第十二 《小窟经》义释的注释显示巴利原文
12. Cūḷabyūhasuttaniddesavaṇṇanā
在第十二《小窟经》的义释中,“各自依各自的见解而住”(sakaṃsakaṃdiṭṭhiparibbasānā)这句话,也是在那次大集会中,为了让某些天神明白此义而说。当时那些天神心中生起这样的疑问:“所有这些执持邪见的人都说‘我们具有功德相’。他们到底是仅仅依止于自己的见解便具足功德相呢,还是也会采纳其他人的见解?”于是,佛陀便按照先前的模式,通过化现的佛陀让自己被提问而宣说了此义。显示巴利原文
Dvādasame cūḷabyūhasuttaniddese sakaṃsakaṃdiṭṭhiparibbasānāti idampi tasmiṃyeva mahāsamaye ‘‘sabbepime diṭṭhigatikā ‘sādhurūpāmhā’ti bhaṇanti, kiṃ nu kho sādhurūpāva ime attano eva diṭṭhiyā patiṭṭhahanti, udāhu aññampi diṭṭhiṃ gaṇhantī’’ti uppannacittānaṃ ekaccānaṃ devatānaṃ tamatthaṃ pakāsetuṃ purimanayeneva nimmitabuddhena attānaṃ pucchāpetvā vuttaṃ.
113 在此,开头的两个偈颂皆为提问之偈。其中,“sakaṃ sakaṃ diṭṭhiparibbasānā”意为各自依止于自己的见解而住。“Viggayha nānā kusalā vadantī”意为:他们强力执取该见解后,宣称“我们于此见解上善巧”,于是各说各法,并未达成一致。他们又说:“如此了知者,即是通达法之人;驳斥此见者,即是不圆满之人。”也就是说,他们以此见解作为标准,认为如此认知者即通达法,反对此见者即不圆满者。显示巴利原文
113. Tattha ādito dvepi gāthā pucchāgāthāyeva. Tāsu sakaṃ sakaṃ diṭṭhiparibbasānāti attano attano diṭṭhiyā vasamānā. Viggayha nānā kusalā vadantīti taṃ diṭṭhiṃ balavaggāhaṃ gahetvā ‘‘tattha kusalāmhā’’ti paṭijānamānā puthu puthu vadanti, ekaṃ na vadanti. Yo evaṃ jānāti sa vedi dhammaṃ, idaṃ paṭikkosamakevalī soti tañca diṭṭhiṃ sandhāya yo evaṃ jānāti, so dhammaṃ vediyi. Idaṃ pana paṭikkosanto hīno hotīti ca vadanti.
“Nānā vadantī”意为以种种不同的理由而说。“Vividhaṃ vadantī”意为以种种不同的方式而说。“Aññoññaṃ vadantī”意为不共说一法,而是各自执取一个个不同的观点而说。“Akevalī so”意为:此人不具善巧、不完整、不圆满。显示巴利原文
Nānā vadantīti nānākāraṇaṃ bhaṇanti. Vividhaṃ vadantīti nānāvidhaṃ bhaṇanti. Aññoññaṃ vadantīti ekaṃ avatvā aññaṃ aññaṃ gahetvā vadanti. Akevalī soti yo akusalo ayaṃ. Asamattoti na paripūro. Aparipuṇṇoti na sampuṇṇo.
114 “Bālo”指愚人。“Akkusalo”指无智者。显示巴利原文
114.Bāloti hīno. Akkusaloti avidvā.
