外因缘论·第一次大结集的故事
序说 · 183 段
第一次大结集的故事
Paṭhamamahāsaṅgītikathā
所谓第一次大结集,虽然已经在《五百结集犍度》里讲过了,但为了让人明白这里的缘起脉络,也应当按下面这种方式来理解。从初转法轮开始,一直到调伏游方者须跋陀罗,佛陀该做的事都已完成。在毗舍佉月圆日黎明时分,世尊——世间之怙主——在拘尸那罗附近、末罗族沙罗树林中两棵并生沙罗树之间,以无余依涅槃界般涅槃。佛陀般涅槃时,有七十万比丘聚集在一起。佛陀般涅槃七天后,僧团长老具寿大迦叶想起年老才出家的须跋陀罗说过的话:“够了,贤友们,别忧愁,别悲泣。我们已经摆脱那位大沙门的管束,他总说‘这个你们可以,这个你们不可以’。现在呢,我们想做什么就做什么,不想做什么就不做。”于是他想到:“确实有可能,恶比丘会以为大师已经过去,经典不再有主,于是得到可乘之机,不久就让正法消失。只要法与律还在,经典就还算没有失去大师。世尊确实这样说过——”
Paṭhamamahāsaṅgīti nāma cesā kiñcāpi pañcasatikasaṅgītikkhandhake vuttā, nidānakosallatthaṃ pana idhāpi iminā nayena veditabbā. Dhammacakkappavattanañhi ādiṃ katvā yāva subhaddaparibbājakavinayanā katabuddhakicce kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane yamakasālānamantare visākhapuṇṇamadivase paccūsasamaye anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbute bhagavati lokanāthe, bhagavato parinibbāne sannipatitānaṃ sattannaṃ bhikkhusatasahassānaṃ saṅghatthero āyasmā mahākassapo sattāhaparinibbute bhagavati, subhaddena vuḍḍhapabbajitena ‘‘alaṃ, āvuso, mā socittha, mā paridevittha, sumuttā mayaṃ tena mahāsamaṇena; upaddutā ca homa – ‘idaṃ vo kappati, idaṃ vo na kappatī’ti! Idāni pana mayaṃ yaṃ icchissāma taṃ karissāma, yaṃ na icchissāma na taṃ karissāmā’’ti (cūḷava. 437; dī. ni. 2.232) vuttavacanamanussaranto ‘‘ṭhānaṃ kho panetaṃ vijjati yaṃ pāpabhikkhū atītasatthukaṃ pāvacananti maññamānā pakkhaṃ labhitvā nacirasseva saddhammaṃ antaradhāpeyyuṃ, yāva ca dhammavinayo tiṭṭhati tāva anatītasatthukameva pāvacanaṃ hoti. Vuttañhetaṃ bhagavatā –
阿难,我为你们宣说并制定的法与律,在我去世后,就是你们的导师。
‘Yo vo, ānanda, mayā dhammo ca vinayo ca desito paññatto , so vo mamaccayena satthā’ti (dī. ni. 2.216).
我何不结集法与律,让这教法长久住世、久远流传呢?
‘‘Yaṃnūnāhaṃ dhammañca vinayañca saṅgāyeyyaṃ, yathayidaṃ sāsanaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikaṃ.
而我所曾蒙世尊说的——
Yaṃ cāhaṃ bhagavatā –
迦叶,你将穿我这些粪扫衣、未洗净的布吗?说完这话,便与他共用衣物,
‘Dhāressasi pana me tvaṃ, kassapa, sāṇāni paṃsukūlāni nibbasanānī’ti vatvā cīvare sādhāraṇaparibhogena ceva,
比丘们,我只要愿意,就能完全远离诸欲……成就并安住于初禅;比丘们,迦叶只要愿意,也能完全远离诸欲……成就并安住于初禅。
‘Ahaṃ, bhikkhave, yāvade ākaṅkhāmi vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharāmi; kassapopi, bhikkhave, yāvade ākaṅkhati vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharatī’ti –
像这样,以九种次第住、六神通等种种上人法,以及以将自己置于与他完全平等的地位,他蒙世尊摄受;对他而言,还有什么别的恩德可说呢?他心里想:“世尊岂不就像国王赐予自己的铠甲与自在、心里思惟‘这个能确立我家族传承的儿子,将成为我正法传承的确立者’而摄受那个儿子那样,也以这种不共的摄受摄受了我吗?”他这样思惟之后,为了结集法和律,就激励比丘们发起精进。正如所说——
Evamādinā nayena navānupubbavihārachaḷabhiññāppabhede uttarimanussadhamme attanā samasamaṭṭhapanena ca anuggahito, tassa kimaññaṃ āṇaṇyaṃ bhavissati; nanu maṃ bhagavā rājā viya sakakavacaissariyānuppadānena attano kulavaṃsappatiṭṭhāpakaṃ puttaṃ ‘saddhammavaṃsappatiṭṭhāpako me ayaṃ bhavissatī’ti mantvā iminā asādhāraṇena anuggahena anuggahesī’’ti cintayanto dhammavinayasaṅgāyanatthaṃ bhikkhūnaṃ ussāhaṃ janesi. Yathāha –
那时,具寿大迦叶对比丘们说:“贤友们,有一次,我与约五百位比丘组成的大比丘僧团一起,走在从波婆到拘尸那罗的长途路上。”(长部·2.231)这整篇须跋陀品的内容,应当详细地了解。
‘‘Atha kho āyasmā mahākassapo bhikkhū āmantesi – ‘ekamidāhaṃ, āvuso, samayaṃ pāvāya kusināraṃ addhānamaggappaṭipanno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehī’’ti (dī. ni. 2.231) sabbaṃ subhaddakaṇḍaṃ vitthārato veditabbaṃ.
从那以后,他又说:
Tato paraṃ āha –
来吧,贤友们,让我们来结集法和律。别让非法先冒出来,把法排挤掉;别让非律先冒出来,把律排挤掉。别让说非法的人势力强大,而说法的人变得弱小;别让说非律的人势力强大,而说律的人变得弱小。
‘‘Handa mayaṃ, āvuso, dhammañca vinayañca saṅgāyeyyāma. Pure adhammo dippati, dhammo paṭibāhiyyati; avinayo dippati, vinayo paṭibāhiyyati. Pure adhammavādino balavanto honti, dhammavādino dubbalā honti; avinayavādino balavanto honti, vinayavādino dubbalā hontī’’ti (cūḷava. 437).
比丘们说:“那么,尊者,就请长老来挑选比丘吧。”长老把成百上千位通达全部九分教法的、凡夫、入流者、一来者、不来者以及干观漏尽比丘都排除在外,只选了四百九十九位比丘——他们通达三藏一切教法的分类,获得无碍解,具足大威神力,而且大多是被世尊列为第一的、具足三明等功德的漏尽比丘。正是针对他们,经中这样说:“于是,具寿大迦叶挑选了四百九十九位阿拉汉。”(《小品》437)
Bhikkhū āhaṃsu – ‘‘tena hi, bhante, thero bhikkhū uccinatū’’ti. Thero sakalanavaṅgasatthusāsanapariyattidhare puthujjana-sotāpanna-sakadāgāmi-anāgāmi-sukkhavipassakakhīṇāsavabhikkhū anekasate anekasahasse ca vajjetvā tipiṭakasabbapariyattippabhedadhare paṭisambhidāppatte mahānubhāve yebhuyyena bhagavatā etadaggaṃ āropite tevijjādibhede khīṇāsavabhikkhūyeva ekūnapañcasate pariggahesi. Ye sandhāya idaṃ vuttaṃ – ‘‘atha kho āyasmā mahākassapo ekenūnāpañcaarahantasatāni uccinī’’ti (cūḷava. 437).
长老为什么少选一个人呢?是为了给阿难尊者留位置。因为结集佛法这件事,有阿难尊者参与不行,没有他参与也不行。这位尊者还在有学阶段,还有该做的事,所以有他参与就办不成;但另一方面,十力世尊所宣说的经典、应颂等教法,他没有一样不是从世尊面前亲自领受的,所以没有他也办不成。既然如此,他虽然还是位有学,但因为对法结集有大利益,长老本应把他选进来。那为什么没选呢?是为了避免别人的讥嫌。长老对阿难尊者极为信任,甚至在他头上已经长出白发时,还拿“这小孩不懂事”这样的话来教导他。而且这位尊者出身释迦族,是如来叔父的儿子。在这种情况下,比丘们可能会觉得这是出于偏爱,而讥嫌说:“长老撇开那么多已经证得无学、具足无碍解的比丘,却选了只证得有学无碍解的阿难。”为了避开这种讥嫌,长老心想:“没有阿难就办不成结集,我就凭比丘们自己的同意来选他吧。”所以他才没有直接选。
Kissa pana thero ekenūnamakāsīti? Āyasmato ānandattherassa okāsakaraṇatthaṃ. Tena hāyasmatā sahāpi vināpi na sakkā dhammasaṅgīti kātuṃ, so hāyasmā sekkho sakaraṇīyo, tasmā sahāpi na sakkā; yasmā panassa kiñci dasabaladesitaṃ suttageyyādikaṃ bhagavato asammukhā paṭiggahitaṃ nāma natthi, tasmā vināpi na sakkā. Yadi evaṃ sekkhopi samāno dhammasaṅgītiyā bahukārattā therena uccinitabbo assa. Atha kasmā na uccinitoti ? Parūpavādavivajjanato. Thero hi āyasmante ānande ativiya vissattho ahosi, tathā hi naṃ sirasmiṃ palitesu jātesupi ‘‘na vāyaṃ kumārako mattamaññāsī’’ti (saṃ. ni. 2.154) kumārakavādena ovadati. Sakyakulappasuto cāyaṃ āyasmā tathāgatassa bhātā cūḷapituputto. Tatra hi bhikkhū chandāgamanaṃ viya maññamānā ‘‘bahū asekkhapaṭisambhidāppatte bhikkhū ṭhapetvā ānandaṃ sekkhapaṭisambhidāppattaṃ thero uccinī’’ti upavadeyyuṃ, taṃ parūpavādaṃ parivajjento ‘‘ānandaṃ vinā saṅgīti na sakkā kātuṃ, bhikkhūnaṃyeva anumatiyā gahessāmī’’ti na uccini.
这时,比丘们自己主动替阿难向长老请求。正如经中所说:
Atha sayameva bhikkhū ānandassatthāya theraṃ yāciṃsu. Yathāha –
比丘们对具寿大迦叶这样说:“尊者,这位具寿阿难虽然还是有学,但他不可能因为欲、嗔、痴、怖畏而走上非道;而且他在世尊身边已经学了很多法和律。所以,尊者,就请长老也把具寿阿难选上吧。”于是,具寿大迦叶也把具寿阿难选上了。
‘‘Bhikkhū āyasmantaṃ mahākassapaṃ etadavocuṃ – ‘ayaṃ, bhante, āyasmā ānando kiñcāpi sekkho abhabbo chandā dosā mohā bhayā agatiṃ gantuṃ, bahu cānena bhagavato santike dhammo ca vinayo ca pariyatto; tena hi, bhante, thero āyasmantampi ānandaṃ uccinatū’ti. Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantampi ānandaṃ uccinī’’ti (cūḷava. 437).
就这样,经过比丘们同意而选出这位具寿,加上他一起,共有五百位长老。
Evaṃ bhikkhūnaṃ anumatiyā uccinitena tenāyasmatā saddhiṃ pañca therasatāni ahesuṃ.
这时,长老比丘们心里想:“我们该在哪里结集法和律呢?”接着,长老比丘们又想:“王舍城地域广大,住处充足。不如我们就在王舍城住雨安居,同时结集法和律,并且不让其他比丘来王舍城入雨安居。”他们为什么这样想呢?“这是我们的重要事务,万一有见解不同的人混进僧团里来捣乱就不好了。”于是,具寿大迦叶用白二羯磨宣布了这件事,具体情形应当按《结集犍度》里所说的来了解。
Atha kho therānaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi – ‘‘kattha nu kho mayaṃ dhammañca vinayañca saṅgāyeyyāmā’’ti. Atha kho therānaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi – ‘‘rājagahaṃ kho mahāgocaraṃ pahūtasenāsanaṃ, yaṃnūna mayaṃ rājagahe vassaṃ vasantā dhammañca vinayañca saṅgāyeyyāma, na aññe bhikkhū rājagahe vassaṃ upagaccheyyu’’nti. Kasmā pana nesaṃ etadahosi? Idaṃ amhākaṃ thāvarakammaṃ, koci visabhāgapuggalo saṅghamajjhaṃ pavisitvā ukkoṭeyyāti. Athāyasmā mahākassapo ñattidutiyena kammena sāvesi, taṃ saṅgītikkhandhake vuttanayeneva ñātabbaṃ.
如来般涅槃之后,在七日善作嬉戏和七日舍利供养等日子过去之后,大迦叶长老心想:“半个月已经过去了,现在夏季还剩一个半月,雨安居快到了。”于是他说:“贤友们,我们去王舍城吧。”便带着半数比丘僧团走一条路。阿那律长老也带着半数走另一条路。阿难长老则拿着世尊的衣钵,在比丘僧团的围绕下前往舍卫城,之后想再去王舍城,就从舍卫城出发游行。阿难长老每到一个地方,都引起极大的悲泣:“阿难尊者,您把导师安放在哪里才来的?”当长老们逐渐到达舍卫城时,就像世尊般涅槃那天一样,又掀起了极大的悲泣。
Atha tathāgatassa parinibbānato sattasu sādhukīḷanadivasesu sattasu ca dhātupūjādivasesu vītivattesu ‘‘aḍḍhamāso atikkanto, idāni gimhānaṃ diyaḍḍho māso seso, upakaṭṭhā vassūpanāyikā’’ti mantvā mahākassapatthero ‘‘rājagahaṃ, āvuso, gacchāmā’’ti upaḍḍhaṃ bhikkhusaṅghaṃ gahetvā ekaṃ maggaṃ gato. Anuruddhattheropi upaḍḍhaṃ gahetvā ekaṃ maggaṃ gato. Ānandatthero pana bhagavato pattacīvaraṃ gahetvā bhikkhusaṅghaparivuto sāvatthiṃ gantvā rājagahaṃ gantukāmo yena sāvatthi tena cārikaṃ pakkāmi. Ānandattherena gatagataṭṭhāne mahāparidevo ahosi – ‘‘bhante ānanda, kuhiṃ satthāraṃ ṭhapetvā āgatosī’’ti . Anupubbena pana sāvatthiṃ anuppatte there bhagavato parinibbānadivase viya mahāparidevo ahosi.
