2. 总说节的注释
2. Uddesavāravaṇṇanā
1“以分别”是指按各自的类别来区分。通过它,还没见到的能被照亮,所以叫“未见之照明”。通过它,已经见到的能互相核对,所以叫“已见之合对”;这里的“合对”是指通过互相讨论来作出判定。通过它,疑惑被切断,所以叫“断疑”。“同意问”是为了征询对方的同意而提问。比如“你们觉得怎么样?”这其实就是在问“你们同意吗”,所以叫同意问。“欲有所说”是指想要说出来的意愿。
1.Vibhāgenāti sarūpavibhāgena. Adiṭṭhaṃ jotīyati etāyāti adiṭṭhajotanā. Diṭṭhaṃ saṃsandīyati etāyāti diṭṭhasaṃsandanā, saṃsandanaṃ cettha sākacchāvasena vinicchayakaraṇaṃ. Vimati chijjati etāyāti vimaticchedanā. Anumatiyā pucchā anumatipucchā. ‘‘Taṃ kiṃ maññathā’’ti hi kā tumhākaṃ anumatīti anumati pucchitā. Kathetukamyatāti kathetukamyatāya.
通过“这些被持取”等说法,从工具格、处格、作者、所作、业等成就义的角度说明了“hāra”一词的含义之后,为了用类比的方式展示出来,便说了“如hāra等”。接着,为了说明“hāra”一词也像“著作”等词依“著作之所作”等义而成立那样,依“持取之所作”等义而成立,便说了“令持取”等。通过“因持取,亦因令喜乐”这一句,指出这些注释的殊胜之处在于令人适意、令人喜悦。
‘‘Harīyanti etehī’’tiādinā karaṇādhikaraṇakattubhāvakammasādhanānaṃ vasena hāra-saddassa atthaṃ vatvā sadisakappanāvasena dassetuṃ ‘‘hārā viyā’’tiādi vuttaṃ. Puna ganthakaraṇādiatthena ganthādisaddānaṃ viya hārakaraṇādiatthena hārasaddasiddhiṃ dassetuṃ ‘‘hārayantī’’tiādimāha. ‘‘Haraṇato, ramaṇato cā’’ti iminā manoharā manoramā cete saṃvaṇṇanāvisesāti dasseti.
“生起之成就的论法”是指相因。“依所说方式”是指按照教说理趣中所说的理路,比如“难道其他论法不也都是与道理相伴的吗”等等。
Upapattisādhanayuttīti lakkhaṇahetu. Vuttanayenāti ‘‘nanu ca aññepi hārā yuttisahitā evā’’tiādinā desanāhāre vuttanayānusārena.
所谓“四者之阵列”在这里是指:即使各词属于不同的格位,也能形成以他词之义为依的复合词,就像“胸毛”(urasiloma)这类词一样。
Catunnaṃ byūho etthāti bhinnādhikaraṇānampi padānaṃ aññapadatthasamāso labbhati ‘‘urasilomo’’tiādīnaṃ (dī. ni. ṭī. 3.54, 303) viyāti vuttaṃ.
至于“其余”的部分,就是像“解释本身就是同义语”这样等等的说法。
Sesanti ‘‘vivacanameva vevacana’’nti evamādi.
被随入,就是被深入领会。被等持,就是被保持。没有分别,就是不去作“生的共相、差别的共相、关系的共相”这类句义上的分别。
Anuppavesīyantīti avagāhīyanti. Samādhīyantīti pariharīyanti. Vinā vikappenāti jāti sāmaññaṃ, bhedo sāmaññaṃ, sambandho sāmaññantiādinā padatthantarabhāvavikappanamantarena.
从“立足处等门径”来说,就是通过立足处、异说、修习、舍断这些门径。“某些人”则是针对立足处、资具、转向、转变、施设、进入而说的。
Padaṭṭhānādimukhenāti padaṭṭhānavevacanabhāvanāpahānamukhena. Kecīti padaṭṭhānaparikkhāraāvaṭṭaparivattanapaññattiotaraṇe sandhāya vadati.
