十九、六十集显示巴利原文
19. Saṭṭhinipāto
首那迦本生经注释显示巴利原文
[529] 1. Soṇakajātakavaṇṇanā
此偈是世尊安住祇园精舍时，就出离巴拉密而说。那时，世尊坐于法堂中，身处赞叹出离巴拉密的众比丘间，说道：“诸比丘，非仅现在，过去世如来也作了大出离。”言毕，便引出了过去之事。显示巴利原文
Kassasutvā sataṃ dammīti idaṃ satthā jetavane viharanto nekkhammapāramiṃ ārabbha kathesi. Tadā hi bhagavā dhammasabhāyaṃ nekkhammapāramiṃ vaṇṇayantānaṃ bhikkhūnaṃ majjhe nisīditvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi tathāgato mahābhinikkhamanaṃ nikkhantoyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
过去，摩揭陀王统治王舍城。那时，菩萨投生于其正宫王后胎中。在命名的日子，众人为他取名“阿林达马王子”。就在他诞生的同一天，国师的儿子也降生了，众人为他取名“首那迦王子”。二人一同成长，年届成年时，皆容貌极美，难分轩轾。他们一同前往塔迦尸罗求学，掌握了种种技艺。学成之后，他们心想：“我们应该通晓各学派的教义和各地的风俗。”于是沿途游历，来到了波罗奈城，先住在王家园林中。第二天，他们进入城中。当天，有人为了举行“婆罗门诵经”，备好了乳粥，铺设好了座位。见到这两位走来的王子，便请他们进屋，就坐在铺设好的位子上。菩萨的座位上铺着白布，而首那迦的座位则铺着红布。首那迦一见到这个征兆，便知：“今天，我亲爱的朋友阿林达马王子将成为波罗奈的国王，而他将授予我将军之位。”用毕饭食，二人返回了园林。显示巴利原文
Atīte rājagahe magadharājā nāma rajjaṃ kāresi. Bodhisatto tassa aggamahesiyā kucchismiṃ nibbatti, nāmaggahaṇadivase cassa ‘‘arindamakumāro’’ti nāmaṃ kariṃsu. Tassa jātadivaseyeva purohitassapi putto jāyi, ‘‘soṇakakumāro’’tissa nāmaṃ kariṃsu. Te ubhopi ekatova vaḍḍhitvā vayappattā uttamarūpadharā rūpena nibbisesā hutvā takkasilaṃ gantvā uggahitasippā tato nikkhamitvā ‘‘sabbasamayasippañca desacārittañca jānissāmā’’ti anupubbena cārikaṃ carantā bārāṇasiṃ patvā rājuyyāne vasitvā punadivase nagaraṃ pavisiṃsu. Taṃ divasañca ekacce manussā ‘‘brāhmaṇavācanakaṃ karissāmā’’ti pāyāsaṃ paṭiyādetvā āsanāni paññāpetvā āgacchante te kumāre disvā gharaṃ pavesetvā paññattāsane nisīdāpesuṃ. Tattha bodhisattassa paññattāsane suddhavatthaṃ atthataṃ ahosi, soṇakassa rattakambalaṃ. So taṃ nimittaṃ disvāva ‘‘ajja me piyasahāyo arindamakumāro bārāṇasirājā bhavissati, mayhaṃ pana senāpatiṭṭhānaṃ dassatī’’ti aññāsi. Te ubhopi katabhattakiccā uyyānameva agamaṃsu.
那时，正值波罗奈国王去世第七天，王族无有子嗣。大臣们清晨沐浴洗头，聚集一处，心想：“这辆车将驶向堪当王位之人。”于是套上普沙车，放之使行。车辆出城之后，依次来到王室园林，在园林门口转过头来，准备停当便停住了。菩萨以白布蒙头而卧，首那迦王子坐在他身边。首那迦听到乐器声，心想：“阿林达马的普沙车来了，今日他将得灌顶为王，随后便会授我将军之位。然而我于权势无所贪恋，待他入城后，我便出城出家。”如此思惟毕，便躲到隐蔽处站着。国师走入园林，看见菩萨躺着，便命人奏响乐器。菩萨醒来，转侧了一下又躺了片刻，随后起身，于石板凳上结跏趺坐。于是国师合掌对他说：“王位传与您了，陛下。”菩萨问：“便是那个没有子嗣的王族吗？”国师回答：“是的，陛下。”菩萨说：“如此甚好。”众人即在彼处为他灌顶，请他登上御车，由庞大的随从队伍迎入都城。他乘车绕城右旋之后，登上宫殿。由于这极大的荣耀，他一时忘了首那迦王子。显示巴利原文
Tadā bārāṇasirañño kālakatassa sattamo divaso hoti, aputtakaṃ rājakulaṃ. Amaccādayo pātova sasīsaṃ nhātā sannipatitvā ‘‘rajjārahassa santikaṃ gamissatī’’ti phussarathaṃ yojetvā vissajjesuṃ. So nagarā nikkhamitvā anupubbena rājuyyānaṃ gantvā uyyānadvāre nivattitvā ārohaṇasajjo hutvā aṭṭhāsi. Bodhisatto maṅgalasilāpaṭṭesasīsaṃ pārupitvā nipajji, soṇakakumāro tassa santike nisīdi. So tūriyasaddaṃ sutvā ‘‘arindamassa phussaratho āgacchati, ajjesa rājā hutvā mama senāpatiṭṭhānaṃ dassati, na kho pana mayhaṃ issariyenattho, etasmiṃ gate nikkhamitvā pabbajissāmī’’ti cintetvā ekamante paṭicchanne aṭṭhāsi. Purohito uyyānaṃ pavisitvā mahāsattaṃ nipannakaṃ disvā tūriyāni paggaṇhāpesi. Mahāsatto pabujjhitvā parivattitvā thokaṃ nipajjitvā uṭṭhāya silāpaṭṭe pallaṅkena nisīdi. Atha naṃ purohito añjaliṃ paggaṇhitvā āha – ‘‘rajjaṃ te, deva, pāpuṇātī’’ti. ‘‘Kiṃ aputtakaṃ rājakula’’nti? ‘‘Evaṃ, devā’’ti. ‘‘Tena hi sādhū’’ti. Atha naṃ te tattheva abhisiñcitvā rathaṃ āropetvā mahantena parivārena nagaraṃ pavesesuṃ. So nagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā pāsādaṃ abhirūhi. So yasamahantatāya soṇakakumāraṃ na sari.
首那迦待菩萨入城之后，才从后面赶来，坐于石板凳上。就在那时，一片枯黄的娑罗树叶从娑罗树上脱离，飘落在他面前。他见到这片叶子，便即思惟：“就如这片叶子一般，我的身体也将遭遇衰老而败落。”他遂以无常等为所缘，修习观法，证得了辟支菩提。那一刹那，他的在家形相隐没，出家形相显现。他诵出感兴语道：“如今已不再有后有。”一面诵着感兴语，一面前往欢喜窟岩。菩萨大约过了四十年后，方才想起，心想：“我的朋友首那迦如今在哪里呢？”虽然他屡屡忆念首那迦，却始终无有一人能告诉他：“我听说过，或者见到过。”于是，有一天，菩萨坐在华丽大殿中的王座上，被乾闼婆、舞者、歌伎等所围绕，享受种种成就之乐，心中思惟：“无论何人，若从他人处听说首那迦在何处而来禀报，我便赏他一百钱；若亲眼见到而前来禀报，我便赏他一千钱。”他以此意编成一首感兴语，以歌唱的方式唱出，诵出了第一首偈颂：显示巴利原文
Sopi tasmiṃ nagaraṃ paviṭṭhe pacchā āgantvā silāpaṭṭe nisīdi. Athassa purato bandhanā pavuttaṃ sālarukkhato paṇḍupalāsaṃ pati. So taṃ disvāva ‘‘yathevetaṃ, tathā mamapi sarīraṃ jaraṃ patvā patissatī’’ti aniccādivasena vipassanaṃ paṭṭhapetvā paccekabodhiṃ pāpuṇi. Taṃkhaṇaññevassa gihiliṅgaṃ antaradhāyi, pabbajitaliṅgaṃ pāturahosi. So ‘‘natthi dāni punabbhavo’’ti udānaṃ udānento nandamūlakapabbhāraṃ agamāsi. Mahāsattopi cattālīsamattānaṃ saṃvaccharānaṃ accayena saritvā ‘‘kahaṃ nu kho me sahāyo soṇako’’ti soṇakaṃ punappunaṃ sarantopi ‘‘mayā suto vā diṭṭho vā’’ti vattāraṃ alabhitvā alaṅkatamahātale rājapallaṅke nisinno gandhabbanāṭakanaccagītādīhi parivuto sampattimanubhavanto ‘‘yo me kassaci santike sutvā ‘asukaṭṭhāne nāma soṇako vasatī’ti ācikkhissati, tassa sataṃ dassāmi, yo me sāmaṃ disvā ārocessati, tassa sahassa’’nti ekaṃ udānaṃ abhisaṅkharitvā gītavasena udānento paṭhamaṃ gāthamāha –
若闻谁传其消息，我赏百钱；若亲见首那迦，我赏千钱。
谁能告诉我首那迦的消息，那个曾与我一同玩泥巴的朋友？”
显示巴利原文 ‘‘Kassa sutvā sataṃ dammi, sahassaṃ diṭṭha soṇakaṃ; Ko me soṇakamakkhāti, sahāyaṃ paṃsukīḷita’’nti.
于是，一位舞女仿佛从国王口中夺下那首歌一般，拿过来便唱出了这首偈颂。接着，一个又一个舞女跟着唱起来，心中想着：“这是我们国王喜爱的歌。”后宫所有妃嫔便全都唱了起来。渐渐地，城中居民乃至乡间百姓也都只唱这一首歌。国王自己也反复吟唱此歌。大约五十年过去，国王已有许多儿女，长子名为长生童子。那时，首那迦独觉佛心里想：“阿林达马国王想见我，我应该去他那里，为他讲说欲乐中的过患和出离中的功德，并示现出家之行。”这样思惟之后，他借着神通力从空中飞来，坐在了御花园里。当时，有一个七岁、梳着五个发髻的男孩，被母亲差遣到花园林中捡拾木柴，他一边捡柴一边反反复复唱的就是那同一首歌。首那迦独觉佛把他叫到跟前，问道：“小男孩，你别的歌都不唱，只唱这一首，难道你不懂别的吗？”男孩回答：“尊者，我懂，只是我们国王喜欢这一首，所以我才反复唱它。”首那迦又问：“那么，你见过有谁唱你这首歌的对歌吗？”男孩回答：“从来没见过，尊者。”首那迦便说：“我来教你。你能不能到国王面前显示巴利原文
Athassa mukhato luñcantī viya gahetvā ekā nāṭakītthī taṃ gāyi. Athaññā athaññāti ‘‘amhākaṃ rañño piyagīta’’nti sabbā orodhā gāyiṃsu. Anukkamena nagaravāsinopi jānapadāpi tameva gītaṃ gāyiṃsu. Rājāpi punappunaṃ tameva gītaṃ gāyati. Paṇṇāsamattānaṃ saṃvaccharānaṃ accayena panassa bahū puttadhītaro ahesuṃ, jeṭṭhaputto dīghāvukumāro nāma ahosi. Tadā soṇakapaccekabuddho ‘‘arindamarājā maṃ daṭṭhukāmo, ahaṃ tattha gantvā kāmesu ādīnavaṃ nekkhamme cānisaṃsaṃ kathetvā pabbajjanākāraṃ karomī’’ti cintetvā iddhiyā ākāsenāgantvā uyyāne nisīdi. Tadā eko sattavassiko pañcacūḷakakumārako mātarā pahito gantvā uyyānavane dārūni uddharanto punappunaṃ tameva gītaṃ gāyi. Atha naṃ so pakkositvā ‘‘kumāraka, tvaṃ aññaṃ agāyitvā ekameva gītaṃ gāyasi, kiṃ aññaṃ na jānāsī’’ti pucchi. ‘‘Jānāmi, bhante, amhākaṃ pana rañño idameva piyaṃ, tena naṃ punnappunaṃ gāyāmī’’ti. ‘‘Etassa pana te gītassa paṭigītaṃ gāyanto koci diṭṭhapubbo’’ti. ‘‘Na diṭṭhapubbo, bhante’’ti. ‘‘Ahaṃ taṃ sikkhāpessāmi, sakkhissasi rañño santikaṃ gantvā paṭigītaṃ gāyitu’’nti. ‘‘Āma, bhante’’ti. Athassa so paṭigītaṃ ācikkhanto ‘‘mayhaṃ sutvā’’tiādimāha. Uggaṇhāpetvā ca pana taṃ uyyojesi – ‘‘gaccha, kumāraka, imaṃ paṭigītaṃ raññā saddhiṃ gāyāhi, rājā te mahantaṃ issariyaṃ dassati, kiṃ te dārūhi, vegena yāhī’’ti.
男孩应道：“好的！”他把对歌学熟之后，顶礼了独觉佛，说道：“尊者，在我把国王请到这里之前，请您就留在此地。”说完，他飞快地跑回母亲那里，对母亲说：“妈妈，快给我沐浴，把我打扮得体面。今天，我要让您脱离贫穷。”沐浴装扮完毕后，他来到王宫门前，对守门人说：“尊贵的守门先生，有个男孩来了，现在站在门口，他说：‘我要与你们对歌。’请向国王通报一下。”守门人赶快进去禀报国王。国王说：“让他进来。”于是叫人把男孩领了进来，问道：“孩子，你要和我一起对歌吗？”男孩回答：“是的，陛下。”国王说：“那就唱吧。”男孩说：“陛下，我不在这里唱。请您让人在都城里击鼓，把大众都召集起来。我要在大众中间唱。”国王照办，自己坐在装饰华丽的凉亭中央的结跏趺座上，又让人给男孩一个相称的座位，然后说：“现在，唱你的歌吧。”男孩说：“陛下，请您先唱，然后我来对歌。”于是，国王先唱起来，说出了第一首偈颂：显示巴利原文
So ‘‘sādhū’’ti taṃ paṭigītaṃ uggaṇhitvā vanditvā, ‘‘bhante, yāvāhaṃ rājānaṃ ānemi, tāva idheva hothā’’ti vatvā vegena mātu santikaṃ gantvā, ‘‘amma, khippaṃ maṃ nhāpetvā alaṅkarotha, ajja taṃ daliddabhāvato mocessāmī’’ti vatvā nhātamaṇḍito rājadvāraṃ gantvā ‘‘ayya dovārika, ‘eko dārako tumhehi saddhiṃ paṭigītaṃ gāyissāmīti āgantvā dvāre ṭhito’ti rañño arocehī’’ti āha. So vegena gantvā rañño ārocesi. Rājā ‘‘āgacchatū’’ti pakkosāpetvā, ‘‘tāta, tvaṃ mayā saddhiṃ paṭigītaṃ gāyissasī’’ti āha. ‘‘Āma, devā’’ti. ‘‘Tena hi gāyassū’’ti. ‘‘Deva, imasmiṃ ṭhāne na gāyāmi, nagare pana bheriṃ carāpetvā mahājanaṃ sannipātāpetha, mahājanamajjhe gāyissāmī’’ti. Rājā tathā kāretvā alaṅkatamaṇḍape pallaṅkamajjhe nisīditvā tassānurūpaṃ āsanaṃ dāpetvā ‘‘idāni tava gītaṃ gāyassū’’ti āha. ‘‘Deva, tumhe tāva gāyatha, athāhaṃ paṭigītaṃ gāyissāmī’’ti. Tato rājā paṭhamaṃ gāyanto gāthamāha –
听了谁的话，我便给一百金币；亲眼见到，便给首那卡一千金币。
‘他告诉我首那卡，那个一起玩泥沙的伙伴。’（So me soṇakamakkhāti, sahāyaṃ paṃsukīḷitaṃ'ti.）
显示巴利原文 ‘‘Kassa sutvā sataṃ dammi, sahassaṃ diṭṭha soṇakaṃ; So me soṇakamakkhāti, sahāyaṃ paṃsukīḷita’’nti.