115 接下来是三首回答的偈颂。这些偈颂的前半部分陈述所说义理,后半部分加以辨析推敲,即以此结构而安立。由于这样的推演(byūhena),加上比《大窟经》更为短小,故此经得名《小窟》。其中第一首偈颂中,“parassa ce dhamma”指若以他人见解为法。“sabbevime bālā”意为:若那样,则所有这些人都将成为愚者。为何如此?因为他们全都坚持依各自的见解而住。显示巴利原文
115. Idāni tisso vissajjanagāthā hontīti. Tā purimaḍḍhena vuttamatthaṃ pacchimaḍḍhena paṭibyūhitvā ṭhitā. Tena byūhena uttarasuttato ca appakattā idaṃ suttaṃ ‘‘cūḷabyūha’’nti nāmaṃ labhi. Tattha paṭhamagāthāyaṃ tāva parassa ce dhammanti parassa diṭṭhiṃ. Sabbevime bālāti evaṃ sante sabbeva ime bālā hontīti adhippāyo. Kiṃkāraṇā? Sabbevime diṭṭhiparibbasānāti.
116 “Sandiṭṭhiyāceva na vīvadātā, saṃsuddhapaññā kusalā mutīmā”的意思是:凭借自己的见解,他们其实并未清净洁白,仍是杂染,却自认为只有这样才是具足清净慧、善巧与正念的人。或者有读作“sandiṭṭhiyā ce vadātā”的版本,意思是:他们认为凭借自己的见解便是洁白的,从而成为清净慧者、善巧者、具念者。若是如此,则他们当中没有一个人是智慧低下的。这又是什么缘故呢?因为他们会觉得自己的见解也同样圆满,正如他人认为他们各自的见解圆满一样。显示巴利原文
116.Sandiṭṭhiyāceva na vīvadātā, saṃsuddhapaññā kusalā mutīmāti sakāya diṭṭhiyā anavīvadātā avodātā saṃkiliṭṭhāva samānā saṃsuddhapaññā ca kusalā ca mutimanto ca te honti ce. Atha vā ‘‘sandiṭṭhiyā ce vadātā’’ti pāṭho, tassattho – sakāya pana diṭṭhiyā vodātā saṃsuddhapaññā kusalā mutimanto honti ce, na tesaṃ kocīti evaṃ sante tesaṃ ekopi nihīnapañño na hoti, kiṃkāraṇā? Diṭṭhī hi tesampi tathā samattā, yathā itaresanti.
117 “Na vāhametaṃ”此偈的简要意思是:他们两两相对,互相指责对方为“愚者”。对于这些指责,我既不说“这是真实的”,也不说“那是确凿的”。原因何在?因为所有人都将自己的见解执为“只有这是真理,其他皆是虚妄”,由此便判定他人为“愚者”。在此处,“tathiyaṃ”与“tathevanti”两种读法并存。显示巴利原文
117.Na vāhametanti gāthāya saṅkhepattho – yaṃ te mithu dve dve janā aññamaññaṃ ‘‘bālo’’ti āhu, ahaṃ etaṃ tathiyanti tacchanti neva brūmi. Kiṃkāraṇā? Yasmā sabbeva te sakaṃ sakaṃ diṭṭhiṃ ‘‘idameva saccaṃ moghamañña’’nti akaṃsu, tena ca kāraṇena paraṃ ‘‘bālo’’ti dahanti. Ettha ca tathiyaṃ, tathevanti (su. ni. aṭṭha. 2.889) dvepi pāṭhā.
“Tacchaṃ”意为非虚妄。“Tathaṃ”意为非颠倒,即真实。“Bhūtaṃ”意为存在的。“Yāthāvaṃ”意为如其所存在。“Aviparītaṃ”意即无违越。显示巴利原文
Tacchanti atucchaṃ. Tathanti aviparītaṃ, bhūtanti santaṃ. Yāthāvanti saṃvijjamānaṃ. Aviparitanti na visaṅketaṃ.
118 118.“Yamāhū”出自问偈,意指有些人说“那种见谛便是真实的”。显示巴利原文
118.Yamāhūti pucchāgāthāya ‘‘yaṃ diṭṭhisaccaṃ tathiya’’nti eke āhu.
