就在那一天,铜掌岛上正逢“最胜根本”星宿日。国王宣布了星宿日,命令大臣们“举办庆典”,然后带着四万名随从出城,前往密沙迦山,想去打猎玩乐。那时,住在那座山上的一位天神心想:“我要让国王见到长老们。”于是化作一头赤鹿的模样,在不远处做出吃草吃叶的样子。国王看见后,心想:“现在射杀这只毫无防备的鹿,不太合适。”便弹响了弓弦。鹿立刻取道芒果林间的小路逃跑。国王紧追不舍,一路登上了那片芒果林。鹿在离长老们不远的地方消失了。玛欣德长老看见国王从近处走来,便决意:“让国王只看见我一个人,别看见其他人。”然后说道:“提舍,提舍,到这边来。”国王听到后心想:“在这个岛上出生的人里,没有谁能直呼我的名字‘提舍’来跟我说话。可这个穿着割截衣、剃了头、披着袈裟的人,竟然直呼我的名字——他到底会是谁?是人还是非人?”长老说道——
Tasmiñca divase tambapaṇṇidīpe jeṭṭhamūlanakkhattaṃ nāma hoti. Rājā nakkhattaṃ ghosāpetvā ‘‘chaṇaṃ karothā’’ti amacce ca āṇāpetvā cattālīsapurisasahassaparivāro nagaramhā nikkhamitvā yena missakapabbato tena pāyāsi migavaṃ kīḷitukāmo. Atha tasmiṃ pabbate adhivatthā ekā devatā ‘‘rañño there dassessāmī’’ti rohitamigarūpaṃ gahetvā avidūre tiṇapaṇṇāni khādamānā viya carati. Rājā taṃ disvā ‘‘ayuttaṃ dāni pamattaṃ vijjhitu’’nti jiyaṃ phoṭesi. Migo ambatthalamaggaṃ gahetvā palāyituṃ ārabhi. Rājā piṭṭhito piṭṭhito anubandhanto ambatthalameva abhiruhi. Migopi therānaṃ avidūre antaradhāyi. Mahindatthero rājānaṃ avidūre āgacchantaṃ disvā ‘‘mamaṃyeva rājā passatu, mā itare’’ti adhiṭṭhahitvā ‘‘tissa, tissa, ito ehī’’ti āha. Rājā sutvā cintesi – ‘‘imasmiṃ dīpe jāto maṃ ‘tissā’ti nāmaṃ gahetvā ālapituṃ samattho nāma natthi. Ayaṃ pana chinnabhinnapaṭadharo bhaṇḍu kāsāvavasano maṃ nāmena ālapati, ko nu kho ayaṃ bhavissati manusso vā amanusso vā’’ti? Thero āha –
“大王,我们是沙门,是法王的弟子。
正是为了怜悯您,我们才从赡部洲来到这里。”
‘‘Samaṇā mayaṃ mahārāja, dhammarājassa sāvakā; Taveva anukampāya, jambudīpā idhāgatā’’ti.
那时,天爱帝须大王和阿育法王虽然没见过面,却是朋友。靠着天爱帝须大王的福德威力,在恰塔山山脚的一处竹丛里,长出了三根车辕那么大的竹竿——一根叫藤蔓竿,一根叫花竿,一根叫鸟竿。其中,藤蔓竿是银色的,装饰之后,上面长出的藤蔓看起来就像金色;花竿上则开着蓝、黄、红、白、黑各种颜色的花,花梗、花瓣、花蕊都清清楚楚;鸟竿上则有天鹅、鸡、鹧鸪等各种鸟,还有各种四足动物,看起来就像活的一样。这在《岛史》里也有记载:
Tena ca samayena devānampiyatissamahārājā ca asokadhammarājā ca adiṭṭhasahāyakā honti. Devānampiyatissamahārājassa ca puññānubhāvena chātapabbatapāde ekamhi veḷugumbe tisso veḷuyaṭṭhiyo rathayaṭṭhippamāṇā uppajjiṃsu – ekā latāyaṭṭhi nāma, ekā pupphayaṭṭhi nāma, ekā sakuṇayaṭṭhi nāma. Tāsu latāyaṭṭhi rajatavaṇṇā hoti, taṃ alaṅkaritvā uppannalatā kañcanavaṇṇā khāyati. Pupphayaṭṭhiyaṃ pana nīlapītalohitodātakāḷavaṇṇāni pupphāni suvibhattavaṇṭapattakiñjakkhāni hutvā khāyanti. Sakuṇayaṭṭhiyaṃ haṃsakukkuṭajīvajīvakādayo sakuṇā nānappakārāni ca catuppadāni sajīvāni viya khāyanti. Vuttampi cetaṃ dīpavaṃse –
在恰塔山山脚下,有三根竹竿。
白得像银制的竿子,藤蔓则像金子一样。
“蓝色的花等是什么样,花竿上就是什么样;
鸟儿停在栖竿上,也照样保持着各自本来的样子。”
‘‘Chātapabbatapādamhi , veḷuyaṭṭhī tayo ahu; Setā rajatayaṭṭhīva, latā kañcanasannibhā. ‘‘Nīlādi yādisaṃ pupphaṃ, pupphayaṭṭhimhi tādisaṃ; Sakuṇā sakuṇayaṭṭhimhi, sarūpeneva saṇṭhitā’’ti.
从大海里,也为他出现了珍珠、摩尼珠、琉璃等许多种宝物。而在铜掌岛,出现了八种珍珠:马珠、象珠、车珠、余甘子珠、手镯珠、指环珠、鸡冠果珠、天然珠。他把那些竹竿、那些珍珠,以及许多其他宝物,作为礼物派人送给阿育法王。阿育王心生欢喜,回赠他五种王权之物——伞、拂尘、剑、顶髻、宝履,还有其他许多用于灌顶的礼物,比如:螺贝、恒河水、增长瓶、耳饰、水壶、右旋喜旋、轿子、少女、勺子、未水洗的一对布料、擦手巾、黄檀香、红土颜料、眼药、诃子、余甘子。这在《岛史》中也有记载:
Samuddatopissa muttāmaṇiveḷuriyādi anekavihitaṃ ratanaṃ uppajji. Tambapaṇṇiyaṃ pana aṭṭha muttā uppajjiṃsu – hayamuttā, gajamuttā, rathamuttā, āmalakamuttā, valayamuttā, aṅguliveṭhakamuttā, kakudhaphalamuttā, pākatikamuttāti. So tā ca yaṭṭhiyo tā ca muttā aññañca bahuṃ ratanaṃ asokassa dhammarañño paṇṇākāratthāya pesesi. Asoko pasīditvā tassa pañca rājakakudhabhaṇḍāni pahiṇi – chattaṃ, cāmaraṃ, khaggaṃ, moḷiṃ, ratanapādukaṃ, aññañca abhisekatthāya bahuvidhaṃ paṇṇākāraṃ; seyyathidaṃ – saṅkhaṃ, gaṅgodakaṃ, vaḍḍhamānaṃ, vaṭaṃsakaṃ, bhiṅgāraṃ, nandiyāvaṭṭaṃ, sivikaṃ, kaññaṃ, kaṭacchuṃ, adhovimaṃ dussayugaṃ, hatthapuñchanaṃ, haricandanaṃ, aruṇavaṇṇamattikaṃ, añjanaṃ, harītakaṃ, āmalakanti. Vuttampi cetaṃ dīpavaṃse –
拂尘、头巾、伞、剑和宝履,
缠头布、精华腰带、水罐、欢喜右旋纹。
轿子、海螺、耳环,以及未洗的布料;
金钵、汤匙,还有贵重的擦手巾。
阿耨达池的水、一位少女、最上等的金色檀香;
朝霞颜色的黏土,以及龙带来的眼药。
“诃子、余甘子,极其珍贵的不死药;
六千车香稻米,香气扑鼻,是鹦鹉衔来的;
这米是福业所生,一位名叫无忧的人派人送来的。”
‘‘Vālabījanimuṇhīsaṃ, chattaṃ khaggañca pādukaṃ; Veṭhanaṃ sārapāmaṅgaṃ, bhiṅgāraṃ nandivaṭṭakaṃ. ‘‘Sivikaṃ saṅkhaṃ vaṭaṃsañca, adhovimaṃ vatthakoṭikaṃ; Sovaṇṇapātiṃ kaṭacchuṃ, mahagghaṃ hatthapuñchanaṃ. ‘‘Anotattodakaṃ kaññaṃ, uttamaṃ haricandanaṃ; Aruṇavaṇṇamattikaṃ , añjanaṃ nāgamāhaṭaṃ. ‘‘Harītakaṃ āmalakaṃ, mahagghaṃ amatosadhaṃ; Saṭṭhivāhasataṃ sāliṃ, sugandhaṃ suvakāhaṭaṃ; Puññakammābhinibbattaṃ, pāhesi asokavhayo’’ti.
你不仅送去了这些作为供养的物品,据说还送去了这份法的供养。
Na kevalañcetaṃ āmisapaṇṇākāraṃ, imaṃ kira dhammapaṇṇākārampi pesesi –
我已经皈依了佛、法、僧;
我在释迦子的教法里,表明了自己是近事男的身份。
“在这三件事上,在至高无上的胜者教法中;
你也应当让心清净,以信而皈依。”
‘‘Ahaṃ buddhañca dhammañca, saṅghañca saraṇaṃ gato; Upāsakattaṃ desesiṃ, sakyaputtassa sāsane. ‘‘Imesu tīsu vatthūsu, uttame jinasāsane; Tvampi cittaṃ pasādehi, saddhā saraṇamupehī’’ti.
这位国王在那一天,由阿育王派来的人为他举行灌顶,成了受灌顶一个月的国王。
Svāyaṃ rājā taṃ divasaṃ asokaraññā pesitena abhisekena ekamāsābhisitto hoti.
在毗舍佉月圆日,他们为他举行了灌顶礼。他回忆起不久前听说的那教法流传之事,听到那位长老说“大王,我们是沙门,是法王的弟子”,便想:“是尊者来了吗?”于是立刻放下武器,坐在一边,与对方互相问候、愉快地交谈。正如所说:
Visākhapuṇṇamāyaṃ hissa abhisekamakaṃsu. So acirassutaṃ – taṃ sāsanappavattiṃ anussaramāno taṃ therassa ‘‘samaṇā mayaṃ mahārāja dhammarājassa sāvakā’’ti vacanaṃ sutvā ‘‘ayyā nu kho āgatā’’ti tāvadeva āvudhaṃ nikkhipitvā ekamantaṃ nisīdi sammodanīyaṃ kathaṃ kathayamāno. Yathāha –
“放下武器,坐到一边。
国王坐下后,愉快地交谈,谈了很多有义利的话。”
‘‘Āvudhaṃ nikkhipitvāna, ekamantaṃ upāvisi; Nisajja rājā sammodi, bahuṃ atthūpasañhita’’nti.
正在互相欢喜交谈的时候,那四万个男子也来到这里,围绕在他身边。那时长老又示现了另外六个人。国王看见后问道:“这些人是什么时候来的?”长老回答:“是和我一起来的,大王。”国王又问:“如今在赡部洲,还有别的这样的沙门吗?”长老回答:“有的,大王。如今赡部洲中,袈裟的光辉照耀,吹拂着仙人般的凉风。在那里——
Sammodanīyakathañca kurumāneyeva tasmiṃ tānipi cattālīsapurisasahassāni āgantvā samparivāresuṃ. Tadā thero itarepi cha jane dassesi. Rājā disvā ‘‘ime kadā āgatā’’ti āha . ‘‘Mayā saddhiṃyeva, mahārājā’’ti. ‘‘Idāni pana jambudīpe aññepi evarūpā samaṇā santī’’ti? ‘‘Santi, mahārāja; etarahi jambudīpo kāsāvapajjoto isivātapaṭivāto. Tasmiṃ –
三明具足者、神通成就者、善知他心者;
诸漏已尽的阿拉汉们,是佛陀的众多弟子。
‘‘Tevijjā iddhipattā ca, cetopariyāyakovidā; Khīṇāsavā arahanto, bahū buddhassa sāvakāti.
“尊者,你们是怎么来的?”“大王,既不是从水里来,也不是从陆上来。”国王明白了:“是乘着虚空来的。”长老为了试探国王有没有智慧辨别的能力,就指着近处的一棵芒果树问:“大王,这棵树叫什么名字?”“尊者,叫芒果树。”“大王,抛开这棵芒果树,还有别的芒果树吗?”“有,尊者,还有很多别的芒果树。”“大王,抛开这棵芒果树和那些芒果树,还有别的树吗?”“有,尊者,但那些不是芒果树。”“抛开那些芒果树和非芒果树,还有别的树吗?”“尊者,就是这棵芒果树。”“好,大王,你是有智慧的人。大王,你有亲戚吗?”“有,尊者,有很多人。”“大王,抛开他们,还有别的不是亲戚的人吗?”“尊者,不是亲戚的人比亲戚还多。”“大王,抛开你的亲戚和不是亲戚的人,还有别的什么人吗?”“就是我自己,尊者。”于是长老心想:“国王有智慧,能够了知法。”就讲了《小象迹喻经》。讲完的时候,国王和四万人一起归依了三宝。
‘‘Bhante, kena āgatatthā’’ti? ‘‘Neva, mahārāja, udakena na thalenā’’ti. ‘‘Rājā ākāsena āgatā’’ti aññāsi. Thero ‘‘atthi nu kho rañño paññāveyattiya’’nti vīmaṃsanatthāya āsannaṃ ambarukkhaṃ ārabbha pañhaṃ pucchi – ‘‘kiṃ nāmo ayaṃ, mahārāja, rukkho’’ti? ‘‘Ambarukkho nāma, bhante’’ti. ‘‘Imaṃ pana, mahārāja, ambaṃ muñcitvā añño ambo atthi, natthī’’ti? ‘‘Atthi, bhante, aññepi bahū ambarukkhā’’ti. ‘‘Imañca ambaṃ te ca ambe muñcitvā atthi nu kho, mahārāja, aññe rukkhā’’ti? ‘‘Atthi, bhante, te pana na ambarukkhā’’ti. ‘‘Aññe ambe ca anambe ca muñcitvā atthi pana añño rukkho’’ti? ‘‘Ayameva, bhante, ambarukkho’’ti. ‘‘Sādhu, mahārāja, paṇḍitosi. Atthi pana te, mahārāja, ñātakā’’ti? ‘‘Atthi, bhante, bahū janā’’ti. ‘‘Te muñcitvā aññe keci aññātakāpi atthi, mahārājā’’ti? ‘‘Aññātakā, bhante, ñātakehi bahutarā’’ti. ‘‘Tava ñātake ca aññātake ca muñcitvā atthañño koci, mahārājā’’ti ? ‘‘Ahameva, aññātako’’ti. Atha thero ‘‘paṇḍito rājā sakkhissati dhammaṃ aññātu’’nti cūḷahatthipadopamasuttaṃ kathesi. Kathāpariyosāne rājā tīsu saraṇesu patiṭṭhahi saddhiṃ cattālīsāya pāṇasahassehi.