这里，「听闻后」是指：有人听闻了亲友的住处后，前来告知我：‘你心爱的伙伴首那卡就住在某某地方’，对于这样禀告的人，我给予一百金币。「见到后」是指：有人亲眼见到后，前来告知我：‘我在某某地方见到了他’，对于这样禀告的人，我给予一千金币。显示巴利原文
Tattha sutvāti ‘‘asukaṭṭhāne nāma te piyasahāyo soṇako vasatī’’ti tassa vasanaṭṭhānaṃ sutvā ārocentassa kassa sataṃ dammi. Diṭṭhāti ‘‘asukaṭṭhāne nāma mayā diṭṭho’’ti disvā ārocentassa kassa sahassaṃ dammīti.
在说明国王先唱出那首感兴偈、再由五髻童子以歌回应的情形之后，导师——已证得正等正觉者——宣说了一首半偈颂：显示巴利原文
Evaṃ raññā paṭhamaṃ udānagāthāya gītāya pañcacūḷakadārakena paṭigītabhāvaṃ pakāsento satthā abhisambuddho hutvā dīyaḍḍhagāthā abhāsi –
于是，那位年轻的五髻童子说道：
“你一听说，就给我一百金币；亲眼见到首那卡，就给我一千金币；”
“我会向你指出首那卡，那个一起玩泥沙的伙伴。”（Ahaṃ te soṇakakkhissaṃ, sahāyaṃ paṃsukīḷitaṃ’nti.）
显示巴利原文 ‘‘Athabravī māṇavako, daharo pañcacūḷako; Mayhaṃ sutvā sataṃ dehi, sahassaṃ diṭṭha soṇakaṃ; Ahaṃ te soṇakakkhissaṃ, sahāyaṃ paṃsukīḷita’’nti.
这首偈颂的意思是：大王，您说“闻听后前来禀告者，我赏一百金币”——那一份请给我；您说“亲眼见后前来禀告者，我赏一千金币”——那一份也请给我。我现在就当面向您指出您亲爱的同伴：“这就是首那卡。”显示巴利原文
Tena vuttagāthāya pana ayamattho – mahārāja, yaṃ tvaṃ ‘‘sutvā ārocentassa sataṃ dammī’’ti vadasi, tampi mameva dehi, yaṃ ‘‘disvā ārocentassa sahassaṃ dammī’’ti vadasi, tampi mayhameva dehi, ahaṃ te piyasahāyaṃ idāneva paccakkhatova ‘‘ayaṃ soṇako’’ti ācikkhissanti.
此后，容易理解的正自觉者偈颂，应依巴利经文的理路来了知：显示巴利原文
Ito paraṃ suviññeyyā sambuddhagāthā pāḷinayeneva veditabbā –
‘‘Katamasmiṃ so janapade, raṭṭhesu nigamesu ca;
“你在哪里见到了首那卡？我问你，请告诉我那个地方。”（Kattha soṇakamaddakkhi, taṃ me akkhāhi pucchito.）显示巴利原文
Kattha soṇakamaddakkhi, taṃ me akkhāhi pucchito.
天神，正是在您的领土，在您的园林地；
那里有挺拔的大婆罗树，绽放着深蓝的光彩，令人心怡。
显示巴利原文 ‘‘Taveva deva vijite, tavevuyyānabhūmiyaṃ; Ujuvaṃsā mahāsālā, nīlobhāsā manoramā.
‘‘Tiṭṭhanti meghasamānā, rammā aññoññanissitā; Tesaṃ mūlamhi soṇako, jhāyatī anupādano; Upādānesu lokesu, ḍayhamānesu nibbuto.
于是，国王率领四支军队出发，
命人将道路修整平坦后，便向首那卡所在之处而去。
显示巴利原文 ‘‘Tato ca rājā pāyāsi, senāya caturaṅgiyā; Kārāpetvā samaṃ maggaṃ, agamā yena soṇako.
行至园林地，游于大林中；
他见首那迦端坐，在炽燃世间中已入寂灭。
显示巴利原文 ‘‘Uyyānabhūmiṃ gantvāna, vicaranto brahāvane; Āsīnaṃ soṇakaṃ dakkhi, ḍayhamānesu nibbuta’’nti.
「正直枝干」(ujuvaṃsā)，就是指正直的树干(ujukkhandhā)。「大娑罗树」(mahāsālā)，就是指大树(mahārukkhā)。「如云」(meghasamānā)，就是像蓝云一样(nīlameghasadisā)。「可爱」(rammā)，就是令人愉悦(ramaṇīyā)。「相互倚靠」(aññoññanissitā)，就是枝与枝、根与根相互纠缠而住立(sākhāhi sākhaṃ, mūlena mūlaṃ saṃsibbitvā ṭhitā)。「他们」(tesaṃ)，就是指那些在你园林中的这类娑罗树之下(tesaṃ evarūpānaṃ tava uyyānavane sālānaṃ heṭṭhā)。「禅修」(jhāyati)，就是借着所谓的相禅那和所缘禅那等禅那来禅修(lakkhaṇūpanijjhānaārammaṇūpanijjhānasaṅkhātehi jhānehi jhāyati)。「无取」(anupādano)，就是远离欲取等取(kāmupādānādivirahito)。「燃烧时」(ḍayhamānesu)，就是指在被十一种火燃烧的众生之中(ekādasahi aggīhi ḍayhamānesu sattesu)。「寂灭」(nibbuto)，就是熄灭了那些火，以清凉的心在禅修；在你的园林中，吉祥娑罗树脚下、石板上坐着的，这位你的朋友，如同金像般闪耀地等待着(tava uyyāne maṅgalasālarukkhamūle silāpaṭṭe nisinno esa te sahāyo kañcanapaṭimā viya sobhamāno paṭimānetīti)。「从那时起」(tato cāti)，比丘们，那时那位降伏怨敌的国王听了他的话后，心想‘我要见首那卡独觉佛’，便率领四支军队出发了(tato so arindamo rājā tassa vacanaṃ sutvāva ‘soṇakapaccekabuddhaṃ passissāmī’ti caturaṅginiyā senāya pāyāsi nikkhami)。「游走者」(vicaranto)，就是没有径直走(ujukameva agantvā)，在那片大树林中漫游(tasmiṃ mahante vanasaṇḍe vicaranto)，走到了他的附近，看到了坐在那里的他(tassa santikaṃ gantvā taṃ āsīnaṃ addakkhi)。显示巴利原文
Tattha ujuvaṃsāti ujukkhandhā. Mahāsālāti mahārukkhā. Meghasamānāti nīlameghasadisā. Rammāti ramaṇīyā. Aññoññanissitāti sākhāhi sākhaṃ, mūlena mūlaṃ saṃsibbitvā ṭhitā. Tesanti tesaṃ evarūpānaṃ tava uyyānavane sālānaṃ heṭṭhā. Jhāyatīti lakkhaṇūpanijjhānaārammaṇūpanijjhānasaṅkhātehi jhānehi jhāyati. Anupādanoti kāmupādānādivirahito. Ḍayhamānesūti ekādasahi aggīhi ḍayhamānesu sattesu. Nibbutoti te aggī nibbāpetvā sītalena hadayena jhāyamāno tava uyyāne maṅgalasālarukkhamūle silāpaṭṭe nisinno esa te sahāyo kañcanapaṭimā viya sobhamāno paṭimānetīti. Tato cāti, bhikkhave, tato so arindamo rājā tassa vacanaṃ sutvāva ‘‘soṇakapaccekabuddhaṃ passissāmī’’ti caturaṅginiyā senāya pāyāsi nikkhami. Vicarantoti ujukameva agantvā tasmiṃ mahante vanasaṇḍe vicaranto tassa santikaṃ gantvā taṃ āsīnaṃ addakkhi.
他未向对方行礼，便坐于一旁，由于自己耽著烦恼，视彼为“悲惨者”（kapaṇo），而说此偈：显示巴利原文
So taṃ avanditvā ekamantaṃ nisīditvā attano kilesābhiratattā taṃ ‘‘kapaṇo’’ti maññamāno imaṃ gāthamāha –
「这位比丘真是悲惨」（kapaṇo）、「秃头」（muṇḍo）、「披着僧伽梨衣」（saṅghāṭipāruto）；
「无母无父」（amātiko apitiko），「在树下禅修」（rukkhamūlasmi jhāyatī）。
显示巴利原文 ‘‘Kapaṇo vatayaṃ bhikkhu, muṇḍo saṅghāṭipāruto; Amātiko apitiko, rukkhamūlasmi jhāyatī’’ti.
此处的「禅修」（jhāyatī），是指他无母无父，沦落于悲惨境地而在那儿禅修。显示巴利原文
Tattha jhāyatīti nimmātiko nippitiko kāruññappatto jhāyati.
听了这番话，首那便说道：
“大王，一位以自身触证了法的人，并非悲惨者。”
显示巴利原文 ‘‘Imaṃ vākyaṃ nisāmetvā, soṇako etadabravi; Na rāja kapaṇo hoti, dhammaṃ kāyena phassayaṃ.
若人背弃正法，随行于非法，
彼王即陷悲苦，身为恶人，趣向罪恶。
显示巴利原文 ‘‘Yo ca dhammaṃ niraṃkatvā, adhammamanuvattati; Sa rāja kapaṇo hoti, pāpo pāpaparāyaṇo’’ti.
在此，「这」是指听闻了那位乐于烦恼、不喜出家之人对出家的批评后。「说道」：为了阐扬出家的功德，而说了这番话。「触证」：即正在触证，为了说明那位由圣道法在名身上触证的人，不称为悲惨者，故如此说。「摒弃」：即从有身中舍弃。「恶者，趣向罪恶」：自己因造作恶行，故为恶者；又成为其他造恶者的依托，故称为趣向罪恶者。显示巴利原文
Tattha imanti tassa kilesābhiratassa pabbajjaṃ arocentassa imaṃ pabbajjāgarahavacanaṃ sutvā. Etadabravīti pabbajjāya guṇaṃ pakāsento etaṃ abravi. Phassayanti phassayanto yena ariyamaggadhammo nāmakāyena phassito, so kapaṇo nāma na hotīti dassento evamāha. Niraṃkatvāti attabhāvato nīharitvā. Pāpo pāpaparāyaṇoti sayaṃ pāpānaṃ karaṇena pāpo, aññesampi karontānaṃ patiṭṭhābhāvena pāpaparāyaṇoti.
他如此责备了菩萨。菩萨则似乎不知道自己被责备，先报上自己的名姓，与他相互致意，并以偈颂说道：显示巴利原文
Evaṃ so bodhisattaṃ garahi. So attano garahitabhāvaṃ ajānanto viya hutvā nāmagottaṃ kathetvā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karonto gāthamāha –
我的名字是“降伏敌人”，众人都知道我是迦尸王；
尊贵的首那卡啊，您来到这里后，是否睡得安乐？
显示巴利原文 ‘‘Arindamoti me nāmaṃ, kāsirājāti maṃ vidū; Kacci bhoto sukhasseyyā, idha pattassa soṇakā’’ti.
在这里，「是否」是一个提问：我们自己倒没什么不舒服，不过请问您来到这里，居住在这座园林里，是否过着安乐的生活？显示巴利原文
Tattha kaccīti amhākaṃ tāva na kiñci aphāsukaṃ, bhoto pana kacci idha pattassa imasmiṃ uyyāne vasato sukhavihāroti pucchati.
于是，独觉佛对他说：“大王，不仅是在这里，即使在别处居住，我也无丝毫之苦。”说罢，便开始为他诵出《沙门吉祥偈》：显示巴利原文
Atha naṃ paccekabuddho, ‘‘mahārāja, na kevalaṃ idha, aññatrāpi vasantassa me asukhaṃ nāma natthī’’ti vatvā tassa samaṇabhadragāthāyo nāma ārabhi –
他们寻求他人已备好的食物，凭此维生，这些便是善持戒者。
显示巴利原文 ‘‘Sadāpi bhadramadhanassa, anāgārassa bhikkhuno; Na tesaṃ koṭṭhe openti, na kumbhiṃ na kaḷopiyaṃ; Paraniṭṭhitamesānā, tena yāpenti subbatā.
‘‘Dutiyampi bhadramadhanassa, anāgārassa bhikkhuno; Anavajjapiṇḍo bhottabbo, na ca kocūparodhati.
‘‘Tatiyampi bhadramadhanassa, anāgārassa bhikkhuno; Nibbuto piṇḍo bhottabbo, na ca kocūparodhati.
‘‘Catutthampi bhadramadhanassa, anāgārassa bhikkhuno; Muttassa raṭṭhe carato, saṅgo yassa na vijjati.
当城市被大火焚烧时，没有一件属于他的东西会被烧毁。
显示巴利原文 ‘‘Pañcamampi bhadramadhanassa, anāgārassa bhikkhuno; Nagaramhi ḍayhamānamhi, nāssa kiñci aḍayhatha.
第六：对于无家的比丘，这也是吉祥——
当国土遭受劫掠时，他没有任何东西失去。
显示巴利原文 ‘‘Chaṭṭhampi bhadramadhanassa, anāgārassa bhikkhuno; Raṭṭhe vilumpamānamhi, nāssa kiñci ahīratha.
“第七”：于无家的比丘，此亦为吉祥；
盗贼盘踞的道路，以及其他障碍者，
善持戒者手持钵与衣，平安而行。
显示巴利原文 ‘‘Sattamampi bhadramadhanassa, anāgārassa bhikkhuno; Corehi rakkhitaṃ maggaṃ, ye caññe paripanthikā; Pattacīvaramādāya, sotthiṃ gacchati subbato.