119 119.在“一谛实”(Ekañhi saccaṃ)的答偈中,“一谛”指灭或道。若众生于此谛得以了知,便不会争论;了知此谛的众生,不会彼此争论。“自赞”(Sayaṃ thunantī)是指自己称述。显示巴利原文
119.Ekañhi saccanti vissajjanagāthāya ekaṃ saccaṃ nirodho maggo vā. Yasmiṃ pajā no vivade pajānanti yamhi sacce pajānanto pajā no vivadeyyuṃ. Sayaṃ thunantīti attanā vadanti.
120 120.在“为何”(Kasmā nū)的问偈中,“pavādiyāse”指诸论者。“或者他们随顺推论?”(Udāhu te takkamanussaranti)意思是:那些论者是否仅仅追随自己的推论?显示巴利原文
120.Kasmā nūti pucchāgāthāya pavādiyāseti vādino. Udāhu te takkamanussarantīti te vādino udāhu attano takkamattaṃ anugacchanti.
“以推论所得”(Takkapariyāhata),指以寻从各方面推敲所得。“随审察而行”(Vīmaṃsānucarita),指以自己现起的慧而审察。“自辩才”(Sayaṃpaṭibhāna),指自己的辩才。显示巴利原文
Takkapariyāhatanti vitakkena samantato āhataṃ. Vīmaṃsānucaritanti attano upaṭṭhitapaññāya vicaritaṃ. Sayaṃpaṭibhānanti attano paṭibhānaṃ.
121 121.在“确实不”(Naheva)的答偈中,“除了想之外,常等”是指除仅凭想而执取为常等的执取。“并在诸见中计度推论”(Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvā),是指在自己心中,生起仅为常的意图所计度的诸见。显示巴利原文
121.Nahevāti vissajjanagāthāya aññatra saññāya niccānīti ṭhapetvā saññāmattena niccanti gahitaggahaṇāni. Takkañca diṭṭhīsu pakappayitvāti attano niccasaṅkappamattaṃ diṭṭhīsu janetvā.
然而,因为在诸见中生起寻时,他们便会生起诸见,所以说“他们生起、产生恶见”(diṭṭhigatāni janenti sañjanentī)等。“生起”(Janentī)是指逐层向上产生诸见而让他们生起。“产生”(Sañjanentī)等是通过添加前缀而扩展词义的说法。“我的谛”(Mayhaṃ saccaṃ)意为“我的言语是真实的”。显示巴利原文
Yasmā pana diṭṭhīsu vitakkaṃ janentā diṭṭhiyo sañjanenti, tasmā vuttaṃ ‘‘diṭṭhigatāni janenti sañjanentī’’tiādi. Janentīti uparūpari diṭṭhiṃ uppādentā janenti. Sañjanentītiādīni upasaggavasena padaṃ vaḍḍhetvā vuttāni. Mayhaṃ saccanti mama vacanaṃ tacchaṃ.
122 122. 现在,为了说明当各种真理并不存在时,那些仅凭思辨、堕入恶见之人的颠倒行持,而说了“于所见、所闻等”的偈颂。其中,“于所见”(diṭṭhe)指所见,意为“由所见而清净”。此理亦适用于所闻等。“即使依此而见宫殿者”(Ete ca nissāya vimānadassī)是指:依着这些见法,见到了名为清净状态的宫殿(即不恭敬)。立于决断而喜悦,愚者说“他人是不善者!”如此见宫殿者,即立于该见的决断,生起喜悦、欢喜,并宣称他人“是卑劣且无智的”。显示巴利原文
122. Idāni evaṃ nānāsaccesu asantesu takkamattaṃ anussarantānaṃ diṭṭhigatikānaṃ vippaṭipattiṃ dassetuṃ ‘‘diṭṭhe sute’’tiādikā gāthāyo abhāsi. Tattha diṭṭheti diṭṭhaṃ, diṭṭhasuddhinti adhippāyo. Esa nayo sutādīsu. Ete ca nissāya vimānadassīti ete diṭṭhidhamme nissayitvā suddhibhāvasaṅkhātaṃ vimānaṃ asammānaṃ passantopi. Vinicchaye ṭhatvā pahassamāno, bālo paro akkusaloti cāhāti evaṃ vimānadassīpi tasmiṃ diṭṭhivinicchaye ṭhatvā tuṭṭhijāto hāsajāto hutvā paro ‘‘hīno ca avidvā cā’’ti evaṃ vadatiyeva.