那时,具寿阿难用与无常等相应的法语让大众信服后,进入祇园,推开十力所住香室的门,把床座搬出来,拍打除尘,清扫香室,丢弃枯萎的花鬘和垃圾,再把床座搬回去,放回原来的位置,在世尊还住世时该做的事,他全都做了。后来,长老自从世尊般涅槃以来,因为长时间站立和久坐,身体四大积聚不调,为了调理身体,在第二天喝了牛乳泻药,就在精舍里坐着。针对这件事,他对善贤婆罗门派来的那个年轻人这样说道:
Tatra sudaṃ āyasmā ānando aniccatādipaṭisaṃyuttāya dhammiyā kathāya taṃ mahājanaṃ saññāpetvā jetavanaṃ pavisitvā dasabalena vasitagandhakuṭiyā dvāraṃ vivaritvā mañcapīṭhaṃ nīharitvā papphoṭetvā gandhakuṭiṃ sammajjitvā milātamālākacavaraṃ chaḍḍetvā mañcapīṭhaṃ atiharitvā puna yathāṭhāne ṭhapetvā bhagavato ṭhitakāle karaṇīyaṃ vattaṃ sabbamakāsi. Atha thero bhagavato parinibbānato pabhuti ṭhānanisajjabahulattā ussannadhātukaṃ kāyaṃ samassāsetuṃ dutiyadivase khīravirecanaṃ pivitvā vihāreyeva nisīdi. Yaṃ sandhāya subhena māṇavena pahitaṃ māṇavakaṃ etadavoca –
年轻人,今天不是时候,我今天喝了一点药,也许明天能来拜访。
‘‘Akālo kho, māṇavaka, atthi me ajja bhesajjamattā pītā, appeva nāma svepi upasaṅkameyyāmā’’ti (dī. ni. 1.447).
第二天,阿难长老以哲塔长老为随行沙门一起去,被善贤青年问到时,宣说了《长部》中名为《善贤经》的第十经。
Dutiyadivase cetakattherena pacchāsamaṇena gantvā subhena māṇavena puṭṭho dīghanikāye subhasuttaṃnāma dasamaṃ suttamabhāsi.
那时,长老让人把祇园精舍的破损处修好之后,在雨安居临近时去了王舍城。同样,大迦叶长老和阿那律长老也带着全体比丘僧团,一起去了王舍城。
Atha thero jetavanavihāre khaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇaṃ kārāpetvā upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya rājagahaṃ gato. Tathā mahākassapatthero anuruddhatthero ca sabbaṃ bhikkhusaṅghaṃ gahetvā rājagahameva gato.
那时候,王舍城有十八座大寺。这些全都成了丢弃堆积垃圾污秽的地方。因为世尊般涅槃时,所有比丘各自拿了自己的衣钵,把精舍和附属住处丢下就走了。于是长老们为了恭敬世尊的教法,也为了摆脱外道的指责,心想:“我们先在第一个月修补破损。”外道可能会这样说:“沙门乔达摩的弟子们,导师还在世时就照料精舍,导师涅槃后就丢下不管了。”他们是为了摆脱这种指责才这样想的。这里说的就是这个意思。经中也有这样的话:
Tena kho pana samayena rājagahe aṭṭhārasa mahāvihārā honti. Te sabbepi chaḍḍitapatitauklāpā ahesuṃ. Bhagavato hi parinibbāne sabbe bhikkhū attano attano pattacīvaraṃ gahetvā vihāre ca pariveṇe ca chaḍḍetvā agamaṃsu. Tattha therā bhagavato vacanapūjanatthaṃ titthiyavādaparimocanatthañca ‘‘paṭhamaṃ māsaṃ khaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇaṃ karomā’’ti cintesuṃ. Titthiyā hi evaṃ vadeyyuṃ – ‘‘samaṇassa gotamassa sāvakā satthari ṭhiteyeva vihāre paṭijaggiṃsu, parinibbute chaḍḍesu’’nti. Tesaṃ vādaparimocanatthañca cintesunti vuttaṃ hoti. Vuttampi hetaṃ –
那时,长老比丘们这样想:“贤友们,世尊确实赞叹过修补破损。来吧,贤友们,我们第一个月修补破损,第二个月集合起来,结集法与律。”
‘‘Atha kho therānaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi – ‘bhagavatā kho, āvuso, khaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇaṃ vaṇṇitaṃ. Handa mayaṃ, āvuso, paṭhamaṃ māsaṃ khaṇḍaphullappaṭisaṅkharaṇaṃ karoma, majjhimaṃ māsaṃ sannipatitvā dhammañca vinayañca saṅgāyissāmā’’ti (cūḷava. 438).
他们在第二天前往,站在王宫门口。阿阇世王前来顶礼后,问他们:“尊者,你们为什么来?”并询问自己该做什么。长老们说明,是为了修缮十八座大寺,需要人手。国王说:“好的,尊者。”便派了工人给他们。长老们第一个月把所有寺院都修好了,然后禀告国王:“大王,寺院修缮已经完成。现在我们要结集法与律。”国王说:“好的,尊者,你们放心去做。让我的王权之轮和你们的法轮同时运转吧。尊者,请吩咐,我该做什么?”长老们说:“大王,结集比丘们需要一个集会的地方。”国王问:“尊者,在哪里做呢?”长老们说:“大王,在毗婆罗山侧、七叶窟洞口建造比较合适。”国王阿阇世说:“好的,尊者。”于是建造了一座如同毗首羯磨所造的殿堂,墙壁、柱子、台阶分布匀称,装饰着各种花鬘、藤蔓图案,辉煌胜过王宫,庄严压倒天宫,像吉祥的居所,又像单一的登岸津渡,集可观之美于一处,令天人和凡人的眼睛以及飞鸟都为之欢喜。殿中悬挂着各种花鬘,垂着华美的顶盖,地面像宝石镶嵌的宝珠地板一样,用各种散花装饰得极为精美,如同梵天宫殿一般庄严。在那座大殿堂里,为五百位比丘铺设了五百张无价的如法坐具,在南侧朝北设置了长老的座位,在殿堂中央朝东设置了堪受世尊佛陀之座的法座,并放了一把象牙镶嵌的拂扇。然后告知比丘僧团:“尊者,我的事已经办好了。”
Te dutiyadivase gantvā rājadvāre aṭṭhaṃsu. Ajātasattu rājā āgantvā vanditvā ‘‘kiṃ, bhante, āgatatthā’’ti attanā kattabbakiccaṃ paṭipucchi. Therā aṭṭhārasa mahāvihārapaṭisaṅkharaṇatthāya hatthakammaṃ paṭivedesuṃ. ‘‘Sādhu, bhante’’ti rājā hatthakammakārake manusse adāsi. Therā paṭhamaṃ māsaṃ sabbavihāre paṭisaṅkharāpetvā rañño ārocesuṃ – ‘‘niṭṭhitaṃ, mahārāja, vihārapaṭisaṅkharaṇaṃ. Idāni dhammavinayasaṅgahaṃ karomā’’ti. ‘‘Sādhu, bhante, vissatthā karotha. Mayhaṃ āṇācakkaṃ, tumhākaṃ dhammacakkaṃ hotu. Āṇāpetha, bhante, kiṃ karomī’’ti? ‘‘Saṅgahaṃ karontānaṃ bhikkhūnaṃ sannisajjaṭṭhānaṃ, mahārājā’’ti. ‘‘Kattha karomi, bhante’’ti? ‘‘Vebhārapabbatapasse sattapaṇṇiguhādvāre kātuṃ yuttaṃ, mahārājā’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti kho rājā ajātasattu vissakammunā nimmitasadisaṃ suvibhattabhittitthambhasopānaṃ nānāvidhamālākammalataākammavicittaṃ abhibhavantamiva rājabhavanavibhūtiṃ avahasantamiva devavimānasiriṃ siriyā niketamiva ekanipātatitthamiva ca devamanussanayanavihaṅgānaṃ lokarāmaṇeyyakamiva sampiṇḍitaṃ daṭṭhabbasāramaṇḍaṃ maṇḍapaṃ kārāpetvā vividhakusumadāma-olambaka-viniggalantacāruvitānaṃ ratanavicittamaṇikoṭṭimatalamiva ca naṃ nānāpupphūpahāravicittasupariniṭṭhitabhūmikammaṃ brahmavimānasadisaṃ alaṅkaritvā tasmiṃ mahāmaṇḍape pañcasatānaṃ bhikkhūnaṃ anagghāni pañca kappiyapaccattharaṇasatāni paññāpetvā dakkhiṇabhāgaṃ nissāya uttarābhimukhaṃ therāsanaṃ maṇḍapamajjhe puratthābhimukhaṃ buddhassa bhagavato āsanārahaṃ dhammāsanaṃ paññāpetvā dantakhacitaṃ bījaniñcettha ṭhapetvā bhikkhusaṅghassa ārocāpesi – ‘‘niṭṭhitaṃ, bhante, mama kicca’’nti.
那时候,有些比丘针对阿难尊者这样说:“在这个比丘僧团里,有一个比丘身上带着臭味到处走动。”阿难尊者听到这话后,心想:“在这个比丘僧团里,并没有别的身上带着臭味到处走动的比丘,他们肯定是在说我。”于是生起了警醒之心。又有一些比丘对阿难尊者说:“贤友,明天有集会,而你还是个有学,还有该做的事,所以你不适合去参加集会,要精进不放逸啊。”
Tasmiṃ kho pana samaye ekacce bhikkhū āyasmantaṃ ānandaṃ sandhāya evamāhaṃsu – ‘‘imasmiṃ bhikkhusaṅghe eko bhikkhu vissagandhaṃ vāyanto vicaratī’’ti. Thero taṃ sutvā ‘‘imasmiṃ bhikkhusaṅghe añño vissagandhaṃ vāyanto vicaraṇakabhikkhu nāma natthi, addhā ete maṃ sandhāya vadantī’’ti saṃvegaṃ āpajji. Ekacce bhikkhū āyasmantaṃ ānandaṃ āhaṃsu – ‘‘sve, āvuso, sannipāto tvañca sekkho sakaraṇīyo, tena te na yuttaṃ sannipātaṃ gantuṃ, appamatto hohī’’ti.
那时,具寿阿难心想:“明天有集会,而我还是有学,以有学之身去参加集会,实在不合适。”于是他以大半夜的时间修习身至念。到了后夜时分,他从经行处下来,走进精舍,心想“我要躺下”,便把身体转向床铺。就在双脚离开地面、头还没碰到枕头的那一瞬间,心无执取,从诸漏中解脱。这位具寿以经行度过(大半夜)之后,仍不能成就殊胜,便想:“世尊不是对我说过吗:‘你已修福,阿难,当勤修精进;你很快就会成为无漏者。’诸佛说法没有过失。我太过精进,因此我的心掉举。让我来调匀精进与平静。”于是他从经行处下来,站在洗脚处洗了脚,走进精舍,坐在床上,心想“我要稍微休息一下”,便把身体靠在床上。双脚离开地面,头还没碰到枕头。就在那一瞬间,心无执取,从诸漏中解脱,长老证得远离四威仪道的阿拉汉果。因此,在这教法中,当有人问“哪位比丘证得阿拉汉果”时,应说“阿难长老”,虽然他未卧、未坐、未站立、未经行。
Atha kho āyasmā ānando – ‘‘sve sannipāto, na kho pana metaṃ patirūpaṃ yvāhaṃ sekkho samāno sannipātaṃ gaccheyya’’nti bahudeva rattiṃ kāyagatāyasatiyā vītināmetvā rattiyā paccūsasamayaṃ caṅkamā orohitvā vihāraṃ pavisitvā ‘‘nipajjissāmī’’ti kāyaṃ āvajjesi. Dve pādā bhūmito muttā, appattañca sīsaṃ bimbohanaṃ, etasmiṃ antare anupādāya āsavehi cittaṃ vimucci. Ayañhi āyasmā caṅkamena bahi vītināmetvā visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto cintesi – ‘‘nanu maṃ bhagavā etadavoca – ‘katapuññosi tvaṃ, ānanda, padhānamanuyuñja; khippaṃ hohisi anāsavo’ti (dī. ni. 2.207). Buddhānañca kathādoso nāma natthi. Mama accāraddhaṃ vīriyaṃ tena me cittaṃ uddhaccāya saṃvattati. Handāhaṃ vīriyasamathaṃ yojemī’’ti caṅkamā orohitvā pādadhovanaṭṭhāne ṭhatvā pāde dhovitvā vihāraṃ pavisitvā mañcake nisīditvā ‘‘thokaṃ vissamissāmī’’ti kāyaṃ mañcake upanāmesi. Dve pādā bhūmito muttā, sīsañca bimbohanaṃ asampattaṃ. Etasmiṃ antare anupādāya āsavehi cittaṃ vimuttaṃ, catuiriyāpathavirahitaṃ therassa arahattaṃ ahosi. Tena imasmiṃ sāsane anipanno anisinno aṭṭhito acaṅkamanto ‘‘ko bhikkhu arahattaṃ patto’’ti vutte ‘‘ānandatthero’’ti vattuṃ vaṭṭati.