第八吉祥，也属于无财物、无家的比丘；
无论他走向何方，都无牵无挂地离去。
显示巴利原文 ‘‘Aṭṭhamampi bhadramadhanassa, anāgārassa bhikkhuno; Yaṃ yaṃ disaṃ pakkamati, anapekkhova gacchatī’’ti.
大王，此处“无家者”是指舍弃居家生活而达至无家状态的人，也就是无财物、一无所有的比丘，他们在一切时中皆为吉祥。大王，那些无财物的比丘，不会将钱财谷物囤积于仓库，也不藏入缸、筐之中。而那些善持禁戒者，则依他人所办、在别人家中煮好的食物，披上僧伽梨衣，执持钵盂，挨家挨户次第乞求、遍寻食物；得食之后，依九种厌逆想省察而受用，以此活命。显示巴利原文
Tattha anāgārassāti, mahārāja, gharāvāsaṃ pahāya anāgāriyabhāvaṃ pattassa adhanassa akiñcanassa bhikkhuno sabbakālaṃ bhadrameva. Na tesanti, mahārāja, tesaṃ adhanānaṃ bhikkhūnaṃ na koṭṭhāgāre dhanadhaññāni openti, na kumbhiyaṃ, na pacchiyaṃ, te pana subbatā paraniṭṭhitaṃ paresaṃ ghare pakkaṃ āhāraṃ saṅghāṭiṃ pārupitvā kapālamādāya gharapaṭipāṭiyā esānā pariyesantā tena tato laddhena piṇḍena taṃ āhāraṃ navannaṃ pāṭikulyānaṃ vasena paccavekkhitvā paribhuñjitvā jīvitavuttiṃ yāpenti.
“应食无过失之食团”：若通过行医等不正当的寻求方式，或依谄媚、奉承、占相、以利诱利等邪命手段获得四种资具，即使这些资具是如法所得的，但未加省察便受用，即名为有过失的食团。反之，若舍弃不正当的寻求，断除邪命，以如法、平等的方式获得资具，并依“如理省察之后，我受用袈裟”等所说而省察后再受用，则名为无过失的食团。凡是这样的无过失食团，就应当受用。而受用如此无过失食团的人，在资具方面不会有任何微小的烦恼生起，或令其逼恼。因此，对于无财物、出家的比丘而言，这也是第二种吉祥。显示巴利原文
Anavajjapiṇḍo bhottabboti vejjakammādikāya anesanāya vā kuhanā lapanā nemittikatā nippesikatā lābhena lābhaṃ nijigīsanatāti evarūpena micchājīvena vā uppāditā cattāro paccayā, dhammena uppāditāpi apaccavekkhitvā paribhuttā sāvajjapiṇḍo nāma. Anesanaṃ pana pahāya micchājīvaṃ vajjetvā dhammena samena uppāditā ‘‘paṭisaṅkhā yoniso cīvaraṃ paṭisevāmī’’ti vuttanayeneva paccavekkhitvā paribhuttā anavajjapiṇḍo nāma. Yena evarūpo anavajjapiṇḍo bhottabbo paribhuñjitabbo, yañca evarūpaṃ anavajjaṃ piṇḍaṃ bhuñjamānānaṃ paccaye nissāya koci appamattakopi kileso na uparodhati na pīḷeti, tassa dutiyampi bhadraṃ adhanassa anāgārassa bhikkhuno.
“寂灭者”：凡夫比丘如法所得的食物，经过省察而受用，他的食物也可称为寂灭之食团。但从究竟意义上说，唯有漏尽者的食团才真正称得上是寂灭之食团。为什么呢？因为有四种受用：盗取受用、负债受用、嗣传受用、主者受用。漏尽者是以主者受用的方式进食，他已超越渴爱的奴役，成为主人而受用，因此，对于这些资具，不会生起任何微小的烦恼。显示巴利原文
Nibbutoti puthujjanabhikkhuno dhammena uppannapiṇḍopi paccavekkhitvā paribhuñjiyamāno nibbutapiṇḍo nāma, ekantato pana khīṇāsavassa piṇḍova nibbutapiṇḍo nāma. Kiṃkāraṇā? So hi theyyaparibhogo, iṇaparibhogo , dāyajjaparibhogo, sāmiparibhogoti imesu catūsu paribhogesu sāmiparibhogavasena taṃ bhuñjati, taṇhādāsabyaṃ atīto sāmī hutvā paribhuñjati, na taṃ tappaccayā koci appamattakopi kileso uparodhati.
「解脱者游于国中」：对于那些于侍者家庭等无所黏著的人，他如同挣脱雨云遮蔽的明月，又如从罗睺口中脱出的无垢月轮，游行于村落、城镇等地时，内心对于色欲等诸染著，无一丝一毫的牵挂。有人与世俗家庭往来密切，同住共处，同喜同忧；有人则甚至对父母也无所牵挂，如同拘罗城聚落中住着的一位少年一般四处游历。对于这样的状态，即使是凡夫比丘，也是吉祥的。显示巴利原文
Muttassa raṭṭhe caratoti upaṭṭhākakulādīsu alaggamānasassa chinnavalāhakassa viya rāhumukhā pamuttassa vimalacandamaṇḍalassa viya ca yassa gāmanigamādīsu carantassa rāgasaṅgādīsu ekopi saṅgo natthi. Ekacco hi kulehi saṃsaṭṭho viharati sahasokī sahanandī, ekacco mātāpitūsupi alaggamānaso vicarati korunagaragāmavāsī daharo viya, evarūpassa puthujjanassapi bhadrameva .
「他没有任何东西」：若一位比丘拥有众多资具，他便担心“盗贼别偷走我的资具”，于是将多余的袈裟等物寄存在城内的侍者家中。当城里发生火灾，他听闻“某家起火了”，便忧恼愁苦。对于这样的人，便无吉祥可言。然而，大王，若比丘能如鸟儿一般生活，他的物品仅局限于身体所依附的那些，那么对这样的比丘而言，便没有任何东西会被烧毁。因此，这是他的第五吉祥。显示巴利原文
Nāssa kiñcīti yo hi bahuparikkhāro hoti, so ‘‘mā me corā parikkhāre hariṃsū’’ti atirekāni ca cīvarādīni antonagare upaṭṭhākakule nikkhipati, atha nagaramhi ḍayhamāne ‘‘asukakule nāma aggi uṭṭhito’’ti sutvā socati kilamati, evarūpassa bhadraṃ nāma natthi. Yo pana, mahārāja, sakuṇavattaṃ pūreti, kāyapaṭibaddhaparikkhārova hoti, tassa tādisassa na kiñci aḍayhatha, tenassa pañcamampi bhadrameva.
「遭遇掠夺时」：即正在被掠夺之时，此读法也正是此意。「没有什么被抢走」：正如群贼从山窟密林等处窜出，在国中劫掠之时，会把多资具之人存放于村内的物品抢走、搬走。同样，对于那位没有财物、资具仅限于身体所依附的比丘，他没有任何东西会被抢走。因此，这是他的第六吉祥。显示巴利原文
Vilumpamānamhīti viluppamānamhi, ayameva vā pāṭho. Ahīrathāti yathā pabbatagahanādīhi nikkhamitvā raṭṭhaṃ vilumpamānesu coresu bahuparikkhārassa antogāme ṭhapitaṃ vilumpati harati, tathā yassa adhanassa kāyapaṭibaddhaparikkhārassa na kiñci ahīratha tassa chaṭṭhampi bhadrameva.
「及其他障碍」：指在各处为征收关税而设立的关卡，并且有守卫看守。「钵与衣」：指对盗贼没有价值、对税吏无法课税之物，即陶钵、经过缝补加固的粪扫衣等不值钱物品，以及腰带、滤水囊、针、剃刀、钵袋等——总之，将八种随身物品全部系于身上，如此行走于路上便不会被任何人骚扰，得以安稳而行。「善持行者」：若见到可爱的袈裟等，盗贼便会抢夺，税吏也会翻查钵袋，心想“这人手里究竟有什么？”然而善持行者生活简朴轻便，即使就在他们眼前，也能平安离去，因此这是他获得的第七种吉祥。显示巴利原文
Ye caññe paripanthikāti ye ca aññepi tesu tesu ṭhānesu suṅkagahaṇatthāya ṭhapitā paripanthikā, tehi ca rakkhitaṃ. Pattacīvaranti corānaṃ anupakāraṃ suṅkikānaṃ asuṅkārahaṃ mattikāpattañceva katadaḷhīkammaparibhaṇḍaṃ paṃsukūlacīvarañca appagghāni kāyabandhanaparissāvanasūcivāsipattatthavikāni cāti sabbepi aṭṭha parikkhāre kāyapaṭibaddhe katvā maggappaṭipanno kenaci aviheṭhiyamāno sotthiṃ gacchati. Subbatoti lobhanīyāni hi cīvarādīni disvā corā haranti, suṅkikāpi ‘‘kiṃ nu kho etassa hatthe’’ti pattatthavikādīni sodhenti, subbato pana sallahukavutti tesaṃ passantānaññeva sotthiṃ gacchati, tenassa sattamampi bhadrameva.
「无牵挂而行」：因为没有多余的资具留在住处或系着于身，所以即使转身离去，也不会回望原来的住处。想去哪个方向，就这么无牵无挂地走去，如同从阿奴罗陀城出离、在塔园出家的两位善男子中较年长的那一位。显示巴利原文
Anapekkhova gacchatīti kāyapaṭibaddhato atirekassa vihāre paṭisāmitassa kassaci parikkhārassa abhāvā vasanaṭṭhānaṃ nivattitvāpi na oloketi. Yaṃ yaṃ disaṃ gantukāmo hoti, taṃ taṃ gacchantto anapekkhova gacchati anurādhapurā nikkhamitvā thūpārāme pabbajitānaṃ dvinnaṃ kulaputtānaṃ vuḍḍhataro viya.
如此，苏那迦独觉佛讲述了八种沙门善行。其实他还能讲述更多——百种、千种乃至无量的沙门善行。然而，国王耽著欲乐，打断了他的话，表明自己心向欲乐，说道：“我无需沙门善行。”显示巴利原文
Iti soṇakapaccekabuddho aṭṭha samaṇabhadrakāni kathesi. Tato uttariṃ pana satampi sahassampi aparimāṇāni samaṇabhadrakāni esa kathetuṃ samatthoyeva. Rājā pana kāmābhiratattā tassa kathaṃ pacchinditvā ‘‘mayhaṃ samaṇabhadrakehi attho natthī’’ti attano kāmādhimuttataṃ pakāsento āha –
你赞叹的沙门善行确实很多，比丘；
而我却贪着于种种欲乐，苏那迦，我该怎么办呢？
显示巴利原文 ‘‘Bahūni samaṇabhadrāni, ye tvaṃ bhikkhu pasaṃsasi; Ahañca giddho kāmesu, kathaṃ kāhāmi soṇaka.
人间的欲乐为我所喜爱，天界的欲乐亦为我所喜爱；
那么，我们以何种方式，才能获得这两界的欲乐呢？
显示巴利原文 ‘‘Piyā me mānusā kāmā, atho dibyāpi me piyā; Atha kena nu vaṇṇena, ubho loke labhāmase’’ti.
此中，“vaṇṇena”（方式）即指原因、手段。显示巴利原文
Tattha vaṇṇenāti kāraṇena.
于是，独觉佛对他说道：显示巴利原文
Atha naṃ paccekabuddho āha –
那些贪着欲乐、迷恋欲乐、深着于欲乐的人，
造作恶业后，即投生到悲惨的恶趣中。
显示巴利原文 ‘‘Kāme giddhā kāmaratā, kāmesu adhimuccitā; Narā pāpāni katvāna, upapajjanti duggatiṃ.
那些已舍离欲乐、出离一切且无所畏惧者；
证得心一境性者，不堕恶趣。
显示巴利原文 ‘‘Ye ca kāme pahantvāna, nikkhantā akutobhayā; Ekodibhāvādhigatā, na te gacchanti duggatiṃ.
‘‘Upamaṃ te karissāmi, taṃ suṇohi arindama; Upamāya midhekacce, atthaṃ jānanti paṇḍitā.
看见恒河中一具漂向大海的尸体，
一只愚痴无智的乌鸦这样想：
显示巴利原文 ‘‘Gaṅgāya kuṇapaṃ disvā, vuyhamānaṃ mahaṇṇave; Vāyaso samacintesi, appapañño acetaso.
既得此车乘，又有如此丰足的食物；
于彼处日夜沉浸，心便耽著其中。
显示巴利原文 ‘‘Yānañca vatidaṃ laddhaṃ, bhakkho cāyaṃ anappako; Tattha rattiṃ tattha divā, tattheva nirato mano.
食着象肉，饮着恒河水；
于此林间塔庙游观，此鸟便不离开此处。
显示巴利原文 ‘‘Khādaṃ nāgassa maṃsāni, pivaṃ bhāgīrathodakaṃ; Sampassaṃ vanacetyāni, na palettha vihaṅgamo.
恒河水流滔滔而下，它却放逸沉溺于那具尸体；
随即被卷入大海，那飞鸟亦无法抵至的所在。
显示巴利原文 ‘‘Tañca otaraṇī gaṅgā, pamattaṃ kuṇape rataṃ; Samuddaṃ ajjhagāhāsi, agatī yattha pakkhinaṃ.
那只鸟食物耗尽，从水面飞起；
不见后方，不见前方，不见上方，亦不见南方。
显示巴利原文 ‘‘So ca bhakkhaparikkhīṇo, udapatvā vihaṅgamo; Na pacchato na purato, nuttaraṃ nopi dakkhiṇaṃ.
它未能寻得岛屿，那连飞鸟也无法抵达之处；
它就在那里力竭而倒，犹如一个虚弱无力的人。
显示巴利原文 ‘‘Dīpaṃ so najjhagāgañchi, agatī yattha pakkhinaṃ; So ca tattheva pāpattha, yathā dubbalako tathā.
那些海里的鱼——鳄鱼、摩伽罗鱼、鲨鱼，
强行吞食了那只挣扎着、翅膀折断的鸟。
显示巴利原文 ‘‘Tañca sāmuddikā macchā, kumbhīlā makarā susū; Pasayhakārā khādiṃsu, phandamānaṃ vipakkhakaṃ.
大王，你与其他耽着欲乐者也是如此；
若你们贪着而不舍离，在智者看来，你们的智慧便与乌鸦无异。
显示巴利原文 ‘‘Evameva tuvaṃ rāja, ye caññe kāmabhogino; Giddhā ce na vamissanti, kākapaññāva te vidū.
‘‘Esā te upamā rāja, atthasandassanī katā; Tvañca paññāyase tena, yadi kāhasi vā na vā’’ti.