“不恭敬”(Na sammāneti)也就是“见宫殿者”(vimānadassī),意为不尊重;因此,见宫殿者即是不尊重的见者。“生起忧”(Domanassaṃ janeti)是指:最初依附于见的所依而生起忧,随后在确立见、作决断时,又生起喜悦。这就是它的含义。显示巴利原文
Na sammānetītipi vimānadassīti na bahumānaṃ karotīti evampi vimānadassī na bahumānadassī. Domanassaṃ janetīti paṭhamaṃ diṭṭhinissayaṃ allīyitvā domanassaṃ patvā pacchā diṭṭhivinicchaye ṭhitakāle somanassaṃ uppādetīti attho.
“立于决断见”(Vinicchayadiṭṭhiyā ṭhatvā):即作出决断之后,安住于所执取的见解。显示巴利原文
Vinicchayadiṭṭhiyā ṭhatvāti sanniṭṭhānaṃ katvā gahitadiṭṭhiyā ṭhatvā.
123 123. “若如此,凭此而……”偈颂。其中,“自己以自己”(sayamattanā)即自己本身。“轻视”(Vimānetī)即责备。“他说那”(Tadeva pāvā):是指他说出那种见解,或指那个人。显示巴利原文
123. Evaṃ sante yenevāti gāthā. Tattha sayamattanāti sayameva attānaṃ. Vimānetīti garahati. Tadeva pāvāti tadeva vacanaṃ diṭṭhiṃ vadati, taṃ vā puggalaṃ.
124 124. “以极超越见”偈颂的含义是:他因那种具有极超越特征、极超越的见,而具足、圆满、膨胀,又陶醉于那种见慢,心想“我是圆满者,我是唯我独存者”,便这样具足傲慢。他以自己的心意,在心里给自己灌顶:“我是智者。”何以故?因为他的那种见解如此圆满。显示巴利原文
124.Atisāradiṭṭhiyāti gāthāyattho – so evaṃ tāya lakkhaṇātisāriniyā atisāradiṭṭhiyā samatto paripuṇṇo uddhumāto, tena ca diṭṭhimānena matto ‘‘paripuṇṇo ahaṃ kevalī’’ti evaṃ paripuṇṇamānī. Sayameva attānaṃ manasā ‘‘ahaṃ paṇḍito’’ti abhisiñcati. Kiṃkāraṇā? Diṭṭhī hi sā tassa tathā samattāti.
“所有那些见,皆已超越相”的意思是:所有六十二种见,都已超越、超过了相。Anomo意为“无减”,即没有欠缺。显示巴利原文
Sabbā tā diṭṭhiyo lakkhaṇātikkantāti tā sabbā dvāsaṭṭhidiṭṭhiyo lakkhaṇaṃ atītā atisarantīti atikkantā. Anomoti anūno.
125 125. 与“对他人言”这一偈颂的关联和含义是——还有什么呢?那个安住于决断见中、得意地宣称“他人是愚者、不善者”的人:如果因为对方的话语,他被称作低劣之人,那么他自己便成了低劣的智者,而那个与他一道的对方也同样是低劣的智者。因为对方也说他“是愚者”。若说他的话语是“无量的”,而唯独他自己是极智者、是智者,那么这样一来,在沙门当中就没有一个愚者了。因为所有的沙门都按各自的意思自认为是智者。显示巴利原文
125.Parassa ceti gāthāya sambandho attho ca – kiñca bhiyyo? Yo so vinicchaye ṭhatvā pahassamāno ‘‘bālo paro akkusalo’’ti cāha, tassa parassa ce hi vacasā so tena vuccamāno nihīno hoti, tumo sahā hoti nihīnapañño, sopi teneva saha nihīnapañño hoti. Sopi hi taṃ ‘‘bālo’’ti vadati. Atha tassa vacanaṃ appamāṇaṃ, so pana sayameva vedagū ca dhīro ca hoti. Evaṃ sante na koci bālo samaṇesu atthi. Sabbepi hi te attano icchāya paṇḍitā.