第二天,长老比丘们吃完饭,收拾好衣钵,聚集在法堂里。可是阿难长老想让大家知道自己已经证得阿拉汉,就没有和比丘们一起去。比丘们按戒腊高低各自坐到自己的座位上,也给阿难长老留了一个座位。有人问:“这是谁的座位?”大家说:“是阿难长老的。”又问:“阿难长老去哪儿了?”就在这时,长老心想:“现在是我该去的时候了。”于是他展示自己的神通,从地中沉入又在自己座位上现身。也有人说他是从空中飞来坐下的。
Atha kho therā bhikkhū dutiyadivase katabhattakiccā pattacīvaraṃ paṭisāmetvā dhammasabhāyaṃ sannipatitā. Ānandatthero pana attano arahattappattiṃ ñāpetukāmo bhikkhūhi saddhiṃ na gato. Bhikkhū yathāvuḍḍhaṃ attano attano pattāsane nisīdantā ānandattherassa āsanaṃ ṭhapetvā nisinnā. Tattha kehici ‘‘etamāsanaṃ kassā’’ti vutte ‘‘ānandattherassā’’ti. ‘‘Ānando pana kuhiṃ gato’’ti? Tasmiṃ samaye thero cintesi – ‘‘idāni mayhaṃ gamanakālo’’ti. Tato attano ānubhāvaṃ dassento pathaviyaṃ nimujjitvā attano āsaneyeva attānaṃ dassesi. Ākāsenāgantvā nisīdītipi eke.
大迦叶长老这样坐下后,就对僧众们说:“贤友们,我们先结集什么?是法还是律?”僧众们回答说:“大迦叶尊者,律就是佛陀教法的寿命,律住立了,教法就住立。所以我们应该先结集律。”又问:“以谁为首来承担这件事?”答:“以优波离尊者。”问:“难道阿难不能胜任吗?”答:“不是不能胜任。不过,正自觉者在世时,就依据律的传授,把优波离尊者列为比丘弟子中持律第一,说:‘比丘们,在我弟子比丘中,持律第一的就是优波离。’所以我们应该向优波离长老请教之后,再结集律。”于是,大迦叶长老为了问律,自己推举自己;优波离长老也为了回答,自己推举自己。这里的经文是——
Evaṃ nisinne tasmiṃ āyasmante mahākassapatthero bhikkhū āmantesi – ‘‘āvuso, kiṃ paṭhamaṃ saṅgāyāma, dhammaṃ vā vinayaṃ vā’’ti? Bhikkhū āhaṃsu – ‘‘bhante mahākassapa, vinayo nāma buddhasāsanassa āyu, vinaye ṭhite sāsanaṃ ṭhitaṃ hoti; tasmā paṭhamaṃ vinayaṃ saṅgāyāmā’’ti,. ‘‘Kaṃ dhuraṃ katvā’’ti? ‘‘Āyasmantaṃ upāli’’nti. ‘‘Kiṃ ānando nappahotī’’ti? ‘‘No nappahoti; api ca kho pana sammāsambuddho dharamānoyeva vinayapariyattiṃ nissāya āyasmantaṃ upāliṃ etadagge ṭhapesi – ‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ vinayadharānaṃ yadidaṃ upālī’ti (a. ni. 1.219, 228). Tasmā upālittheraṃ pucchitvā vinayaṃ saṅgāyāmā’’ti. Tato thero vinayaṃ pucchanatthāya attanāva attānaṃ sammanni. Upālittheropi vissajjanatthāya sammanni. Tatrāyaṃ pāḷi –
这时,具寿大迦叶向僧团宣布:
‘‘Atha kho āyasmā mahākassapo saṅghaṃ ñāpesi –
“贤友们,请僧团听我说:若僧团认为合宜,我想就律向优波离提问。”
‘‘Suṇātu me, āvuso, saṅgho. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ upāliṃ vinayaṃ puccheyya’nti.
具寿优波离也向僧团禀告:
‘‘Āyasmāpi upāli saṅghaṃ ñāpesi –
尊者,请僧团听我说:若僧团认为时机合适,我愿解答大迦叶尊者所问之律。
‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ āyasmatā mahākassapena vinayaṃ puṭṭho vissajjeyya’’nti.
优波离尊者这样自己推举自己之后,从座位上站起来,把袈裟偏袒一肩,向长老比丘们顶礼,然后坐在法座上,手里拿着一把象牙镶嵌的扇子。接着,大迦叶尊者坐在长老的座位上,向优波离尊者问律:“贤友优波离,第一条波罗夷是在哪里制定的?” “在毗舍离,尊者。” “是因为谁制定的?” “是因为迦兰陀子苏定那。” “是因为什么事?” “是因为淫欲之事。”
Evaṃ attanāva attānaṃ sammannitvā āyasmā upāli uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā there bhikkhū vanditvā dhammāsane nisīdi, dantakhacitaṃ bījaniṃ gahetvā. Tato āyasmā mahākassapo therāsane nisīditvā āyasmantaṃ upāliṃ vinayaṃ pucchi – ‘‘paṭhamaṃ, āvuso upāli, pārājikaṃ kattha paññatta’’nti ? ‘‘Vesāliyaṃ, bhante’’ti. ‘‘Kaṃ ārabbhā’’ti? ‘‘Sudinnaṃ kalandaputtaṃ ārabbhā’’ti. ‘‘Kismiṃ vatthusmi’’nti? ‘‘Methunadhamme’’ti.
这时,具寿大迦叶向具寿优波离询问了第一波罗夷的事例,也问了因缘,也问了人,也问了制定,也问了随制,也问了犯,也问了不犯;像问第一波罗夷那样,也问了第二、第三、第四波罗夷的事例……乃至不犯。每问一次,优波离长老就回答一次。然后,他们把这四条波罗夷归在一起,安立为“波罗夷篇”。把十三条僧残安立为“十三僧残”。把两条学处安立为“不定”。把三十条学处安立为“舍堕波逸提”。把九十二条学处安立为“波逸提”。把四条学处安立为“应悔过”。把七十五条学处安立为“应当学”。把七种法安立为“灭诤法”。
Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṃ upāliṃ paṭhamassa pārājikassa vatthumpi pucchi, nidānampi pucchi, puggalampi pucchi, paññattimpi pucchi, anupaññattimpi pucchi, āpattimpi pucchi, anāpattimpi pucchi; yathā ca paṭhamassa tathā dutiyassa tathā tatiyassa tathā catutthassa pārājikassa vatthumpi pucchi…pe… anāpattimpi pucchi. Puṭṭho puṭṭho upālitthero vissajjesi. Tato imāni cattāri pārājikāni ‘‘pārājikakaṇḍaṃ nāma ida’’nti saṅgahaṃ āropetvā ṭhapesuṃ. Terasa saṅghādisesāni ‘‘terasaka’’nti ṭhapesuṃ. Dve sikkhāpadāni ‘‘aniyatānī’’ti ṭhapesuṃ. Tiṃsa sikkhāpadāni ‘‘nissaggiyapācittiyānī’’ti ṭhapesuṃ. Dvenavuti sikkhāpadāni ‘‘pācittiyānī’’ti ṭhapesuṃ. Cattāri sikkhāpadāni ‘‘pāṭidesanīyānī’’ti ṭhapesuṃ. Pañcasattati sikkhāpadāni ‘‘sekhiyānī’’ti ṭhapesuṃ. Satta dhamme ‘‘adhikaraṇasamathā’’ti ṭhapesuṃ.
他们这样把比丘大分别归入结集之后,又在比丘尼分别中,把八条学处立为“波罗夷品”,把十七条学处立为“十七事品”,把三十条学处立为“舍堕波逸提”,把一百六十六条学处立为“波逸提”,把八条学处立为“应应悔过”,把七十五条学处立为“众学法”,把七种法立为“灭诤法”。这样把比丘尼分别归入结集之后,又用同样的方式把犍度和附随也归入结集。如此,这部包含两分别、犍度、附随的律藏就全部归入结集完成。大迦叶长老提问,优波离长老回答。问答结束时,五百位阿拉汉按照归入结集时所用的方式,进行了集体诵习。律藏结集结束时,优波离长老放下镶齿扇,从法座下来,礼敬上座比丘们,然后坐回自己的座位。
Evaṃ mahāvibhaṅgaṃ saṅgahaṃ āropetvā bhikkhunīvibhaṅge aṭṭha sikkhāpadāni ‘‘pārājikakaṇḍaṃ nāma ida’’nti ṭhapesuṃ. Sattarasa sikkhāpadāni ‘‘sattarasaka’’nti ṭhapesuṃ. Tiṃsa sikkhāpadāni ‘‘nissaggiyapācittiyānī’’ti ṭhapesuṃ. Chasaṭṭhisatasikkhāpadāni ‘‘pācittiyānī’’ti ṭhapesuṃ. Aṭṭha sikkhāpadāni ‘‘pāṭidesanīyānī’’ti ṭhapesuṃ. Pañcasattati sikkhāpadāni ‘‘sekhiyānī’’ti ṭhapesuṃ. Satta dhamme ‘‘adhikaraṇasamathā’’ti ṭhapesuṃ. Evaṃ bhikkhunīvibhaṅgaṃ saṅgahaṃ āropetvā eteneva upāyena khandhakaparivārepi āropesuṃ. Evametaṃ saubhatovibhaṅgakhandhakaparivāraṃ vinayapiṭakaṃ saṅgahamārūḷhaṃ sabbaṃ mahākassapatthero pucchi, upālitthero vissajjesi. Pucchāvissajjanapariyosāne pañca arahantasatāni saṅgahaṃ āropitanayeneva gaṇasajjhāyamakaṃsu. Vinayasaṅgahāvasāne upālitthero dantakhacitaṃ bījaniṃ nikkhipitvā dhammāsanā orohitvā vuḍḍhe bhikkhū vanditvā attano pattāsane nisīdi.
结集完律藏之后,具寿大迦叶尊者想结集法藏,就问比丘们:“结集法的时候,应该以谁为领诵者来结集法?”比丘们回答说:“应该以阿难长老为领诵者。”
Vinayaṃ saṅgāyitvā dhammaṃ saṅgāyitukāmo āyasmā mahākassapo bhikkhū pucchi – ‘‘dhammaṃ saṅgāyantehi kaṃ puggalaṃ dhuraṃ katvā dhammo saṅgāyitabbo’’ti? Bhikkhū ‘‘ānandattheraṃ dhuraṃ katvā’’ti āhaṃsu.
这时,具寿大迦叶通知了僧团:
Atha kho āyasmā mahākassapo saṅghaṃ ñāpesi –
贤友们,请僧团听我说。如果僧团觉得时机合适,我想向阿难问法。
‘‘Suṇātu me, āvuso, saṅgho. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ ānandaṃ dhammaṃ puccheyya’’nti.
这时,具寿阿难向僧团宣布:
Atha kho āyasmā ānando saṅghaṃ ñāpesi –
尊者,请僧团听我说:如果僧团认为时机合适,我就回答大迦叶尊者所问的法。
‘‘Suṇātu me, bhante, saṅgho yadi saṅghassa pattakallaṃ, ahaṃ āyasmatā mahākassapena dhammaṃ puṭṭho vissajjeyya’’nti.
那时,阿难尊者从座位上起身,把袈裟搭在一肩上,礼敬了上座比丘们,然后坐到法座上,拿起一把镶齿的扇子。接着,大迦叶尊者问阿难尊者法:“贤友阿难,《梵网经》是在哪里说的?”“尊者,是在王舍城和那烂陀之间的王室园地安婆罗园。”“是针对谁说的?”“是针对游方僧须卑和青年梵授。”“是因为什么事?”“是因为称赞和毁谤。”于是,大迦叶尊者问了阿难尊者《梵网经》的缘起、人物和事由。又问:“贤友阿难,《沙门果经》是在哪里说的?”“尊者,是在王舍城的耆婆芒果园。”“和谁一起?”“和阿阇世,韦提希的儿子一起。”于是,大迦叶尊者问了阿难尊者《沙门果经》的缘起和人物。用同样的方式,他问了五部。
Atha kho āyasmā ānando uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā there bhikkhū vanditvā dhammāsane nisīdi dantakhacitaṃ bījaniṃ gahetvā. Atha mahākassapatthero ānandattheraṃ dhammaṃ pucchi – ‘‘brahmajālaṃ, āvuso ānanda, kattha bhāsita’’nti? ‘‘Antarā ca, bhante, rājagahaṃ antarā ca nāḷandaṃ rājāgārake ambalaṭṭhikāya’’nti. ‘‘Kaṃ ārabbhā’’ti? ‘‘Suppiyañca paribbājakaṃ, brahmadattañca māṇava’’nti. ‘‘Kismiṃ vatthusmi’’nti? ‘‘Vaṇṇāvaṇṇe’’ti. Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṃ ānandaṃ brahmajālassa nidānampi pucchi, puggalampi pucchi, vatthumpi pucchi. ‘‘Sāmaññaphalaṃ panāvuso ānanda, kattha bhāsita’’nti? ‘Rājagahe, bhante, jīvakambavane’’ti. ‘‘Kena saddhi’’nti? ‘‘Ajātasattunā vedehiputtena saddhi’’nti. Atha kho āyasmā mahākassapo āyasmantaṃ ānandaṃ sāmaññaphalassa nidānampi pucchi, puggalampi pucchi. Eteneva upāyena pañca nikāye pucchi.