就在那时,国王的饭食送了上来。国王一边听经,一边就明白了:“这个时候,他们不适合吃东西。”他又想:“不先问一声就吃,是不合适的。”于是就问:“尊者,你们要用斋吗?”“大王,这个时候我们不适合吃东西。”“尊者,什么时候才适合呢?”“大王,从日出到正午时分。”“尊者,我们到城里去吧?”“不用了,大王,我们就住在这里。”“尊者,如果你们住在这里,就让这孩子来吧。”“大王,这孩子已经证得果位,通达教法,想出家,现在就要出家了。”国王说:“既然这样,尊者,明天我派车来,请你们坐那辆车过来。”说完,礼敬长老后便离开了。
Taṃ khaṇaññeva ca rañño bhattaṃ āhariyittha . Rājā ca suttantaṃ suṇanto eva aññāsi – ‘‘na imesaṃ imasmiṃ kāle bhojanaṃ kappatī’’ti. ‘‘Apucchitvā pana bhuñjituṃ ayutta’’nti cintetvā ‘‘bhuñjissatha, bhante’’ti pucchi. ‘‘Na, mahārāja, amhākaṃ imasmiṃ kāle bhojanaṃ kappatī’’ti. ‘‘Kasmiṃ kāle, bhante, kappatī’’ti? ‘‘Aruṇuggamanato paṭṭhāya yāva majjhanhikasamayā, mahārājā’’ti. ‘‘Gacchāma, bhante, nagara’’nti? ‘‘Alaṃ, mahārāja, idheva vasissāmā’’ti. ‘‘Sace, bhante, tumhe vasatha, ayaṃ dārako āgacchatū’’ti. ‘‘Mahārāja, ayaṃ dārako āgataphalo viññātasāsano pabbajjāpekkho idāni pabbajissatī’’ti. Rājā ‘‘tena hi, bhante, sve rathaṃ pesessāmi; taṃ abhiruhitvā āgaccheyyāthā’’ti vatvā vanditvā pakkāmi.
长老在国王离开不久后,吩咐善意沙弥说:“来,善意,你去宣告闻法的时间吧。”沙弥问:“尊者,我要让声音传到哪里呢?”“整个铜掌岛。”“好的,尊者。”沙弥便进入以神通为基础的第四禅,出定后立下决意,以专注的心让声音传遍整个铜掌岛,宣告闻法的时间,连说了三遍。国王听到那声音,就派人到长老们那里问:“尊者,出了什么灾祸吗?”“我们没有什么灾祸,只是让人宣告闻法的时间,我们准备开示佛陀的教法。”地居天听到沙弥的声音后,也把这声音传了出去。就这样,声音一直传到了梵天界。因为那声音,大批天神聚集而来。长老看到天神大规模聚集,就开示了《同心经》。开示结束时,无量天神证得了法眼。许多龙和金翅鸟也安立于三皈依。就像舍利弗长老讲说这部经时天神聚集那样,玛欣德长老讲说时也是如此。那夜过后,国王派车到长老们那里。车夫把车停在一旁,禀告长老们:“尊者,车来了,请上车,我们出发吧。”长老们说:“我们不上车。你先走,我们随后就到。”说完便腾空而起,在阿努拉德普勒城东方的第一塔处降落。那座塔正因为是长老们最初降落的地方而建,所以被称为“第一塔”。
Thero acirapakkantassa rañño sumanasāmaṇeraṃ āmantesi – ‘‘ehi tvaṃ, sumana, dhammasavanassa kālaṃ ghosehī’’ti. ‘‘Bhante, kittakaṃ ṭhānaṃ sāvento ghosemī’’ti? ‘‘Sakalaṃ tambapaṇṇidīpa’’nti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti sāmaṇero abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā vuṭṭhāya adhiṭṭhahitvā samāhitena cittena sakalaṃ tambapaṇṇidīpaṃ sāvento tikkhattuṃ dhammasavanassa kālaṃ ghosesi. Rājā taṃ saddaṃ sutvā therānaṃ santikaṃ pesesi – ‘‘kiṃ, bhante, atthi koci upaddavo’’ti. ‘‘Natthamhākaṃ koci upaddavo, dhammasavanassa kālaṃ ghosāpayimha buddhavacanaṃ kathetukāmamhā’’ti . Tañca pana sāmaṇerassa saddaṃ sutvā bhummā devatā saddamanussāvesuṃ. Etenupāyena yāva brahmalokā saddo abbhuggacchi. Tena saddena mahā devatāsannipāto ahosi. Thero mahantaṃ devatāsannipātaṃ disvā samacittasuttantaṃ kathesi. Kathāpariyosāne asaṅkhyeyyānaṃ devatānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Bahū nāgā ca supaṇṇā ca saraṇesu patiṭṭhahiṃsu. Yādisova sāriputtattherassa imaṃ suttantaṃ kathayato devatāsannipāto ahosi, tādiso mahindattherassāpi jāto. Atha tassā rattiyā accayena rājā therānaṃ rathaṃ pesesi. Sārathī rathaṃ ekamante ṭhapetvā therānaṃ ārocesi – ‘‘āgato, bhante, ratho; abhiruhatha gacchissāmā’’ti. Therā ‘‘na mayaṃ rathaṃ abhiruhāma; gaccha tvaṃ, pacchā mayaṃ āgacchissāmā’’ti vatvā vehāsaṃ abbhuggantvā anurādhapurassa puratthimadisāyaṃ paṭhamakacetiyaṭṭhāne otariṃsu. Tañhi cetiyaṃ therehi paṭhamaṃ otiṇṇaṭṭhāne katattāyeva ‘‘paṭhamakacetiya’’nti vuccati.
国王也派出了车夫,然后命令大臣们:“在内宫准备一座亭阁。”大臣们立刻满心欢喜,准备了一座极为庄严的亭阁。国王又想:“昨天长老讲说戒蕴时说过‘高广大床是不允许的’;尊者们到底会不会坐在这些座位上呢?”正当他这样想的时候,那位车夫已经到了城门。他看见长老们比自己先到,正在系腰带、披袈裟。看到这一幕,他生起极大的净信,回来禀报国王:“陛下,长老们到了。”国王问:“他们坐车了吗?”车夫回答:“没有坐车,陛下。他们在我后面出发,却比我先到,现在站在东门。”国王听说他们连车都没坐,心想:“看来尊者们现在不会接受高广大床了。”于是说:“既然如此,你们就按地上敷具的标准为长老们铺设座位吧。”说完便前去迎接。大臣们在地上铺了草席,又在上面铺了毛毯等彩绘敷具。占相师们看到后预言:“如今这片大地已被他们占据,他们将成为铜掌岛的主人。”国王也走上前去礼敬长老们,从玛欣德长老手中接过钵,以盛大的供养和恭敬将长老们迎入城中,请进内宫。长老看到座位的铺设,心中想道:“我们的教法将如同大地一般遍布整个兰卡岛,稳固不动地安立。”于是坐了下来。国王亲手以殊胜的硬食和软食供养长老们,让他们吃饱喝足,然后召来以阿努拉王后为首的五百位妇女,说:“让她们来礼敬、供养长老们。”随后坐在一边。长老进食完毕后,向国王及其随从降下法宝之雨,讲述了《饿鬼事》《天宫事》和《谛相应》。听闻长老的说法后,那五百位妇女都证得了入流果。
Rājāpi sārathiṃ pesetvā ‘‘antonivesane maṇḍapaṃ paṭiyādethā’’ti amacce āṇāpesi. Tāvadeva sabbe haṭṭhatuṭṭhā ativiya pāsādikaṃ maṇḍapaṃ paṭiyādesuṃ. Puna rājā cintesi – ‘‘hiyyo thero sīlakkhandhaṃ kathayamāno ‘uccāsayanamahāsayanaṃ na kappatī’ti āha; ‘nisīdissanti nu kho ayyā āsanesu, na nisīdissantī’’’ti? Tassevaṃ cintayantasseva so sārathi nagaradvāraṃ sampatto. Tato addasa there paṭhamataraṃ āgantvā kāyabandhanaṃ bandhitvā cīvaraṃ pārupante. Disvā ativiya pasannacitto hutvā āgantvā rañño ārocesi – ‘‘āgatā, deva, therā’’ti. Rājā ‘‘rathaṃ ārūḷhā’’ti pucchi. ‘‘Na ārūḷhā, deva, api ca mama pacchato nikkhamitvā paṭhamataraṃ āgantvā pācīnadvāre ṭhitā’’ti. Rājā ‘‘rathampi nābhirūhiṃsū’’ti sutvā ‘‘na dāni ayyā uccāsayanamahāsayanaṃ sādiyissantī’’ti cintetvā ‘‘tena hi, bhaṇe, therānaṃ bhūmattharaṇasaṅkhepena āsanāni paññapethā’’ti vatvā paṭipathaṃ agamāsi. Amaccā pathaviyaṃ taṭṭikaṃ paññapetvā upari kojavakādīni cittattharaṇāni paññapesuṃ. Uppātapāṭhakā disvā ‘‘gahitā dāni imehi pathavī, ime tambapaṇṇidīpassa sāmikā bhavissantī’’ti byākariṃsu. Rājāpi gantvā there vanditvā mahindattherassa hatthato pattaṃ gahetvā mahatiyā pūjāya ca sakkārena ca there nagaraṃ pavesetvā antonivesanaṃ pavesesi. Thero āsanapaññattiṃ disvā ‘‘amhākaṃ sāsanaṃ sakalalaṅkādīpe pathavī viya patthaṭaṃ niccalañca hutvā patiṭṭhahissatī’’ti cintento nisīdi. Rājā there paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā ‘‘anuḷādevīpamukhāni pañca itthisatāni therānaṃ abhivādanaṃ pūjāsakkārañca karontū’’ti pakkosāpetvā ekamantaṃ nisīdi. Thero bhattakiccāvasāne rañño saparijanassa dhammaratanavassaṃ vassento petavatthuṃvimānavatthuṃ saccasaṃyuttañca kathesi. Taṃ therassa dhammadesanaṃ sutvā tāni pañcapi itthisatāni sotāpattiphalaṃ sacchākaṃsu.
前一天在弥萨迦山上见过长老们的那些人,到处都在讲述长老们的功德。大众听了以后,聚集在王宫广场上,发出很大的喧闹声。国王问:“这是什么声音?”有人回答:“陛下,是城里的人在喊‘我们见不到长老们’。”国王心想:“要是他们进到宫里来,地方可容纳不下。”于是说道:“你们去把象棚收拾好,铺上沙子,撒上五色花,挂起布幔,在吉祥象的位置上给长老们安排好座位。”大臣们照办了。长老到了那里,坐下之后,讲了《天使经》。说法结束时,有一千个众生证得入流果。之后,因为“象棚太拥挤了”,大家又在南门的欢喜园林苑里安排了座位。长老在那里坐下,讲了《蛇喻经》。听完这部经,又有一千个众生证得入流果。
Yepi te manussā purimadivase missakapabbate there addasaṃsu, te tesu tesu ṭhānesu therānaṃ guṇe kathenti. Tesaṃ sutvā mahājanakāyo rājaṅgaṇe sannipatitvā mahāsaddaṃ akāsi. Rājā ‘‘kiṃ eso saddo’’ti pucchi. ‘‘Nāgarā, deva, ‘there daṭṭhuṃ na labhāmā’ti viravantī’’ti. Rājā ‘‘sace idha pavisissanti, okāso na bhavissatī’’ti cintetvā ‘‘gacchatha, bhaṇe, hatthisālaṃ paṭijaggitvā vālukaṃ ākiritvā pañcavaṇṇāni pupphāni vikiritvā celavitānaṃ bandhitvā maṅgalahatthiṭṭhāne therānaṃ āsanāni paññapethā’’ti āha. Amaccā tathā akaṃsu. Thero tattha gantvā nisīditvā devadūtasuttantaṃ kathesi. Kathāpariyosāne pāṇasahassaṃ sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tato ‘‘hatthisālā atisambādhā’’ti dakkhiṇadvāre nandanavanuyyāne āsanaṃ paññapesuṃ. Thero tattha nisīditvā āsīvisopamasuttaṃ kathesi. Tampi sutvā pāṇasahassaṃ sotāpattiphalaṃ paṭilabhi.
就这样,从长老们到来的那天算起,第二天有二千五百人证得法眼。长老在欢喜园林苑里,和陆续前来拜见的良家女子、良家媳妇、良家少女亲切交谈,不知不觉就到了傍晚。长老看了看时间,起身说:“我们现在回弥萨迦山吧。”大臣们问:“尊者,你们要去哪里?”长老说:“回我们住的地方。”大臣们把这事禀告了国王,得到国王同意后说:“尊者,现在去那里不合适,就让这欢喜园林苑做圣众的住处吧。”长老说:“不用了,我们走。”大臣们又把国王的话转达了一遍:“尊者,国王说:‘有一座叫云林的花园,是我父亲的产业,离城不太远也不太近,来往方便,请长老们在那里安居吧。’”于是长老们就在云林园里住了下来。
Evaṃ āgatadivasato dutiyadivase aḍḍhateyyasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Therassa nandanavane āgatāgatāhi kulitthīhi kulasuṇhāhi kulakumārīhi saddhiṃ sammodamānasseva sāyanhasamayo jāto. Thero kālaṃ sallakkhetvā ‘‘gacchāma dāni missakapabbata’’nti uṭṭhahi. Amaccā – ‘‘kattha, bhante, gacchathā’’ti? ‘‘Amhākaṃ nivāsanaṭṭhāna’’nti. Te rañño saṃviditaṃ katvā rājānumatena āhaṃsu – ‘‘akālo, bhante, idāni tattha gantuṃ; idameva nandanavanuyyānaṃ ayyānaṃ āvāsaṭṭhānaṃ hotū’’ti. ‘‘Alaṃ, gacchāmā’’ti. Puna rañño vacanenāhaṃsu – ‘‘rājā, bhante, āha – ‘etaṃ meghavanaṃ nāma uyyānaṃ mama pitu santakaṃ nagarato nātidūraṃ nāccāsannaṃ gamanāgamanasampannaṃ, ettha therā vāsaṃ kappentū’’’ti. Vasiṃsu therā meghavane uyyāne.