「以语」指以言语。「以言」指所说的话。「非难因」指引起责备的原因。「呵责因」指引起轻蔑的原因。「诽谤因」指引起诽谤的原因。显示巴利原文
Vācāyāti kathanena. Vacanenāti bhāsitena. Ninditakāraṇāti garahahetunā. Garahitakāraṇāti avaññātahetunā. Upavaditakāraṇāti upavādahetunā.
126 「与彼不同」一偈的关联和含义是:虽然已说“若自身就是极智者、智者,那么沙门中便无愚者”,但有人或许会问:“为何?”此处回答:因为诸外道宣称与此(佛陀教法)不同的法,他们偏离清净道,并非独一者。外道众纷纷说:凡宣称与此处不同见解者,都已迷失、错失清净道,他们不是独一者。他们为何这样说?因为他们染着于自己的见解,为自见之贪染所染着。显示巴利原文
126.Aññaṃ itoti gāthāya sambandho attho ca – ‘‘atha ce sayaṃ vedagū hoti dhīro. Na koci bālo samaṇesu atthī’’ti evañhi vuttepi siyā kassaci ‘‘kasmā’’ti. Tattha vuccate – yasmā aññaṃ ito yābhivadanti dhammaṃ, aparaddhā suddhimakevalī te. Evampi titthyā puthuso vadanti, ye ito aññaṃ diṭṭhiṃ abhivadanti, te aparaddhā viraddhā suddhimaggaṃ, akevalino ca teti evaṃ puthutitthiyā yasmā vadantīti vuttaṃ hoti. Kasmā panevaṃ vadantīti ce? Sandiṭṭhirāgena hi tebhirattā, yasmā sakena diṭṭhirāgena te abhirattāti vuttaṃ hoti.
「他们称清净道」(Te suddhimagganti):指外道们所称的“未被杂染之道”。 「清净道」(Visuddhimagganti):指“无有过失之道”。 「全清净道」(Parisuddhimagganti):指“纯白之道”。 「洁白道」(Vodātamagganti):指“洁白之道”。 「极洁白道」(Pariyodātamagganti):指“明亮耀眼之道”。 「偏离」(Viraddhāti):指未依照所说的方法,从道上偏离而停住。 「失误」(Aparaddhāti):指犯错而停住。 「失足」(Khalitāti):指陷入困穷(parihīnā)。 「堕落」(Galitāti):指由此失足而坠落。 「以无知」(Aññāyāti):即以无明。此外,所说之“失误”也指遭遇落败(parājayamāpannā)。或者,有读作“ñāyāparaddhā”(偏离正道)的,其意为:以道(ñāyena)而偏离。显示巴利原文
Te suddhimagganti te aññatitthiyā akiliṭṭhamaggaṃ. Visuddhimagganti niddosamaggaṃ. Parisuddhimagganti sukkamaggaṃ. Vodātamagganti paṇḍaramaggaṃ. Pariyodātamagganti pabhāvantamaggaṃ. Viraddhāti vuttavidhinā maggena virajjhitvā ṭhitā. Aparaddhāti aparajjhitvā ṭhitā. Khalitāti parihīnā. Galitāti tato bhaṭṭhā. Aññāyāti aññāṇena. Aparaddhāti parājayamāpannā. Atha vā ‘‘ñāyāparaddhā’’tipi pāṭho. Ñāyena maggena viraddhāti attho.