所谓五部,就是:长部、中部、相应部、增支部、小部。其中,小部指的是除了前面四部以外剩下的所有佛语。在这当中,律藏由优波离尊者诵出,其余的小部和四部则由阿难尊者诵出。应当知道,这全部的佛语,按味来分只有一种,按法和律来分有两种,按初、中、后来分有三种;同样地,按藏来分有三种,按部来分有五种,按支来分有九种,按法蕴来分有八万四千种。
Pañcanikāyā nāma – dīghanikāyo, majjhimanikāyo, saṃyuttanikāyo, aṅguttaranikāyo, khuddakanikāyoti. Tattha khuddakanikāyo nāma – cattāro nikāye ṭhapetvā, avasesaṃ buddhavacanaṃ. Tattha vinayo āyasmatā upālittherena vissajjito, sesakhuddakanikāyo cattāro ca nikāyā ānandattherena. Tadetaṃ sabbampi buddhavacanaṃ rasavasena ekavidhaṃ, dhammavinayavasena duvidhaṃ, paṭhamamajjhimapacchimavasena tividhaṃ; tathā piṭakavasena, nikāyavasena pañcavidhaṃ, aṅgavasena navavidhaṃ, dhammakkhandhavasena caturāsītisahassavidhanti veditabbaṃ.
怎么从“味”的角度说它只有一种呢?从世尊证得无上正等觉开始,直到入无余涅槃界般涅槃为止,在这中间的四十五年里,世尊为天、人、龙、夜叉等众生说法,或者自己审察时所说的这一切,全都是同一个味,也就是解脱味。这样,从“味”的角度来说,它只有一种。
Kathaṃ rasavasena ekavidhaṃ? Yañhi bhagavatā anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhitvā yāva anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati, etthantare pañcacattālīsavassāni devamanussanāgayakkhādayo anusāsantena paccavekkhantena vā vuttaṃ, sabbaṃ taṃ ekarasaṃ vimuttirasameva hoti. Evaṃ rasavasena ekavidhaṃ.
怎么按法和律分成两种?这一切全都归入法和律的范畴。其中,律藏是律,其余的佛语是法。所以这样说:“贤友们,我们何不结集法和律呢?”又说:“我要向优波离问律,向阿难问法。”这样,就是按法和律分成两种。
Kathaṃ dhammavinayavasena duvidhaṃ? Sabbameva cetaṃ dhammo ceva vinayo cāti saṅkhyaṃ gacchati. Tattha vinayapiṭakaṃ vinayo, avasesaṃ buddhavacanaṃ dhammo; tenevāha – ‘‘yaṃnūna mayaṃ, āvuso, dhammañca vinayañca saṅgāyeyyāmā’’ti. ‘‘Ahaṃ upāliṃ vinayaṃ puccheyyaṃ, ānandaṃ dhammaṃ puccheyya’’nti ca evaṃ dhammavinayavasena duvidhaṃ.
怎么按初时、中时、后时分成三种呢?其实这一切佛语都可分为三类:初时佛语、中时佛语、后时佛语。其中——
Kathaṃ paṭhamamajjhimapacchimavasena tividhaṃ? Sabbameva hidaṃ paṭhamabuddhavacanaṃ, majjhimabuddhavacanaṃ, pacchimabuddhavacananti tippabhedaṃ hoti. Tattha –
我曾在无数次的生死轮回中不断流转,却始终找不到出路。
寻找造屋者的时候,我一次又一次地投生,每一次都是苦。
“造屋者,你已被见到,此屋你再也造不成;
你的椽木尽断,屋栋亦已摧坏。
心已进入无造作的状态,已经到达渴爱的灭尽。”
‘‘Anekajātisaṃsāraṃ, sandhāvissaṃ anibbisaṃ; Gahakāraṃ gavesanto, dukkhā jāti punappunaṃ. ‘‘Gahakāraka diṭṭhosi, puna gehaṃ na kāhasi; Sabbā te phāsukā bhaggā, gahakūṭaṃ visaṅkhataṃ; Visaṅkhāragataṃ cittaṃ, taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti. (dha. pa. 153-154);
这就是佛陀的第一句话。
Idaṃ paṭhamabuddhavacanaṃ.
有些人说,《犍度》里的优陀那偈——“当诸法确实显现时”——是佛陀最初说的话。但应该知道,这首优陀那偈是他在成道那天,以喜悦智观察缘起时生起的。
Keci ‘‘yadā have pātubhavanti dhammā’’ti khandhake udānagāthaṃ āhu. Esā pana pāṭipadadivase sabbaññubhāvappattassa somanassamayañāṇena paccayākāraṃ paccavekkhantassa uppannā udānagāthāti veditabbā.
至于在般涅槃时所说的:“来吧,比丘们,我现在告诉你们:诸行都是会衰灭的法,你们要以不放逸来努力成就。”(《长部》2.218)这就是最后的佛语。
Yaṃ pana parinibbānakāle abhāsi – ‘‘handa dāni, bhikkhave, āmantayāmi vo, vayadhammā saṅkhārā, appamādena sampādethā’’ti (dī. ni. 2.218) idaṃ pacchimabuddhavacanaṃ.
在这两者之间所说的,就是中佛语。这样按初、中、后来分,共有三种。
Ubhinnamantare yaṃ vuttaṃ etaṃ majjhimabuddhavacananti. Evaṃ paṭhamamajjhimapacchimavasena tividhaṃ.
藏分为三种,是怎么分的?其实这一切都归为律藏、经藏、论藏这三类。其中,第一次结集时,把已结集和未结集的一切都汇集在一起,也就是两部巴帝摩卡、两分别、二十二犍度、十六附随,这叫做律藏。
Kathaṃ piṭakavasena tividhaṃ? Sabbampi hetaṃ vinayapiṭakaṃ suttantapiṭakaṃ abhidhammapiṭakanti tippabhedameva hoti. Tattha paṭhamasaṅgītiyaṃ saṅgītañca asaṅgītañca sabbampi samodhānetvā ubhayāni pātimokkhāni, dve vibhaṅgāni, dvāvīsati khandhakāni, soḷasaparivārāti idaṃ vinayapiṭakaṃ nāma.
经藏包括:长部,由《梵网经》等三十四部经组成;中部,由《根本法门经》等一百五十二部经组成;相应部,由《渡流经》等七千七百六十二部经组成;增支部,由《心遍取经》等九千五百五十七部经组成;小部,按《小诵》《法句》《感慨》《如是语》《经集》《天宫故事》《鬼故事》《长老偈》《长老尼偈》《本生》《义释》《无碍解道》《譬喻》《佛种姓》《所行藏》分为十五种。这些合称为经藏。
Brahmajālādi catuttiṃsasuttasaṅgaho dīghanikāyo, mūlapariyāyasuttādi diyaḍḍhasatadvesuttasaṅgaho majjhimanikāyo, oghataraṇasuttādi sattasuttasahassa sattasata dvāsaṭṭhisuttasaṅgaho saṃyuttanikāyo, cittapariyādānasuttādi navasuttasahassa pañcasata sattapaññāsasuttasaṅgaho aṅguttaranikāyo, khuddakapāṭha-dhammapada-udāna-itivuttaka-suttanipāta-vimānavatthu-petavatthu-theragāthā-therīgāthā-jātakaniddesa-paṭisambhidā-apadāna-buddhavaṃsa-cariyāpiṭakavasena pannarasappabhedo khuddakanikāyoti idaṃ suttantapiṭakaṃ nāma.
《法集论》《分别论》《界论》《人施设论》《论事》《双论》《发趣论》,这些合起来叫论藏。其中:
Dhammasaṅgaho, vibhaṅgo, dhātukathā, puggalapaññatti, kathāvatthu, yamakaṃ, paṭṭhānanti idaṃ abhidhammapiṭakaṃ nāma. Tattha –
因具种种殊胜义趣,复能调伏身语;
明达律义者,称此律为律。
Vividhavisesanayattā , vinayanato ceva kāyavācānaṃ; Vinayatthavidūhi ayaṃ, vinayo vinayoti akkhāto.
在这里,确实有各种方法,比如五种诵出巴帝摩卡的方式、以波罗夷等七类罪聚为纲目的纲目、经分别等种种分类;还有作为殊胜方法的、以加固或放宽为目的的随制方法。而且这律能调伏身和语,因为它遮止身语方面的恶行。所以,由于它方法多样、方法殊胜,又能调伏身语,就被称为“律”。因此,为了善巧理解这个词的含义,说了这段话:
Vividhā hi ettha pañcavidha pātimokkhuddesa pārājikādi sattaāpattikkhandhamātikā vibhaṅgādippabhedā nayā, visesabhūtā ca daḷhīkammasithilakaraṇappayojanā anupaññattinayā , kāyikavācasikaajjhācāranisedhanato cesa kāyaṃ vācañca vineti, tasmā vividhanayattā visesanayattā kāyavācānañca vinayanato ‘‘vinayo’’ti akkhāto. Tenetametassa vacanatthakosallatthaṃ vuttaṃ –
“因为具有种种殊胜的理趣,并且能调伏身和语;
通达律义的人,把这部律称为‘律’。”
‘‘Vividhavisesanayattā, vinayanato ceva kāyavācānaṃ; Vinayatthavidūhi ayaṃ, vinayo vinayoti akkhāto’’ti.
至于另一者(经藏)——
Itaraṃ pana –
真理就是能指示意义的、说得好的、可听闻的、能净除的。
它被称为“经”,既因为与线相似,也因为善守护。
Atthānaṃ sūcanato, suvuttato savanatotha sūdanato; Suttāṇā suttasabhāgato ca, suttanti akkhātaṃ.
它确实能指示自利、利他等各种不同的义理;而这里面的义理是善说的,因为它是随顺应受教化者的意乐而说的。它能流出义理,就像谷物生出果实一样,这就是“流”的意思。它能像母牛流出乳汁那样流出义理,也就是涓涓流淌的意思。它又能好好地守护那些人,也就是保护的意思。它还与线相似:正如木匠以墨线为标准,对智者来说,这部经也是如此;又像用线串起来的花朵不会散落、不会毁坏,这部经所统摄的义理也是如此。因此,为了善巧通达它的词义,才这样说:
Tañhi attatthaparatthādibhede atthe sūceti, suvuttā cettha atthā veneyyajjhāsayānulomena vuttattā. Savati cetaṃ atthe sassamiva phalaṃ pasavatīti vuttaṃ hoti. Sūdati cetaṃ dhenuviya khīraṃ, paggharatīti vuttaṃ hoti. Suṭṭhu ca ne tāyati rakkhatīti vuttaṃ hoti. Suttasabhāgañcetaṃ, yathā hi tacchakānaṃ suttaṃ pamāṇaṃ hoti; evametampi viññūnaṃ. Yathā ca suttena saṅgahitāni pupphāni na vikiriyanti na viddhaṃsiyanti; evametena saṅgahitā atthā. Tenetametassa vacanatthakosallatthaṃ vuttaṃ –
“因为能指示种种义理,因为说得善巧,因为能听闻,因为能流出义理;
它既能守护意义,又与线相似,所以被称为‘经’。”
‘‘Atthānaṃ sūcanato, suvuttato savanatotha sūdanato; Suttāṇā suttasabhāgato ca, suttanti akkhāta’’nti.
于此有增之诸法,具自相、受尊崇、有分齐;
及越所说之诸法,由此宣说阿毗达摩。
Yaṃ ettha vuḍḍhimanto, salakkhaṇā pūjitā paricchinnā; Vuttādhikā ca dhammā, abhidhammo tena akkhāto.
这个“abhi”前缀,出现在表示增长、相、尊敬、限定、殊胜等含义的场合。比如在“贤友,我剧烈的苦受在增长,没有减退”这类话里(中部3.389;相应部5.195),它是“增长”的意思。在“那些被标明、被标记的夜晚”这类话里(中部1.49),是“相”的意思。在“王、大王、人主”这类话里(中部2.399;经集558),是“尊敬”的意思。在“有能力在对阿毗达摩、对阿毗律中调伏”这类话里(大品85),是“限定”的意思,也就是说,法与律互不混杂。在“以殊胜的容貌”这类话里(天宫事75),是“殊胜”的意思。
Ayañhi abhisaddo vuḍḍhilakkhaṇapūjitaparicchinnādhikesu dissati. Tathāhesa – ‘‘bāḷhā me āvuso dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamantī’’tiādīsu (ma. ni. 3.389; saṃ. ni. 5.195) vuḍḍhiyaṃ āgato. ‘‘Yā tā rattiyo abhiññātā abhilakkhitā’’tiādīsu (ma. ni. 1.49) lakkhaṇe. ‘‘Rājābhirājā manujindo’’tiādīsu (ma. ni. 2.399; su. ni. 558) pūjite. ‘‘Paṭibalo vinetuṃ abhidhamme abhivinaye’’tiādīsu (mahāva. 85) paricchinne. Aññamaññasaṅkaravirahite dhamme ca vinaye cāti vuttaṃ hoti. ‘‘Abhikkantena vaṇṇenā’’tiādīsu (vi. va. 75) adhike.