那夜过后,国王来到长老身边,先问长老睡得是否安好,接着问道:“尊者,僧团可以接受园林吗?”长老回答:“可以,大王。”然后引了一段经文:“比丘们,我允许接受园林。”国王满心欢喜,拿起金瓶,把水倒在长老手上,将大云林园布施出去。水刚一倒下,大地就震动了。这是大寺的第一次地震。国王吓坏了,问长老:“尊者,大地为什么震动?”长老说:“大王,别害怕。十力者的教法将在这座岛上建立,而这里会成为第一座寺院,这就是它的预兆。”国王因此更加深信。第二天,长老还是在王宫里用餐,然后在欢喜园林苑讲了《无始相应》。第三天讲了《火堆喻经》。就这样连续讲了七天。说法结束时,有八千五百众生得法现观。从那时起,欢喜园林苑因为成了教法光明显现的地方,就得名为“光林”。到了第七天,长老们在王宫里为国王讲了《不放逸经》后,就前往支提山。
Rājāpi kho tassā rattiyā accayena therassa samīpaṃ gantvā sukhasayitabhāvaṃ pucchitvā ‘‘kappati, bhante, bhikkhusaṅghassa ārāmo’’ti pucchi. Thero ‘‘kappati, mahārājā’’ti vatvā imaṃ suttaṃ āhari – ‘‘anujānāmi, bhikkhave, ārāma’’nti. Rājā tuṭṭho suvaṇṇabhiṅgāraṃ gahetvā therassa hatthe udakaṃ pātetvā mahāmeghavanuyyānaṃ adāsi. Saha udakapātena pathavī kampi. Ayaṃ mahāvihāre paṭhamo pathavīkampo ahosi. Rājā bhīto theraṃ pucchi – ‘‘kasmā, bhante, pathavī kampatī’’ti? ‘‘Mā bhāyi, mahārāja, imasmiṃ dīpe dasabalassa sāsanaṃ patiṭṭhahissati; idañca paṭhamaṃ vihāraṭṭhānaṃ bhavissati, tassetaṃ pubbanimitta’’nti. Rājā bhiyyosomattāya pasīdi. Thero punadivasepi rājageheyeva bhuñjitvā nandanavane anamataggiyāni kathesi. Punadivase aggikkhandhopamasuttaṃ kathesi. Etenevupāyena satta divasāni kathesi. Desanāpariyosāne aḍḍhanavamānaṃ pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Tato paṭṭhāya ca nandanavanaṃ sāsanassa jotipātubhāvaṭṭhānanti katvā ‘‘jotivana’’nti nāmaṃ labhi. Sattame pana divase therā antepure rañño appamādasuttaṃ kathayitvā cetiyagirimeva agamaṃsu.
于是国王问大臣们:“长老用这么严厉的教诫来教导我们,他是不是打算要走了?”大臣们说:“陛下,长老并不是您请来的,是他自己来的;所以就算他不告而别,也是说得过去的。”于是国王登上车,把两位王后也带上车,以转轮王般的大威仪前往支提山。到了之后,他让王后们退到一边,自己一个人走到长老们跟前,已经累得不成样子。长老就问他:“大王,您怎么累成这样还赶过来?”国王说:“尊者,我是想知道,您们给了我们这么严厉的教诫之后,现在是不是想离开了。”长老说:“大王,我们不是想离开。不过大王,现在正是入雨安居的时候,沙门应当确定安居的地方。”就在那天,一位名叫阿利吒的大臣,带着五十五个兄弟——从最大的到最小的,站在国王身边,说道:“陛下,我想在长老座下出家。”国王说:“好啊,贤友,你出家吧。”答应之后,就把他交给了长老。长老当天就为他剃度。他们所有人都在剃刀落下的那一刻证得了阿拉汉果。
Atha kho rājā amacce pucchi – ‘‘thero, amhe gāḷhena ovādena ovadati; gaccheyya nu kho’’ti? Amaccā ‘‘tumhehi, deva, thero ayācito sayameva āgato; tasmā tassa anāpucchāva gamanampi bhaveyyā’’ti āhaṃsu. Tato rājā rathaṃ abhiruhitvā dve ca deviyo āropetvā cetiyagiriṃ agamāsi mahañcarājānubhāvena. Gantvā deviyo ekamantaṃ apakkamāpetvā sayameva therānaṃ samīpaṃ upasaṅkamanto ativiya kilantarūpo hutvā upasaṅkami. Tato naṃ thero āha – ‘‘kasmā tvaṃ, mahārāja, evaṃ kilamamāno āgato’’ti? ‘‘‘Tumhe mama gāḷhaṃ ovādaṃ datvā idāni gantukāmā nu kho’ti jānanatthaṃ, bhante’’ti. ‘‘Na mayaṃ, mahārāja, gantukāmā; apica vassūpanāyikakālo nāmāyaṃ mahārāja, tatra samaṇena vassūpanāyikaṭṭhānaṃ ñātuṃ vaṭṭatī’’ti. Taṃdivasameva ariṭṭho nāma amacco pañcapaṇṇāsāya jeṭṭhakaniṭṭhabhātukehi saddhiṃ rañño samīpe ṭhito āha – ‘‘icchāmahaṃ, deva, therānaṃ santike pabbajitu’’nti. ‘‘Sādhu, bhaṇe, pabbajassū’’ti rājā anujānitvā theraṃ sampaṭicchāpesi. Thero tadaheva pabbājesi. Sabbe khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇiṃsu.
国王也就在那时用荆棘把支提广场围起来,在六十二座洞窟里安排好了工程,然后就回城去了。那些长老让十兄弟王族生起净信,又教导大众,在支提山度过了雨安居。当时,最初在支提山入雨安居的,有六十二位阿拉汉。后来,尊者玛欣德在雨安居结束、自恣之后,于迦提月满月布萨日对国王这样说:“大王,我们很久没见到正自觉者了,一直过着没有依靠的生活,我们想回赡部洲去。”国王说:“尊者,我用四种资具供养你们,而且这些大众依靠你们才立足于三皈依,你们为什么心生厌倦呢?”长老说:“大王,我们很久没见到正自觉者了,没有可以顶礼、起迎、合掌、行合宜之礼的对象,所以我们感到厌倦。”国王说:“尊者,你们不是说过‘正自觉者已经般涅槃’了吗?”长老说:“大王,虽然已经般涅槃,但他的舍利还在。”国王说:“我知道了,尊者,你们是希望建造塔庙。尊者,我来建塔庙,现在请你们选好地点;不过,尊者,我们从哪里能得到舍利呢?”长老说:“大王,请跟须摩那商量。”
Rājāpi kho taṅkhaṇeyeva kaṇṭakena cetiyaṅgaṇaṃ parikkhipitvā dvāsaṭṭhiyā leṇesu kammaṃ paṭṭhapetvā nagarameva agamāsi. Tepi therā dasabhātikasamākulaṃ rājakulaṃ pasādetvā mahājanaṃ ovadamānā cetiyagirimhi vassaṃ vasiṃsu. Tadāpi cetiyagirimhi paṭhamaṃ vassaṃ upagatā dvāsaṭṭhi arahanto ahesuṃ. Athāyasmā mahāmahindo vutthavasso pavāretvā kattikapuṇṇamāyaṃ uposathadivase rājānaṃ etadavoca – ‘‘mahārāja, amhehi ciradiṭṭho sammāsambuddho, anāthavāsaṃ vasimha, icchāma mayaṃ jambudīpaṃ gantu’’nti. Rājā āha – ‘‘ahaṃ, bhante, tumhe catūhi paccayehi upaṭṭhahāmi, ayañca mahājano tumhe nissāya tīsu saraṇesu patiṭṭhito, kasmā tumhe ukkaṇṭhitatthā’’ti? ‘‘Ciradiṭṭho no, mahārāja, sammāsambuddho, abhivādanapaccuṭṭhānaañjalikammasāmīcikammakaraṇaṭṭhānaṃ natthi, tenamha ukkaṇṭhitā’’ti. ‘‘Nanu, bhante, tumhe avocuttha – ‘parinibbuto sammāsambuddho’’’ti. ‘‘Kiñcāpi, mahārāja, parinibbuto; atha khvassa sarīradhātuyo tiṭṭhantī’’ti. ‘‘Aññātaṃ, bhante, thūpapatiṭṭhānaṃ tumhe ākaṅkhathāti. Karomi , bhante, thūpaṃ, bhūmibhāgaṃ dāni vicinātha; apica, bhante, dhātuyo kuto lacchāmā’’ti? ‘‘Sumanena saddhiṃ mantehi, mahārājā’’ti.
“好的,尊者。”国王走到须摩那跟前,问道:“尊者,现在我们从哪里能得到舍利呢?”须摩那说:“大王,您不用操心。您让人把街道清扫干净,用旗帜、幡幢、满水罐等装饰起来,带着眷属受持布萨戒,召集所有乐师,让人把吉祥象装饰上一切庄严饰品,在它上面撑起白伞盖,傍晚时分朝大龙林园的方向出发。您一定能在那里得到舍利。”国王说“好的”,接受了这个建议。长老们则回到了支提山。在那里,尊者玛欣德长老对须摩那沙弥说:“沙弥,你去赡部洲,到你祖父无忧法王那里,用我的话这样对他说:‘大王,您的盟友天爱帝须王对佛陀的教法生起了净信,想要建塔,据说您手上有舍利,请把它给我。’拿到之后,再去见帝释天王,这样对他说:‘大王,据说您手上有两枚舍利——右牙舍利和右锁骨舍利;请您供养右牙舍利,把右锁骨舍利给我。’还要这样对他说:‘大王,您把我们派到铜贝岛之后,为什么就忘了我们呢?’”
‘‘Sādhu, bhante’’ti rājā sumanaṃ upasaṅkamitvā pucchi – ‘‘kuto dāni, bhante, dhātuyo lacchāmā’’ti? Sumano āha – ‘‘appossukko tvaṃ, mahārāja, vīthiyo sodhāpetvā dhajapaṭākapuṇṇaghaṭādīhi alaṅkārāpetvā saparijano uposathaṃ samādiyitvā sabbatāḷāvacare upaṭṭhāpetvā maṅgalahatthiṃ sabbālaṅkārapaṭimaṇḍitaṃ kārāpetvā upari cassa setacchattaṃ ussāpetvā sāyanhasamaye mahānāgavanuyyānābhimukho yāhi. Addhā tasmiṃ ṭhāne dhātuyo lacchasī’’ti. Rājā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi. Therā cetiyagirimeva agamaṃsu. Tatrāyasmā mahindatthero sumanasāmaṇeraṃ āha – ‘‘gaccha tvaṃ, sāmaṇera, jambudīpe tava ayyakaṃ asokaṃ dhammarājānaṃ upasaṅkamitvā mama vacanena evaṃ vadehi – ‘sahāyo vo, mahārāja, devānampiyatisso buddhasāsane pasanno thūpaṃ patiṭṭhāpetukāmo, tumhākaṃ kira hatthe dhātu atthi taṃ me dethā’ti. Taṃ gahetvā sakkaṃ devarājānaṃ upasaṅkamitvā evaṃ vadehi – ‘tumhākaṃ kira, mahārāja, hatthe dve dhātuyo atthi – dakkhiṇadāṭhā ca dakkhiṇakkhakañca; tato tumhe dakkhiṇadāṭhaṃ pūjetha, dakkhiṇakkhakaṃ pana mayhaṃ dethā’ti. Evañca naṃ vadehi – ‘kasmā tvaṃ, mahārāja, amhe tambapaṇṇidīpaṃ pahiṇitvā pamajjasī’’’ti?
“好的,尊者。”须摩那接受了长老的话,立刻拿起衣钵,腾空而起,在巴嗒厘弗城门下降落,来到国王面前,禀告了此事。国王很高兴,从沙弥手中接过钵,用香料涂抹,装满如同最上珍珠般的舍利后交给了他。他拿到后,便前往帝释天王那里。帝释天王一见到沙弥,便说:“须摩那尊者,您为何奔波?”沙弥说:“大王,您把我们派到铜掌岛后,为何就放任不管了呢?”帝释天王说:“我没有放任不管,尊者,请说‘要我做什么’?”沙弥说:“据说您手中有两枚舍利——右牙舍利和右锁骨舍利;请您供奉右牙舍利,而把右锁骨舍利给我。”帝释天王说:“好的,尊者。”于是帝释天王打开一由旬大的宝塔,取出右锁骨舍利,交给了须摩那。须摩那拿到后,便安奉在支提山上。
‘‘Sādhu, bhante’’ti kho sumano therassa vacanaṃ sampaṭicchitvā tāvadeva pattacīvaramādāya vehāsaṃ abbhuggantvā pāṭaliputtadvāre oruyha rañño santikaṃ gantvā etamatthaṃ ārocesi. Rājā tuṭṭho sāmaṇerassa hatthato pattaṃ gahetvā gandhehi ubbaṭṭetvā varamuttasadisānaṃ dhātūnaṃ pūretvā adāsi. So taṃ gahetvā sakkaṃ devarājānaṃ upasaṅkami. Sakko devarājā sāmaṇeraṃ disvāva ‘‘kiṃ, bhante sumana, āhiṇḍasī’’ti āha. ‘‘Tvaṃ, mahārāja, amhe tambapaṇṇidīpaṃ pesetvā kasmā pamajjasī’’ti? ‘‘Nappamajjāmi, bhante, vadehi – ‘kiṃ karomī’’’ti? ‘‘Tumhākaṃ kira hatthe dve dhātuyo atthi – dakkhiṇadāṭhā ca dakkhiṇakkhakañca; tato tumhe dakkhiṇadāṭhaṃ pūjetha, dakkhiṇakkhakaṃ pana mayhaṃ dethā’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti kho sakko devānamindo yojanappamāṇaṃ maṇithūpaṃ ugghāṭetvā dakkhiṇakkhakadhātuṃ nīharitvā sumanassa adāsi. So taṃ gahetvā cetiyagirimhiyeva patiṭṭhāsi.