此处，「罪恶」（pāpānī）的意思是：大王，你贪著欲乐，而人们依止欲乐，造下身恶行等种种罪恶，他们即使在梦中也得不到天界与人间的欲乐，由此投生恶趣——这就是它的含义。
「舍弃」（pahantvānā），意为如弃唾沫般断除。
「于任何处无所畏惧」（akutobhayā），指从贪染等一切方面不再有未来的怖畏。
「证得心一境性」（ekodibhāvādhigatā），即证得心一境性，也就是达到了独一的住处。像这样的出家者，不会堕入恶趣。显示巴利原文
Tattha pāpānīti, mahārāja, tvaṃ kāmagiddho, narā ca kāme nissāya kāyaduccaritādīni pāpāni katvā yattha supinantepi dibbā ca mānusikā ca kāmā na labbhanti, taṃ duggatiṃ upapajjantīti attho. Pahantvānāti kheḷapiṇḍaṃ viya pahāya. Akutobhayāti rāgādīsu kutoci anāgatabhayā. Ekodibhāvādhigatāti ekodibhāvaṃ ekavihārikataṃ adhigatā. Na teti te evarūpā pabbajitā duggatiṃ na gacchanti.
“为你作譬喻”的意思是：大王，对于渴望天界与人间欲乐的你，恰如一只执着于象尸的乌鸦，我将为你作一个譬喻，你且谛听，这便是它的含义。“尸体”指大象的尸身。“大海”指深邃广阔的水域。据说，一头大象在恒河边行走，落入恒河，无法游出，便死在那里，被恒河冲走，这里正是就此事而言。“乌鸦”指在空中飞行的乌鸦。“车乘及其食物”：它这样想后便停在那里，心想：“我得到了这辆象车，停在上面可以安乐过活，对我来说这也是丰富的食物，现在我不该去别处。”于是它作出了这样的决定。“在那里日夜”：在那里日夜，心只对它感到喜悦。“不飞去”：指不飞起离去。显示巴利原文
Upamaṃ teti, mahārāja, dibbamānusake kāme patthentassa hatthikuṇape paṭibaddhakākasadisassa tava ekaṃ upamaṃ karissāmi, taṃ suṇohīti attho. Kuṇapanti hatthikaḷevaraṃ. Mahaṇṇaveti gambhīraputhule udake . Eko kira mahāvāraṇo gaṅgātīre caranto gaṅgāyaṃ patitvā uttarituṃ asakkento tattheva mato gaṅgāya vuyhi, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Vāyasoti ākāsena gacchanto eko kāko. Yānañca vatidanti so evaṃ cintetvā tattha nilīyitvā ‘‘idaṃ mayā hatthiyānaṃ laddhaṃ, ettha nilīno sukhaṃ carissāmi, ayameva ca me anappako bhakkho bhavissati, idāni mayā aññattha gantuṃ na vaṭṭatī’’ti sanniṭṭhānamakāsi. Tattha rattinti tattha rattiñca divā ca tattheva mano abhirato ahosi. Na paletthāti na uppatitvā pakkāmi.
“流向”：指朝向大海流去。也有读作“ohāriṇī”的，意为朝大海冲去。“那里是鸟儿无法到达的地方”：这是指大海中央。“食物已尽”：指食物耗尽。“飞起后”：当皮肉耗尽，骨架被波浪冲散，沉入水中。那时乌鸦无法在水中立足，便飞了起来，这就是“这样飞起后”的含义。“那里是鸟儿无法到达的地方”：大海中央，鸟类无处可去。它这样飞起后，飞向西方，找不到立足之处，又飞向东方，再飞向北方，又飞向南方，如此遍行四方，也未能找到自己可以立足之处，也就是说，没有到达任何地方。这是含义。另一种理解是：乌鸦这样飞起后，依次飞往西方等各方，却没有看见任何岛屿，应当这样理解此处的含义。“力竭倒下”：指掉落下来。“如同虚弱无力者”：就像虚弱无力的东西掉落那样，就这样跌落下来。“苏苏鱼”：指名为苏苏的凶猛鱼。“强行”：指不经对方同意，以强力而行。“翅膀折断”：指翅膀损坏。显示巴利原文
Otaraṇīti samuddābhimukhī otaramānā. ‘‘Ohāriṇī’’tipi pāṭho, sā samuddābhimukhī avahāriṇīti attho. Agatī yatthāti samuddamajjhaṃ sandhāyāha. Bhakkhaparikkhīṇoti parikkhīṇabhakkho. Udapatvāti khīṇe camme ca maṃse ca aṭṭhisaṅghāto ūmivegena bhinno udake nimujji. Atha so kāko udake patiṭṭhātuṃ asakkonto uppati, evaṃ uppatitvāti attho. Agatī yattha pakkhinanti yasmiṃ samuddamajjhe pakkhīnaṃ agati, tattha so evaṃ uppatito pacchimaṃ disaṃ gantvā tattha patiṭṭhaṃ alabhitvā puratthimaṃ, tato uttaraṃ, tato dakkhiṇanti catassopi disā gantvā attano patiṭṭhānaṃ na ajjhagā nāgañchīti attho. Atha vā vāyaso evaṃ uppatitvā pacchimādīsu ekekaṃ disaṃ āgañchi, dīpaṃ pana najjhāgamāti evamettha attho daṭṭhabbo. Pāpatthāti papatito. Yathā dubbalakoti yathā dubbalako pateyya, tatheva patito. Susūti susunāmakā caṇḍamacchā. Pasayhakārāti anicchamānakaṃyeva balakkārena. Vipakkhakanti viddhastapakkhakaṃ.
“如果贪着而不肯舍弃”：如果贪着欲乐而不肯舍弃、不肯抛弃。“如同乌鸦之智的你们”：你们有着与乌鸦同等的智慧，诸佛等智者皆了知此事，此处即为‘知道’之义。“阐明义理”：指开显义理。“你也会被知晓”：你会被人们知晓。意思是：大王，我出于利益你之心而为你说法，你若肯做，便会投生天界；若不这样做，便会沉溺在欲泥之中，命终时投生地狱。就这样，你会由于那个原因或没有原因，在天界或地狱中被知晓。而我，已脱离一切存有，不再结生。显示巴利原文
Giddhā ce na vamissantīti yadi giddhā hutvā kāme na vamissanti, na chaḍḍessanti. Kākapaññāva teti kākassa samānapaññā iti te buddhādayo paṇḍitā vidū vidanti, jānantīti attho. Atthasandassanīti atthappakāsikā. Tvañca paññāyaseti tvañca paññāyissasi. Idaṃ vuttaṃ hoti – mahārāja, mayā hitakāmena tava ovādo dinno, taṃ pana tvaṃ yadi kāhasi, devaloke nibbattissasi, yadi na kāhasi, kāmapaṅke nimuggo jīvitapariyosāne niraye nibbattissasīti evaṃ tvameva tena kāraṇena vā akāraṇena vā sagge vā niraye vā paññāyissasi. Ahaṃ pana sabbabhavehi mutto appaṭisandhikoti.
然而，那位独觉佛在给予这个教诫时，示现了一条河、被河冲走的象尸，以及啄食尸体的乌鸦；还示现了它吃完尸体后饮水的时分、望见可爱树林的时分、尸体随河流冲入大海的时分，以及乌鸦在大海中央，于象尸上无处立足而遭受毁坏的时分。其中，那条河应视作无始的轮回；被河冲走的象尸，视作轮回中的五种欲乐；乌鸦，视作愚痴的凡夫；乌鸦吃完尸体饮水的时分，视作凡夫受用欲乐后心生喜悦的时分；乌鸦贪着尸体时望见可爱树林，视作凡夫贪著欲乐时，由听闻而见到三十八所缘；当尸体进入大海，乌鸦无处立足而毁坏，视作愚痴的凡夫耽著欲乐、专行恶业，无法在善法上立足，而于地狱中遭受大毁灭。显示巴利原文
Imaṃ pana ovādaṃ dentena paccekabuddhena nadī dassitā, tāya vuyhamānaṃ hatthikuṇapaṃ dassitaṃ, kuṇapakhādako kāko dassito, tassa kuṇapaṃ khāditvā pānīyapivanakālo dassito, ramaṇīyavanasaṇḍadassanakālo dassito, kuṇapassa nadiyā vuyhamānassa samuddapaveso dassito, samuddamajjhe kākassa hatthikuṇape patiṭṭhaṃ alabhitvā vināsaṃ pattakālo dassito. Tattha nadī viya anamataggo saṃsāro daṭṭhabbo, nadiyā vuyhamānaṃ hatthikuṇapaṃ viya saṃsāre pañca kāmaguṇā, kāko viya bālaputhujjano, kākassa kuṇapaṃ khāditvā pānīyapivanakālo viya puthujjanassa kāmaguṇe paribhuñjitvā somanassikakālo, kākassa kuṇape laggasseva ramaṇīyavanasaṇḍadassanaṃ viya puthujjanassa kāmaguṇesu laggasseva savanavasena aṭṭhatiṃsārammaṇadassanaṃ, kuṇape samuddaṃ paviṭṭhe kākassa patiṭṭhaṃ labhituṃ asakkontassa vināsaṃ pattakālo viya bālaputhujjanassa kāmaguṇagiddhassa pāpaparāyaṇassa kusaladhamme patiṭṭhaṃ labhituṃ asakkontassa mahāniraye mahāvināsapatti daṭṭhabbāti.
他如此以譬喻给予教导后，为使此教诫坚固确立，便说出一首偈颂：显示巴利原文
Evamassa so imāya upamāya ovādaṃ datvā idāni tameva ovādaṃ thiraṃ katvā patiṭṭhapetuṃ gāthamāha –
悲悯者会说一句或两句；
不应再说更多，如同仆人在主人面前。”
显示巴利原文 ‘‘Ekavācampi dvivācaṃ, bhaṇeyya anukampako; Tatuttariṃ na bhāseyya, dāsovayyassa santike’’ti.
所谓“不应再说更多”（tatuttariṃ na bhāseyya）意为：若对方不听取话语，仍继续多言，便如同仆人在主人面前。因为奴隶无论主人听或不听，都会说个不停。因此世尊说：“不应再说更多”。'显示巴利原文
Tattha na bhāseyyāti vacanaṃ aggaṇhantassa hi tato uttariṃ bhāsamāno sāmikassa santike dāso viya hoti. Dāso hi sāmike kathaṃ gaṇhantepi aggaṇhantepi kathetiyeva. Tena vuttaṃ ‘‘tatuttariṃ na bhāseyyā’’ti.
如此说后，智慧无量的首那迦离去；
于空中、于虚空里，教导了刹帝利之后。”
显示巴利原文 ‘‘Idaṃ vatvāna pakkāmi, soṇako amitabuddhimā; Vehāse antalikkhasmiṃ, anusāsitvāna khattiya’’nti. –
这是正自觉偈颂。显示巴利原文
Ayaṃ abhisambuddhagāthā.
这里“这样说后”（idaṃ vatvāna）等：比丘们，那位独觉佛因具有无量的出世间智慧，故称“无量智慧者”。他说完这番话后，便以神通腾空而起，教诫说：“你若出家，那在于你自己；若不出家，也在于你自己。我已将教诫付嘱于你，你当不放逸。”如此教导了刹帝利之后，便离去了。显示巴利原文
Tattha idaṃ vatvānāti, bhikkhave, so paccekabuddho amitāya lokuttarabuddhiyā amitabuddhimā idaṃ vatvā iddhiyā uppatitvā ‘‘sace pabbajissasi, taveva, no ce pabbajissasi, taveva, dinno te mayā ovādo, appamatto hohī’’ti evaṃ anusāsitvāna khattiyaṃ pakkāmi.
菩萨亦站在原地，凝望着那位独觉佛在空中远去，直至不见其踪影。待他从视线中消失后，菩萨生起悚惧感，心想：“这位婆罗门出身低贱，却于我这生于纯净刹帝利种姓者顶上，将足尘洒落，腾空而去。我亦当于今日离家出家！”于是，他交还王位，一心渴望出家，便说了如下两首偈颂——显示巴利原文
Bodhisattopi taṃ ākāsena gacchantaṃ yāva dassanapathā olokento ṭhatvā tasmiṃ cakkhupathe atikkante saṃvegaṃ paṭilabhitvā cintesi – ‘‘ayaṃ brāhmaṇo hīnajacco samāno asambhinne khattiyavaṃse jātassa mama matthake attano pādarajaṃ okiranto ākāsaṃ uppatitvā gato, mayāpi ajjeva nikkhamitvā pabbajituṃ vaṭṭatī’’ti. So rajjaṃ niyyādetvā pabbajitukāmo gāthādvayamāha –
“谁是这些‘王臣’？”其中，‘王臣’是指那些通过为堪当王位者灌顶而拥立国王的人。他们不过是些首陀罗，以及其他“达到了有身”的人，也就是其他那些获得了有身、专讲口彩讨好之辈。显示巴利原文
‘‘Ko nume rājakattāro, suddā veyyattamāgatā;
我将把王位交付出去，我并不是贪恋王位的人，不是因王位而有所求的人。
显示巴利原文 Rajjaṃ niyyādayissāmi, nāhaṃ rajjena matthiko.
「今日我当出家，谁又能知明日之死？」意思是：死亡会于今日到来，还是于明日到来，无人能够确知。
我切莫像那只愚笨的乌鸦，痴迷地耽著于欲乐，成为诸欲的奴隶。
显示巴利原文 ‘‘Ajjeva pabbajissāmi, ko jaññā maraṇaṃ suve; Māhaṃ kākova dummedho, kāmānaṃ vasamanvaga’’nti.
此处，“ko nu me”意为“这些在何处”。“Rājakattāro”指那些为具备国王相者灌顶、立其为王的人。“Suddā veyyattamāgatā”指首陀罗以及其他变得聪敏、口唱吉祥的人。“Rajjena matthiko”指为求王位者。“Ko jaññā maraṇaṃ suve”意为：谁能知道死是今日还是明日呢。显示巴利原文
Tattha ko numeti kuhiṃ nu ime. Rājakattāroti ye rājārahaṃ abhisiñcitvā rājānaṃ karonti. Suddā veyyattamāgatāti suddā ca ye ca aññe byattabhāvaṃ āgatā mukhamaṅgalikā. Rajjena matthikoti rajjena atthiko. Ko jaññā maraṇaṃ suveti maraṇaṃ ajja vā suve vāti idaṃ ko jānituṃ samattho.
大臣们听了国王如此交出王位后，说道：显示巴利原文
Evaṃ rajjaṃ niyyādentassa sutvā amaccā āhaṃsu –
你有一位年幼的王子，名为长生，他将令国运昌隆；
请为他行灌顶之礼，立其为王，他将成为我们的国主。
显示巴利原文 ‘‘Atthi te daharo putto, dīghāvu raṭṭhavaḍḍhano; Taṃ rajje abhisiñcassu, so no rājā bhavissatī’’ti.
自此以下，即以国王所说之偈为首，而与感兴语相关的偈颂，当依经文次第如实知解——显示巴利原文
Tato paraṃ raññā vuttagāthamādiṃ katvā udānasambandhagāthā pāḷinayeneva veditabbā –
速将童子带来，乃‘长生’——增长国运者；
我将为他灌顶，立为国王，他将是你们的统治者。
显示巴利原文 ‘‘Khippaṃ kumāramānetha, dīghāvuṃ raṭṭhavaḍḍhanaṃ; Taṃ rajje abhisiñcissaṃ, so vo rājā bhavissati.