在这里,还要知道:依照“为了投生色界而修习道,以与慈俱行的心遍满一方而安住”等(《法集论》160等)这种方式,也说了具有增长性质的法。依照“以色为所缘,或以声为所缘”等这种方式,因为可以依所缘等来标识,所以也是有自相的法。依照“有学法、无学法、出世间法”等这种方式,也说了应受供养的法,意思是值得供养礼敬。依照“有触、有受”等这种方式,因为以自性而限定,所以也是有限定的法。依照“广大法、无量法、无上法”等这种方式,也说了更为殊胜的法。因此,这是为了善巧通达词句含义而说的。
Ettha ca ‘‘rūpūpapattiyā maggaṃ bhāveti, mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharatī’’tiādinā (dha. sa. 160 ādayo) nayena vuḍḍhimantopi dhammā vuttā. ‘‘Rūpārammaṇaṃ vā saddārammaṇaṃ vā’’tiādinā nayena ārammaṇādīhi lakkhaṇīyattā salakkhaṇāpi. ‘‘Sekkhā dhammā, asekkhā dhammā, lokuttarā dhammā’’tiādinā nayena pūjitāpi pūjārahāti adhippāyo. ‘‘Phasso hoti vedanā hotī’’tiādinā nayena sabhāvaparicchinnattā paricchinnāpi. ‘‘Mahaggatā dhammā, appamāṇā dhammā, anuttarā dhammā’’tiādinā nayena adhikāpi dhammā vuttā. Tenetametassa vacanatthakosallatthaṃ vuttaṃ –
“在这里,那些有增长性的、有自相的、受人供养的、被限定的法,
殊胜的法已经宣说,阿毗达摩因此得名。”
‘‘Yaṃ ettha vuḍḍhimanto, salakkhaṇā pūjitā paricchinnā; Vuttādhikā ca dhammā, abhidhammo tena akkhāto’’ti.
至于这里共通的,那就是:
Yaṃ panettha avisiṭṭhaṃ, taṃ –
通达“藏”义的人,从教法本身和容受教法的载体这两个层面,把它称为“藏”。
与那(“藏”字)相结合之后,这三者——律等——就应当知道。
Piṭakaṃ piṭakatthavidū, pariyattibbhājanatthato āhu; Tena samodhānetvā, tayopi vinayādayo ñeyyā.
确实,在“不要以精通三藏为标准”这类说法里,圣典被称为“藏”。而在“那时,有个男子拿着锄头和篮子走过来”这类说法里,任何容器也都叫“藏”。所以,通达“藏”之含义的人,依据圣典和容器这两层含义,把它称为“藏”。
Pariyattipi hi ‘‘mā piṭakasampadānenā’’tiādīsu (a. ni. 3.66) piṭakanti vuccati. ‘‘Atha puriso āgaccheyya kudālapiṭakaṃ ādāyā’’tiādīsu (ma. ni. 1.228; a. ni. 3.70) yaṃ kiñci bhājanampi. Tasmā piṭakaṃ piṭakatthavidū, pariyattibbhājanatthato āhu.
现在,把这三者(律等)结合起来理解。也就是用这个具有两种含义的“藏”字,跟它们分别组成复合词:律即是藏,又因为它是圣典、是各种含义的容器,所以叫律藏;按照上面说的同样方式,经即是藏,所以叫经藏;阿毗达摩即是藏,所以叫阿毗达摩藏。这样,就应该知道律等这三者。
Idāni tena samodhānetvā tayopi vinayādayo ñeyyāti. Tena evaṃ duvidhatthena piṭakasaddena saha samāsaṃ katvā vinayo ca so piṭakañca pariyattibhāvato tassa tassa atthassa bhājanato cāti vinayapiṭakaṃ, yathāvutteneva nayena suttantañca taṃ piṭakañcāti suttantapiṭakaṃ, abhidhammo ca so piṭakañcāti abhidhammapiṭakanti evamete tayopi vinayādayo ñeyyā.
这样了解之后,再进一步,为了在那些藏本身当中获得种种善巧。
Evaṃ ñatvā ca punapi tesveva piṭakesu nānappakārakosallatthaṃ –
随其所宜,辨明说法、教诫、议论之别;
亦应阐发修学与断除之甚深状态。
圣典种种差别,圆满抑或衰败;
比丘无论于何处、如何而得,那一切皆当了了明辨。
Desanāsāsanakathā, bhedaṃ tesu yathārahaṃ; Sikkhāpahānagambhīra, bhāvañca paridīpaye. Pariyattibhedaṃ sampattiṃ, vipattiṃ cāpi yaṃ yahiṃ; Pāpuṇāti yathā bhikkhu, tampi sabbaṃ vibhāvaye.
在这里,它的阐明和显示是这样的:这三藏依次被称为教令说、惯用语说、胜义说,即随犯、随顺、随法的教诫;也被称为防护与不防护、见解的解开、名色的分别之说。
Tatrāyaṃ paridīpanā vibhāvanā ca, etāni hi tīṇi piṭakāni yathākkamaṃ āṇā vohāra paramatthadesanā yathāparādha-yathānuloma-yathādhammasāsanāni, saṃvarāsaṃvaradiṭṭhiviniveṭhanāmarūpaparicchedakathāti ca vuccanti.
在这里,律藏因为是具有权威的世尊以教令为主而宣说的,所以称为教令说;经藏因为是善巧于世俗表达的世尊以世俗表达为主而宣说的,所以称为世俗表达说;阿毗达摩藏因为是善巧于究竟义的世尊以究竟义为主而宣说的,所以称为究竟义说。
Ettha hi vinayapiṭakaṃ āṇārahena bhagavatā āṇābāhullato desitattā āṇādesanā, suttantapiṭakaṃ vohārakusalena bhagavatā vohārabāhullato desitattā vohāradesanā, abhidhammapiṭakaṃ paramatthakusalena bhagavatā paramatthabāhullato desitattā paramatthadesanāti vuccati.
同样地,第一,那些犯下种种过失的众生,在这里按照各自所犯的过失而受到教诫,所以称为随犯教诫;第二,有着种种意乐、随眠、行为和胜解的众生,在这里随顺各自的情况而受到教诫,所以称为随顺教诫;第三,那些只把诸法积聚执取为“我”和“我所”的众生,在这里按照法的实相而受到教诫,所以称为随法教诫。
Tathā paṭhamaṃ ye te pacurāparādhā sattā te yathāparādhaṃ ettha sāsitāti yathāparādhasāsanaṃ, dutiyaṃ anekajjhāsayānusayacariyādhimuttikā sattā yathānulomaṃ ettha sāsitāti yathānulomasāsanaṃ, tatiyaṃ dhammapuñjamatte ‘‘ahaṃ mamā’’ti saññino sattā yathādhammaṃ ettha sāsitāti yathādhammasāsananti vuccati.
同样地,第一,这里讲的是与违犯相对治的律仪和非律仪,所以称为律仪非律仪论;第二,这里讲的是对治六十二见的见解解缠,所以称为见解解缠论;第三,这里讲的是对治贪等的名色分别,所以称为名色分别论。
Tathā paṭhamaṃ ajjhācārapaṭipakkhabhūto saṃvarāsaṃvaro ettha kathitoti saṃvarāsaṃvarakathā, dutiyaṃ dvāsaṭṭhidiṭṭhipaṭipakkhabhūtā diṭṭhiviniveṭhanā ettha kathitāti diṭṭhiviniveṭhanakathā, tatiyaṃ rāgādipaṭipakkhabhūto nāmarūpaparicchedo ettha kathitoti nāmarūpaparicchedakathāti vuccati.
在这三藏里,也应当知道有三学、三种断除,以及四种甚深。也就是说:律藏中特别说明了增上戒学,经藏中特别说明了增上心学,阿毗达摩藏中特别说明了增上慧学。
Tīsupi ca cetesu tisso sikkhā, tīṇi pahānāni, catubbidho ca gambhīrabhāvo veditabbo . Tathā hi – vinayapiṭake visesena adhisīlasikkhā vuttā, suttantapiṭake adhicittasikkhā, abhidhammapiṭake adhipaññāsikkhā.
在律藏里,断除的是烦恼的违犯,因为戒是违犯的对治。在经藏里,断除的是烦恼的缠缚,因为定是缠缚的对治。在阿毗达摩藏里,断除的是烦恼的随眠,因为慧是随眠的对治。
Vinayapiṭake ca vītikkamappahānaṃ kilesānaṃ, vītikkamapaṭipakkhattā sīlassa. Suttantapiṭake pariyuṭṭhānappahānaṃ, pariyuṭṭhānapaṭipakkhattā samādhissa. Abhidhammapiṭake anusayappahānaṃ anusayapaṭipakkhattā paññāya.
在第一藏里,是烦恼的“彼分断”;在其余两藏里,则是“镇伏断”和“正断断”。在第一藏里,是断除恶行杂染;在其余两藏里,则是断除渴爱和邪见这两种杂染。
Paṭhame ca tadaṅgappahānaṃ kilesānaṃ, itaresu vikkhambhanasamucchedappahānāni. Paṭhame ca duccaritasaṃkilesassa pahānaṃ, itaresu taṇhādiṭṭhisaṃkilesānaṃ.
在这里,对每一藏都应该知道,法、义、开示、证悟这四种都有甚深的性质。其中,法是巴利圣典;义就是那圣典本身的含义;开示就是那被心所确定之巴利的宣说;证悟就是对圣典和圣典含义的如实了知。在这三藏当中,这些法、义、开示、证悟,就像大海对于兔子等一样,对智慧迟钝的人来说难以进入,也找不到立足处,所以是甚深的。这样,在这里的每一藏中,都应该知道这四种甚深的性质。
Ekamekasmiñcettha catubbidhopi dhammatthadesanāpaṭivedhagambhīrabhāvo veditabbo. Tattha dhammoti pāḷi. Atthoti tassāyevattho. Desanāti tassā manasāvavatthāpitāya pāḷiyā desanā. Paṭivedhoti pāḷiyā pāḷiatthassa ca yathābhūtāvabodho. Tīsupi cetesu ete dhammatthadesanāpaṭivedhā yasmā sasādīhi viya mahāsamuddo mandabuddhīhi dukkhogāhā alabbhaneyyapatiṭṭhā ca, tasmā gambhīrā. Evaṃ ekamekasmiṃ ettha catubbidhopi gambhīrabhāvo veditabbo.
另一种理解方式:所谓“法”,指的是因。因为这样说:“对因的智,就是法辨析。”所谓“义”,指的是因所生的果。因为这样说:“对因之果的智,就是义辨析。”所谓“开示”,指的是施设,意思就是随顺法而称说法。所谓“证悟”,指的是现观;这种现观有世间和出世间两种,从所缘对象和不错乱这两个角度来看,就是随顺义而通达法,随顺法而通达义,随顺施设的路径而通达施设。
Aparo nayo – dhammoti hetu. Vuttaṃ hetaṃ – ‘‘hetumhi ñāṇaṃ dhammapaṭisambhidā’’ti. Atthoti hetuphalaṃ. Vuttaṃ hetaṃ – ‘‘hetuphale ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā’’ti. Desanāti paññatti, yathādhammaṃ dhammābhilāpoti adhippāyo. Paṭivedhoti abhisamayo, so ca lokiyalokuttaro visayato asammohato ca atthānurūpaṃ dhammesu, dhammānurūpaṃ atthesu, paññattipathānurūpaṃ paññattīsu avabodho.
现在,在这些藏当中,无论哪一类法、哪一类义,还是那随着其应被了知的方式而使听者智慧现前的义,都相应地有阐明该义的开示;此外,这里称为“无颠倒通达”的证悟——这一切,对于没有积累善资粮、智慧低劣的众生来说,就像大海对于兔等一样,难以进入,找不到立足处,所以是甚深的。如是亦应知,在这里的每一藏中,同样有这四种甚深性。
Idāni yasmā etesu piṭakesu yaṃ yaṃ dhammajātaṃ vā atthajātaṃ vā, yā cāyaṃ yathā yathā ñāpetabbo attho sotūnaṃ ñāṇassa abhimukho hoti, tathā tathā tadatthajotikā desanā, yo cettha aviparītāvabodhasaṅkhāto paṭivedho sabbametaṃ anupacitakusalasambhārehi duppaññehi sasādīhi viya mahāsamuddo dukkhogāhaṃ alabbhaneyyapatiṭṭhañca, tasmā gambhīraṃ. Evampi ekamekasmiṃ ettha catubbidhopi gambhīrabhāvo veditabbo.
“开示、教说与论议,应随宜分别阐明;
学与断之甚深性,亦应阐明。”
‘‘Desanā-sāsanakathā , bhedaṃ tesu yathārahaṃ; Sikkhāpahānagambhīrabhāvañca paridīpaye’’ti.
这首偈颂具有已说之义。
Ayaṃ gāthā vuttatthā hoti.
“圣典之分类,及兴盛与衰败;
比丘于何处如何证得,此一切皆应明辨。”
‘‘Pariyattibhedaṃ sampattiṃ, vipattiñcāpi yaṃ yahiṃ; Pāpuṇāti yathā bhikkhu, tampi sabbaṃ vibhāvaye’’ti.
在这里,对于三藏,应当看到教法有三种分类。确实有三种教法:蛇喻教法、出离义教法、库藏教法。
Ettha pana tīsu piṭakesu tividho pariyattibhedo daṭṭhabbo. Tisso hi pariyattiyo – alagaddūpamā, nissaraṇatthā, bhaṇḍāgārikapariyattīti.