那时,以玛欣德为首的所有大长老们把阿育法王所赐的舍利安放在支提山之后,带着右肩,在树影渐长时前往大龙象林苑。国王也按照善见所说的那样做了供养和礼敬,然后骑上最好的象王,亲自在吉祥象的头顶撑着白伞盖,到达了大龙象林。这时他心想:“如果这真的是正自觉者的舍利,就让伞盖移开,让吉祥象屈膝跪在地上,让舍利匣安立在我的头顶。”国王的心念刚一产生,伞盖就移开了,象屈膝跪地,舍利匣安立在国王头顶。国王就像被甘露灌顶一样,充满极大的喜悦和欢欣,问道:“尊者,我们该怎么处理舍利?”回答说:“大王,先放在象的额瘤上吧。”国王拿起舍利匣,放在象的额瘤上。欢喜的龙象发出鹤鸣般的声音。大云涌起,降下莲花雨。以水为界,大地震动。天和人欢喜地说:“正自觉者的舍利竟然也要在边地安立了。”就这样,以神通威力和祥瑞,令天和人心中生起喜悦——
Atha kho mahindapamukhā sabbepi te mahānāgā asokadhammarājena dinnadhātuyo cetiyagirimhiyeva patiṭṭhāpetvā dakkhiṇakkhakaṃ ādāya vaḍḍhamānakacchāyāya mahānāgavanuyyānamagamaṃsu . Rājāpi kho sumanena vuttappakāraṃ pūjāsakkāraṃ katvā hatthikkhandhavaragato sayaṃ maṅgalahatthimatthake setacchattaṃ dhārayamāno mahānāgavanaṃ sampāpuṇi. Athassa etadahosi – ‘‘sace ayaṃ sammāsambuddhassa dhātu, chattaṃ apanamatu, maṅgalahatthī jaṇṇukehi bhūmiyaṃ patiṭṭhahatu, dhātucaṅkoṭakaṃ mayhaṃ matthake patiṭṭhātū’’ti. Saha rañño cittuppādena chattaṃ apanami, hatthī jaṇṇukehi patiṭṭhahi, dhātucaṅkoṭakaṃ rañño matthake patiṭṭhahi. Rājā amateneva abhisittagatto viya paramena pītipāmojjena samannāgato hutvā pucchi – ‘‘dhātuṃ, bhante, kiṃ karomā’’ti? ‘‘Hatthikumbhamhiyeva tāva, mahārāja, ṭhapehī’’ti. Rājā dhātucaṅkoṭakaṃ gahetvā hatthikumbhe ṭhapesi. Pamudito nāgo koñcanādaṃ nadi. Mahāmegho uṭṭhahitvā pokkharavassaṃ vassi. Udakapariyantaṃ katvā mahābhūmicālo ahosi. ‘‘Paccantepi nāma sammāsambuddhassa dhātu patiṭṭhahissatī’’ti devamanussā pamodiṃsu. Evaṃ iddhānubhāvasiriyā devamanussānaṃ pītiṃ janayanto –
在满月日,在四个月的雨季末尾,大精进者来到这里。
从天上下来后,停立在象的额头上。
Puṇṇamāyaṃ mahāvīro, cātumāsiniyā idha; Āgantvā devalokamhā, hatthikumbhe patiṭṭhitoti.
那时,那头象王被许多舞伎簇拥着,受到极其隆重的供养和礼敬,面朝西方,一边退一边走,一直走到城的东门,从东门进城。全城正举行盛大的供养时,它又从南门出城,走到塔园西侧一个名叫“大阇瓦图”的地方,到了那里,又转身面朝塔园折返。而当时,塔园正是过去三位正自觉者受用过的支提所在地。
Athassa so hatthināgo anekatāḷāvacaraparivārito ativiya uḷārena pūjāsakkārena sakkariyamāno pacchimadisābhimukhova hutvā, apasakkanto yāva nagarassa puratthimadvāraṃ tāva gantvā puratthimena dvārena nagaraṃ pavisitvā sakalanāgarena uḷārāya pūjāya karīyamānāya dakkhiṇadvārena nikkhamitvā thūpārāmassa pacchimadisābhāge mahejavatthu nāma kira atthi, tattha gantvā puna thūpārāmābhimukhoyeva paṭinivatti. Tena ca samayena thūpārāme purimakānaṃ tiṇṇaṃ sammāsambuddhānaṃ paribhogacetiyaṭṭhānaṃ hoti.
据说在过去,这座岛名叫奥迦岛,国王名叫无畏,都城名叫无畏城,支提山名叫天峰山,塔园名叫帕提园。那时候,拘留孙世尊出现在世间。他有一位名叫大天的上座弟子,和一千位比丘一起住在天峰山,就像玛欣德上座住在支提山一样。那时候,奥迦岛的众生因为瘟疫而遭遇灾祸。拘留孙世尊以佛眼观察世间,看见那些众生正遭遇灾祸。看见之后,他就由四万位比丘围绕,前往那里。凭借世尊的威力,瘟疫立刻平息了。疾病平息之后,世尊宣说正法。八万四千众生证得了法现观。世尊留下一个滤水囊,然后就离开了。人们把滤水囊放进去,在帕提园修建了支提。大天上座则留在岛上教导众生。
Atīte kira ayaṃ dīpo ojadīpo nāma ahosi, rājā abhayo nāma, nagaraṃ abhayapuraṃ nāma, cetiyapabbato devakūṭapabbato nāma, thūpārāmo paṭiyārāmo nāma. Tena kho pana samayena kakusandho bhagavā loke uppanno hoti. Tassa sāvako mahādevo nāma thero bhikkhusahassena saddhiṃ devakūṭe patiṭṭhāsi, mahindatthero viya cetiyapabbate. Tena kho pana samayena ojadīpe sattā pajjarakena anayabyasanaṃ āpajjanti. Addasā kho kakusandho bhagavā buddhacakkhunā lokaṃ olokento te satte anayabyasanamāpajjante. Disvā cattālīsāya bhikkhusahassehi parivuto agamāsi. Tassānubhāvena tāvadeva pajjarako vūpasanto. Roge vūpasante bhagavā dhammaṃ desesi. Caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Bhagavā dhamakaraṇaṃ datvā pakkāmi. Taṃ anto pakkhipitvā paṭiyārāme cetiyaṃ akaṃsu. Mahādevo dīpaṃ anusāsanto vihāsi.
在拘那含世尊的时代,这座岛名叫胜岛,国王名叫萨门提,都城名叫瓦达摩那,山名叫金峰山。那时候,胜岛发生旱灾,粮食歉收,食物匮乏。众生因饥病而遭遇灾祸。拘那含世尊以佛眼观察世间,看见那些众生正遭遇灾祸。看后,他便在三万位比丘的围绕下前往那里。凭借佛陀的威力,天降及时雨,食物变得丰足。世尊宣说正法,八万四千众生证得法现观。世尊把名为大须摩那的上座及其一千位比丘眷属留在岛上,留下腰带,然后离去。人们把腰带放入其中,修建了支提。
Koṇāgamanassa pana bhagavato kāle ayaṃ dīpo varadīpo nāma ahosi, rājā sameṇḍī nāma, nagaraṃ vaḍḍhamānaṃ nāma , pabbato suvaṇṇakūṭo nāma. Tena kho pana samayena varadīpe dubbuṭṭhikā hoti dubbhikkhaṃ dussassaṃ. Sattā chātakarogena anayabyasanaṃ āpajjanti. Addasā kho koṇāgamano bhagavā buddhacakkhunā lokaṃ olokento te satte anayabyasanaṃ āpajjante. Disvā tiṃsabhikkhusahassaparivuto agamāsi. Buddhānubhāvena devo sammādhāraṃ anuppavecchi. Subhikkhaṃ ahosi. Bhagavā dhammaṃ desesi. Caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Bhagavā bhikkhusahassaparivāraṃ mahāsumanaṃ nāma theraṃ dīpe ṭhapetvā kāyabandhanaṃ datvā pakkāmi. Taṃ anto pakkhipitvā cetiyaṃ akaṃsu.
在迦叶世尊的时代,这座岛名叫圆岛,国王名叫胜,都城名叫广博城,山名叫净峰山。那时,圆岛上发生了大争论。许多众生因为争吵斗殴而遭遇灾祸。迦叶世尊以佛眼观察世间,看见那些众生正遭遇灾祸。看后,他便在两万比丘的围绕下前来,平息了争论,然后宣说正法。八万四千众生证得法现观。世尊把名为一切喜的长老及其一千位比丘眷属安置在岛上,留下浴衣后便离开了。人们把浴衣收在里面,建了一座支提。就这样,塔园中安立了过去三位佛陀的支提。这些支提随着教法隐没而消失,只剩下遗址。因此说:“而在那时,塔园是过去三位正自觉者的受用支提所在之处。”这些支提虽然已经毁坏,却依靠天神的威力,被荆棘丛生、枝条交错的种种树木围绕而保存下来,天神心想:“别让任何人用残食、不净、污秽、垃圾等玷污这里。”
Kassapassa pana bhagavato kāle ayaṃ dīpo maṇḍadīpo nāma ahosi, rājā jayanto nāma, nagaraṃ visālaṃ nāma, pabbato subhakūṭo nāma . Tena kho pana samayena maṇḍadīpe mahāvivādo hoti. Bahū sattā kalahaviggahajātā anayabyasanaṃ āpajjanti. Addasā kho kassapo bhagavā buddhacakkhunā lokaṃ olokento te satte anayabyasanaṃ āpajjante. Disvā vīsatibhikkhusahassaparivuto āgantvā vivādaṃ vūpasametvā dhammaṃ desesi. Caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Bhagavā bhikkhusahassaparivāraṃ sabbanandaṃ nāma theraṃ dīpe patiṭṭhāpetvā udakasāṭakaṃ datvā pakkāmi. Taṃ anto pakkhipitvā cetiyaṃ akaṃsu. Evaṃ thūpārāme purimakānaṃ tiṇṇaṃ buddhānaṃ cetiyāni patiṭṭhahiṃsu. Tāni sāsanantaradhānena nassanti, ṭhānamattaṃ avasissati. Tasmā vuttaṃ – ‘‘tena ca samayena thūpārāme purimakānaṃ tiṇṇaṃ sammāsambuddhānaṃ paribhogacetiyaṭṭhānaṃ hotī’’ti. Tadetaṃ vinaṭṭhesu cetiyesu devatānubhāvena kaṇṭakasamākiṇṇasākhehi nānāgacchehi parivutaṃ tiṭṭhati – ‘‘mā naṃ koci ucchiṭṭhāsucimalakacavarehi padūsesī’’ti.
于是,国王的随从走到那头象前面,砍掉所有灌木,清理地面,把那里弄得像象掌一样平坦。象王走过去,面向那块地站好,停在它西边的菩提树处。接着人们开始从它头顶卸下舍利,但象王不让卸。国王问长老:“尊者,象王为什么不让卸下舍利?”长老回答:“大王,已经举上去的,不能再卸下来。”那时候,无畏池的水已经断了。四周地面裂开,土块松软好挖。于是大众赶紧赶紧把土运来,筑起一座有象额那么大的基座。他们随即开始制砖建塔。砖还没做完,象王白天就一连几天站在菩提树处的象棚里,夜里则在建塔基的地方来回走动。后来国王让人把基座砌好,问长老:“尊者,该建什么样的塔?”长老说:“大王,像稻谷堆那样的塔。”
Atha khvassa hatthino purato purato gantvā rājapurisā sabbagacche chinditvā bhūmiṃ sodhetvā taṃ hatthatalasadisaṃ akaṃsu. Hatthināgo gantvā taṃ ṭhānaṃ purato katvā tassa pacchimadisābhāge bodhirukkhaṭṭhāne aṭṭhāsi. Athassa matthakato dhātuṃ oropetuṃ ārabhiṃsu. Nāgo oropetuṃ na deti. Rājā theraṃ pucchi – ‘‘kasmā, bhante, nāgo dhātuṃ oropetuṃ na detī’’ti? ‘‘Ārūḷhaṃ, mahārāja, oropetuṃ na vaṭṭatī’’ti. Tasmiñca kāle abhayavāpiyā udakaṃ chinnaṃ hoti. Samantā bhūmi phalitā hoti, suuddharā mattikāpiṇḍā. Tato mahājano sīghaṃ sīghaṃ mattikaṃ āharitvā hatthikumbhappamāṇaṃ vatthumakāsi. Tāvadeva ca thūpakaraṇatthaṃ iṭṭhakā kātuṃ ārabhiṃsu. Na yāva iṭṭhakā pariniṭṭhanti tāva hatthināgo katipāhaṃ divā bodhirukkhaṭṭhāne hatthisālāyaṃ tiṭṭhati, rattiṃ thūpapatiṭṭhānabhūmiṃ pariyāyati. Atha vatthuṃ cināpetvā rājā theraṃ pucchi – ‘‘kīdiso, bhante, thūpo kātabbo’’ti? ‘‘Vīhirāsisadiso, mahārājā’’ti.
“善哉,尊者。”国王命人建起一座齐膝高的塔,又为安放舍利举行了盛大的供养。整座城和乡野的人都聚拢来,为了一睹舍利的壮观。当大众聚集之时,十力者的舍利从象头上腾空而起,升到七多罗树那么高,显现出双神变。从舍利的各个部位,流出六色水柱,也喷出火团,和世尊在舍卫城甘达姆巴树下所显现的神变一模一样。这神变既不是靠长老的威力,也不是靠天神的威力,而纯粹是靠佛陀的威力。据说,世尊在世时就曾决意:“我般涅槃后,在铜掌岛阿努拉德普勒城南,过去三佛曾受用的支提之处,安放我右锁骨舍利的那一天,愿双神变显现。”
‘‘Sādhu, bhante’’ti rājā jaṅghappamāṇaṃ thūpaṃ cināpetvā dhātuoropanatthāya mahāsakkāraṃ kāresi. Sakalanagarañca janapado ca dhātumahadassanatthaṃ sannipati. Sannipatite ca pana tasmiṃ mahājanakāye dasabalassa dhātu hatthikumbhato sattatālappamāṇaṃ vehāsaṃ abbhuggantvā yamakapāṭihāriyaṃ dassesi. Tehi tehi dhātuppadesehi channaṃ vaṇṇānaṃ udakadhārā ca aggikkhandhā ca pavattanti, sāvatthiyaṃ kaṇḍambamūle bhagavatā dassitapāṭihāriyasadisameva pāṭihāriyaṃ ahosi. Tañca kho neva therānubhāvena, na devatānubhāvena; apica kho buddhānubhāveneva. Bhagavā kira dharamānova adhiṭṭhāsi – ‘‘mayi parinibbute tambapaṇṇidīpe anurādhapurassa dakkhiṇadisābhāge purimakānaṃ tiṇṇaṃ buddhānaṃ paribhogacetiyaṭṭhāne mama dakkhiṇakkhakadhātu patiṭṭhānadivase yamakapāṭihāriyaṃ hotū’’ti.
“如是,诸佛不可思议,佛法不可思议。
对不可思议的佛功德生起净信的人,果报也是不可思议的。”
‘‘Evaṃ acintiyā buddhā, buddhadhammā acintiyā; Acintiye pasannānaṃ, vipāko hoti acintiyo’’ti. (apa. thera 1.1.82);
据说,正自觉者在世时也曾三次来到这座岛。第一次,为了调伏夜叉,他独自前来,调伏了那些夜叉后,心想“我般涅槃之后,教法将在这座岛上建立”,为了守护铜掌岛,他绕岛三圈。第二次,为了调伏舅甥两位龙王,他独自前来,调伏了他们之后就离开了。第三次,他在五百位比丘的随同下前来,在大塔处、塔园塔处、大菩提树所在处、摩醯扬伽那塔处、木提扬伽那塔处、长堤塔处、迦利耶尼塔处,进入灭尽定后坐下。这是他以舍利身前来的第四次。
Sammāsambuddho kira imaṃ dīpaṃ dharamānakālepi tikkhattuṃ āgamāsi. Paṭhamaṃ – yakkhadamanatthaṃ ekakova āgantvā yakkhe dametvā ‘‘mayi parinibbute imasmiṃ dīpe sāsanaṃ patiṭṭhahissatī’’ti tambapaṇṇidīpe rakkhaṃ karonto tikkhattuṃ dīpaṃ āvijji. Dutiyaṃ – mātulabhāgineyyānaṃ nāgarājūnaṃ damanatthāya ekakova āgantvā te dametvā agamāsi. Tatiyaṃ – pañcabhikkhusataparivāro āgantvā mahācetiyaṭṭhāne ca thūpārāmacetiyaṭṭhāne ca mahābodhipatiṭṭhitaṭṭhāne ca mahiyaṅgaṇacetiyaṭṭhāne ca mutiyaṅgaṇacetiyaṭṭhāne ca dīghavāpicetiyaṭṭhāne ca kalyāṇiyacetiyaṭṭhāne ca nirodhasamāpattiṃ samāpajjitvā nisīdi. Idamassa catutthaṃ dhātusarīrena āgamanaṃ.