于是他们带来了那个男孩——长生童子，能让国家繁荣的人；
国王见到这可爱的独子，便对他说道：
显示巴利原文 ‘‘Tato kumāramānesuṃ, dīghāvuṃ raṭṭhavaḍḍhanaṃ; Taṃ disvā ālapī rājā, ekaputtaṃ manoramaṃ.
这六万个村落，一切圆满具足……
我的儿子，请你前去治理，我将王位传授于你。
显示巴利原文 ‘‘Saṭṭhi gāmasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso; Te putta paṭipajjasu, rajjaṃ niyyādayāmi te.
‘‘Ajjeva pabbajissāmi, ko jaññā maraṇaṃ suve; Māhaṃ kāko va dummedho, kāmānaṃ vasamanvagaṃ.
六万头大象，种种庄严以为严饰；
它们身系黄金腰带，披覆金色披风。
显示巴利原文 ‘‘Saṭṭhi nāgasahassāni, sabbālaṅkārabhūsitā; Suvaṇṇakacchā mātaṅgā, hemakappanavāsasā.
村长们手持长矛与象钩，乘于象背之上；
我儿，你当继此王政，我今交付王国于你。
显示巴利原文 ‘‘Ārūḷhā gāmaṇīyebhi, tomaraṅkusapāṇibhi; Te putta paṭipajjassu, rajjaṃ niyyādayāmi te.
‘‘Ajjeva pabbajissāmi, ko jaññā maraṇaṃ suve; Māhaṃ kākova dummedho, kāmānaṃ vasamanvagaṃ.
六万匹马，皆以种种饰品庄严；
这些马犹如天生良种的信度良驹，奔驰迅疾。
显示巴利原文 ‘‘Saṭṭhi assasahassāni, sabbālaṅkārabhūsitā; Ājānīyāva jātiyā, sindhavā sīghavāhino.
登上由村长们驾驭的、佩弓带箭的战车；
儿子，你应当前去治理，我将王位托付给你。
显示巴利原文 ‘‘Ārūḷhā gāmaṇīyebhi, illiyācāpadhāribhi; Te putta paṭipajjassu, rajjaṃ niyyādayāmi te.
‘‘Ajjeva pabbajissāmi, ko jaññā maraṇaṃ suve; Māhaṃ kākova dummedho, kāmānaṃ vasamanvagaṃ.
六万辆战车，装备齐全，高扬的旗帜迎风招展；
又有豹皮与虎皮制成的座垫，以一切庄严饰品华丽地装饰。
显示巴利原文 ‘‘Saṭṭhi rathasahassāni, sannaddhā ussitaddhajā; Dīpā athopi veyyagghā, sabbālaṅkārabhūsitā.
他们——手持弓箭、身披铠甲的人们，乘着村长的车驾；
我的儿子，你去治理吧，我把王位交付给你。
显示巴利原文 ‘‘Ārūḷhā gāmaṇīyebhi, cāpahatthehi vammibhi; Te putta paṭipajjassu, rajjaṃ niyyādayāmi te.
‘‘Ajjeva pabbajissāmi, ko jaññā maraṇaṃ suve; Māhaṃ kākova dummedho, kāmānaṃ vasamanvagaṃ.
六万头赤色母牛，雄牛牛王为伴；
孩子，你继承了它们吧，王位我也传给你。
显示巴利原文 ‘‘Saṭṭhi dhenusahassāni, rohaññā puṅgavūsabhā; Tā putta paṭipajjassu, rajjaṃ niyyādayāmi te.
‘‘Ajjeva pabbajissāmi, ko jaññā maraṇaṃ suve; Māhaṃ kākova dummedho, kāmānaṃ vasamanvagaṃ.
一万六千名女子，佩戴着种种庄严饰品；
她们身着各色彩衣，佩戴着宝石耳环；
孩子，你迎娶她们吧，我把王位传授与你。
显示巴利原文 ‘‘Soḷasitthisahassāni, sabbālaṅkārabhūsitā; Vicitravatthābharaṇā, āmuttamaṇikuṇḍalā; Tā putta paṭipajjassu, rajjaṃ niyyādayāmi te.
‘‘Ajjeva pabbajissāmi, ko jaññā maraṇaṃ suve; Māhaṃ kākova dummedho, kāmānaṃ vasamanvagaṃ.
‘‘Daharasseva me tāta, mātā matāti me sutaṃ; Tayā vinā ahaṃ tāta, jīvitumpi na ussahe.
‘‘Yathā āraññakaṃ nāgaṃ, poto anveti pacchato; Jessantaṃ giriduggesu, samesu visamesu ca.
我便这样持钵，紧随您身后而行；
我将易于奉养，不会成为您的负担。
显示巴利原文 ‘‘Evaṃ taṃ anugacchāmi, pattamādāya pacchato; Subharo te bhavissāmi, na te hessāmi dubbharo.
犹如出海商船，载着求财商人；
在那里，交易会把他们攫获，商人便会遭遇灾难。
显示巴利原文 ‘‘Yathā sāmuddikaṃ nāvaṃ, vāṇijānaṃ dhanesinaṃ; Vohāro tattha gaṇheyya, vāṇijā byasanī siyā.
同样地，这个儿子是个不祥之子，是我的障碍；
把这个少年带到那增长欢娱的宫殿去吧。
显示巴利原文 ‘‘Evamevāyaṃ puttakali, antarāyakaro mama; Imaṃ kumāraṃ pāpetha, pāsādaṃ rativaḍḍhanaṃ.
‘‘Tattha kambusahatthāyo, yathā sakkaṃva accharā; Tā naṃ tattha ramessanti, tāhi ceso ramissati.
‘‘Tato kumāraṃ pāpesuṃ, pāsādaṃ rativaḍḍhanaṃ; Taṃ disvā avacuṃ kaññā, dīghāvuṃ raṭṭhavaḍḍhanaṃ.
‘‘Devatānusi gandhabbo, adu sakko purindado; Ko vā tvaṃ kassa vā putto, kathaṃ jānemu taṃ mayaṃ.
我非天，亦非乾闼婆，更非帝释天——城堡征服者；
我是迦尸王之子，名为长寿，能令国土增广。
显示巴利原文 ‘‘Namhi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado; Kāsirañño ahaṃ putto, dīghāvu raṭṭhavaḍḍhano; Mamaṃ bharatha bhaddaṃ vo, ahaṃ bhattā bhavāmi vo.
在那里，姑娘们对这位长寿、能令国土增广的王子这样说：
国王抵达了何处？他又从此处往何处去了？
显示巴利原文 ‘‘Taṃ tattha avacuṃ kaññā, dīghāvuṃ raṭṭhavaḍḍhanaṃ; Kuhiṃ rājā anuppatto, ito rājā kuhiṃ gato.
王已越过泥沼，安立于干地；
已踏上无荆棘、无丛林的大道。
显示巴利原文 ‘‘Paṅkaṃ rājā atikkanto, thale rājā patiṭṭhito; Akaṇḍakaṃ agahanaṃ, paṭipanno mahāpathaṃ.
‘‘Ahañca paṭipannosmi, maggaṃ duggatigāminaṃ; Sakaṇṭakaṃ sagahanaṃ, yena gacchanti duggatiṃ.
大王，欢迎您，犹如狮子回到山窟；
请统治我们，大王，您是我们一切的主宰者。
显示巴利原文 ‘‘Tassa te svāgataṃ rāja, sīhasseva giribbajaṃ; Anusāsa mahārāja, tvaṃ no sabbāsamissaro’’ti.
其中，“快”意为：因此，你们快快把他带来。“呼唤”即：说出“六十个村庄”等话语来呼喊。“一切庄严装饰”：那些象全以头饰等种种庄严饰物所装饰。“金鞍覆身者”：指身体被镶嵌黄金的鞍具所覆盖。“由向导率领”：就象而言，指由驯象师带领。“良骏”：即能辨别该做与不该做之事者。“以种姓而言”：指属于信度种姓，出生在信度国、信度河岸边。“由向导率领”：就马而言，指由驯马师带领。“持短矛与弓者”：即手持短矛和弓这两种武器的人。“豹皮与虎皮”：以豹皮和虎皮为衣饰。“由向导率领”：就车而言，指由车兵带领。“披甲者”：身穿铠甲的人。“红马”：红色毛色的马。“牛王雄牛”：指具有称为“牛王”的最胜雄牛。显示巴利原文
Tattha khippanti tena hi naṃ sīghaṃ ānetha. Ālapīti ‘‘saṭṭhi gāmasahassānī’’tiādīni vadanto ālapi. Sabbālaṅkārabhūsitāti te nāgā sabbehi sīsūpagādīhi alaṅkārehi bhūsitā. Hemakappanavāsasāti suvaṇṇakhacitena kappanena paṭicchannasarīrā. Gāmaṇīyebhīti hatthācariyehi. Ājānīyāvāti kāraṇākāraṇavijānanakā va. Jātiyāti sindhavajātiyā sindhuraṭṭhe sindhunadītīre jātā. Gāmaṇīyebhīti assācariyehi. Illiyā cāpadhāribhīti illiyāvudhañca cāpāvudhañca dhārentehi. Dīpā athopi veyyagghāti dīpicammabyagghacammaparivārā. Gāmaṇīyebhīti rathikehi. Vammibhīti sannaddhavammehi. Rohaññāti rattavaṇṇā. Puṅgavūsabhāti usabhasaṅkhātena jeṭṭhakapuṅgavena samannāgatā.
“当我年少时，父亲啊”：这时王子说道，“父亲啊，听说在我尚年少时母亲便去世了，离开您，我无法活下去。”“幼儿”指幼象。“游走”即四处行走。“海中者”指在大海中航行。“求财者”指那些寻求财富的人们。“险难”指种种险难，即往下拖拽的恶鱼、水鬼或漩涡。“在那里”指在那片海中。“商人将遇灾祸”意为商人会遭遇灾难。也有读作“siyyuṃ”的。“不祥之子”指不好的儿子，带来厄运的儿子。王子再不敢说什么了。于是国王命令大臣，说出“这个”等话。其中，“手戴金镯者”：“金”指黄金，意思是手被金饰所庄严。“随意”指随他们所愿而行。显示巴利原文
Daharasseva me, tātāti atha naṃ kumāro, tāta, mama daharasseva sato mātā matā iti mayā sutaṃ, sohaṃ tayā vinā jīvituṃ na sakkhissāmīti āha. Pototi taruṇapotako. Jessantanti vicarantaṃ. Sāmuddikanti samudde vicarantaṃ. Dhanesinanti dhanaṃ pariyesantānaṃ. Vohāroti vicitravohāro heṭṭhākaḍḍhanako vāḷamaccho vā udakarakkhaso vā āvaṭṭo vā. Tatthāti tasmiṃ samudde. Vāṇijā byasanī siyāti atha te vāṇijā byasanappattā bhaveyyuṃ. ‘‘Siyyunti’’pi pāṭho . Puttakalīti puttalāmako puttakāḷakaṇṇī. Kumāro puna kiñci vattuṃ na visahi. Atha rājā amacce āṇāpento ‘‘ima’’ntiādimāha. Tattha kambusahatthāyoti kambusaṃ vuccati suvaṇṇaṃ, suvaṇṇābharaṇabhūsitahatthāyoti attho. Yathāti yathā icchanti, tathā karonti.
菩萨这样说后，就在那里为他灌顶，然后将他送回城中。自己却独自走出园林，进入雪山，在怡人之处搭起叶屋，出家为仙人，以林中的根与野果维持生活。大众引导王子进入波罗奈城。王子右绕城市后，登上宫殿。导师为说明此义，说出“于是”等话。“少女们看到后说”：她们看到王子以大随从和祥瑞庄严的身份到来，那些舞女不知道他是谁，便上前说：“你们奉养我吧”，意思是希望她们依从。“泥沼”指贪欲等烦恼的泥沼。“干地”指出家。“无刺”指远离了贪欲之刺等。“无丛林”指没有那些烦恼的丛林。“大道”指已踏上导向天界与解脱的大道。“而”：他说，我从前走上那道邪道，由此走向恶趣，现在我走的是正道。于是那些女子心想：“国王已经舍弃我们出家了，这位王子也对欲乐心生厌离。如果我们不令他感到欢喜，他可能就会离家出家。我们应当作出使他欢喜的姿态。”然后她们取悦于他，诵出结尾的偈颂。其中，“山窟”指幼狮所住的黄金洞窟。如同狮子王归来一般，你的到来是善来。“你为我们”：你就是我们所有人的主宰、主人。显示巴利原文
Evaṃ vatvā mahāsatto tattheva taṃ abhisiñcāpetvā nagaraṃ pāhesi. Sayaṃ pana ekakova uyyānā nikkhamitvā himavantaṃ pavisitvā ramaṇīye bhūmibhāge paṇṇasālaṃ māpetvā isipabbajjaṃ pabbajitvā vanamūlaphalāhāro yāpesi. Mahājanopi kumāraṃ bārāṇasiṃ pavesesi. So nagaraṃ padakkhiṇaṃ katvā pāsādaṃ abhiruhi. Tamatthaṃ pakāsento satthā ‘‘tato’’tiādimāha. Taṃ disvā avacuṃ kaññāti taṃ mahantena parivārena sirisobhaggena āgataṃ disvā ‘‘asuko nāmeso’’ti ajānantiyova tā nāṭakitthiyo gantvā avocuṃ. Mamaṃ bharathāti mamaṃ icchatha. Paṅkanti rāgādikilesapaṅkaṃ. Thaleti pabbajjāya. Akaṇṭakanti rāgakaṇṭakādivirahitaṃ. Teheva gahanehi agahanaṃ. Mahāpathanti saggamokkhagāminaṃ mahāmaggaṃ paṭipanno. Yenāti yena micchāmaggena duggatiṃ gacchanti, taṃ ahaṃ paṭipannoti vadati. Tato tā cintesuṃ – ‘‘rājā tāva amhe pahāya pabbajito, ayampi kāmesu virattacittarūpo, sace naṃ nābhiramessāma, nikkhamitvā pabbajeyya, abhiramanākāramassa karissāmā’’ti. Atha naṃ abhinandantiyo osānagāthamāhaṃsu. Tattha giribbajanti sīhapotakānaṃ vasanaṭṭhānaṃ kañcanaguhaṃ kesarasīhassa āgataṃ viya tassa tava āgataṃ suāgataṃ. Tvaṃ noti tvaṃ sabbāsampi amhākaṃ issaro, sāmīti.