在这里,如果学法是为了挑毛病等目的而错误地掌握,这就是蛇喻。针对这种情况,世尊这样说:诸比丘,就像有人需要蛇、寻找蛇,到处找蛇,看见一条大蛇,却抓它的肚子或尾巴。那蛇回过头来,咬他的手、手臂或其他某个肢体。他因此可能死去,或遭受接近死亡的痛苦。这是什么原因呢?诸比丘,因为抓蛇的方式错了。同样地,诸比丘,这里有些愚人学法——经……中略……方广。他们学了法之后,不用智慧去审察那些法的义理。他们不用智慧审察那些法的义理,就不能获得明解。他们学法是为了挑毛病,也是为了在论诤中取胜。他们学法本想得到的义利,却体会不到。他们错误掌握的那些法,长久地带来不利和痛苦。这是什么原因呢?诸比丘,因为对法的掌握方式错了。
Tattha yā duggahitā upārambhādihetu pariyāpuṭā, ayaṃ alagaddūpamā. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, puriso alagaddatthiko alagaddagavesī alagaddapariyesanaṃ caramāno, so passeyya mahantaṃ alagaddaṃ. Tamenaṃ bhoge vā naṅguṭṭhe vā gaṇheyya. Tassa so alagaddo paṭiparivattitvā hatthe vā bāhāya vā aññatarasmiṃ vā aṅgapaccaṅge ḍaṃseyya. So tatonidānaṃ maraṇaṃ vā nigaccheyya, maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ. Taṃ kissa hetu? Duggahitattā, bhikkhave, alagaddassa. Evameva kho, bhikkhave, idhekacce moghapurisā dhammaṃ pariyāpuṇanti suttaṃ…pe… vedallaṃ. Te taṃ dhammaṃ pariyāpuṇitvā tesaṃ dhammānaṃ paññāya atthaṃ na upaparikkhanti. Tesaṃ te dhammā paññāya atthaṃ anupaparikkhataṃ na nijjhānaṃ khamanti. Te upārambhānisaṃsā ceva dhammaṃ pariyāpuṇanti itivādappamokkhānisaṃsā ca. Yassa catthāya dhammaṃ pariyāpuṇanti, tañcassa atthaṃ nānubhonti. Tesaṃ te dhammā duggahitā dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya saṃvattanti. Taṃ kissa hetu? Duggahitattā, bhikkhave, dhammāna’’nti (ma. ni. 1.238).
如果一个人是为了圆满戒蕴等而学习,并且学得善巧,不是为了挑剔责难等目的,这就是出离义。针对这一点,世尊这样说:他们所善巧掌握的法,能长久带来利益和安乐。这是什么原因呢?比丘们,是因为法被善巧掌握了。
Yā pana suggahitā sīlakkhandhādipāripūriṃyeva ākaṅkhamānena pariyāpuṭā na upārambhādi hetu, ayaṃ nissaraṇatthā. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘tesaṃ te dhammā suggahitā dīgharattaṃ hitāya sukhāya saṃvattanti. Taṃ kissa hetu? Suggahitattā, bhikkhave, dhammāna’’nti (ma. ni. 1.239).
然而,如果一位已经遍知诸蕴、断尽烦恼、修习圆满道、证得不动的涅槃、现证灭尽、漏已尽的圣者,仅仅是为了护持传统、守护法脉而学习,这就叫作掌管经典宝藏者。
Yaṃ pana pariññātakkhandho pahīnakileso bhāvitamaggo paṭividdhākuppo sacchikatanirodho khīṇāsavo kevalaṃ paveṇīpālanatthāya vaṃsānurakkhaṇatthāya pariyāpuṇāti, ayaṃ bhaṇḍāgārikapaayattīti.
在律藏方面,善于修行的比丘依靠戒的成就,证得三明,因为在这里就是针对这三明而作分别开示的。在经藏方面,善于修行的人依靠定的成就,证得六神通,因为在这里就是针对这六神通而作分别开示的。在论藏方面,善于修行的人依靠慧的成就,证得四无碍解,因为就在这里就是针对这四无碍解而作分别开示的。这样,在这些当中善于修行的人,依次证得这三明、六神通、四无碍解各有差别的成就。
Vinaye pana suppaṭipanno bhikkhu sīlasampattiṃ nissāya tisso vijjā pāpuṇāti, tāsaṃyeva ca tattha pabhedavacanato. Sutte suppaṭipanno samādhisampadaṃ nissāya cha abhiññā pāpuṇāti, tāsaṃyeva ca tattha pabhedavacanato. Abhidhamme suppaṭipanno paññāsampadaṃ nissāya catasso paṭisambhidā pāpuṇāti, tāsañca tattheva pabhedavacanato. Evametesu suppaṭipanno yathākkamena imaṃ vijjāttayachaḷabhiññācatupaṭisambhidābhedaṃ sampattiṃ pāpuṇāti.
在律藏方面,一个修行出错的人,由于被允许的快乐触受、床褥、衣服等物的触感,与那些被禁止的执取触等并无差别,他便对这些被禁止的执取触等生起“这没什么过错”的想法。这也是有依据的——他曾这样说:“我这样理解世尊所宣说的法:像世尊所说的那些障碍法,去受用它们并不足以构成障碍。”由此他就落到了破戒的地步。在经藏方面,一个修行出错的人,不理解“比丘们,世间存在这四种人”这类经文的意趣,就抓错了意思。针对这种情况,经文说:“因为自己抓错了,他既诽谤了我们,又伤害了自己,还生出大量恶业。”由此他就落到了邪见的地步。在论藏方面,一个修行出错的人,在思考法义时跑得太远,甚至去思考那些不该思考的东西,由此就落到了心智失常的地步。这也是有依据的——经文说:“比丘们,有四种不该思考、不可思考的东西,去思考它们的人,就会陷入疯狂和混乱。”就这样,在这些方面修行出错的人,依次落到破戒、邪见、心智失常这些不同程度的败坏境地。
Vinaye pana duppaṭipanno anuññātasukhasamphassaattharaṇapāvuraṇādiphassasāmaññato paṭikkhittesu upādinnaphassādīsu anavajjasaññī hoti. Vuttampi hetaṃ – ‘‘tathāhaṃ bhagavatā dhammaṃ desitaṃ ājānāmi, yathā yeme antarāyikā dhammā vuttā bhagavatā, te paṭisevato nālaṃ antarāyāyā’’ti (pāci. 417; ma. ni. 1.234) tato dussīlabhāvaṃ pāpuṇāti. Sutte duppaṭipanno ‘‘cattārome, bhikkhave, puggalā santo saṃvijjamānā’’tiādīsu (a. ni. 4.5) adhippāyaṃ ajānanto duggahitaṃ gaṇhāti. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘attanā duggahitena amhe ceva abbhācikkhati, attānañca khanati, bahuñca apuññaṃ pasavatī’’ti (pāci. 417; ma. ni. 1.236) tato micchādiṭṭhitaṃ pāpuṇāti. Abhidhamme duppaṭipanno dhammacintaṃ atidhāvanto acinteyyānipi cinteti, tato cittakkhepaṃ pāpuṇāti. Vuttaṃ hetaṃ – ‘‘cattārimāni, bhikkhave, acinteyyāni na cintetabbāni, yāni cintento ummādassa vighātassa bhāgī assā’’ti (a. ni. 4.77). Evametesu duppaṭipanno yathākkamena imaṃ dussīlabhāvamicchādiṭṭhitā cittakkhepabhedaṃ vipattiṃ pāpuṇātīti.
“教法的衰亡、兴盛与败落,
比丘于何处以何证得,凡此一切皆应阐明。”
‘‘Pariyattibhedaṃ sampattiṃ, vipattiṃ cāpi yaṃ yahiṃ; Pāpuṇāti yathā bhikkhu, tampi sabbaṃ vibhāvaye’’ti.
这首偈颂也是在说明前面所说的含义。像这样,从各种不同角度了解了三藏之后,依据它们,就应该知道佛语分为三种。
Ayampi gāthā vuttatthā hoti. Evaṃ nānappakārato piṭakāni ñatvā tesaṃ vasenetaṃ buddhavacanaṃ tividhanti ñātabbaṃ.
怎么按部类分成五种呢?这一切佛语整体上就分为长部、中部、相应部、增支部、小部这五种。其中,什么是长部?由三个品所收摄的《梵网经》等三十四部经。
Kathaṃ nikāyavasena pañcavidhaṃ? Sabbameva cetaṃ dīghanikāyo, majjhimanikāyo, saṃyuttanikāyo, aṅguttaranikāyo, khuddakanikāyoti pañcappabhedaṃ hoti. Tattha katamo dīghanikāyo? Tivaggasaṅgahāni brahmajālādīni catuttiṃsa suttāni.
长部由三品所摄,共有三十四部经。
这就是长部,第一部随顺的。
Catuttiṃseva suttantā, tivaggo yassa saṅgaho; Esa dīghanikāyoti, paṭhamo anulomiko.
为什么这部经被称为长部呢?因为它是长篇经典的汇集和住处,汇集与住处就称为部。就像经文里说的:“诸比丘,我看不到还有其他任何一类众生,其心如此(多样),就像诸比丘所说的畜生道众生那样:粪虫部、污泥部。”这类经文在教法和世间两方面都能证明这个意思。其余诸部的“部”这个含义,也应当这样依词义来理解。
Kasmā panesa dīghanikāyoti vuccati? Dīghappamāṇānaṃ suttānaṃ samūhato nivāsato ca, samūhanivāsā hi nikāyoti vuccanti. ‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekanikāyampi samanupassāmi evaṃ cittaṃ; yathayidaṃ, bhikkhave, tiracchānagatā pāṇā; poṇikanikāyo, cikkhallikanikāyo’’ti (saṃ. ni. 3.100) evamādīni cettha sādhakāni sāsanato ca lokato ca. Evaṃ sesānampi nikāyabhāve vacanattho veditabbo.
什么是中部?就是篇幅中等的经,收在十五个品里,从《根本法门经》等开始,一共一百五十二部经。
Katamo majjhimanikāyo? Majjhimappamāṇāni pañcadasavaggasaṅgahāni mūlapariyāyasuttādīni diyaḍḍhasataṃ dve ca suttāni.
Diyaḍḍhasataṃ suttantā, dve ca suttāni yattha so; Nikāyo majjhimo pañca-dasavaggapariggaho.
什么是相应部?它是按“天相应”等来编排的,从《渡暴流经》等开始,共有七千七百六十二部经。
Katamo saṃyuttanikāyo? Devatāsaṃyuttādivasena ṭhitāni oghataraṇādīni satta suttasahassāni satta ca suttasatāni dvāsaṭṭhi ca suttāni.
七千部经,还有七百部经;
六十二部经,这就是相应部的结集。
Satta suttasahassāni, satta suttasatāni ca; Dvāsaṭṭhi ceva suttantā, eso saṃyuttasaṅgaho.
什么是增支部?按照每一支递增的方式编排,包括心遍取等,共有九千五百五十七部经。
Katamo aṅguttaranikāyo? Ekekaaṅgātirekavasena ṭhitāni cittapariyādānādīni nava suttasahassāni pañca suttasatāni sattapaññāsañca suttāni.
九千部经,并五百部,
五十七部,此为增支部之数——九千五百五十七。
Nava suttasahassāni, pañca suttasatāni ca; Sattapaññāsa suttāni, saṅkhyā aṅguttare ayaṃ.
什么是小部?就是全部的律藏、论藏,以及小诵等前面已经列出的十五种,也就是除了四部之外剩下的所有佛语。
Katamo khuddakanikāyo? Sakalaṃ vinayapiṭakaṃ abhidhammapiṭakaṃ khuddakapāṭhādayo ca pubbe nidassitā pannarasabhedā ṭhapetvā cattāro nikāye avasesaṃ buddhavacananti.
除了这四部——长部等,
其余的佛语,便称为小部。
Ṭhapetvā caturopete, nikāye dīghaādike; Tadaññaṃ buddhavacanaṃ, nikāyo khuddako matoti.
这样,按部类来分就是五种。
Evaṃ nikāyavasena pañcavidhaṃ.
怎样按支分分成九种呢?这整部佛语,确实分为经、应颂、记说、偈颂、自说、如是语、本生、未曾有法、方广这九类。其中,两部分别、论母、犍度、附随,以及《经集》里的《吉祥经》《宝经》《那罗迦经》《迅速经》,还有其他以“经”命名的如来教言,都应当知道是“经”。一切带有偈颂的经,都应当知道是“应颂”。特别是《相应部》中整部《有偈品》、全部《阿毗达摩藏》、没有偈颂的经,以及其余不被前八类所收的佛语,都应当知道是“记说”。《法句经》《长老偈》《长老尼偈》,还有《经集》中不以经命名、纯粹是偈颂的部分,都应当知道是“偈颂”。与由喜悦和智慧所成的偈颂相应的八十二部经,应当知道是“自说”。以“这是世尊所说”等格式展开的一百一十部经,应当知道是“如是语”。《无讹本生》等五百五十则本生故事,应当知道是“本生”。以“诸比丘,阿难有四种稀有、未曾有法”等格式展开的、一切与稀有未曾有法相应的经,都应当知道是“未曾有法”。《小方广》《大方广》《正见》《帝释问》《行分别》《大满月经》等,一切通过反复问答而获得智慧和喜悦的经,都应当知道是“方广”。这样就是按支分分成九种。
Kathaṃ aṅgavasena navavidhaṃ? Sabbameva hidaṃ suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthā, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallanti navappabhedaṃ hoti. Tattha ubhatovibhaṅganiddesakhandhakaparivārā suttanipāte maṅgalasutta-ratanasutta-nālakasutta-tuvaṭṭakasuttāni aññampi ca suttanāmakaṃ tathāgatavacanaṃ suttanti veditabbaṃ. Sabbampi sagāthakaṃ suttaṃ geyyanti veditabbaṃ. Visesena saṃyuttake sakalopi sagāthāvaggo, sakalaṃ abhidhammapiṭakaṃ, niggāthakaṃ suttaṃ, yañca aññampi aṭṭhahi aṅgehi asaṅgahitaṃ buddhavacanaṃ taṃ veyyākaraṇanti veditabbaṃ. Dhammapadaṃ, theragāthā, therīgāthā, suttanipāte nosuttanāmikā suddhikagāthā ca gāthāti veditabbā. Somanassañāṇamayikagāthāpaṭisaṃyuttā dvāsīti suttantā udānanti veditabbaṃ. ‘‘Vuttañhetaṃ bhagavatā’’tiādinayappavattā dasuttarasatasuttantā itivuttakanti veditabbaṃ. Apaṇṇakajātakādīni paññāsādhikāni pañca jātakasatāni jātakanti veditabbaṃ. ‘‘Cattārome, bhikkhave, acchariyā abbhutā dhammā ānande’’ti (dī. ni. 2.209) -ādinayappavattā sabbepi acchariyaabbhutadhammapaṭisaṃyuttā suttantā abbhutadhammanti veditabbaṃ. Cūḷavedalla-mahāvedalla-sammādiṭṭhi-sakkapañha-saṅkhārabhājaniya-mahāpuṇṇamasuttādayo sabbepi vedañca tuṭṭhiñca laddhā laddhā pucchitasuttantā vedallanti veditabbaṃ. Evaṃ aṅgavasena navavidhaṃ.