而这舍利身散出的水滴洒遍整个铜掌岛地面,没有一处不被沾到。就这样,这舍利身用水滴平息了铜掌岛的炎热,向大众显示了神通,然后降下来,停在国王头顶上。国王觉得自己获得人身没有白得,就做了盛大的供养,把舍利安奉好。舍利刚一安奉,就发生了大地震。在那舍利的神变中,国王的弟弟、名叫无畏的王子,心生净信,带着一千人出家了。从制多罗咤村有五百个少年出家,同样,从陀瓦罗曼陀罗等村庄也各有五百个少年离家出家,城内城外所有出家的人加起来共有三万比丘。塔建成后,国王、国王的兄弟们以及后妃们,各各做了连诸天神、龙、夜叉都感到惊叹的供养。舍利供养完毕、殊胜舍利安奉好之后,玛欣德长老就前往云林园,在那里住了下来。
Dhātusarīrato ca panassa nikkhantaudakaphusitehi sakalatambapaṇṇitale na koci aphuṭṭhokāso nāma ahosi. Evamassa taṃ dhātusarīraṃ udakaphusitehi tambapaṇṇitalassa pariḷāhaṃ vūpasametvā mahājanassa pāṭihāriyaṃ dassetvā otaritvā rañño matthake patiṭṭhāsi . Rājā saphalaṃ manussapaṭilābhaṃ maññamāno mahantaṃ sakkāraṃ karitvā dhātuṃ patiṭṭhāpesi. Saha dhātupatiṭṭhāpanena mahābhūmicālo ahosi. Tasmiñca pana dhātupāṭihāriye cittaṃ pasādetvā rañño bhātā abhayo nāma rājakumāro purisasahassena saddhiṃ pabbaji. Cetaraṭṭhagāmato pañca dārakasatāni pabbajiṃsu, tathā dvāramaṇḍalādīhi gāmakehi nikkhamitvā pañcapañca dārakasatāni sabbānipi antonagarato ca bahinagarato ca pabbajitāni tiṃsabhikkhusahassāni ahesuṃ. Niṭṭhite pana thūpasmiṃ rājā ca rājabhātikā ca deviyo ca devanāgayakkhānampi vimhayakaraṃ paccekaṃ paccekaṃ pūjaṃ akaṃsu. Niṭṭhitāya pana dhātupūjāya patiṭṭhite dhātuvare mahindatthero meghavanuyyānameva gantvā vāsaṃ kappesi.
那时候,阿努拉王后生起了出家的念头,就把这件事禀告了国王。国王听完她的话,对长老这样说:“尊者,阿努拉王后想出家,请您为她剃度吧。”长老回答:“大王,这不行。我们僧团不允许给女人剃度。不过,我在华氏城有个妹妹,名叫僧伽蜜多长老尼,请您派人去请她来。另外,大王,这座岛上过去有三位正自觉者的菩提树曾经安立过。我们世尊的菩提树,也应当以放射光网的方式在这里安立。所以,您应该派人传话,让僧伽蜜多带着菩提树一起来。”
Tasmiṃ kho pana samaye anuḷā devī pabbajitukāmā hutvā rañño ārocesi. Rājā tassā vacanaṃ sutvā theraṃ etadavoca – ‘‘anuḷā, bhante, devī pabbajitukāmā, pabbājetha na’’nti. ‘‘Na, mahārāja, amhākaṃ mātugāmaṃ pabbājetuṃ kappati. Pāṭaliputte pana mayhaṃ bhaginī saṅghamittattherī nāma atthi, taṃ pakkosāpehi. Imasmiñca pana, mahārāja, dīpe purimakānaṃ tiṇṇaṃ sammāsambuddhānaṃ bodhi patiṭṭhāsi. Amhākampi bhagavato sarasaraṃsijālavissajjanakena bodhinā idha patiṭṭhātabbaṃ, tasmā tathā sāsanaṃ pahiṇeyyāsi yathā saṅghamittā bodhiṃ gahetvā āgaccheyyā’’ti.
“善哉,尊者!”国王接受了长老的话,和大臣们商议后,对自己的外甥阿利吒说:“孩子,你能去华氏城,把大菩提树和僧伽蜜多长老尼一起请来吗?”“大王,如果您允许我出家,我就能办到。”“去吧,孩子,把长老尼请来之后再出家。”他领受了国王和长老的吩咐,凭长老的决意,一天之内就到了阎浮拘罗港,登船渡海,径直前往华氏城。阿菟罗王后也和五百名宫女、五百名后宫女子一起受持十戒,披上袈裟,在城中一处建了精舍住下来。阿利吒也在当天传达了国王的吩咐,这样说道:“大王,您的儿子玛欣德长老这样传话:‘听说您的盟友天爱帝须王的弟媳,名叫阿菟罗的王后想要出家,请派僧伽蜜多长老尼来为她剃度,也请长老尼把大菩提树一起带来。’”他禀报了长老的传话后,就去见僧伽蜜多长老尼,这样说道:“圣尼,您的兄长玛欣德长老派我来到您这里。天爱帝须王的弟媳,名叫阿菟罗的王后,和五百名宫女、五百名后宫女子一起想要出家,请您前去为她们剃度。”她立刻急急忙忙来到国王面前,这样说道:“大王,我的兄长玛欣德长老传来这样的消息:‘据说国王的弟媳,名叫阿菟罗的王后,和五百名宫女、五百名后宫女子一起想要出家,正等着我回去。’大王,我要去铜掌岛了。”
‘‘Sādhu, bhante’’ti rājā therassa vacanaṃ sampaṭicchitvā amaccehi saddhiṃ mantento ariṭṭhaṃ nāma attano bhāgineyyaṃ āha – ‘‘sakkhissasi tvaṃ, tāta, pāṭaliputtaṃ gantvā mahābodhinā saddhiṃ ayyaṃ saṅghamittattheriṃ ānetu’’nti? ‘‘Sakkhissāmi, deva, sace me pabbajjaṃ anujānissasī’’ti. ‘‘Gaccha, tāta , theriṃ ānetvā pabbajāhī’’ti. So rañño ca therassa ca sāsanaṃ gahetvā therassa adhiṭṭhānavasena ekadivaseneva jambukolapaṭṭanaṃ gantvā nāvaṃ abhiruhitvā samuddaṃ atikkamitvā pāṭaliputtameva agamāsi. Anuḷāpi kho devī pañcahi kaññāsatehi pañcahi ca antepurikāsatehi saddhiṃ dasa sīlāni samādiyitvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā nagarassa ekadese upassayaṃ kārāpetvā nivāsaṃ kappesi. Ariṭṭhopi taṃdivasameva rañño sāsanaṃ appesi, evañca avoca – ‘‘putto te, deva, mahindatthero evamāha – ‘sahāyakassa kira te devānampiyatissassa rañño bhātu jāyā anuḷā nāma devī pabbajitukāmā , taṃ pabbājetuṃ ayyaṃ saṅghamittattheriṃ pahiṇatha, ayyāyeva ca saddhiṃ mahābodhi’’’nti. Therassa sāsanaṃ ārocetvā saṅghamittattheriṃ upasaṅkamitvā evamāha – ‘‘ayye, tumhākaṃ bhātā mahindatthero maṃ tumhākaṃ santikaṃ pesesi, devānampiyatissassa rañño bhātu jāyā anuḷā nāma devī pañcahi kaññāsatehi, pañcahi ca antepurikāsatehi saddhiṃ pabbajitukāmā, taṃ kira āgantvā pabbājethā’’ti. Sā tāvadeva turitaturitā rañño santikaṃ gantvā evamāha – ‘‘mahārāja, mayhaṃ bhātā mahindatthero evaṃ pahiṇi, ‘rañño kira bhātu jāyā anuḷā nāma devī pañcahi kaññāsatehi pañcahi ca antepurikāsatehi saddhiṃ pabbajitukāmā mayhaṃ āgamanaṃ udikkhati’. Gacchāmahaṃ, mahārāja, tambapaṇṇidīpa’’nti.
国王说:“母亲啊,我的儿子马欣德长老和我的孙子苏摩那沙弥,就像砍断我的手一样,去了铜掌岛。我看不到他们,心里生起忧愁,可一见到您的脸,这忧愁就平息了!够了,母亲,您别去了。” “大王,兄长的吩咐对我来说很沉重;阿努拉这位刹帝利女子,由一千名妇女围绕着,一心等着出家,她正等着我;大王,我要去。” “既然如此,母亲,您就带着大菩提树去吧。” 国王哪来的大菩提树呢?据说,国王在此之前,为了将来迎请舍利,就想派苏摩那去兰卡岛迎请大菩提树,但他心想:“我怎样才能把这棵不可砍伐的大菩提树送过去呢?”他找不到办法,便问一位名叫大天的大臣。大臣说:“大王,有很多博学的比丘。”国王听了,为比丘僧团准备了饭食,饭食结束后,问僧团:“诸位尊者,世尊的大菩提树应该去兰卡岛吗?”僧团把这个重任交给了目犍连子帝须长老。
Rājā āha – ‘‘amma, puttopi me mahindatthero nattā ca me sumanasāmaṇero maṃ chinnahatthaṃ viya karontā tambapaṇṇidīpaṃ gatā. Tassa mayhaṃ tepi apassantassa uppanno soko tava mukhaṃ passantassa vūpasammati! Alaṃ, amma, mā tvaṃ agamāsī’’ti. ‘‘Bhāriyaṃ me, mahārāja, bhātu vacanaṃ; anuḷāpi khattiyā itthisahassaparivutā pabbajjāpurekkhārā maṃ paṭimāneti; gacchāmahaṃ, mahārājā’’ti. ‘‘Tena hi, amma, mahābodhiṃ gahetvā gacchāhī’’ti. Kuto rañño mahābodhi? Rājā kira tato pubbe eva dhātuggahaṇatthāya anāgate sumane laṅkādīpaṃ mahābodhiṃ pesetukāmo, ‘‘kathaṃ nu kho asatthaghātārahaṃ mahābodhiṃ pesessāmī’’ti upāyaṃ apassanto mahādevaṃ nāma amaccaṃ pucchi. So āha – ‘‘santi, deva, bahū paṇḍitā bhikkhū’’ti. Taṃ sutvā rājā bhikkhusaṅghassa bhattaṃ paṭiyādetvā bhattakiccāvasāne saṅghaṃ pucchi – ‘‘gantabbaṃ nu kho, bhante, bhagavato mahābodhinā laṅkādīpaṃ no’’ti? Saṅgho moggaliputtatissattherassa bhāraṃ akāsi.
长老说:“大王,大菩提树应当去兰卡岛。”说完,便讲述了世尊的五个大决意。是哪五个呢?据说,世尊躺在大般涅槃的床座上时,为了在兰卡岛安立大菩提树,决意道:“阿育王为了迎请大菩提树而前往时,大菩提树的南枝要自行折断,安立在金盆之中。”这是第一个决意。
Thero ‘‘gantabbaṃ, mahārāja, mahābodhinā laṅkādīpa’’nti vatvā bhagavato pañcamahāadhiṭṭhānāni kathesi. Katamāni pañca? Bhagavā kira mahāparinibbānamañce nipanno laṅkādīpe mahābodhipatiṭṭhāpanatthāya ‘‘asokamahārājā mahābodhiggahaṇatthaṃ gamissati, tadā mahābodhissa dakkhiṇasākhā sayameva chijjitvā suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhātū’’ti adhiṭṭhāsi – idamekamadhiṭṭhānaṃ.
这时,在安立的时候,他又决意道:“大菩提树要进入雪山云的胎中而安立。”这是第二个决意。
Tattha patiṭṭhānakāle ca ‘‘mahābodhi himavalāhakagabbhaṃ pavisitvā patiṭṭhātū’’ti adhiṭṭhāsi – idaṃ dutiyamadhiṭṭhānaṃ.
第七天,从雪云之胎中降下,安立在金盆里的时候,以叶和果实放出六色光芒——这是第三个决意。
‘‘Sattame divase himavalāhakagabbhato oruyha suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhahanto pattehi ca phalehi ca chabbaṇṇaraṃsiyo muñcatū’’ti adhiṭṭhāsi – idaṃ tatiyamadhiṭṭhānaṃ.
他在塔园寺的右锁骨舍利塔安立那天,决意要示现双神变——这是第四个决意。
‘‘Thūpārāme dakkhiṇakkhakadhātu cetiyamhi patiṭṭhānadivase yamakapāṭihāriyaṃ karotū’’ti adhiṭṭhāsi – idaṃ catutthaṃ adhiṭṭhānaṃ.
我在兰卡岛上那一斗量的舍利安奉于大塔的时候,愿它们取佛的形象,升上虚空,示现双神变。他决意道:“这就是第五个决意。”
Laṅkādīpamhiyeva me doṇamattā dhātuyo mahācetiyamhi patiṭṭhānakāle buddhavesaṃ gahetvā vehāsaṃ abbhuggantvā yamakapāṭihāriyaṃ karontū’’ti adhiṭṭhāsi – idaṃ pañcamaṃ adhiṭṭhānanti.
