看见一棵大榕树,心想:“这棵树这样的样子,必定有大威力的天神住在这里。善哉!如果他能给我们饮用水或洗漱用水就好了。”天神知道了仙人们的心意,心想“我要帮助他们”,便以自己的神力从树枝间流下一道犁头大小的水流。仙人们看见像银团一样的水流,用自己的容器取水饮用后,心想:“天神给了我们饮用水,但这里是无人的大森林。善哉!如果他能也给我们食物就好了。”天神为了满足仙人们的需求,给了他们天界的粥、硬食等,让他们感到满足。
Tena ca samayena tesaṃ sahāyakānaṃ seṭṭhīnaṃ kulūpakā pañcasatā isayo pabbatapāde vasiṃsu. Te kālena kālaṃ loṇambilasevanatthaṃ manussapathaṃ āgacchanti. Athekasmiṃ vāre gimhasamaye manussapathaṃ āgacchantā nirudakaṃ mahākantāraṃ atikkamitvā kantārapariyosāne mahantaṃ nigrodharukkhaṃ disvā cintesuṃ ‘‘yādiso ayaṃ rukkho, addhā ettha mahesakkhāya devatāya bhavitabbaṃ, sādhu vatassa, sace no pānīyaṃ vā paribhojanīyaṃ vā dadeyyā’’ti. Devatā isīnaṃ ajjhāsayaṃ viditvā ‘‘imesaṃ saṅgahaṃ karissāmī’’ti attano ānubhāvena viṭapantarato naṅgalasīsamattaṃ udakadhāraṃ pavattesi. Isigaṇo rajatakkhandhasadisaṃ udakavaṭṭiṃ disvā attano bhājanehi udakaṃ gahetvā paribhogaṃ katvā cintesi ‘‘devatāya amhākaṃ paribhogudakaṃ dinnaṃ, idaṃ pana agāmakaṃ mahāraññaṃ, sādhu vatassa, sace no āhārampi dadeyyā’’ti. Devatā isīnaṃ upakappanavasena dibbāni yāgukhajjakādīni datvā santappesi.
仙人们心想:“天神把我们喝的水和食物等一切都给了我们。这位天神真好!要是他能让我们看看他自己就好了。”天神知道他们的心思,就显现了半个身体。天神啊,你有这么大的福报,是造了什么业才得到这福报的?没造什么大业,只是造了点小业。原来,这位天神的福报是依靠半布萨业得到的。据说,这位天人在给孤独长者家里做佣人。在长者家里,每逢布萨日,从奴仆佣工算起,所有人都持布萨。有一天,这个佣人独自一早起来就去干活了。大长者查看领食物的人,发现只有他一个人去了森林,就给了他一份傍晚的食物。做饭的女仆只煮了一个人的饭,等他从森林回来,就把饭添给他。佣人心想:“别的日子这个时候,家里一片喧闹,今天却特别安静,这是怎么回事?”那女仆告诉他说:“今天这家里所有人都持布萨,大长者只给了你一个人的食物。”是这样吗,大妈?是的,主人。大妈,你去问大长者:“这个时候受了布萨的人,算有布萨业,还是没有?”她去问了,大长者说:“不算完整的布萨业,但算半份业,他是持布萨的人。”佣人没吃饭,漱了口,受了布萨,回到住处躺下。他身体已经没了食物,夜里风大起来。他在天亮时死了,凭着半布萨业的果报,投生为大榕树天神,住在城门口。
Isayo cintayiṃsu ‘‘devatāya amhākaṃ paribhogudakampi bhojanampi sabbaṃ dinnaṃ, sādhu vatassa , sace no attānaṃ dasseyyā’’ti. Devatā tesaṃ ajjhāsayaṃ viditvā upaḍḍhakāyaṃ dassesi. Devate mahatī te sampatti, kiṃ kammaṃ katvā imaṃ sampattiṃ adhigatāsīti. Nātimahantaṃ parittakaṃ kammaṃ katvāti. Upaḍḍhuposathakammaṃ nissāya hi devatāya sampatti laddhā. Anāthapiṇḍikassa kira gehe ayaṃ devaputto kammakāro ahosi. Seṭṭhissa hi gehe uposathadivasesu antamaso dāsakammakāre upādāya sabbo jano uposathiko hoti. Ekadivasaṃ ayaṃ kammakāro ekakova pāto uṭṭhāya kammantaṃ gato. Mahāseṭṭhi nivāpaṃ labhamānamanusse sallakkhento etassevekassa araññaṃ gatabhāvaṃ ñatvā assa sāyamāsatthāya nivāpaṃ adāsi. Bhattakāradāsī ekasseva bhattaṃ pacitvā araññato āgatassa bhattaṃ vaḍḍhetvā adāsi. Kammakāro cintayi ‘‘aññesu divasesu imasmiṃ kāle gehaṃ ekasaddaṃ ahosi, ajja ativiya sannisinnaṃ, kiṃ nu kho eta’’nti. Tassa sā ācikkhi ‘‘ajja imasmiṃ gehe sabbe manussā uposathikā, mahāseṭṭhi tuyhevekassa nivāpaṃ adāsī’’ti. Evaṃ ammāti. Āma sāmīti. ‘‘Imasmiṃ kāle uposathaṃ samādinnassa uposathakammaṃ hoti, na hotī’’ti mahāseṭṭhiṃ puccha ammāti. Tāya gantvā pucchito mahāseṭṭhi āha – ‘‘sakalauposathakammaṃ na hoti, upaḍḍhakammaṃ pana hoti, uposathiko hotī’’ti. Kammakāro bhattaṃ abhuñjitvā mukhaṃ vikkhāletvā uposathiko hutvā vasanaṭṭhānaṃ gahetvā nipajji. Tassa āhāraparikkhīṇakāyassa rattiṃ vāto kuppi. So paccūsasamaye kālaṃ katvā upaḍḍhuposathakammanissandena mahāvattaniaṭavidvāre nigrodharukkhadevaputto hutvā nibbatti.