127 127. 这样染着之后 —— 「即于此地清净」(idheva suddhiṃ)这一偈颂。在这里,「于己道」(sakāyane)就是指在自己的道路上。「坚定宣称者」(daḷhaṃ vadānā)就是指那些坚定宣说的人。显示巴利原文
127. Evaṃ abhirattā ca – idheva suddhinti gāthā. Tattha sakāyaneti sakamagge. Daḷhaṃ vadānāti daḷhavādā.
「坚固说者」:指持定见而宣说者。「有力说者」:指以雄辩勇锐而宣说者。「安住说者」:指先安立自宗,而后才进行阐释者。显示巴利原文
Thiravādāti sanniṭṭhānavādā. Balikavādāti balavantavādā. Avaṭṭhitavādāti patiṭṭhahitvā kathitavādā.
128 于他们如此固持己说者中,若有任一外道,于自宗义中坚执“唯此是真理”,并以此视他人为“愚者”。简略而言,于常见与断见,广说即分为无因论、主宰论、作者论、决定论等诸般自道中,彼坚称“唯此是真理”。于此邪见中,谁能依正理而判他人为“愚者”呢?依其己见,岂不是人人皆成智者、皆成善修行者?若果如此,则彼自招纷诤——因彼斥人为愚、斥人为持不净法者。同样,当对方也说“此人才是愚者,此人才持不净法”时,彼亦自取诤论。为什么这么说呢?因为按照其自宗见解,一切人皆成智者、善修行者。显示巴利原文
128. Ye evañca daḷhavādā, tesu yo koci titthiyo sakāyane vāpi daḷhaṃ vadāno kamettha bāloti paraṃ daheyya, saṅkhepato tattha sassatucchedasaṅkhāte vitthārato natthikaissarakārakaniyatiādibhede sake ayane ‘‘idameva sacca’’nti daḷhaṃ vadāno kaṃ paraṃ ettha diṭṭhigate ‘‘bālo’’ti saha dhammena passeyya, nanu sabbopi tassa matena paṇḍito eva suppaṭipanno eva ca. Evaṃ sante sayameva so medhagamāvaheyya, paraṃ vadaṃ bālamasuddhidhammaṃ. Sopi paraṃ ‘‘bālo ca asuddhidhammo ca aya’’nti vadanto attanāva kalahaṃ āvaheyya. Kasmā? Yasmā sabbopi tassa matena paṇḍitoyeva suppaṭipannoyeva ca.
129 如此,于一切处秉持裁决,自行衡量已,便于世间更起诤论——意思是,立足于见,自衡师等之后,他便进一步引发诤论。然而,若如是了知抉择之过患,以圣道弃舍一切裁决,世间之人即不兴诤。世尊以阿拉汉果为顶点的教说至此结束。显示巴利原文
129. Evaṃ sabbathāpi vinicchaye ṭhatvā sayaṃ pamāya, uddhaṃ sa lokasmiṃ vivādametīti diṭṭhiyā ṭhatvā sayañca satthārādiṃ minitvā so bhiyyo vivādametīti. Evaṃ pana vinicchayesu ādīnavaṃ ñatvā ariyamaggena hitvāna sabbāni vinicchayāni, na medhagaṃ kubbati jantu loketi arahattanikūṭena desanaṃ niṭṭhāpesi.
“自己计量”指自己衡量过后。“计量后”指取为量度。另有一种读法作“引导后”,但这并不妥当。“向上与言论一起”意为与那个对自己高谈阔论的人一起。开示结束时,正如《前分经》中所说,同样的现观便生起了。显示巴利原文
Sayaṃ pamāyāti attanā minitvā. Paminitvāti pamāṇaṃ katvā. ‘‘Pavinetvā’’tipi pāṭho, taṃ na sundaraṃ. Uddhaṃ vādena saddhinti attano upari kathentena saha. Desanāpariyosāne purābhedasutte (mahāni. 83) vuttasadiso eva abhisamayo ahosīti.