国王听完这五个大决意,生起清净信心,下令整修从华氏城到大菩提树之间的道路,又命人运出大量黄金,用来打造金盆。就在这时,工巧天子知道了国王的心意,化作铁匠的模样,站在国王面前。国王看见他,就说:“孩子,拿这些黄金去做一个盆吧。”他问:“大王,您知道要做多大吗?”国王说:“孩子,你自己估量着做吧。”他说:“好的,大王,我来做。”于是接过黄金,凭自己的神通力用手一抹,就变出一个金盆:周长九肘,高五肘,宽三肘,厚八指,盆口边缘像象鼻那么大。随后,国王率领长七由旬、宽三由旬的大军,带着圣僧团从华氏城出发,前往大菩提树附近。军队竖起幢幡旗帜,用各种宝石装饰得五彩缤纷,佩戴种种庄严饰物,撒满各种鲜花,奏响各种乐器,把大菩提树团团围住。国王带着一千位以长老为首的大弟子,又让整个赡部洲已灌顶的一千位国王围绕自己和菩提树,然后站在大菩提树下,抬头仰望大菩提树。大菩提树除了树干和南边大枝上大约四肘长的一段之外,其余部分都看不见了。
Rājā imāni pañca mahāadhiṭṭhānāni sutvā pasannacitto pāṭaliputtato yāva mahābodhi tāva maggaṃ paṭijaggāpetvā suvaṇṇakaṭāhatthāya bahuṃ suvaṇṇaṃ nīharāpesi. Tāvadeva ca rañño cittaṃ ñatvā vissakammadevaputto kammāravaṇṇaṃ nimminitvā purato aṭṭhāsi. Rājā taṃ disvā ‘‘tāta, imaṃ suvaṇṇaṃ gahetvā kaṭāhaṃ karohī’’ti āha. ‘‘Pamāṇaṃ, deva, jānāthā’’ti? ‘‘Tvameva, tāta, ñatvā karohī’’ti. ‘‘Sādhu, deva, karissāmī’’ti suvaṇṇaṃ gahetvā attano ānubhāvena hatthena parimajjitvā suvaṇṇakaṭāhaṃ nimmini navahatthaparikkhepaṃ pañcahatthubbedhaṃ tihatthavikkhambhaṃ aṭṭhaṅgulabahalaṃ hatthisoṇḍappamāṇamukhavaṭṭiṃ. Atha rājā sattayojanāyāmāya tiyojanavitthārāya mahatiyā senāya pāṭaliputtato nikkhamitvā ariyasaṅghamādāya mahābodhisamīpaṃ agamāsi. Senā samussitadhajapaṭākaṃ nānāratanavicittaṃ anekālaṅkārapaamaṇḍitaṃ nānāvidhakusumasamākiṇṇaṃ anekatūriyasaṅghuṭṭhaṃ mahābodhiṃ parikkhipi. Rājā sahassamatte gaṇapāmokkhe mahāthere gahetvā sakalajambudīpe pattābhisekānaṃ rājūnaṃ sahassena attānañca mahābodhiñca parivārāpetvā mahābodhimūle ṭhatvā mahābodhiṃ ullokesi. Mahābodhissa khandhañca dakkhiṇamahāsākhāya catuhatthappamāṇappadesañca ṭhapetvā avasesaṃ adassanaṃ agamāsi.
国王看到这个神变后,生起欢喜与喜悦,对比丘僧团说:“尊者,我看到这个神变,心生欢喜,愿意用整个赡部洲的王权来供养大菩提。”说完就为大菩提举行了灌顶仪式。然后他用花、香等供养,右绕三圈,在八个地方礼拜,起身合掌站立,想以真实语的力量来摄持菩提,就让人从地面到大菩提南枝那么高的地方,安置了一座众宝所成的宝座,在宝座上放了一个金盆,自己登上宝座,拿起金笔,用朱砂画了一道线,然后作真实语的誓言:“如果大菩提应当安立在兰卡岛,如果我对佛陀的教法没有疑惑,愿大菩提自己降入这金盆中,安住下来。”真实语刚一说完,菩提枝就在朱砂画线的地方断开,停在盛满香泥的金盆上方。这根树干高十肘,有五根大枝各长四肘,每根大枝上装饰着五个果实,细枝则有一千根。接着,国王在根部画线的上方三指宽的地方,又画了一道线。立刻就有泡状物冒出来,长出十条大根。然后他又在往上每隔三指的地方,依次画了九道线。这些线也各自生出十个泡,长出了九十条根。最初那十条大根伸出约四指长,其余的根像牛眼窗格一样交织着伸出来。国王站在宝座顶上,看到这个神变,合掌发出大欢呼。数千位比丘齐声赞善,整个王军欢声雷动,百千人抛衣挥舞。从地居天开始,一直到梵身天的诸天神,都发出赞善之声。国王看着这个神变,喜悦遍满全身,合掌站立,大菩提就以一百条根安立在金盆中。十条大根触到金盆底部停住。其余九十条细根渐渐生长,伸入香泥中安住。
Rājā taṃ pāṭihāriyaṃ disvā uppannapītipāmojjo ‘‘ahaṃ, bhante, imaṃ pāṭihāriyaṃ disvā tuṭṭho mahābodhiṃ sakalajambudīparajjena pūjemī’’ti bhikkhusaṅghassa vatvā abhisekaṃ adāsi. Tato pupphagandhādīhi pūjetvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā aṭṭhasu ṭhānesu vanditvā uṭṭhāya añjaliṃ paggayha ṭhatvā saccavacanakiriyāya bodhiṃ gaṇhitukāmo bhūmito yāva mahābodhissa dakkhiṇasākhā tāva uccaṃ katvā ṭhapitassa sabbaratanamayapīṭhassa upari suvaṇṇakaṭāhaṃ ṭhapāpetvā ratanapīṭhaṃ āruyha suvaṇṇatulikaṃ gahetvā manosilāya lekhaṃ katvā ‘‘yadi mahābodhinā laṅkādīpe patiṭṭhātabbaṃ, yadi cāhaṃ buddhasāsane nibbematiko bhaveyyaṃ, mahābodhi sayameva imasmiṃ suvaṇṇakaṭāhe oruyha patiṭṭhātū’’ti saccavacanakiriyamakāsi. Saha saccakiriyāya bodhisākhā manosilāya paricchinnaṭṭhāne chijjitvā gandhakalalapūrassa suvaṇṇakaṭāhassa upari aṭṭhāsi. Tassa ubbedhena dasahattho khandho hoti catuhatthā pañca mahāsākhā pañcahiyeva phalehi paṭimaṇḍitā, khuddakasākhānaṃ pana sahassaṃ. Atha rājā mūlalekhāya upari tivaṅgulappadese aññaṃ lekhaṃ paricchindi. Tato tāvadeva pupphuḷakā hutvā dasa mahāmūlāni nikkhamiṃsu. Puna uparūpari tivaṅgule tivaṅgule aññā nava lekhā paricchindi. Tāhipi dasa dasa pupphuḷakā hutvā navuti mūlāni nikkhamiṃsu. Paṭhamakā dasa mahāmūlā caturaṅgulamattaṃ nikkhantā. Itarepi gavakkhajālasadisaṃ anusibbantā nikkhantā. Ettakaṃ pāṭihāriyaṃ rājā ratanapīṭhamatthake ṭhitoyeva disvā añjaliṃ paggayha mahānādaṃ nadi. Anekāni bhikkhusahassāni sādhukāramakaṃsu. Sakalarājasenā unnādinī ahosi. Celukkhepasatasahassāni pavattayiṃsu. Bhūmaṭṭhakadeve ādiṃ katvā yāva brahmakāyikā devā tāva sādhukāraṃ pavattayiṃsu. Rañño imaṃ pāṭihāriyaṃ passantassa pītiyā nirantaraṃ phuṭasarīrassa añjaliṃ paggahetvā ṭhitasseva mahābodhi mūlasatena suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhāsi. Dasa mahāmūlāni suvaṇṇakaṭāhatalaṃ āhacca aṭṭhaṃsu. Avasesāni navuti khuddakamūlāni anupubbena vaḍḍhanakāni hutvā gandhakalale oruyha ṭhitāni.
大菩提刚在金盆里安放好,大地就震动了。空中天鼓齐鸣。山岳起舞,诸天神喝彩,夜叉呼啸,阿修罗唱赞,梵天神弹指,云层轰响,四足兽吼叫,飞鸟啼鸣,一切乐器各发各的声音;从地面一直到梵天界,整个世界变成一片喧腾、一片巨响。五根大枝的每一颗果实都放出六色光芒,照遍整个轮围世界,仿佛用宝石椽条把整个世界缝缀在一起,这光芒一直升到梵天界。从那一刻起,大菩提便被雪云包住,像进了胎中,安住七天。谁也看不见大菩提。国王从宝座上下来,七天里一直供养大菩提。到第七天,雪和六色光芒从四面八方回转,进入大菩提中。雪云散去,轮围世界内部清净明澈,大菩提枝干圆满,细枝繁茂,五颗果实庄严,显现为安立在金盆中。国王看见大菩提,因为这些神变而生起欢喜与喜悦,说道:我要用整个赡部洲的王权来供养这幼嫩的大菩提。于是举行灌顶,在大菩提所在之处安住七天。
Evaṃ suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhitamatte mahābodhimhi mahāpathavī cali. Ākāse devadundubhiyo phaliṃsu. Pabbatānaṃ naccehi devānaṃ sādhukārehi yakkhānaṃ hiṅkārehi asurānaṃ thutijappehi brahmānaṃ apphoṭanehi meghānaṃ gajjitehi catuppadānaṃ ravehi pakkhīnaṃ rutehi sabbatāḷāvacarānaṃ sakasakapaṭibhānehi pathavītalato yāva brahmalokā tāva ekakolāhalaṃ ekaninnādaṃ ahosi. Pañcasu sākhāsu phalato phalato chabbaṇṇaraṃsiyo nikkhamitvā sakalacakkavāḷaṃ ratanagopānasīvinaddhaṃ viya kurumānā yāva brahmalokā abbhuggacchiṃsu. Taṃ khaṇato ca pana pabhuti satta divasāni mahābodhi himavalāhakagabbhaṃ pavisitvā aṭṭhāsi. Na koci mahābodhiṃ passati. Rājā ratanapīṭhato oruyha satta divasāni mahābodhipūjaṃ kāresi. Sattame divase sabbadisāhi himā ca chabbaṇṇaraṃsiyo ca āvattitvā mahābodhimeva pavisiṃsu. Vigatahimavalāhake vippasanne cakkavāḷagabbhe mahābodhi paripuṇṇakhandhasākhāpasākho pañcaphalapaṭimaṇḍito suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhitova paññāyittha. Rājā mahābodhiṃ disvā tehi pāṭihāriyehi sañjātapītipāmojjo ‘‘sakalajambudīparajjena taruṇamahābodhiṃ pūjessāmī’’ti abhisekaṃ datvā satta divasāni mahābodhiṭṭhāneyeva aṭṭhāsi.
大菩提在秋季自恣日前一天的傍晚,第一次被安放在金盆里。之后,经过雪胎七日与灌顶七日,国王在黑分斋戒日那天,一天之内就进了华氏城,在秋季白分初一那天,把大菩提安置在东边的大娑罗树下。从安放在金盆那天算起,到第十七天,大菩提长出了新芽。国王看到这些,也生起了净信,又以王权供养大菩提,行了整个赡部洲的灌顶礼。那时,善慧沙弥在秋季满月日,为了取舍利而前去,见到了大菩提的秋季庆典供养。就这样,关于从大菩提座请来、安置在华氏城的大菩提,他说道:那么,母亲,您就拿着大菩提去吧。她回答:善哉。
Mahābodhi pubbakattikapavāraṇādivase sāyanhasamaye paṭhamaṃ suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhahi. Tato himagabbhasattāhaṃ abhisekasattāhañca vītināmetvā kāḷapakkhassa uposathadivase rājā ekadivaseneva pāṭaliputtaṃ pavisitvā kattikajuṇhapakkhassa pāṭipadadivase mahābodhiṃ pācīnamahāsālamūle ṭhapesi. Suvaṇṇakaṭāhe patiṭṭhitadivasato sattarasame divase mahābodhissa abhinavaṅkurā pāturahesuṃ. Te disvāpi pasanno rājā puna mahābodhiṃ rajjena pūjento sakalajambudīpābhisekamadāsi. Tadā sumanasāmaṇero kattikapuṇṇamadivase dhātuggahaṇatthaṃ gato mahābodhissa kattikachaṇapūjaṃ addasa. Evaṃ mahābodhimaṇḍato ānetvā pāṭaliputte ṭhapitaṃ mahābodhiṃ sandhāya āha – ‘‘tena hi, amma, mahābodhiṃ gahetvā gacchāhī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi.
国王为了守护大菩提,派出了十八个天族、八个大臣家族、八个婆罗门家族、八个居士家族、八个牧牛人家族、八个鬣狗家族和八个羯陵伽家族,又给了八个金瓶和八个银瓶用来洒水。带着这些随从,他把大菩提安置到恒河的船上,自己也从城里出发,越过毗阇陀林,一路走了七天,终于到达多摩梨帝。沿途,天、龙、人都对大菩提做了盛大的供养。国王也在海边把大菩提安放了七天,献出了整个赡部洲的大王权。这是他第三次献出赡部洲的王权。
Rājā mahābodhirakkhaṇatthāya aṭṭhārasa devatākulāni, aṭṭha amaccakulāni, aṭṭha brāhmaṇakulāni, aṭṭha kuṭumbiyakulāni, aṭṭha gopakakulāni, aṭṭha taracchakulāni, aṭṭha ca kāliṅgakulāni datvā udakasiñcanatthāya ca aṭṭha suvaṇṇaghaṭe, aṭṭha ca rajataghaṭe datvā iminā parivārena mahābodhiṃ gaṅgāya nāvaṃ āropetvā sayampi nagarato nikkhamitvā vijjhāṭaviṃ samatikkamma anupubbena sattahi divasehi tāmalittiṃ anuppatto. Antarāmagge devanāgamanussā uḷāraṃ mahābodhipūjaṃ akaṃsu. Rājāpi samuddatīre satta divasāni mahābodhiṃ ṭhapetvā sakalajambudīpamahārajjaṃ adāsi. Idamassa tatiyaṃ jambudīparajjasampadānaṃ hoti.
阿育法王这样以整个大王国隆重供养之后,在摩揭陀月第一月初一那天,把大菩提树举起来,下到齐颈深的水里,把它安放在船上,又让僧伽蜜多长老尼和她的随从们上船,然后对阿利吒大臣这样说:“孩子,我用整个赡部洲的王权,三次供养了大菩提树,下到齐颈深的水里,把它送去给我那位盟友,他也应当同样供养大菩提树。”这样把嘱咐交代给盟友之后,他礼敬合掌,眼泪不断流下来,站在那里说:“那放出十力者自身光芒之网的大菩提树,真的要走了。”就在大王眼睁睁看着的时候,那艘载着大菩提树的船驶入了大海。大海四周一由旬之内,波浪都平息了;五色莲花盛开;空中奏起了天乐;依止在水里、陆上、树上等处的天神们所献的供养极其盛大。僧伽蜜多长老尼又以金翅鸟的形象去吓唬大海里的龙族。那些龙惊慌害怕,前来见到这番盛况后,就向长老尼请求,把大菩提树迎请到龙宫,以龙王的尊荣供养了七天,然后又把它放回船上。就在当天,船抵达了阎浮拘罗港。阿育大王因为和大菩提树分离而痛苦,哭泣悲号,一直望到看不见为止,才转身回去。
Evaṃ mahārajjena pūjetvā māgasiramāsassa paṭhamapāṭipadadivase asoko dhammarājā mahābodhiṃ ukkhipitvā galappamāṇaṃ udakaṃ oruyha nāvāyaṃ patiṭṭhāpetvā saṅghamittattherimpi saparivāraṃ nāvaṃ āropetvā ariṭṭhaṃ amaccaṃ etadavoca – ‘‘ahaṃ, tāta, mahābodhiṃ tikkhattuṃ sakalajambudīparajjena pūjetvā galappamāṇaṃ udakaṃ oruyha mama sahāyakassa pesesiṃ, sopi evameva mahābodhiṃ pūjetū’’ti. Evaṃ sahāyakassa sāsanaṃ datvā ‘‘gacchati vatare, dasabalassa sarasaraṃsijālaṃ vimuñcanto mahābodhirukkho’’ti vanditvā añjaliṃ paggahetvā assūni pavattayamāno aṭṭhāsi. Sāpi kho mahābodhisamārūḷhā nāvā passato passato mahārājassa mahāsamuddatalaṃ pakkhantā. Mahāsamuddepi samantā yojanaṃ vīciyo vūpasantā; pañca vaṇṇāni padumāni pupphitāni; antalikkhe dibbāni tūriyāni pavajjiṃsu; ākāse jalajathalajarukkhādisannissitāhi devatāhi pavattitā ativiya uḷārā pūjā ahosi. Saṅghamittattherīpi supaṇṇarūpena mahāsamudde nāgakulāni santāsesi. Te ca utrastarūpā nāgā āgantvā taṃ vibhūtiṃ passitvā theriṃ yācitvā mahābodhiṃ nāgabhavanaṃ atiharitvā satta divasāni nāgarajjena pūjetvā puna nāvāyaṃ patiṭṭhāpesuṃ. Taṃdivasameva nāvā jambukolapaṭṭanaṃ agamāsi. Asokamahārājāpi mahābodhiviyogadukkhito kanditvā roditvā yāva dassanavisayaṃ oloketvā paṭinivatti.