他把这件事告诉了那些仙人。仙人们问:“我们以前从没听过‘佛、法、僧’,是您让我们听到了。佛陀真的已经出现在世间了吗?”“是的,尊者,已经出现了。”“那现在住在哪里?”“住在舍卫城的祇园,尊者。”仙人们听了满心欢喜,说:“你们先待着,我们去见导师。”于是他们出发,一路走,到了憍赏弥城。城里的几位大富豪听说“仙人们来了”,就出城迎接,邀请说:“尊者们,明天请接受我们的供养。”第二天,他们给这群仙人做了盛大的布施。仙人们说:“我们吃完就走。”富豪们问:“尊者们,你们以前来的时候,住一个月、两个月、三个月、四个月才走,这次昨天才来,今天就说要走,这是为什么?”仙人们回答:“是的,居士们,佛陀已经出现在世间了,可是谁也不知道自己什么时候会死,所以我们急着赶路。”“那这样吧,尊者们,我们也一起去,你们跟我们一起走吧。”“你们是在家人,事情多,你们先待着,我们先走一步。”他们出发后,在一个地方住了两天,又急忙赶路,到了舍卫城,就直接去祇园精舍见导师。在那里听了甘美的法语后,他们全都出家,证得了阿拉汉果。
So taṃ pavattiṃ isīnaṃ ārocesi. Isayo pucchiṃsu ‘‘tumhehi mayaṃ ‘buddho dhammo saṅgho’ti assutapubbaṃ sāvitā, uppanno nu kho loke buddho’’ti. Āma, bhante, uppannoti. Idāni kuhiṃ vasatīti. Sāvatthiyaṃ nissāya jetavane, bhanteti. Isayo ‘‘tiṭṭhatha tumhe, mayaṃ satthāraṃ passissāmā’’ti haṭṭhatuṭṭhā nikkhamitvā anupubbena kosambīnagaraṃ sampāpuṇiṃsu. Mahāseṭṭhino ‘‘isayo āgatā’’ti paccuggamanaṃ katvā ‘‘sve amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhatha, bhante’’ti nimantetvā punadivase isigaṇassa mahādānaṃ adaṃsu. Isayo ‘‘bhutvāva gacchāmā’’ti āpucchiṃsu. Bhante, tumhe aññasmiṃ kāle ekampi māsaṃ dvepi tayopi cattāropi māse vasitvā gacchatha, imasmiṃ pana vāre hiyyo āgantvā ‘‘ajjeva gacchāmā’’ti vadatha, kiṃ idanti. Āma gahapatayo buddho loke uppanno, na kho pana sakkā jīvitantarāyo jānituṃ, tena mayaṃ turitā gacchāmāti . Tena hi, bhante, mayampi āgacchāma, amhehi saddhiṃyeva gacchathāti. ‘‘Tumhe agāriyā nāma mahājaṭā, tiṭṭhatha tumhe, mayaṃ puretaraṃ gamissāmā’’ti nikkhamitvā ekaṭṭhāne dve divasāni avasitvā turitagamanena sāvatthiṃ patvā jetavanavihāre satthu santikameva agamaṃsu. Tattha madhuradhammakathaṃ sutvā sabbeva pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇiṃsu.