这样说完后，她们奏起一切乐器，表演种种歌舞。他的荣耀极大，他陶醉于荣耀而忘了父亲，依法治理王国后，随业而逝。菩萨也修成禅那与神通，在寿命结束时往生梵天界。显示巴利原文
Evañca pana vatvā sabbā tūriyāni paggaṇhiṃsu, nānappakārāni naccagītāni pavattiṃsu . Yaso mahā ahosi, so yasamadamatto pitaraṃ na sari, dhammena rajjaṃ kāretvā yathākammaṃ gato. Bodhisattopi jhānābhiññā nibbattetvā āyupariyosāne brahmalokūpago ahosi.
导师作了此法开示后，说道：“比丘们，并非只有现在，过去如来也曾行大出离，完成了伟大的出离。”随后这样结集本生故事：“那时，那位独觉佛入般涅槃，其子是罗睺罗童子，其余的在场大众即佛陀的随行众，而那位降敌国王就是我。”显示巴利原文
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi tathāgato mahābhinikkhamanaṃ nikkhantoyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā paccekabuddho parinibbāyi, putto rāhulakumāro ahosi , sesaparisā buddhaparisā, arindamarājā pana ahameva ahosi’’nti.
苏那迦本生注释（Soṇakajātakavaṇṇanā）第一。显示巴利原文
Soṇakajātakavaṇṇanā paṭhamā.
[530] 2. 桑基洽本生注释显示巴利原文
[530] 2. Saṃkiccajātakavaṇṇanā
“看见坐在那里的国王”——这是导师住在耆婆芒果园时，就阿阇世杀父的业行而开示的。原来，阿阇世依靠提婆达多，听信其言杀害了父亲。在提婆达多分裂僧团、其徒众离散之后，阿阇世患了病，心想：“我要去向如来请求宽恕。”当他乘着轿舆前往舍卫城，在祇园门口听闻提婆达多成为正自觉者的敌对者，钻入地下，成了无间地狱的归宿者之后，心中恐惧，想道：“提婆达多成为正自觉者的敌对者，钻入地下，成了无间地狱的归宿者，我也依靠他杀害了持法、为法王的父亲，我难道也会钻入地下吗？”他如此恐惧，对王权的荣华感受不到丝毫喜悦。他想：“我要小睡一会儿。”刚一入睡，他便如同被按入九由旬深的大地，遭受铁桩捶打一般，又像被群犬撕裂啃食一般，发出恐怖的叫声而惊醒。显示巴利原文
Disvā nisinnaṃ rājānanti idaṃ satthā jīvakambavane viharanto ajātasattussa pitughātakammaṃ ārabbha kathesi. So hi devadattaṃ nissāya tassa vacanena pitaraṃ ghātāpetvā devadattassa saṅghabhedāvasāne bhinnaparisassa roge uppanne ‘‘tathāgataṃ khamāpessāmī’’ti mañcasivikāya sāvatthiṃ gacchantassa jetavanadvāre pathaviṃ paviṭṭhabhāvaṃ sutvā ‘‘devadatto sammāsambuddhassa paṭipakkho hutvā pathaviṃ pavisitvā avīciparāyaṇo jāto, mayāpi taṃ nissāya pitā dhammiko dhammarājā ghātito, ahampi nu kho pathaviṃ pavisissāmī’’ti bhīto rajjasiriyā cittassādaṃ na labhi, ‘‘thokaṃ niddāyissāmī’’ti niddaṃ upagatamattova navayojanabahalāyaṃ ayamahāpathaviyaṃ pātetvā ayasūlehi koṭṭiyamāno viya sunakhehi luñjitvā khajjamāno viya bheravaravena viravanto uṭṭhāti.
后来有一天，在迦刺底迦月的斋日，阿阇世由众大臣围绕，观察自己的荣华，心想：“我父亲的荣华比这更大，像那样的法王，我竟依靠提婆达多把他杀了。”他这样想的时候，身上发起热恼，整个身体汗水淋漓。于是他又想：“谁能消除我的这种恐惧呢？除了十力之外没有别人了。”他知道这一点后，又想：“我对如来犯有大过，谁肯带我去拜见他呢？”思量之后，他发现除了耆婆再无其他人，便让人带耆婆来，设法前去。他发出感兴语说：“啊，这澄明的月夜真是怡人！”然后说：“今天我们该去亲近哪位沙门或婆罗门呢？”当富兰那的声闻等述说富兰那等人的功德时，他不采纳那些话，转而问耆婆。耆婆演说如来的功德，对他说：“请陛下亲近彼世尊吧！”他命令备好象车后，前往耆婆芒果园，走到如来面前，顶礼。如来对他作了亲切的问候，之后他询问现见的沙门果。他听闻了如来甘甜的沙门果法谈，在说法结束时表明自己已成为近事男，请求如来宽恕后离去。从此以后，他作布施、持戒，与如来保持亲近，听闻甘美的法谈，依凭善知识的亲近，畏惧得以消除，汗毛倒竖的惊恐也消失了，获得了心的喜悦，安乐于四种威仪之中。显示巴利原文
Athekadivasaṃ komudiyā cātumāsiniyā amaccagaṇaparivuto attano yasaṃ oloketvā ‘‘mama pitu yaso ito mahantataro, tathārūpaṃ nāma ahaṃ dhammarājānaṃ devadattaṃ nissāya ghātesi’’nti cintesi. Tassevaṃ cintentasseva kāye ḍāho uppajji, sakalasarīraṃ sedatintaṃ ahosi. Tato ‘‘ko nu kho me imaṃ bhayaṃ vinodetuṃ sakkhissatī’’ti cintetvā ‘‘ṭhapetvā dasabalaṃ añño natthī’’ti ñatvā ‘‘ahaṃ tathāgatassa mahāparādho, ko nu kho maṃ netvā dassessatī’’ti cintento ‘‘na añño koci aññatra jīvakā’’ti sallakkhetvā tassa gahetvā gamanūpāyaṃ karonto ‘‘ramaṇīyā vata, bho, dosinā rattī’’ti udānaṃ udānetvā ‘‘kaṃ nu khvajja samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā payirupāseyyāmī’’ti vatvā pūraṇasāvakādīhi pūraṇādīnaṃ guṇe kathite tesaṃ vacanaṃ anādiyitvā jīvakaṃ paṭipucchitvā tena tathāgatassa guṇaṃ kathetvā ‘‘taṃ devo bhagavantaṃ payirupāsatū’’ti vutto hatthiyānāni kappāpetvā jīvakambavanaṃ gantvā tathāgataṃ upasaṅkamitvā vanditvā tathāgatena katapaṭisanthāro sandiṭṭhikaṃ sāmaññaphalaṃ pucchitvā tathāgatassa madhuraṃ sāmaññaphaladhammadesanaṃ (dī. ni. 1.150 ādayo) sutvā suttapariyosāne upāsakattaṃ paṭiveditvā tathāgataṃ khamāpetvā pakkāmi. So tato paṭṭhāya dānaṃ dento sīlaṃ rakkhanto tathāgatena saddhiṃ saṃsaggaṃ katvā madhuradhammakathaṃ suṇanto kalyāṇamittasaṃsaggena pahīnabhayo vigatalomahaṃso hutvā cittassādaṃ paṭilabhitvā sukhena cattāro iriyāpathe kappesi.
有一天，在法堂里，大家提起了话头：‘诸位贤友，阿阇世造了杀父之业后，陷入了恐惧，依仗王权的荣华也得不到心的喜悦，在一切行住坐卧的姿态中都感受着痛苦；如今他亲近了如来，靠着与善知识的交往，恐惧已经消除，正安享着自在之乐呢。’导师来了之后，问道：‘诸比丘，你们现在聚在一起，是在谈论什么话题呢？’当被告知‘是在谈这些内容’后，导师说：‘诸比丘，不只是现在，过去他也曾造下杀父之业，依止我才得以安稳入睡。’说完，便讲起了过去的事情。显示巴利原文
Athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘āvuso, ajātasattu pitughātakammaṃ katvā bhayappatto ahosi, rajjasiriṃ nissāya cittassādaṃ alabhanto sabbairiyāpathesu dukkhaṃ anubhoti, so dāni tathāgataṃ āgamma kalyāṇamittasaṃsaggena vigatabhayo issariyasukhaṃ anubhotī’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa pitughātakammaṃ katvā maṃ nissāya sukhaṃ sayī’’ti vatvā atītaṃ āhari.
在过去，波罗奈由梵授王治理国家时，他得了一个儿子，取名为梵授王子。那时，菩萨在国师的家中结生，他一出生，大家便给他取名叫做‘桑基洽童子’。这两个孩子一同在王宫里长大，彼此成了要好的伙伴。成年后，他们一起去得叉尸罗，学遍了所有技艺之后，又回来了。那时，国王把副王之位给了自己的儿子，菩萨也就一直随侍在副王身边。有一天，副王见到父王去御花园游玩时那极为盛大的排场，便对它生起了贪欲，他心里盘算着：‘我的父亲就像我的兄弟一样，假如我等着看他去世，等到我年迈时才能得到王位，可到了那个时候，就算得到了王位，又有什么用呢？不如把父王杀掉，直接把王位夺过来。’于是他就把这个念头告诉了菩萨。菩萨劝阻他说：‘朋友，杀父之业实在太过重大，那是一条通往地狱的路，万万做不得，你可千万别这么干！’但副王还是一而再，再而三地对他提起这个计划。直到被菩萨坚决制止了三次之后，他便去找自己的亲信随从密谋，那些随从也答应了下来，并且开始谋划杀害国王的具体方法。菩萨得知这件事后，心想：‘我再也不能跟这些人共处了。’他连父母都没有辞别，就从首座城门直接离开了。他进入雪山，出家做了仙人，修成了禅那与神通，栖居在森林之中，以野果树根为食，安住于那里。显示巴利原文
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatto rajjaṃ kārento brahmadattakumāraṃ nāma puttaṃ paṭilabhi. Tadā bodhisatto purohitassa gehe paṭisandhiṃ gaṇhi, jātassevassa ‘‘saṃkiccakumāro’’ti nāmaṃ kariṃsu. Te ubhopi rājanivesane ekatova vaḍḍhiṃsu. Aññamaññaṃ sahāyakā hutvā vayappattā takkasilaṃ gantvā sabbasippāni uggaṇhitvā paccāgamiṃsu. Atha rājā puttassa uparajjaṃ adāsi. Bodhisattopi uparājasseva santike ahosi. Athekadivasaṃ uparājā pitu uyyānakīḷaṃ gacchantassa mahantaṃ yasaṃ disvā tasmiṃ lobhaṃ uppādetvā ‘‘mayhaṃ pitā mama bhātikasadiso, sace etassa maraṇaṃ olokessāmi, mahallakakāle rajjaṃ labhissāmi, tadā laddhenapi rajjena ko attho, pitaraṃ māretvā rajjaṃ gaṇhissāmī’’ti cintetvā bodhisattassa tamatthaṃ ārocesi. Bodhisatto, ‘‘samma, pitughātakammaṃ nāma bhāriyaṃ, nirayamaggo, na sakkā etaṃ kātuṃ, mā karī’’ti paṭibāhi. So punappunampi kathetvā yāvatatiyaṃ tena paṭibāhito pādamūlikehi saddhiṃ mantesi. Tepi sampaṭicchitvā rañño māraṇūpāyaṃ vīmaṃsiṃsu. Bodhisatto taṃ pavattiṃ ñatvā ‘‘nāhaṃ etehi saddhiṃ ekato bhavissāmī’’ti mātāpitaro anāpucchitvāva aggadvārena nikkhamitvā himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiññā nibbattetvā vanamūlaphalāhāro vihāsi.
菩萨离去之后，那位王子便弑父篡位，享受极大的荣华。当他听说‘桑基洽童子已出家为仙人’的消息，众多善男子也纷纷离家，来到菩萨座下出家。菩萨由一大群仙人簇拥，安住于彼处；这些仙人无一不成就等至。而那位国王，杀害父亲后仅短暂地享了王权之乐，此后便恒常活在恐惧中，内心毫无安乐，犹如住在地狱遭受业报一般。他忆念菩萨，心中思忖：‘我那位挚友曾劝阻我：“杀父之业极为深重，切不可行。”他虽未能令我听从，自己却清白无染地远走高飞。假使当时他在这里，必不会让我犯下这杀父大业，也能为我拔除这份恐惧。如今他究竟住在何处？若能打听到他的住处，我定要将他礼请回来。然而，又有谁能告知他的所在呢？’自此以后，不论是在深宫还是朝堂，他总是不停地称叹菩萨的德行。显示巴利原文
Rājakumāropi tasmiṃ gate pitaraṃ mārāpetvā mahantaṃ yasaṃ anubhavi. ‘‘Saṃkiccakumāro kira isipabbajjaṃ pabbajito’’ti sutvā bahū kulaputtā nikkhamitvā tassa santike pabbajiṃsu. So mahatā isigaṇena parivuto tattha vasi. Sabbepi samāpattilābhinoyeva. Rājāpi pitaraṃ māretvā appamattakaṃyeva kālaṃ rajjasukhaṃ anubhavitvā tato paṭṭhāya bhīto cittassādaṃ alabhanto niraye kammakaraṇappatto viya ahosi. So bodhisattaṃ anussaritvā ‘‘sahāyo me ‘pitughātakammaṃ bhāriyaṃ, mā karī’ti paṭisedhetvā maṃ attano kathaṃ gāhāpetuṃ asakkonto attānaṃ niddosaṃ katvā palāyi. Sace so idha abhavissa , na me pitughātakammaṃ kātuṃ adassa, idampi me bhayaṃ hareyya, kahaṃ nu kho so etarahi viharati. Sace tassa vasanaṭṭhānaṃ jāneyyaṃ, pakkosāpeyyaṃ, ko nu kho me tassa vasanaṭṭhānaṃ āroceyyā’’ti cintesi. So tato paṭṭhāya antepure ca rājasabhāyañca bodhisattasseva vaṇṇaṃ bhāsati.
如此时迁日移，菩萨心中思惟：‘国王还在忆念我。我应当前往彼处为他说法，令他远离怖畏，然后再回来。’于是他在雪山住了五十年后，便由五百苦行者围绕，从空中飞来，降落在名为‘近林’的御花园中，在众仙人的围绕下，坐于平整的石板上。守园人看见后，上前恭敬问道：‘尊者，请问众仙之导师如何称呼？’当听说名为‘桑基洽智者’时，他也认出了菩萨，随即恳求：‘尊者，在我去请国王前来的这段时间，请您务必留在此地，我们的国王无比渴望见到您。’说完便火速赶往王宫，将菩萨已到的消息禀告国王。国王随即来到菩萨所在之处，如法供养后，提出了自己的困惑。为了阐明其中义理，导师宣说以下偈颂——显示巴利原文
Evaṃ addhāne gate bodhisatto ‘‘rājā maṃ sarati, mayā tattha gantvā tassa dhammaṃ desetvā taṃ nibbhayaṃ katvā āgantuṃ vaṭṭatī’’ti paṇṇāsa vassāni himavante vasitvā pañcasatatāpasaparivuto ākāsenāgantvā dāyapasse nāma uyyāne otaritvā isigaṇaparivuto silāpaṭṭe nisīdi. Uyyānapālo taṃ disvā ‘‘bhante, gaṇasatthā konāmo’’ti pucchitvā ‘‘saṃkiccapaṇḍito nāmā’’ti ca sutvā sayampi sañjānitvā ‘‘bhante, yāvāhaṃ rājānaṃ ānemi, tāva idheva hotha, amhākaṃ rājā tumhe daṭṭhukāmo’’ti vatvā vegena rājakulaṃ gantvā tassa āgatabhāvaṃ rañño ārocesi. Rājā tassa santikaṃ gantvā kattabbayuttakaṃ upahāraṃ katvā pañhaṃ pucchi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
看见坐着的国王——梵授，车乘中的最胜者；
那时，那位对他心怀悲悯的人，向他禀告了。
显示巴利原文 ‘‘Disvā nisinnaṃ rājānaṃ, brahmadattaṃ rathesabhaṃ; Athassa paṭivedesi, yassāsi anukampako.