天爱帝须大王也听从沙弥须摩那的话,从摩羯月第一月初一那天开始,从北门一直到阎浮拘罗港,让人把道路清理好、装饰好。出城那天,他站在北门附近的海滨娑罗树地基那里,凭着长老的威德,亲眼看见大菩提树带着那样的光辉从大海那边过来,心里非常欢喜。于是他出了城,一路上让人撒满五色花,一段一段地摆上花供,一天之内就到了阎浮拘罗港。他被各种乐师围绕着,用花、烟、香、涂香等供养,然后下到齐颈深的水里,以清净的信心说:“那放射十力者身光之网的大菩提树,真的来了。”说完,他把大菩提树举起来,安放在自己头顶上。他和护送大菩提树来的十六个具足种姓的家族一起从海里上岸,把大菩提树安放在海岸上,以整个铜掌岛的王权供养了三天,又把王权分给十六个具足种姓的家族。第四天,他捧起大菩提树,举行盛大的供养,一路逐渐到了阿努拉德普勒城。在阿努拉德普勒城,他也作了大恭敬;十四日树荫增长的时候,他从北门把大菩提树迎入城中,穿过城中央,从南门出去,到了南门外五百弓的地方。那里是我们正自觉者入灭尽定而坐的地方,过去三位正自觉者也都在那里入定而坐——拘留孙世尊的大合欢菩提树、拘那含世尊的优昙钵菩提树、迦叶正自觉佛的榕树菩提树,都曾安立在那里。就在这大云林园中最殊胜的地方,他听从沙弥须摩那的话,在最初已经做好地基平整的王园门楼处,安立了大菩提树。
Devānampiyatisso mahārājāpi kho sumanasāmaṇerassa vacanena māgasiramāsassa paṭhamapāṭipadadivasato pabhuti uttaradvārato paṭṭhāya yāva jambukolapaṭṭanaṃ tāva maggaṃ sodhāpetvā alaṅkārāpetvā nagarato nikkhamanadivase uttaradvārasamīpe samuddasālavatthusmiṃ ṭhitoyeva tāya vibhūtiyā mahāsamudde āgacchantaṃyeva mahābodhiṃ therassa ānubhāvena disvā tuṭṭhamānaso nikkhamitvā sabbaṃ maggaṃ pañcavaṇṇehi pupphehi okirāpento antarantare pupphaagghiyāni ṭhapento ekāheneva jambukolapaṭṭanaṃ gantvā sabbatāḷāvacaraparivuto pupphadhūmagandhavāsādīhi pūjayamāno galappamāṇaṃ udakaṃ oruyha ‘‘āgato vatare, dasabalassa sarasaraṃsijālavissajjanako mahābodhirukkho’’ti pasannacitto mahābodhiṃ ukkhipitvā uttamaṅge sirasmiṃ patiṭṭhāpetvā mahābodhiṃ parivāretvā āgatehi soḷasahi jātisampannakulehi saddhiṃ samuddato paccuttaritvā samuddatīre mahābodhiṃ ṭhapetvā tīṇi divasāni sakalatambapaṇṇidīparajjena pūjesi, soḷasannaṃ jātisampannakulānaṃ rajjaṃ vicāresi. Atha catutthe divase mahābodhiṃ ādāya uḷāraṃ pūjaṃ kurumāno anupubbena anurādhapuraṃ sampatto. Anurādhapurepi mahāsakkāraṃ katvā cātuddasīdivase vaḍḍhamānakacchāyāya mahābodhiṃ uttaradvārena pavesetvā nagaramajjhena atiharanto dakkhiṇadvārena nikkhamitvā dakkhiṇadvārato pañcadhanusatike ṭhāne yattha amhākaṃ sammāsambuddho nirodhasamāpattiṃ samāpajjitvā nisīdi, purimakā ca tayo sammāsambuddhā samāpattiṃ appetvā nisīdiṃsu, yattha kakusandhassa bhagavato mahāsirīsabodhi, konāgamanassa bhagavato udumbarabodhi, kassapasammāsambuddhassa ca nigrodhabodhi patiṭṭhāsi, tasmiṃ mahāmeghavanuyyānassa tilakabhūte sumanasāmaṇerassa vacanena paṭhamameva katabhūmiparikamme rājavatthudvārakoṭṭhakaṭṭhāne mahābodhiṃ patiṭṭhāpesi.
怎么发生的呢?据说,那十六个出身高贵的家族围着菩提树一起来到后,换上了王族的装束。国王则换上了守门人的装束。十六个家族一起捧着大菩提树,把它放了下来。大菩提树刚一离开他们的手,就立刻腾空而起,升到八十肘高的空中,放出六色光芒。光芒铺满整个岛屿,一直延伸到梵天界才停住。一万个人看到大菩提树的神变,生起净信,依次修习观禅,证得阿拉汉果,然后出了家。直到太阳落山,大菩提树一直停在半空中。太阳落山后,在毕宿星宿的时刻,它落到了大地上。就在菩提树落地的同时,以水为边界的大地震动了。大菩提树安住下来后,整整七天隐没在寒云之中,世人看不见它。到了第七天,天空中没有一丝云彩,六色光芒炽烈地闪耀放射出来。大菩提树的树干、枝条、叶子和五颗果实都显现了出来。马欣德长老、僧伽蜜多长老尼和国王带着随从,都来到了大菩提树所在的地方。岛上几乎所有居民也都聚集了过来。就在众人注视之下,北边枝条上有一颗果实成熟了,从枝上脱落下来。长老伸出手,果实落在了长老手中。长老把果实递给国王,说:“大王,请种下它。”国王接过来,放进金盆里,铺上甜土,填满香泥,种了下去,然后安置在大菩提树附近。就在所有人眼前,八棵四肘高的幼菩提树长了出来。国王看到这奇异景象,用白伞供养这八棵幼菩提树,并举行了灌顶仪式。之后,一棵菩提树被种在了来时的路上、大菩提树最初安立的地方——詹布果港;一棵种在塔瓦卡婆罗门村的村口;一棵种在塔园寺;一棵种在自在化作精舍;一棵种在第一塔处;一棵种在支提山;一棵种在罗诃那国的迦惹村;一棵种在罗诃那国的栴檀村。剩下四颗果实的种子长出的三十二棵幼菩提树,则种在了由旬园中。
Kathaṃ? Tāni kira bodhiṃ parivāretvā āgatāni soḷasa jātisampannakulāni rājavesaṃ gaṇhiṃsu. Rājā dovārikavesaṃ gaṇhi. Soḷasa kulāni mahābodhiṃ gahetvā oropayiṃsu. Mahābodhi tesaṃ hatthato muttasamanantarameva asītihatthappamāṇaṃ vehāsaṃ abbhuggantvā chabbaṇṇaraṃsiyo muñci. Raṃsiyo sakaladīpaṃ pattharitvā upari brahmalokaṃ āhacca aṭṭhaṃsu. Mahābodhipāṭihāriyaṃ disvā sañjātappasādāni dasapurisasahassāni anupubbavipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃ patvā pabbajiṃsu. Yāva sūriyatthaṅgamā mahābodhi antalikkhe aṭṭhāsi. Atthaṅgamite pana sūriye rohiṇinakkhattena pathaviyaṃ patiṭṭhāsi. Saha bodhipatiṭṭhānā udakapariyantaṃ katvā mahāpathavī akampi. Patiṭṭhahitvā ca pana mahābodhi satta divasāni himagabbhe sannisīdi. Lokassa adassanaṃ agamāsi. Sattame divase vigatavalāhakaṃ nabhaṃ ahosi. Chabbaṇṇaraṃsiyo jalantā vipphurantā nicchariṃsu. Mahābodhissa khandho ca sākhāyo ca pattāni ca pañca phalāni ca dassiṃsu. Mahindatthero ca saṅghamittattherī ca rājā ca saparivārā mahābodhiṭṭhānameva agamaṃsu. Yebhuyyena ca sabbe dīpavāsino sannipatiṃsu. Tesaṃ passantānaṃyeva uttarasākhato ekaṃ phalaṃ paccitvā sākhato mucci. Thero hatthaṃ upanāmesi. Phalaṃ therassa hatthe patiṭṭhāsi. Taṃ thero ‘‘ropaya, mahārājā’’ti rañño adāsi. Rājā gahetvā suvaṇṇakaṭāhe madhurapaṃsuṃ ākiritvā gandhakalalaṃ pūretvā ropetvā mahābodhiāsannaṭṭhāne ṭhapesi. Sabbesaṃ passantānaṃyeva catuhatthappamāṇā aṭṭha taruṇabodhirukkhā uṭṭhahiṃsu. Rājā taṃ acchariyaṃ disvā aṭṭha taruṇabodhirukkhe setacchattena pūjetvā abhisekaṃ adāsi. Tato ekaṃ bodhirukkhaṃ āgamanakāle mahābodhinā paṭhamapatiṭṭhitokāse jambukolapaṭṭane ropayiṃsu, ekaṃ tavakkabrāhmaṇassa gāmadvāre, ekaṃ thūpārāme, ekaṃ issaranimmānavihāre, ekaṃ paṭhamacetiyaṭṭhāne, ekaṃ cetiyapabbate, ekaṃ rohaṇajanapadamhi kājaragāme, ekaṃ rohaṇajanapadamhiyeva candanagāme. Itaresaṃ catunnaṃ phalānaṃ bījehi jāte dvattiṃsa bodhitaruṇe yojaniyaārāmesu patiṭṭhāpesuṃ.
就这样,那棵作为十力者法幢的大菩提树,为了周边岛上居民的利益和安乐,靠子孙代代相续而稳固建立了起来。就在这棵菩提树建立起来的时候,阿努拉王后带着五百名少女和五百名后宫女子,总共一千名女性,在僧伽蜜多长老尼面前出家,不久就带着自己的随从们一起证得了阿拉汉果。国王的外甥阿利吒也带着五百名男子,在长老面前出家,不久也带着随从们一起证得了阿拉汉果。
Evaṃ puttanattuparamparāya samantā dīpavāsīnaṃ hitāya sukhāya patiṭṭhite dasabalassa dhammadhajabhūte mahābodhimhi anuḷā devī pañcahi kaññāsatehi pañcahi ca antepurikāsatehīti mātugāmasahassena saddhiṃ saṅghamittattheriyā santike pabbajitvā nacirasseva saparivārā arahatte patiṭṭhāsi. Ariṭṭhopi kho rañño bhāgineyyo pañcahi purisasatehi saddhiṃ therassa santike pabbajitvā nacirasseva saparivāro arahatte patiṭṭhāsi.
有一天,国王礼敬了大菩提树之后,和长老一起前往塔园。当他来到铜殿所在的地方时,人们献上了花。国王把花给了长老。长老用这些花供养铜殿所在的地方。花刚一落到地上,就发生了大地震。国王问:“尊者,大地为什么震动?”长老回答说:“大王,将来在这个地方会有僧团的布萨堂,这是它的前兆。”
Athekadivasaṃ rājā mahābodhiṃ vanditvā therena saddhiṃ thūpārāmaṃ gacchati. Tassa lohapāsādaṭṭhānaṃ sampattassa purisā pupphāni abhihariṃsu. Rājā therassa pupphāni adāsi. Thero pupphehi lohapāsādaṭṭhānaṃ pūjesi. Pupphesu bhūmiyaṃ patitamattesu mahābhūmicālo ahosi. Rājā ‘‘kasmā, bhante, bhūmi calitā’’ti pucchi. ‘‘Ismiṃ, mahārāja, okāse saṅghassa anāgate uposathāgāraṃ bhavissati, tassetaṃ pubbanimitta’’nti.
国王又与长老一同前行,到了芒果园那个地方。在那里,有人给他送来一颗色泽和香气都很好、味道极甜的熟芒果。国王把芒果递给长老受用。长老就在那里吃完后,说:“把它种在这里吧。”国王拿起那颗芒果核,就地种下,浇了水。芒果核刚一入土,大地就震动了。国王问:“尊者,大地为什么震动?”长老回答:“大王,将来在这个地方,会出现僧团名为‘芒果园’的集会处,这就是它的前兆。”
Rājā puna therena saddhiṃ gacchanto ambaṅgaṇaṭṭhānaṃ patto. Tatthassa vaṇṇagandhasampannaṃ atimadhurarasaṃ ekaṃ ambapakkaṃ āharīyittha. Rājā taṃ therassa paribhogatthāya adāsi. Thero tattheva paribhuñjitvā ‘‘idaṃ ettheva ropethā’’ti āha. Rājā taṃ ambaṭṭhiṃ gahetvā tattheva ropetvā udakaṃ āsiñci. Saha ambabījaropanena pathavī akampi. Rājā ‘‘kasmā, bhante, pathavī kampitthā’’ti pucchi. ‘‘Imasmiṃ, mahārāja, okāse saṅghassa anāgate ‘ambaṅgaṇaṃ’ nāma sannipātaṭṭhānaṃ bhavissati, tassetaṃ pubbanimitta’’nti.