那三位富豪也各自用五百辆车,满载着酥油、蜂蜜、糖蜜等物品以及精细的绢布等,从憍赏弥出发,一路逐渐到达舍卫城,在祇园附近扎营,然后前往导师那里,礼拜、问候之后,坐在一边。导师为这三位朋友讲了甜美的法语。他们生起强烈的欢喜,就邀请导师,第二天做了盛大的布施;再次邀请,第二天又做,这样布施了半个月后,他们趴在导师脚边请求:“尊者,请答应到我们的地方来。”世尊说:“居士们,如来喜欢住在空寂之处的地方。”居士们领会到:“这样就算是答应了。”又想到:“世尊已答应我们了。”他们趴在十力尊的脚边礼拜后离去,在归途上每走一由旬就建一座寺院,逐渐回到憍赏弥后,告诉大家:“佛陀出现在世间了。”三个人各自在自己的园林里投入大量财物,为世尊建了精舍。其中,鸡富豪所建的叫鸡园;波伐梨富豪在芒果园中所建的叫波伐梨芒果园;瞿师多所建的叫瞿师多园。关于这件事,有话说:“据说那座园子是名叫瞿师多的富豪所建的。”
Tepi tayo seṭṭhino pañcahi pañcahi sakaṭasatehi sappimadhuphāṇitādīni ceva paṭṭuṇṇadukūlādīni ca ādāya kosambito nikkhamitvā anupubbena sāvatthiṃ patvā jetavanasāmante khandhāvāraṃ bandhitvā satthu santikaṃ gantvā vanditvā paṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Satthā tiṇṇampi sahāyānaṃ madhuradhammakathaṃ kathesi. Te balavasomanassajātā satthāraṃ nimantetvā punadivase mahādānaṃ adaṃsu, puna nimantetvā punadivaseti evaṃ aḍḍhamāsaṃ dānaṃ datvā ‘‘bhante, amhākaṃ janapadaṃ āgamanāya paṭiññaṃ dethā’’ti pādamūle nipajjiṃsu. Bhagavā ‘‘suññāgāre kho gahapatayo tathāgatā abhiramantī’’ti āha. ‘‘Ettāvatā paṭiññā dinnā nāma hotī’’ti gahapatayo sallakkhetvā ‘‘dinnā no bhagavatā paṭiññā’’ti pādamūle nipajjitvā dasabalaṃ vanditvā nikkhamitvā antarāmagge yojane yojane vihāraṃ kāretvā anupubbena kosambiṃ patvā ‘‘loke buddho uppanno’’ti kathayiṃsu. Tayo janā attano attano ārāme mahantaṃ dhanapariccāgaṃ katvā bhagavato vihāre kārāpesuṃ. Tattha kukkuṭaseṭṭhinā kārito kukkuṭārāmo nāma ahosi. Pāvārikaseṭṭhinā ambavane kārito pāvārikambavanaṃ nāma. Ghositena kārito ghositārāmo nāma ahosi. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ghositanāmakena kira seṭṭhinā so kārito’’ti.
那位在菩萨出家时跟着一起出走、又在导师般涅槃时被施以梵罚的人,就是指菩萨时期的侍者阐那。而这里要说明的是:中部《教诫阐那经》里记载的那位,虽然生病、也受到法将的教诫,却还是忍受不了临终的苦受,用利刀割断喉管;当死亡的恐惧生起、趣相现前时,他意识到自己还是凡夫,心生警惧,于是开始修观,观察诸行,证得阿拉汉果,成为等首者而入般涅槃——这个人并不是前面所说的那位。在恭敬语的用法中,因为于施事格也想用属格,所以说了“村落所尊敬者”。这里的语法规则,应当依据声明论来理解。“每一部分”,就是每一份。
Yo abhinikkhamanakāle saddhiṃ nikkhanto, yassa ca satthārā parinibbānakāle brahmadaṇḍo āṇatto, taṃ sandhāyāha ‘‘bodhisattakāle upaṭṭhākachannassā’’ti. Iminā ca yo majjhimanikāye channovādasutte (ma. ni. 3.389 ādayo) gilāno hutvā dhammasenāpatinā ovadiyamānopi māraṇantikavedanaṃ adhivāsetuṃ asakkonto tiṇhena satthena kaṇṭhanāḷiṃ chinditvā maraṇabhaye uppanne gatinimitte ca upaṭṭhite attano puthujjanabhāvaṃ ñatvā saṃviggo vipassanaṃ paṭṭhapetvā saṅkhāre pariggaṇhanto arahattaṃ patvā samasīsī hutvā parinibbāyi, ayaṃ so na hotīti dasseti. Pūjāvacanappayoge kattari sāmivacanassapi icchitattā āha ‘‘gāmassa vā pūjita’’nti. Lakkhaṇaṃ panettha saddasatthānusārato veditabbaṃ. Ekeko koṭṭhāsoti ekeko bhāgo.
366“从造作而有生起”这一说法,只是否定单从纯粹的造作生起。但应当知道,由于基物的未指定以及造屋的造作,它是从造作与非造作而生起的。在这个学处中,“比丘们或不可引导者”这里的“或”字,应当看作决定义,就像“这位或那位大龙”等中的用法一样。
366.Kiriyato samuṭṭhānabhāvoti kevalaṃ kiriyāmattato samuṭṭhānabhāvaṃ paṭikkhipati, vatthuno pana adesanāya kuṭikaraṇakiriyāya ca samuṭṭhānato kiriyākiriyato samuṭṭhātīti veditabbaṃ . Imasmiṃ sikkhāpade bhikkhū vā anabhineyyāti ettha vā-saddo ‘‘ayaṃ vā so mahānāgo’’tiādīsu viya avadhāraṇatthoti daṭṭhabbo.