这位桑基洽已经到达，他在众仙人中备受敬重；
请速出迎，疾往拜见大仙。
显示巴利原文 ‘‘Saṃkiccāyaṃ anuppatto, isīnaṃ sādhusammato; Taramānarūpo niyyāhi, khippaṃ passa mahesinaṃ.
于是，国王匆匆登上备好的战车；
在朋友与大臣们的簇拥下，这位战车之尊出发了。
显示巴利原文 ‘‘Tato ca rājā taramāno, yuttamāruyha sandanaṃ; Mittāmaccaparibyūḷho, agamāsi rathesabho.
他舍弃了五种王权标志，这位令迦尸国繁荣者——
牦牛拂尘、头巾、宝剑、伞盖与宝鞋。
显示巴利原文 ‘‘Nikkhippa pañca kakudhāni, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano; Vālabījanimuṇhīsaṃ, khaggaṃ chattañcupāhanaṃ.
国王从车上下来，将车篷放好；
他走近坐在林园一侧的桑基洽。
显示巴利原文 ‘‘Oruyha rājā yānamhā, ṭhapayitvā paṭicchadaṃ; Āsīnaṃ dāyapassasmiṃ, saṃkiccamupasaṅkami.
国王走上前去，与仙人互相问候；
交谈之后，国王坐在了一面。
显示巴利原文 ‘‘Upasaṅkamitvā so rājā, sammodi isinā saha; Taṃ kathaṃ vītisāretvā, ekamantaṃ upāvisi.
‘‘Ekamantaṃ nisinnova, atha kālaṃ amaññatha; Tato pāpāni kammāni, pucchituṃ paṭipajjatha.
我当向桑基洽仙人请教，他乃众仙人共许的善者；
他正坐于达耶帕萨林苑，为仙众所围绕。
显示巴利原文 ‘‘Isiṃ pucchāma saṃkiccaṃ, isīnaṃ sādhusammataṃ; Āsīnaṃ dāyapassasmiṃ, isisaṅghapurakkhataṃ.
‘‘Kaṃ gatiṃ pecca gacchanti, narā dhammāticārino; Aticiṇṇo mayā dhammo, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
“disvā”意为：比丘们，那守园人看见国王坐在王廷中，便向他禀报；他说着“yassāsī”而告知，这就是其义。“yassāsī”的意思是：大王，您一直慈悯、心地柔软的那位，您常称赞其种姓的人——这桑基洽，在诸仙中得到善好认可，已来到您的园林，坐于石板，被仙众围绕，犹如金像般端坐。“taramānarūpo”的意思是：大王，出家者不执著于家族或团体，随时可能离您而他去，因此，请您赶快动身，立即出去看看吧！由于寻求大戒等功德，故称为大仙。显示巴利原文
Tattha disvāti, bhikkhave, so uyyānapālo rājānaṃ rājasabhāyaṃ nisinnaṃ disvā athassa paṭivedesi, ‘‘yassāsī’’ti vadanto ārocesīti attho. Yassāsīti, mahārāja, yassa tvaṃ anukampako muducitto ahosi, yassa abhiṇhaṃ vaṇṇaṃ payirudāhāsi, so ayaṃ saṃkicco isīnaṃ antare sādhu laddhakoti sammato anuppatto tava uyyāne silāpaṭṭe isigaṇaparivuto kañcanapaṭimā viya nisinno. Taramānarūpoti, mahārāja, pabbajitā nāma kule vā gaṇe vā alaggā tumhākaṃ gacchantānaññeva pakkameyyuṃ, tasmā taramānarūpo khippaṃ niyyāhi, mahantānaṃ sīlādiguṇānaṃ esitattā passa mahesinaṃ.
“Tato”意为：比丘们，那位国王听了他的话后，紧接着便发生了下面这件事。“放下”（Nikkhippā）是指他放下了。据说，当他来到园林门口时，心中生起这样的念头：“出家人可敬可重，以掉举不庄重的模样去见桑基洽苦行僧那样的修行者，实在不合宜。”于是，他卸除了这五样国王的象征物：饰有摩尼宝珠、镶着宝石的金柄拂尘，金制的头巾带，妥善收存的吉祥剑，白伞盖和金鞋。经文因此说“放下”。“Paṭicchada”是指他将那些国王的象征物整理好，交到库房官员手中。“Dāyapassasmiṃ”是指名为达雅巴萨的园林。“Atha kālaṃ amaññathā”意为：那时他心里想：“现在，是时候了，该我提问了。”然而，经文中用的是“yathākālaṃ”，意为：他依合适的时机来提问，故称为“适时”。“Paṭipajjathā”就是指他这样去做了，他提问了。“Pecca”指死亡之后，或为“他世”的同义词，所以此处的意思是“在他世”。“Mayā”这一句的意思是：显示巴利原文
Tatoti, bhikkhave, so rājā tassa vacanaṃ sutvā tato tassa vacanato anantarameva. Nikkhippāti nikkhipitvā tassa kira uyyānadvāraṃ patvāva etadahosi – ‘‘pabbajitā nāma garuṭṭhāniyā, saṃkiccatāpasassa santikaṃ uddhatavesena gantuṃ ayutta’’nti. So maṇicittasuvaṇṇadaṇḍaṃ vālabījaniṃ, kañcanamayaṃ uṇhīsapaṭṭaṃ, suparikkhittaṃ maṅgalakhaggaṃ, setacchattaṃ , sovaṇṇapādukāti imāni pañca rājakakudhabhaṇḍāni apanesi. Tena vuttaṃ ‘‘nikkhippā’’ti. Paṭicchadanti tameva rājakakudhabhaṇḍaṃ ṭhapayitvā bhaṇḍāgārikassa hatthe datvā. Dāyapassasminti evaṃnāmake uyyāne. Atha kālaṃ amaññathāti atha so idāni me pañhaṃ pucchituṃ kāloti jāni. Pāḷiyaṃ pana ‘‘yathākāla’’nti āgataṃ, tassa kālānurūpena pañhapucchanaṃ amaññathāti attho. Paṭipajjathāti paṭipajji. Peccāti paṭigantvā, paralokassa vā nāmetaṃ, tasmā paraloketi attho. Mayāti, bhante, mayā sucaritadhammo aticiṇṇo pitughātakammaṃ kataṃ, taṃ me akkhāhi, kaṃ gatiṃ pitughātakā gacchanti, katarasmiṃ niraye paccantīti pucchati.
菩萨听了他的话，便说：“既然如此，大王，请听。”随后便先给予教诫。世尊开示此义时，说道：显示巴利原文
Taṃ sutvā bodhisatto ‘‘tena hi, mahārāja, suṇohī’’ti vatvā ovādaṃ tāva adāsi. Satthā tamatthaṃ pakāsento āha –
仙人桑基洽对那位使迦尸国昌盛的君王这样说：
“大王，您正安坐于达耶帕萨园林中，愿您听我说。”
显示巴利原文 ‘‘Isī avaca saṃkicco, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanaṃ; Āsīnaṃ dāyapassasmiṃ, mahārāja suṇohi me.
‘‘Uppathena vajantassa, yo maggamanusāsati; Tassa ce vacanaṃ kayirā, nāssa maggeyya kaṇṭako.
若有人教导行非法者以正法，
若他依此教而行，便不堕恶趣。
显示巴利原文 ‘‘Adhammaṃ paṭipannassa, yo dhammamanusāsati; Tassa ce vacanaṃ kayirā, na so gaccheyya duggati’’nti.
此处，“非道”指被盗贼盘踞的道路。“教示正道”意为指示安稳之道。“他的道上就不会有刺”的意思是：那位依教奉行的人，面前不会出现盗贼的刺。所说的“法”指善法。“他不会”指此人不堕入地狱等诸恶趣。大王，非法如同非道，善法如同安稳之道。然而你先前对我说：“我要杀了父王，自立为王。”我曾劝阻，你却不听，终究杀害了父王，如今才为此忧愁。不听从智者教诫之人，犹如踏上贼路，必将遭遇巨大灾难。显示巴利原文
Tattha uppathenāti corehi pariyuṭṭhitamaggena. Maggamanusāsatīti khemamaggaṃ akkhāti. Nāssa maggeyya kaṇṭakoti tassa ovādakarassa purisassa mukhaṃ corakaṇṭako na passeyya. Yo dhammanti yo sucaritadhammaṃ. Na soti so puriso nirayādibhedaṃ duggatiṃ na gaccheyya. Uppathasadiso hi, mahārāja, adhammo, khemamaggasadiso sucaritadhammo, tvaṃ pana pubbe ‘‘pitaraṃ ghātetvā rājā homī’’ti mayhaṃ kathetvā mayā paṭibāhito mama vacanaṃ akatvā pitaraṃ ghātetvā idāni socasi, paṇḍitānaṃ ovādaṃ akaronto nāma coramaggapaṭipanno viya mahābyasanaṃ pāpuṇātīti.
如此给予他教诫之后，继续说法时，说道：显示巴利原文
Evamassa ovādaṃ datvā upari dhammaṃ desento āha –
“大王，法是正道，非法则是邪道；
非法导人入地狱，正法令人达善趣。
显示巴利原文 ‘‘Dhammo patho mahārāja, adhammo pana uppatho; Adhammo nirayaṃ neti, dhammo pāpeti suggatiṃ.
行非法的国王啊，以及那些行不平等的人，
他们死后所趣之处，请听我说，那正是地狱。
显示巴利原文 ‘‘Adhammacārino rāja, narā visamajīvino; Yaṃ gatiṃ pecca gacchanti, niraye te suṇohi me.
等活、黑绳、众合，还有两处号叫，
再者，另有大号叫地狱、焦热地狱与大焦热地狱。
显示巴利原文 ‘‘Sañjīvo kāḷasutto ca, saṅghāto dve ca roruvā; Athāparo mahāvīci, tāpano ca patāpano.
如是，这些八地狱，被称为极难超越；
其中遍满作屠杀业者，一一各有十六增盛地狱。
显示巴利原文 ‘‘Iccete aṭṭha nirayā, akkhātā duratikkamā; Ākiṇṇā luddakammehi, paccekā soḷasussadā.
为悭吝所灼烧，可怖，炽焰充满，极为恐怖；
令人毛骨悚然，可怖、令人恐惧、痛苦。
显示巴利原文 ‘‘Kadariyatāpanā ghorā, accimanto mahabbhayā; Lomahaṃsanarūpā ca, bhesmā paṭibhayā dukhā.
它有四角、四门，各部分划分精确，尺度合宜；
四周以铁墙围绕，上覆铁盖。
显示巴利原文 ‘‘Catukkaṇṇā catudvārā, vibhattā bhāgaso mitā; Ayopākārapariyantā, ayasā paṭikujjitā.
其地纯铁而成，炽燃焰聚；
四周百由旬，火焰遍覆，常恒安住。
显示巴利原文 ‘‘Tesaṃ ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā; Samantā yojanasataṃ, phuṭā tiṭṭhanti sabbadā.
他们堕于地狱，脚朝上、头向下；
他们是冒犯自制苦行者的人。
显示巴利原文 ‘‘Ete patanti niraye, uddhaṃpādā avaṃsirā; Isīnaṃ ativattāro, saññatānaṃ tapassinaṃ.
这些杀生者遭受煎熬，犹如剖腹之鱼；
无数年间，这些造恶之人。
显示巴利原文 ‘‘Te bhūnahuno paccanti, macchā bilakatā yathā; Saṃvacchare asaṅkheyye, narā kibbisakārino.
‘‘Ḍayhamānena gattena, niccaṃ santarabāhiraṃ; Nirayā nādhigacchanti, dvāraṃ nikkhamanesino.
他们向东边奔跑，随即又向西边奔跑；
他们先向北方奔逃，随后又逃向南方；
无论逃向哪一道门，那道门便即刻关闭。
显示巴利原文 ‘‘Puratthimena dhāvanti, tato dhāvanti pacchato; Uttarenapi dhāvanti, tato dhāvanti dakkhiṇaṃ; Yaṃ yañhi dvāraṃ gacchanti, taṃ tadeva pidhīyare.
历经无数千年，堕入地狱的人们；
他们举起双臂悲泣，遭受着无量的痛苦。
显示巴利原文 ‘‘Bahūni vassasahassāni, janā nirayagāmino; Bāhā paggayha kandanti, patvā dukkhaṃ anappakaṃ.
犹如被激怒的毒蛇，威光炽盛，难以超越；
不应侵犯那些容貌端正、自我调伏、行持苦行之人。
显示巴利原文 ‘‘Āsīvisaṃva kupitaṃ, tejassiṃ duratikkamaṃ; Na sādhurūpe āsīde, saññatānaṃ tapassinaṃ.
‘‘Atikāyo mahissāso, ajjuno kekakādhipo; Sahassabāhu ucchinno, isimāsajja gotamaṃ.
丹达基王将尘土撒向清净无尘、身形消瘦的瓦洽仙人；
那位国王犹如从根部截断的棕榈树，归于无有。
显示巴利原文 ‘‘Arajaṃ rajasā vacchaṃ, kisaṃ avakiriya daṇḍakī; Tālova mūlato chinno, sa rājā vibhavaṅgato.
摩阇伤害了享有盛誉的摩登伽仙人之心，
他连同所有眷属悉被消灭，彼处当时化为一片森林。
显示巴利原文 ‘‘Upahacca manaṃ majjho, mātaṅgasmiṃ yasassine; Sapārisajjo ucchinno, majjhāraññaṃ tadā ahu.
安达卡维努众人侵犯了黑岛衍那仙人后；
他们以杵互相击杀，投生于阎魔的裁决处。
显示巴利原文 ‘‘Kaṇhadīpāyanāsajja, isiṃ andhakaveṇḍayo; Aññoññaṃ musalā hantvā, sampattā yamasādhanaṃ.
‘‘Athāyaṃ isinā satto, antalikkhacaro pure; Pāvekkhi pathaviṃ cecco, hīnatto pattapariyāyaṃ.