如何按法蕴来分成八万四千种呢?这全部的一切佛语——
Kathaṃ dhammakkhandhavasena caturāsītisahassavidhaṃ? Sabbameva cetaṃ buddhavacanaṃ –
“我从佛陀受持八万二千法蕴,从比丘众受持二千法蕴;
八万四千法蕴,皆于我心中相续流转。”
‘‘Dvāsīti buddhato gaṇhiṃ, dve sahassāni bhikkhuto; Caturāsīti sahassāni, ye me dhammā pavattino’’ti. (theragā. 1027);
这样,按所阐明的法蕴来算,就有八万四千种。其中,一段连续说下来的经是一个法蕴;如果一部经有多个连续段落,就按连续段落的数目来计算法蕴。在偈颂体的经文中,提问是一个法蕴,回答是一个法蕴。在阿毗达摩中,每一组三集分别、二集分别,以及每一心路分别,各是一个法蕴。在律中,有事、有论母、有句分别、有中间罪、有罪、有无犯、有判定;其中每一部分,都应知道是一个法蕴。这样,按法蕴来算就有八万四千种。
Evaṃ paridīpitadhammakkhandhavasena caturāsītisahassappabhedaṃ hoti. Tattha ekānusandhikaṃ suttaṃ eko dhammakkhandho. Yaṃ anekānusandhikaṃ tattha anusandhivasena dhammakkhandhagaṇanā. Gāthābandhesu pañhāpucchanaṃ eko dhammakkhandho, vissajjanaṃ eko. Abhidhamme ekamekaṃ tika-duka-bhājanaṃ, ekamekañca cittavārabhājanaṃ, eko dhammakkhandho. Vinaye atthi vatthu, atthi mātikā, atthi padabhājanīyaṃ, atthi antarāpatti, atthi āpatti, atthi anāpatti, atthi paricchedo; tattha ekameko koṭṭhāso, ekameko dhammakkhandhoti veditabbo. Evaṃ dhammakkhandhavasena caturāsītisahassavidhaṃ.
就这样,这部佛语从无差别的角度来看,在味上是一类的;从有差别的角度来看,则按法与律等标准分为两类等等。以大迦叶为首、具足神通的圣众在结集佛语时,先确定了这样的分类:“这是法,这是律;这是最初的佛语,这是中期的佛语,这是最后的佛语;这是律藏,这是经藏,这是论藏;这是长部……这是小部;这些是经等九分教,这些是八万四千法蕴。”然后才进行结集。不仅如此,他们还确定了三藏中可见的许多其他分类方式,比如按摄颂归类、按品归类、按结说归类,按一集、二集等集归类,按相应归类、按五十篇归类等等,用了七个月才完成结集。结集结束时,大地以水为边界,发生了种种震动、大震动、遍震动、大遍动,并显现出许多稀有之事,仿佛在随喜赞叹:“这确实是大迦叶长老所为,使十力世尊的教法能够延续五千年。”这就是名为第一次结集的经过。世间有偈颂说:
Evametaṃ abhedato rasavasena ekavidhaṃ, bhedato dhammavinayādivasena duvidhādibhedaṃ buddhavacanaṃ saṅgāyantena mahākassapappamukhena vasīgaṇena ‘‘ayaṃ dhammo, ayaṃ vinayo; idaṃ paṭhamabuddhavacanaṃ, idaṃ majjhimabuddhavacanaṃ, idaṃ pacchimabuddhavacanaṃ; idaṃ vinayapiṭakaṃ, idaṃ suttantapiṭakaṃ, idaṃ abhidhammapiṭakaṃ; ayaṃ dīghanikāyo…pe… ayaṃ khuddakanikāyo; imāni suttādīni navaṅgāni, imāni caturāsītidhammakkhandhasahassānī’’ti imaṃ pabhedaṃ vavatthapetvāva saṅgītaṃ. Na kevalañca ettakameva, aññampi uddānasaṅgaha-vaggasaṅgahapeyyālasaṅgaha-ekakanipāta-dukanipātādinipātasaṅgaha-saṃyuttasaṅgaha-paṇṇāsasaṅgahādianekavidhaṃ tīsu piṭakesu sandissamānaṃ saṅgahappabhedaṃ vavatthapetvāeva sattahi māsehi saṅgītaṃ. Saṅgītipariyosāne cassa – ‘‘idaṃ mahākassapattherena dasabalassa sāsanaṃ pañcavassasahassaparimāṇaṃ kālaṃ pavattanasamatthaṃ kata’’nti sañjātappamodā sādhukāraṃ viya dadamānā ayaṃ mahāpathavī udakapariyantaṃ katvā anekappakāraṃ kampi saṅkampi sampakampi sampavedhi, anekāni ca acchariyāni pāturahesunti ayaṃ paṭhamamahāsaṅgītināma. Yā loke –
由五百人所作,所以称为“五百”。
因为是由长老们所作的,所以就叫作“长老结集”。
Satehi pañcahi katā, tena pañcasatāti ca; Thereheva katattā ca, therikāti pavuccatīti.
在第一结集进行时,大迦叶尊者为了询问律藏,问优波离尊者:“贤友优波离,第一条波罗夷是在哪里制定的?”像这样问完以后,又说:“他问了事缘,问了因缘,问了人物。”在这里,当问到因缘时,优波离长老想从那因缘的开头详细说明:是由谁制定的、因为什么而制定的,这一切都要讲出来,于是说:“那时,世尊住在毗兰若……”这一切都应该说。应当知道,这是优波离长老所说的,而且是在第一结集时所说的。到这里,“这话是谁说的、什么时候说的”这些词的含义就说明清楚了。
Imissā pana paṭhamamahāsaṅgītiyā pavattamānāya vinayaṃ pucchantena āyasmatā mahākassapena ‘‘paṭhamaṃ, āvuso upāli, pārājikaṃ kattha paññatta’’nti evamādivacanapariyosāne ‘‘vatthumpi pucchi, nidānampi pucchi, puggalampi pucchī’’ti ettha nidāne pucchite taṃ nidānaṃ ādito pabhuti vitthāretvā yena ca paññattaṃ, yasmā ca paññattaṃ, sabbametaṃ kathetukāmena āyasmatā upālittherena vuttaṃ ‘‘tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharatī’’ti sabbaṃ vattabbaṃ. Evamidaṃ āyasmatā upālittherena vuttaṃ, tañca pana ‘‘paṭhamamahāsaṅgītikāle vutta’’nti veditabbaṃ. Ettāvatā ca ‘‘idaṃ vacanaṃ kena vuttaṃ, kadā vutta’’nti etesaṃ padānaṃ attho pakāsito hoti.
现在有人问:为什么这里要这样说呢?对此可以这样回答:因为被大迦叶长老问了因缘,所以优波离长老为了从一开始就详细说明那个因缘,才这样说的。应当知道,优波离长老在第一次结集时这样讲,也是出于这个原因。到这里,“由谁、何时、为何”这些论母词句的含义就已经讲清楚了。
Idāni kasmā vuttanti ettha vuccate, yasmā ayamāyasmatā mahākassapattherena nidānaṃ puṭṭho tasmānena taṃ nidānaṃ ādito pabhuti vitthāretuṃ vuttanti. Evamidaṃ āyasmatā upālittherena paṭhamamahāsaṅgītikāle vadantenāpi iminā kāraṇena vuttanti veditabbaṃ. Ettāvatā ca vuttaṃ yena yadā yasmāti imesaṃ mātikāpadānaṃ attho pakāsito hoti.
现在,为了说明这些词句的含义——也就是“由谁持守、由谁传来、在何处确立”——在讲了“制定”及其方式之后,接着这样说:这部以“那时,世尊住在韦然贾”等语句庄严序分的律藏,是由谁持守、由谁传来、在何处确立的呢?回答说:最初,这部律藏是尊者优波离在世尊面前持守的;在世尊尚未般涅槃时,从尊者优波离面前,由具足六神通等种种功德、数以千计的比丘众持守下来;世尊般涅槃后,则由以大迦叶尊者为首、结集法藏的长老比丘们持守。由谁传来呢?在赡部洲,最初以优波离长老为首,通过师徒相承,一直传到第三次结集。其师徒相承如下——
Idāni dhāritaṃ yena cābhataṃ, yatthappatiṭṭhitaṃ cetametaṃ vatvā vidhiṃ tatoti etesaṃ atthappakāsanatthaṃ idaṃ vuccati. Taṃ panetaṃ ‘‘tena samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharatī’’ti evamādivacanapaṭimaṇḍitanidānaṃ vinayapiṭakaṃ kena dhāritaṃ, kenābhataṃ, kattha patiṭṭhitanti? Vuccate – ādito tāva idaṃ bhagavato sammukhā āyasmatā upālittherena dhāritaṃ, tassa sammukhato aparinibbute tathāgate chaḷabhiññādibhedehi anekehi bhikkhusahassehi parinibbute tathāgate mahākassapappamukhehi dhammasaṅgāhakattherehi. Kenābhatanti? Jambudīpe tāva upālittheramādiṃ katvā ācariyaparamparāya yāva tatiyasaṅgīti tāva ābhataṃ. Tatrāyaṃ ācariyaparamparā –
优波离、达萨卡,还有索那和悉伽婆;
目犍连子帝须,这五位是战胜魔的人。
在名为瞻部光胜的洲中,诸师代代相传律藏,
传承不辍,直至第三次结集。
Upāli dāsako ceva, soṇako siggavo tathā; Tisso moggaliputto ca, pañcete vijitāvino. Paramparāya vinayaṃ, dīpe jambusirivhaye; Acchijjamānamānesuṃ, tatiyo yāva saṅgaho.
具寿优波离确实(领受了)世尊的这律传承、律教法传统、律世系,
Āyasmā hi upāli imaṃ vinayavaṃsaṃ vinayatantiṃ vinayapaveṇiṃ bhagavato
他在优波离长老面前当面学得后,把它安立在众多比丘的心中。在具寿优波离面前学得律的传承、并在律上达到精通的人当中,凡夫、入流者、一来者、不来者多得数不过来,漏尽者则有一千位。达萨卡长老也是优波离长老的共住弟子,他在优波离长老面前当面学得后,也同样诵出了律。在具寿达萨卡面前学得、并在律上达到精通的人当中,凡夫等同样多得数不过来,漏尽者也正好有一千位。索那长老又是达萨卡长老的共住弟子,他也在自己的戒师达萨卡长老面前学得后,同样诵出了律。在具寿索那面前学得、并在律上达到精通的人当中,凡夫等同样多得数不过来,漏尽者也正好有一千位。悉伽婆长老又是索那长老的共住弟子,他也在自己的戒师索那长老面前学得律后,成为那一千位阿拉汉中的上首。而在具寿悉伽婆面前学得、并在律上达到精通的人,无论是凡夫、入流者、一来者、不来者,还是漏尽者,都已经多到无法用几百或几千来计算。据说,那时整个瞻部洲的比丘僧众极其庞大。至于目犍连子帝须长老的威德,则将在第三次结集时彰显出来。应当知道,这部律藏就是这样在瞻部洲通过这一代代师徒相承,一直传续到第三次结集。
Sammukhā uggahetvā bahūnaṃ bhikkhūnaṃ hadaye patiṭṭhāpesi. Tassa hāyasmato santike vinayavaṃsaṃ uggahetvā vinaye pakataññutaṃ pattesu puggalesu puthujjana-sotāpanna-sakadāgāmi-anāgāmino gaṇanapathaṃ vītivattā, khīṇāsavānaṃ sahassamekaṃ ahosi. Dāsakattheropi tasseva saddhivihāriko ahosi, so upālittherassa sammukhā uggahetvā tatheva vinayaṃ vācesi. Tassāpi āyasmato santike uggahetvā vinaye pakataññutaṃ pattā puthujjanādayo gaṇanapathaṃ vītivattā, khīṇāsavānaṃ sahassameva ahosi. Soṇakattheropi dāsakattherassa saddhivihāriko ahosi, sopi attano upajjhāyassa dāsakattherassa sammukhā uggahetvā tatheva vinayaṃ vācesi. Tassāpi āyasmato santike uggahetvā vinaye pakataññutaṃ pattā puthujjanādayo gaṇanapathaṃ vītivattā, khīṇāsavānaṃ sahassameva ahosi. Siggavattheropi soṇakattherassa saddhivihāriko ahosi, sopi attano upajjhāyassa soṇakattherassa santike vinayaṃ uggahetvā arahantasahassassa dhuraggāho ahosi. Tassa panāyasmato santike uggahetvā vinaye pakataññutaṃ pattā puthujjana-sotāpannasakadāgāmi-anāgāminopi khīṇāsavāpi ettakāni satānīti vā ettakāni sahassānīti vā aparicchinnā ahesuṃ. Tadā kira jambudīpe atimahābhikkhusamudāyo ahosi. Moggaliputtatissattherassa pana ānubhāvo tatiyasaṅgītiyaṃ pākaṭo bhavissati. Evamidaṃ vinayapiṭakaṃ jambudīpe tāva imāya ācariyaparamparāya yāva tatiyasaṅgīti tāva ābhatanti veditabbaṃ.