国王在那里撒下八捧花,礼敬之后,又和长老一起前行,到了大塔所在的地方。这时,侍从们给他献上瞻波迦花。国王把这些花给了长老。长老用花供养大塔所在的地方,然后礼敬。就在那时,大地震动了。国王问:“尊者,大地为什么震动?”长老说:“大王,将来在这个地方,会出现一座无与伦比的、属于佛陀世尊的大塔,这是它的前兆。”“尊者,那就由我来建吧。”“不用了,大王,您还有很多别的事要做。不过,您的孙子,名叫杜咤伽摩尼·阿巴耶的,他会建。”“那么,尊者,如果我孙子会建,就等于我已经建了。”于是国王让人取来一根十二肘高的石柱,刻上字:“天爱帝须王的孙子,名叫杜咤伽摩尼·阿巴耶的,要在这个地方建塔。”立好石柱、礼敬之后,国王问长老:“尊者,教法在铜掌岛已经安立了吗?”“大王,教法已经安立了,但它的根还没有扎下去。”“尊者,什么时候根才算扎下去呢?”“大王,等到铜掌岛本地父母所生、在铜掌岛出生、在铜掌岛出家、在铜掌岛学律、又在铜掌岛教律的男孩时,教法的根才算扎下去了。”“尊者,现在有这样的比丘吗?”“有,大王,大阿栗咤比丘能胜任这件事。”“尊者,那我在这里该做什么呢?”“大王,应该建一座大棚。”“好的,尊者。”国王就以王者的威势,在名叫弥伽瓦那阿巴耶的大臣的住处,照着阿阇世大王在大结集时建大棚的样子,建了一座大棚,让所有管锣鼓的人各自奏起自己的技艺,然后被几千人簇拥着,心想“我要看到教法的根扎下去”,来到了塔园。
Rājā tattha aṭṭha pupphamuṭṭhiyo okiritvā vanditvā puna therena saddhiṃ gacchanto mahācetiyaṭṭhānaṃ patto. Tatthassa purisā campakapupphāni abhihariṃsu. Tāni rājā therassa adāsi. Thero mahācetiyaṭṭhānaṃ pupphehi pūjetvā vandi. Tāvadeva mahāpathavī saṅkampi. Rājā ‘‘kasmā, bhante, pathavī kampitthā’’ti pucchi. ‘‘Imasmiṃ, mahārāja, okāse anāgate buddhassa bhagavato asadiso mahāthūpo bhavissati, tassetaṃ pubbanimitta’’nti. ‘‘Ahameva karomi, bhante’’ti. ‘‘Alaṃ, mahārāja, tumhākaṃ aññaṃ bahukammaṃ atthi, tumhākaṃ pana nattā duṭṭhagāmaṇī abhayo nāma kāressatī’’ti. Atha rājā ‘‘sace, bhante, mayhaṃ nattā karissati, kataṃyeva mayā’’ti dvādasahatthaṃ pāsāṇatthambhaṃ āharāpetvā ‘‘devānampiyatissassa rañño nattā duṭṭhagāmaṇī abhayo nāma imasmiṃ padese thūpaṃ karotū’’ti akkharāni likhāpetvā patiṭṭhāpetvā vanditvā theraṃ pucchi – ‘‘patiṭṭhitaṃ nu kho, bhante, tambapaṇṇidīpe sāsana’’nti? ‘‘Patiṭṭhitaṃ, mahārāja, sāsanaṃ; mūlāni panassa na tāva otarantī’’ti. ‘‘Kadā pana, bhante mūlāni otiṇṇāni nāma bhavissantī’’ti? ‘‘Yadā, mahārāja, tambapaṇṇidīpakānaṃ mātāpitūnaṃ tambapaṇṇidīpe jāto dārako tambapaṇṇidīpe pabbajitvā tambapaṇṇidīpamhiyeva vinayaṃ uggahetvā tambapaṇṇidīpe vācessati, tadā sāsanassa mūlāni otiṇṇāni nāma bhavissantī’’ti. ‘‘Atthi pana, bhante, ediso bhikkhū’’ti? ‘‘Atthi, mahārāja, mahāariṭṭho bhikkhu paṭibalo etasmiṃ kamme’’ti. ‘‘Mayā ettha, bhante, kiṃ kattabba’’nti? ‘‘Maṇḍapaṃ, mahārāja, kātuṃ vaṭṭatī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti rājā meghavaṇṇābhayassa amaccassa pariveṇaṭṭhāne mahāsaṅgītikāle ajātasattumahārājena katamaṇḍapappakāraṃ rājānubhāvena maṇḍapaṃ kāretvā sabbatāḷāvacare sakasakasippesu payojetvā ‘‘sāsanassa mūlāni otarantāni passissāmī’’ti anekapurisasahassaparivuto thūpārāmaṃ anuppatto.
那时,六万八千位比丘聚集在塔园寺。玛欣德长老的座位朝南铺设,大阿栗咤长老的法座朝北铺设。于是,大阿栗咤长老应玛欣德长老的请求,按照自己合适的次第,登上了法座。以玛欣德长老为首的六十八位大长老围坐在法座四周。国王的幼弟,名叫末陀阿巴耶长老,心想“我要担起重任,学习戒律”,便和五百位比丘一起,也围坐在大阿栗咤长老的法座旁。其余的比丘以及包括国王在内的大众,各自坐在自己的座位上。
Tena kho pana samayena thūpārāme aṭṭhasaṭṭhi bhikkhusahassāni sannipatiṃsu. Mahāmahindattherassa āsanaṃ dakkhiṇābhimukhaṃ paññattaṃ hoti. Mahāariṭṭhattherassa dhammāsanaṃ uttarābhimukhaṃ paññattaṃ hoti. Atha kho mahāariṭṭhatthero mahindattherena ajjhiṭṭho attano anurūpena pattānukkamena dhammāsane nisīdi. Mahindattherapamukhā aṭṭhasaṭṭhi mahātherā dhammāsanaṃ parivāretvā nisīdiṃsu. Raññopi kaniṭṭhabhātā mattābhayatthero nāma ‘‘dhuraggāho hutvā vinayaṃ uggaṇhissāmī’’ti pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ mahāariṭṭhattherassa dhammāsanameva parivāretvā nisīdi. Avasesāpi bhikkhū sarājikā ca parisā attano attano pattāsane nisīdiṃsu.
那时,具寿大阿栗咤长老以“当时,佛陀世尊住在毗兰若的纳利罗普奇曼达树下”作为律藏的缘起,宣说了律藏缘起。当具寿阿栗咤长老宣说律藏缘起时,空中发出巨大的吼声,非时闪电迸发,天神们发出善哉之声,大地震动直到水界。在如此种种神变显现之时,具寿阿栗咤长老被以大玛欣德为首的六十八位各别僧团的漏尽大长老,以及另外六万八千位比丘围绕,在初迦提迦月自恣日,于塔园寺中央,开示了律藏——这部阐明世尊悲德、调伏世尊所教诫者的身业与语业之妄动的律藏。开示之后,他尽其寿命住世,令许多人诵习,令许多人的心得以安住,最终以无余涅槃界般涅槃。而那些以大玛欣德为首的大长老们,在那次集会中——
Athāyasmā mahāariṭṭhatthero tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharati naḷerupucimandamūleti vinayanidānaṃ abhāsi. Bhāsite ca panāyasmatā ariṭṭhattherena vinayanidāne ākāsaṃ mahāviravaṃ ravi. Akālavijjulatā nicchariṃsu. Devatā sādhukāraṃ adaṃsu. Mahāpathavī udakapariyantaṃ katvā saṅkampi. Evaṃ anekesu pāṭihāriyesu vattamānesu āyasmā ariṭṭhatthero mahāmahindapamukhehi aṭṭhasaṭṭhiyā paccekagaṇīhi khīṇāsavamahātherehi tadaññehi ca aṭṭhasaṭṭhibhikkhusahassehi parivuto paṭhamakattikapavāraṇādivase thūpārāmavihāramajjhe satthu karuṇāguṇadīpakaṃ bhagavato anusiṭṭhikarānaṃ kāyakammavacīkammavipphanditavinayanaṃ vinayapiṭakaṃ pakāsesi. Pakāsetvā ca yāvatāyukaṃ tiṭṭhamāno bahūnaṃ vācetvā bahūnaṃ hadaye patiṭṭhāpetvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi. Tepi kho mahāmahindappamukhā tasmiṃ samāgame –
六十八位大长老,肩负教法重任,齐聚一堂。
所有各自带领一群人的,都是法王的弟子。
诸漏已尽、得自在、具足三明、善巧神通者,
他们证悟了最高的意义之后,就教导了国王们。
“展现出光明,照亮了这片大地;
就像燃烧的大火堆一样,那些大圣者们彻底熄灭了。”
‘‘Aṭṭhasaṭṭhi mahātherā, dhuraggāhā samāgatā; Paccekagaṇino sabbe, dhammarājassa sāvakā. ‘‘Khīṇāsavā vasippattā, tevijjā iddhikovidā; Uttamatthamabhiññāya, anusāsiṃsu rājino. ‘‘Ālokaṃ dassayitvāna, obhāsetvā mahiṃ imaṃ; Jalitvā aggikkhandhāva, nibbāyiṃsu mahesayo’’.
在他们般涅槃之后,还有一些长老的弟子,比如提萨达多、迦罗苏摩那、长苏摩那等人,以及大阿利吒长老的弟子和弟子的弟子,就这样,像前面所说的那样,通过一代代师承相传,把这部律藏一直传到了今天。因此说:
Tesaṃ parinibbānato aparabhāge aññepi tesaṃ therānaṃ antevāsikā tissadattakāḷasumana-dīghasumanādayo ca mahāariṭṭhattherassa antevāsikā, antevāsikānaṃ antevāsikā cāti evaṃ pubbe vuttappakārā ācariyaparamparā imaṃ vinayapiṭakaṃ yāvajjatanā ānesuṃ. Tena vuttaṃ –
不过,从第三次结集之后算起,传到这座岛上的法,是玛欣德等人带来的;从玛欣德那里学习之后,有一段时间是由阿利吒长老等人传来的;从那时起直到今天,则是由他们亲传弟子的师徒相承辗转传来的。
‘‘Tatiyasaṅgahato pana uddhaṃ imaṃ dīpaṃ mahindādīhi ābhataṃ, mahindato uggahetvā kañci kālaṃ ariṭṭhattherādīhi ābhataṃ, tato yāvajjatanā tesaṃyeva antevāsikaparamparabhūtāya ācariyaparamparāya ābhata’’nti.
它安立在何处?应当知道,它安立在这样的人身上:他们传承巴利圣典和义理都完整无缺,就像装在宝石瓶里的油一样,一滴也不漏;他们具备这样增上的念、行、毅力、思,有惭有愧,乐于学戒。因此,比丘应当看到学习律藏的功德,为了令律藏得以安立,以好学之心来学习律藏。
Kattha patiṭṭhitanti? Yesaṃ pāḷito ca atthato ca anūnaṃ vattati, maṇighaṭe pakkhittatelamiva īsakampi na paggharati, evarūpesu adhimattasati-gati-dhiti-mantesu lajjīsu kukkuccakesu sikkhākāmesu puggalesu patiṭṭhitanti veditabbaṃ. Tasmā vinayapatiṭṭhāpanatthaṃ vinayapariyattiyā ānisaṃsaṃ sallakkhetvā sikkhākāmena bhikkhunā vinayo pariyāpuṇitabbo.
在这里,学习律藏的功德是这样的:一个精通律藏的人,对于在教法中获得信心的善家子弟来说,就像父母一样,因为他们的出家、受具足戒、随行修持、行处善巧,都依赖于他。而且,依靠学习律藏,他自己的戒蕴得到善加守护、善加保护;他成为那些心生悔疑的比丘们的依靠处;他在僧团中无所畏惧地说话;他以正法善巧地折伏对手;他为了正法久住而修行。因此世尊说:“比丘们,有五种功德属于持律者:自己的戒蕴得到善加守护、善加保护……乃至……为了正法久住而修行。”(《附随》325)
Tatrāyaṃ vinayapariyattiyā ānisaṃso – vinayapariyattikusalo hi puggalo sāsane paṭiladdhasaddhānaṃ kulaputtānaṃ mātāpituṭṭhāniyo hoti, tadāyattā hi nesaṃ pabbajjā upasampadā vattānuvattapaṭipatti ācāragocarakusalatā. Api cassa vinayapariyattiṃ nissāya attano sīlakkhandho sugutto hoti surakkhito; kukkuccapakatānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisaraṇaṃ hoti; visārado saṅghamajjhe voharati; paccatthike sahadhammena suniggahitaṃ niggaṇhāti; saddhammaṭṭhitiyā paṭipanno hoti. Tenāha bhagavā – ‘‘pañcime, bhikkhave, ānisaṃsā vinayadhare puggale; attano sīlakkhandho sugutto hoti surakkhito…pe… saddhammaṭṭhitiyā paṭipanno hotī’’ti (pari. 325).
世尊也说过那些以律仪为根本的善法,而持律的人就是这些法的继承者,因为这些法以律为根本。世尊确实这样说过:“律是为了律仪,律仪是为了无悔,无悔是为了喜悦,喜悦是为了喜,喜是为了轻安,轻安是为了乐,乐是为了定,定是为了如实知见,如实知见是为了厌离,厌离是为了离欲,离欲是为了解脱,解脱是为了解脱知见,解脱知见是为了无取著而般涅槃。就是为了这个目的而说,为了这个目的而讨论,为了这个目的而亲近,为了这个目的而谛听——也就是无取著的心解脱。”(《附随》366)所以,应当致力于律藏的学习。
Ye cāpi saṃvaramūlakā kusalā dhammā vuttā bhagavatā, vinayadharo puggalo tesaṃ dāyādo; vinayamūlakattā tesaṃ dhammānaṃ. Vuttampi hetaṃ bhagavatā – ‘‘vinayo saṃvaratthāya, saṃvaro avippaṭisāratthāya, avippaṭisāro pāmojjatthāya, pāmojjaṃ pītatthāya, pīti passaddhatthāya, passaddhi sukhatthāya, sukhaṃ samādhatthāya, samādhi yathābhūtañāṇadassanatthāya, yathābhūtañāṇadassanaṃ nibbidatthāya, nibbidā virāgatthāya, virāgo vimuttatthāya , vimutti vimuttiñāṇadassanatthāya, vimuttiñāṇadassanaṃ anupādāparinibbānatthāya. Etadatthā kathā, etadatthā mantanā, etadatthā upanisā, etadatthaṃ sotāvadhānaṃ – yadidaṃ anupādācittassa vimokkho’’ti (pari. 366). Tasmā vinayapariyattiyā āyogo karaṇīyoti.
到这里为止,为了注释律藏而安立的纲目,其中——
Ettāvatā ca yā sā vinayasaṃvaṇṇanatthaṃ mātikā ṭhapitā tattha –
“由谁说、于何时说、因何而说,由谁受持、由谁传来;
此法又安立于何处,说了这些之后,然后才说其方式。”
‘‘Vuttaṃ yena yadā yasmā, dhāritaṃ yena cābhataṃ; Yatthappatiṭṭhitaṃ cetametaṃ, vatvā vidhiṃ tato’’ti.
至此,这个偈颂的含义已经讲清楚了,律藏外缘起的注释也已经按照本意解说完毕。
Imissā tāva gāthāya attho pakāsito vinayassa ca bāhiranidānavaṇṇanā yathādhippāyaṃ saṃvaṇṇitā hotīti.