22. “关系”是指因与果状态之间的连接。因为对于这样存在的诸法来说,它们依托同一个相续而成立,这就是“同一”这一理趣。所谓“分别”,是说即使它们之间确实存在因与果的关系,仍然各有各的自性,因为因是一回事,果又是另一回事。没有造作活动,就是“无主动作用”,因为因与果并不会这样想:“我产生这个”,“我被这个产生”。“与果相应”,是指缘所生起的诸法随顺于它们的缘。依靠聚合等而成立、依世间约定俗成而有的,只是言说层面的性质,这就是“假名自性”。地界、触等当中的坚硬性、碰触性等特征,则是“胜义自性”。这里简要地说:当某物被分解,或者以心把其他部分排除之后,认识便不再那样执取它,这就是假名谛,比如瓶,比如盛着各种材料的水;与此相反的情形,则是胜义谛。所谓“为了通达胜义谛”,就是为了证得涅槃。
2.Sambandhoti hetuphalabhāvayogo. Tathābhūtānañhi dhammānaṃ ekasantānasiddhatā ekattanayo. Vibhāgo satipi nesaṃ hetuphalabhāve vibhattasabhāvatā. Añño eva hi hetu, aññaṃ phalanti. Byāpāraviraho nirīhatā. Na hi hetuphalānaṃ evaṃ hoti ‘‘ahaṃ imaṃ nibbattemi, imināhaṃ nibbatto’’ti. Anurūpaphalatā paccayuppannānaṃ paccayānukūlatā. Samūhādiṃ upādāya lokasaṅketasiddhā vohāramattatā sammutisabhāvo. Pathavīphassādīnaṃ kakkhaḷaphusanādilakkhaṇaṃ paramatthasabhāvo. Ayañhettha saṅkhepo – yasmiṃ bhinne, itarāpohe vā cittena katena tathā buddhi, idaṃ sammutisaccaṃ yathā ghaṭe, sasambhārajale ca, tabbipariyāyena paramatthasaccanti. Paramatthasaccappaṭivedhāyāti nibbānādhigamāya.
“内”就是里面。“以主要部分”是指以根本的身份。在“喜是苦的根本”(《中部》1.13)等文句里,渴爱被称为“喜”;而在“在战场上行走于喜”等文句里,指的是喜悦,所以说“或是渴爱,或是喜悦”。
Antoti abbhantaro. Padhānāvayavenāti mūlabhāvena. ‘‘Nandī dukkhassa mūla’’ntiādīsu (ma. ni. 1.13) taṇhā ‘‘nandī’’ti vuttā. ‘‘Saṅgāme ca nandiṃ caratī’’tiādīsu pamodoti āha ‘‘taṇhāya, pamodassa vā’’ti.
3从生类差别来说,就是相对于“善、不善”这个分类而有的不同。“Yujjanti”在这里要理解为含有“因”的意思,所以注释者说“被结合”。被什么结合呢?意思是,被注释者们结合。或者说,“Yujjanti”是指这些法是相应契合的;因为和那些词句具有同等的相应性,又属于同一类,所以把握那些词句的时候,这些法也就一并被把握了。在这个意思下,“以九个词句”是在表示共同结合时用的具格;而在前一个意思下,则是单纯表示工具的具格。经文里还有“Ete kho”这种读法。这里应当知道,“kho”是补足词句的虚词,或者有强调限定的作用。“Ete eva”的意思是:正是这些,也就是正是这些渴爱等,而不是别的。这表示只有这十八种,不会在此之上增加,也不会在此之下减少。前一种理解说明没有别的根本烦恼;后一种理解则说明这些烦恼既不缺少,也不增多。
3.Jātibhedatoti kusalā, akusalāti imasmā visesā. Yujjantīti ettha hetuattho antonīto veditabboti āha ‘‘yojīyantī’’ti. Kehi yojīyanti? Saṃvaṇṇanakehīti adhippāyo. Yujjantīti vā yuttā honti, tehi samānayogakkhamā taggahaṇeneva gahitā hontīti attho tadekaṭṭhabhāvato. Imasmiṃ atthe ‘‘navahi padehī’’ti sahayoge karaṇavacanaṃ, purimasmiṃ karaṇe. ‘‘Ete kho’’ti ca pāṭho. Tattha kho-saddassa padapūraṇatā, avadhāraṇatthatā vā veditabbā. Ete evāti ete taṇhādayo eva, na ito aññeti attho. Aṭṭhāraseva na tato uddhaṃ, adho vāti. Purimasmiṃ pakkhe mūlapadantarābhāvo, dutiyasmiṃ tesaṃ anūnādhikatā dīpitā hoti.