第二次结集的故事
Dutiyasaṅgītikathā
不过,为了了解第二次结集,应当知道下面这个次第。当那时——
Dutiyasaṅgītivijānanatthaṃ pana ayamanukkamo veditabbo. Yadā hi –
结集正法,令其普耀四方;
五百长老,亦住世至寿尽。
那些已尽诸漏、拥有光辉的长老们,以迦叶等人为首;
就像灯油烧尽的灯一样,他们无有执著,彻底熄灭了。
Saṅgāyitvāna saddhammaṃ, jotayitvā ca sabbadhi; Yāva jīvitapariyantaṃ, ṭhatvā pañcasatāpi te. Khīṇāsavā jutīmanto, therā kassapaādayo; Khīṇasnehapadīpāva, nibbāyiṃsu anālayā.
就这样,随着日夜流逝,在世尊般涅槃一百年的时候,毗舍离的跋耆子比丘们在毗舍离提出十件事:角盐净可以、二指净可以、村间净可以、住处净可以、同意净可以、习惯净可以、不搅净可以、喝阇楼伽可以、无边缘坐具可以、金银可以。苏苏那伽之子,名叫黑阿育的国王,成了他们的支持者。
Athānukkamena gacchantesu rattindivesu vassasataparinibbute bhagavati vesālikā vajjiputtakā bhikkhū vesāliyaṃ ‘‘kappati siṅgīloṇakappo, kappati dvaṅgulakappo, kappati gāmantarakappo, kappati āvāsakappo, kappati anumatikappo, kappati āciṇṇakappo, kappati amathitakappo, kappati jaḷogiṃ pātuṃ, kappati adasakaṃ nisīdanaṃ, kappati jātarūparajata’’nti imāni dasa vatthūni dīpesuṃ. Tesaṃ susunāgaputto kāḷāsoko nāma rājā pakkho ahosi.
那时候,具寿耶舍·迦干陀迦子正在跋耆国一带游化。他听说毗舍离的跋耆子比丘们在毗舍离宣扬十事,就想:我听到十力者的教法衰败,却还无动于衷,这实在不合适。来吧,我要驳倒那些说非法的人,显扬正法。他这样思量着,就来到了毗舍离。在那里,具寿耶舍·迦干陀迦子住在毗舍离大林的重阁讲堂。
Tena kho pana samayena āyasmā yaso kākaṇḍakaputto vajjīsu cārikaṃ caramāno ‘‘vesālikā kira vajjiputtakā bhikkhū vesāliyaṃ dasa vatthūni dīpentī’’ti sutvā ‘‘na kho panetaṃ patirūpaṃ yvāhaṃ dasabalassa sāsanavipattiṃ sutvā appossukko bhaveyyaṃ. Handāhaṃ adhammavādino niggahetvā dhammaṃ dīpemī’’ti cintento yena vesālī tadavasari. Tatra sudaṃ āyasmā yaso kākaṇḍakaputto vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ.
那时,毗舍离的跋耆子比丘们在布萨日把铜盆装满水,放在比丘僧团中间,对前来参加的毗舍离在家信徒们这样说:“贤友们,请给僧团捐一迦诃波那、半迦诃波那、四分之一迦诃波那,或者一摩娑迦钱币吧,僧团会有资具上的需要。”这一切都应当照说,直到“在这次律的结集中,共有不多不少七百位比丘,所以这第二次结集称为七百结集。”
Tena kho pana samayena vesālikā vajjiputtakā bhikkhū tadahuposathe kaṃsapātiṃ udakena pūretvā majjhe bhikkhusaṅghassa ṭhapetvā āgatāgate vesālike upāsake evaṃ vadanti – ‘‘dethāvuso, saṅghassa kahāpaṇampi aḍḍhampi pādampi māsakarūpampi, bhavissati saṅghassa parikkhārena karaṇīya’’nti sabbaṃ tāva vattabbaṃ, yāva ‘‘imāya pana vinayasaṅgītiyā satta bhikkhusatāni anūnāni anadhikāni ahesuṃ, tasmā ayaṃ dutiyasaṅgīti sattasatikāti vuccatī’’ti.
就这样,在那次集会中,由尊者耶舍发起,一百二十万比丘聚集在一起。在他们中间,由尊者离婆多提问,一切欲长老负责解答律藏,裁决了那十件事,平息了诤事。接着,长老们说:“我们要再次结集法与律。”于是挑选了七百位精通三藏、获得无碍解的比丘,在毗舍离的瓦利迦园聚集,就像大迦叶长老结集时那样,清除了教法的一切污垢后,再次按藏、按部、按支、按法蕴,结集了一切法与律。这次结集历时八个月才完成。这结集在世间——
Evaṃ tasmiñca sannipāte dvādasa bhikkhusatasahassāni sannipatiṃsu āyasmatā yasena samussāhitā. Tesaṃ majjhe āyasmatā revatena puṭṭhena sabbakāmittherena vinayaṃ vissajjentena tāni dasa vatthūni vinicchitāni, adhikaraṇaṃ vūpasamitaṃ. Atha therā ‘‘puna dhammañca vinayañca saṅgāyissāmā’’ti tipiṭakadhare pattapaṭisambhide sattasate bhikkhū uccinitvā vesāliyaṃ vālikārāme sannipatitvā mahākassapattherena saṅgāyitasadisameva sabbaṃ sāsanamalaṃ sodhetvā puna piṭakavasena nikāyavasena aṅgavasena dhammakkhandhavasena ca sabbaṃ dhammañca vinayañca saṅgāyiṃsu. Ayaṃ saṅgīti aṭṭhahi māsehi niṭṭhitā. Yā loke –
由七百位长老共同完成,因此称为“七百”。
依据先前所作,所以称为第二。
Satehi sattahi katā, tena sattasatāti ca; Pubbe kataṃ upādāya, dutiyāti ca vuccatīti.
诸长老所诵之结集,于彼众中普为称扬:
萨婆迦眉与沙罗,离婆多及库迦索毗多。
耶舍和萨那桑菩多,这些是同住弟子。
长老们是阿难长老的弟子,曾亲见如来。
须摩那与婆娑伽弥,当知同为阿那律之同住弟子;
此二弟子往昔已曾亲见如来。
第二次结集,是由那些长老一起完成的。
他们全都放下了重担,该做的都做完了,已经没有烦恼漏了。
Yehi therehi saṅgītā, saṅgīti tesu vissutā; Sabbakāmī ca sāḷho ca, revato khujjasobhito. Yaso ca sāṇasambhūto, ete saddhivihārikā; Therā ānandatherassa, diṭṭhapubbā tathāgataṃ. Sumano vāsabhagāmī ca, ñeyyā saddhivihārikā; Dve ime anuruddhassa, diṭṭhapubbā tathāgataṃ. Dutiyo pana saṅgīto, yehi therehi saṅgaho; Sabbepi pannabhārā te, katakiccā anāsavāti.
这就是第二次结集。
Ayaṃ dutiyasaṅgīti.
长老们这样结集了第二次结集之后,观察着说:“未来教法里会不会也出现这样的灾祸呢?”他们看到了这件事:“从今以后一百一十八年时,在华氏城,会有一位名叫法阿育的国王出世,统治整个赡部洲。他会对佛陀的教法生起净信,兴办广大的利养和恭敬。于是外道们贪求利养恭敬,出家进入教法,各自宣扬自己的见解。这样,教法里就会生起大灾祸。”那时他们心想:“这灾祸生起的时候,我们会在场还是不在场呢?”那时他们全都知道自己那时不在场,就想:“谁能有能力平息那件事呢?”他们观察整个人间和六欲天界,没见到任何人,却在梵天界见到一位名叫提萨的大梵天神,他寿命短促,已修习了往生上梵天界之道。见到之后,他们心想:“如果我们为这位梵天神在人世间出生而努力,他必定会在目犍连婆罗门家结生,然后被咒语引诱而出家。这样出家后,他将学通全部佛语,证得无碍解,摧伏外道,判决那件事,令教法重振。”
Evamimaṃ dutiyasaṅgītiṃ saṅgāyitvā therā ‘‘uppajjissati nu kho anāgatepi sāsanassa evarūpaṃ abbuda’’nti olokayamānā imaṃ addasaṃsu – ‘‘ito vassasatassa upari aṭṭhārasame vasse pāṭaliputte dhammāsoko nāma rājā uppajjitvā sakalajambudīpe rajjaṃ kāressati. So buddhasāsane pasīditvā mahantaṃ lābhasakkāraṃ pavattayissati. Tato titthiyā lābhasakkāraṃ patthayamānā sāsane pabbajitvā sakaṃ sakaṃ diṭṭhiṃ paridīpessanti. Evaṃ sāsane mahantaṃ abbudaṃ uppajjissatī’’ti. Atha nesaṃ etadahosi – ‘‘kinnu kho mayaṃ etasmiṃ abbude uppanne sammukhā bhavissāma, na bhavissāmā’’ti. Atha te sabbeva tadā attano asammukhabhāvaṃ ñatvā ‘‘ko nu kho taṃ adhikaraṇaṃ vūpasametuṃ samattho bhavissatī’’ti sakalaṃ manussalokaṃ chakāmāvacaradevalokañca olokentā na kañci disvā brahmaloke tissaṃ nāma mahābrahmānaṃ addasaṃsu parittāyukaṃ uparibrahmalokūpapattiyā bhāvitamaggaṃ. Disvāna nesaṃ etadahosi – ‘‘sace mayaṃ etassa brahmuno manussaloke nibbattanatthāya ussāhaṃ kareyyāma, addhā esa moggalibrāhmaṇassa gehe paṭisandhiṃ gahessati. Tato ca mantehi palobhito nikkhamitvā pabbajissati. So evaṃ pabbajitvā sakalaṃ buddhavacanaṃ uggahetvā adhigatapaṭisambhido hutvā titthiye madditvā taṃ adhikaraṇaṃ vinicchitvā sāsanaṃ paggaṇhissatī’’ti.
他们去到梵天界,对提萨大梵天神这样说:从现在算起,过了一百一十八年的时候,教法里会出现一场大灾祸。我们看遍了整个人间和六欲天界,没见到有谁能把教法撑起来,就在梵天界里到处找,只见到了您。善士啊,请您答应投生到人间,把十力者的教法撑起来。
Te brahmalokaṃ gantvā tissaṃ mahābrahmānaṃ etadavocuṃ – ‘‘ito vassasatassa upari aṭṭhārasame vasse sāsane mahantaṃ abbudaṃ uppajjissati. Mayañca sakalaṃ manussalokaṃ chakāmāvacaradevalokañca olokayamānā kañci sāsanaṃ paggahetuṃ samatthaṃ adisvā brahmalokaṃ vicinantā bhavantameva addasāma. Sādhu, sappurisa, manussaloke nibbattitvā dasabalassa sāsanaṃ paggaṇhituṃ paṭiññaṃ dehī’’ti.
听到这话后,大梵天神说:“我确实能净化教法中出现的灾患,让教法兴盛起来。”他满怀欢喜和兴奋,答应道:“善哉!”便做出了承诺。长老们在梵天界办完这件事后,就又回来了。
Evaṃ vutte mahābrahmā, ‘‘ahaṃ kira sāsane uppannaṃ abbudaṃ sodhetvā sāsanaṃ paggahetuṃ samattho bhavissāmī’’ti haṭṭhapahaṭṭho udaggudaggo hutvā, ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā paṭiññaṃ adāsi. Therā brahmaloke taṃ karaṇīyaṃ tīretvā puna paccāgamiṃsu.
那时,锡迦瓦长老和旃陀跋提长老两人都是新学比丘、年轻比丘,他们通达三藏,获得无碍解,已尽诸漏,却没有参与那件诤事。长老们说:“贤友们,在那件诤事上,你们没有做我们的助伴,因此对你们施以这样的处罚:‘一位名叫提萨的梵天神将在目犍连婆罗门家中结生,你们当中一人要把他接引出来出家,一人要教他学通佛语。’”说完之后,所有长老都住世直到寿命穷尽——
Tena kho pana samayena siggavatthero ca caṇḍavajjitthero ca dvepi navakā honti daharabhikkhū tipiṭakadharā pattapaṭisambhidā khīṇāsavā, te taṃ adhikaraṇaṃ na sampāpuṇiṃsu. Therā ‘‘tumhe, āvuso, amhākaṃ imasmiṃ adhikaraṇe no sahāyakā ahuvattha, tena vo idaṃ daṇḍakammaṃ hotu – ‘tisso nāma brahmā moggalibrāhmaṇassa gehe paṭisandhiṃ gaṇhissati, taṃ tumhākaṃ eko nīharitvā pabbājetu, eko buddhavacanaṃ uggaṇhāpetū’’’ti vatvā sabbepi yāvatāyukaṃ ṭhatvā –
以沙拔迦米长老为首,诸长老皆具大神通;
如世间火聚炽燃,燃尽而般涅槃。
举行了第二次结集,使教法得到清净。
也为未来正法的清净,种下了因缘。
诸漏已尽、得自在、证得无碍解者;
长老们也在无常的掌控下,同样都走到了这一步。
如是知无常,卑劣难超越;
智者当精进,趣彼常不死。
Sabbakāmippabhutayo, tepi therā mahiddhikā; Aggikkhandhāva lokamhi, jalitvā parinibbutā. Dutiyaṃ saṅgahaṃ katvā, visodhetvāna sāsanaṃ; Anāgatepi katvāna, hetuṃ saddhammasuddhiyā. Khīṇāsavā vasippatthā, pabhinnapaṭisambhidā; Aniccatāvasaṃ therā, tepi nāma upāgatā. Evaṃ aniccataṃ jammiṃ, ñatvā durabhisambhavaṃ; Taṃ pattuṃ vāyame dhīro, yaṃ niccaṃ amataṃ padanti.
到这里,关于第二次结集的说明已经从各个方面完整全部终
Ettāvatā sabbākārena dutiyasaṅgītivaṇṇanā niṭṭhitā hoti.