‘‘Tasmā hi chandāgamanaṃ, nappasaṃsanti paṇḍitā; Aduṭṭhacitto bhāseyya, giraṃ saccūpasaṃhitaṃ.
若有人以染污心注视明行具足的牟尼，
他将堕入下方的地狱。
显示巴利原文 ‘‘Manasā ce paduṭṭhena, yo naro pekkhate muniṃ; Vijjācaraṇasampannaṃ, gantā so nirayaṃ adho.
那些辱骂长老且言行粗暴之人，
他们将无子孙、无继承人，如同多罗树桩一般断绝。
显示巴利原文 ‘‘Ye vuḍḍhe paribhāsanti, pharusūpakkamā janā; Anapaccā adāyādā, tālavatthu bhavanti te.
若有人杀害那出家、所作已办的大仙，
他堕入黑绳地狱，长夜受苦。
显示巴利原文 ‘‘Yo ca pabbajitaṃ hanti, katakiccaṃ mahesinaṃ; Sa kāḷasutte niraye, cirarattāya paccati.
‘‘Yo ca rājā adhammaṭṭho, raṭṭhaviddhaṃsano mago; Tāpayitvā janapadaṃ, tāpane pecca paccati.
‘‘So ca vassasahassāni, sataṃ dibbāni paccati; Accisaṅghapareto so, dukkhaṃ vedeti vedanaṃ.
‘‘Tassa aggisikhā kāyā, niccharanti pabhassarā; Tejobhakkhassa gattāni, lomehi ca nakhehi ca.
‘‘Ḍayhamānena gattena, niccaṃ santarabāhiraṃ; Dukkhābhitunno nadati, nāgo tuttaṭṭito yathā.
无论何人因贪欲杀害父亲，或因嗔怒杀害卑劣之人，
他都将堕入黑绳地狱，长久地饱受煎熬。
显示巴利原文 ‘‘Yo lobhā pitaraṃ hanti, dosā vā purisādhamo; Sa kāḷasutte niraye, cirarattāya paccati.
如此之人，在铜锅中烹煮；煮熟之后，又用矛刺击那无皮之身。
他们弄瞎他的眼睛，令他吞食粪尿，再把这样的人沉入碱水之中。
显示巴利原文 ‘‘Sa tādiso paccati lohakumbhiyaṃ, pakkañca sattīhi hananti nittacaṃ; Andhaṃ karitvā muttakarīsabhakkhaṃ, khāre nimujjanti tathāvidhaṃ naraṃ.
灼热沸腾的铁丸，以及长时烈火中炽热通红的铁犁；
狱卒们以绑缚的绳索拿起这些刑具，塞入他们张开的口中。
显示巴利原文 ‘‘Tattaṃ pakkuthitamayoguḷañca, dīghe ca phāle cirarattatāpite; Vikkhambhamādāya vibandharajjubhi, vivaṭe mukhe sampavisanti rakkhasā.
母犬、输那、豺狼和秃鹫，成群的乌鸦与铁嘴的飞禽；
它们聚拢来，啄食那挣扎之人，撕开他的舌头，啖食血淋淋的残肉。
显示巴利原文 ‘‘Sāmā ca soṇā sabalā ca gijjhā, kākolasaṅghā ca dijā ayomukhā; Saṅgamma khādanti vipphandamānaṃ, jivhaṃ vibhajja vighāsaṃ salohitaṃ.
111 111. 此为第111偈注。显示巴利原文
111.
确实，对这些受苦者而言，喜乐反倒更为殊胜；他们就住在这般地狱之中。
显示巴利原文 ‘‘Taṃ daḍḍhatālaṃ paribhinnagattaṃ, nippothayantā anuvicaranti rakkhasā; Ratī hi tesaṃ dukhino panītare, etādisasmiṃ niraye vasanti; Ye keci loke idha pettighātino.
112 此为第一百一十二节注释。显示巴利原文
112.
儿子杀害母亲后，从此处去往阎魔的领域；
极度地遭受痛苦，承受着自己业的果报。
显示巴利原文 ‘‘Putto ca mātaraṃ hantvā, ito gantvā yamakkhayaṃ; Bhusamāpajjate dukkhaṃ, attakammaphalūpago.
113 这是第一百一十三节的注释。显示巴利原文
113.
力大无穷的非人，对那杀害了自己母亲的人，
用铁制的芒刺，一再地折磨他。
显示巴利原文 ‘‘Amanussā atibalā, hantāraṃ janayantiyā; Ayomayehi vālehi, pīḷayanti punappunaṃ.
那是脓血，从自身流出的血；
犹如熔化的红铜，他们逼令杀母者饮下那炽热的液体。
显示巴利原文 ‘‘Tamassavaṃ sakā gattā, rudhiraṃ attasambhavaṃ; Tambalohavilīnaṃva, tattaṃ pāyenti mattighaṃ.
令人厌憎的腐尸，恶臭的粪泥；
那湖呈脓血之色，他潜入湖中，立于其内。
显示巴利原文 ‘‘Jigucchaṃ kuṇapaṃ pūtiṃ, duggandhaṃ gūthakaddamaṃ; Pubbalohitasaṅkāsaṃ, rahadamogayha tiṭṭhati.
那些身躯庞大的铁嘴虫，便在那里，
撕裂其皮肤，贪婪地吞食血肉。
显示巴利原文 ‘‘Tamenaṃ kimayo tattha, atikāyā ayomukhā; Chaviṃ bhetvāna khādanti, saṃgiddhā maṃsalohite.
他堕入那地狱，沉没在百人深处；
腐尸的臭气飘散，遍及方圆百由旬。
显示巴利原文 ‘‘So ca taṃ nirayaṃ patto, nimuggo sataporisaṃ; Pūtikaṃ kuṇapaṃ vāti, samantā satayojanaṃ.
即使是有眼睛的人，眼睛也会被那气味所毁坏；
梵授啊，杀母者会遭受这样的痛苦。
显示巴利原文 ‘‘Cakkhumāpi hi cakkhūhi, tena gandhena jīyati; Etādisaṃ brahmadatta, mātugho labhate dukhaṃ.
沿着那锋利难行的刀轮而行，
那些堕胎者坠入险恶的韦答拉尼河。
显示巴利原文 ‘‘Khuradhāramanukkamma, tikkhaṃ durabhisambhavaṃ; Patanti gabbhapātiyo, duggaṃ vetaraṇiṃ nadiṃ.
铁制的辛婆利树，长着十六指长的刺；
从两岸悬垂而下，那难可渡越的韦答拉尼河。
显示巴利原文 ‘‘Ayomayā simbaliyo, soḷasaṅgulakaṇṭakā; Ubhato abhilambanti, duggaṃ vetaraṇiṃ nadiṃ.
‘‘Te accimanto tiṭṭhanti, aggikkhandhāva ārakā; Ādittā jātavedena, uddhaṃ yojanamuggatā.
‘‘Ete vajanti niraye, tatte tikhiṇakaṇṭake; Nāriyo ca aticārā, narā ca paradāragū.
‘‘Te patanti adhokkhandhā, vivattā vihatā puthū; Sayanti vinividdhaṅgā, dīghaṃ jagganti sabbadā.
而后，于夜晚结束之时，那巨大如山般的
他们坠入那炽热如火聚的铜釜。
显示巴利原文 ‘‘Tato ratyā vivasāne, mahatiṃ pabbatūpamaṃ; Lohakumbhiṃ pavajjanti, tattaṃ aggisamūdakaṃ.
如是昼夜，犯戒者为愚痴所覆蔽，
承受着自业——往昔自作的恶行。
显示巴利原文 ‘‘Evaṃ divā ca ratto ca, dussīlā mohapārutā; Anubhonti sakaṃ kammaṃ, pubbe dukkaṭamattano.
凡是用钱财买来的妻子，若轻慢丈夫，
或轻慢婆婆，或轻慢公公，或轻慢年长者，或轻慢小姑子。
显示巴利原文 ‘‘Yā ca bhariyā dhanakkītā, sāmikaṃ atimaññati; Sassuṃ vā sasuraṃ vāpi, jeṭṭhaṃ vāpi nanandaraṃ.
对于她，狱卒用钩子将她的舌尖连根拉出；
她看见自己身上有一条长约一寻、蛆虫遍满的舌头。
显示巴利原文 ‘‘Tassā vaṅkena jivhaggaṃ, nibbahanti sabandhanaṃ; Sa byāmamattaṃ kiminaṃ, jivhaṃ passati attani; Viññāpetuṃ na sakkoti, tāpane pecca paccati.
「屠羊者」（orabbhikā）、「屠猪者」（sūkarikā）、「捕鱼人」（macchikā）以及「猎鹿人」（migabandhakā），
又有盗贼、屠牛者、猎人，以及称扬恶行之人。
显示巴利原文 ‘‘Orabbhikā sūkarikā, macchikā migabandhakā; Corā goghātakā luddā, avaṇṇe vaṇṇakārakā.
‘‘Sattīhi lohakūṭehi, nettiṃsehi usūhi ca; Haññamānā khāranadiṃ, papatanti avaṃsirā.
拂晓与黄昏，行欺诈者被铁锤击打；
随后，自己呕出的秽物，常被别人取食。
显示巴利原文 ‘‘Sāyaṃ pāto kūṭakārī, ayokūṭehi haññati; Tato vantaṃ durattānaṃ, paresaṃ bhuñjare sadā.
乌鸦、苍鹭、秃鹫，以及铁喙鸦，
吞食那挣扎的造恶者。
显示巴利原文 ‘‘Dhaṅkā bheraṇḍakā gijjhā, kākolā ca ayomukhā; Vipphandamānaṃ khādanti, naraṃ kibbisakārakaṃ.
那些以兽类杀害兽类，或以鸟类杀害鸟类的人；
他们乃不善者，为尘垢所覆，将堕入地狱之增盛处。
显示巴利原文 ‘‘Ye migena migaṃ hanti, pakkhiṃ vā pana pakkhinā; Asanto rajasā channā, gantā te nirayussada’’nti.
此处，“法道”即十善业道法，是安稳、无怖畏的善趣之道。“非法营生者”，指以非法手段谋生之人。“他们在地狱中”——我讲述这些人所转生的地狱。“听我说”：大士虽被国王问及弑父者所转生之地狱，但最初并未直接显示那个地狱，而是先显示八个大地狱与十六个增盛地狱。这是何故？因为若一开始就显示那个地狱，国王的心脏将会爆裂，当场死亡。然而，在见到这些地狱中的众生受苦报后，依据所见，他会生起这样的念头：“像我一样的造恶者还有很多，我也将随他们一同受报。”由此获得内心的支撑，便会恢复健康。因此，大士在显示那些地狱时，先以神力将大地分成两半，随后才予显示。显示巴利原文
Tattha dhammo pathoti dasakusalakammapathadhammo khemo appaṭibhayo sugatimaggo. Visamajīvinoti adhammena kappitajīvikā. Niraye teti te etesaṃ nibbattaniraye kathemi. Suṇohi meti mahāsatto raññā pitughātakānaṃ nibbattanirayaṃ pucchitopi pathamaṃ taṃ adassetvā aṭṭha mahāniraye soḷasa ca ussadaniraye dassetuṃ evamāha. Kiṃkāraṇā? Paṭhamañhi tasmiṃ dassiyamāne rājā phalitena hadayena tattheva mareyya, imesu pana nirayesu paccamānasatte disvā diṭṭhānugatiko hutvā ‘‘ahaṃ viya aññepi bahū pāpakammino atthi, ahaṃ etesaṃ antare paccissāmī’’ti sañjātupatthambho arogo bhavissatīti te pana niraye dassento mahāsatto paṭhamaṃ iddhibalena pathaviṃ dvidhā katvā pacchā dassesi.
这些地狱名称的词义如下：等活地狱——在那里，地狱卒们手持种种炽燃的武器，将地狱众生碎割成片片碎块，然而他们却一再于其中复活，故称等活。黑绳地狱——地狱卒们不断呼吼咆哮，手持种种炽燃的武器，在燃烧的铁地上反复追逐、打击地狱众生；待他们倒在燃烧的铁地上之后，便投下燃烧的黑绳，举起燃烧的斧头，自身发出狂吼，以洪亮、巨大的八种呼啸声，将众生劈切成八块、十六块，故称黑绳。众合地狱——在那里，有大炽燃的铁山将众生碾碎。据说，众生先被插入燃烧的铁地中，该铁地广大有九由旬，一直没至其腰部，令其动弹不得。随后，东方生起一座燃烧的铁山，如霹雳般呼啸而来，如同在石砧上碾磨芝麻籽一样碾过这些众生，停在西方；从西方生起的铁山也同样碾过，停在东方。接着，两山从两边同时聚拢，像压榨甘蔗段一般挤压众生。就这样，他们在此遭受多百千年的痛苦。显示巴利原文
Tesaṃ vacanattho – nirayapālehi pajjalitāni nānāvudhāni gahetvā khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinnā hīraṃ hīraṃ katā nerayikasattā punappunaṃ sañjīvanti etthāti sañjīvo. Nirayapālā punappunaṃ nadantā vaggantā pajjalitāni nānāvudhāni gahetvā jalitāya lohapathaviyaṃ nerayike satte aparāparaṃ anubandhitvā paharitvā jalitapathaviyaṃ patite jalitakāḷasuttaṃ pātetvā jalitapharasuṃ gahetvā sayaṃ unnadantā mahantena aṭṭassarena viravante aṭṭhaṃse soḷasaṃse karontā ettha tacchantīti kāḷasutto. Mahantā jalitaayapabbatā ghātenti etthāti saṅghāto. Tattha kira satte navayojanāya jalitāya ayapathaviyā yāva kaṭito pavesetvā niccale karonti. Atha puratthimato jalito ayapabbato samuṭṭhāya asani viya viravanto āgantvā te satte saṇhakaraṇiyaṃ tile pisanto viya gantvā pacchimadisāya tiṭṭhati, pacchimadisato samuṭṭhitopi tatheva gantvā puratthimadisāya tiṭṭhati. Dve pana ekato samāgantvā ucchuyante ucchukhaṇḍāni viya pīḷenti. Evaṃ tattha bahūni vassasatasahassāni dukkhaṃ anubhonti.
二「号叫地狱」为火焰号叫地狱与烟号叫地狱。其中，火焰号叫地狱充满历一整劫而不灭的红热铁网；烟号叫地狱则充满辛辣浓烟。于彼地狱中，火焰号叫地狱的受苦众生，火焰从其九处疮口进入，焚烧身体；烟号叫地狱的受苦众生，辛辣浓烟从其九处疮口进入，如蒸粉末般蒸煮其身。这两种情形中，受苦众生皆发出巨大号叫声，故两者同称「号叫」。所谓「无间地狱」，乃因彼处火焰无波状之间隙，或受苦众生无间隔，或痛苦无间断；其大者即名「大无间地狱」。彼处，从东壁等处生起之火焰，撞向西壁等处，穿壁而过后更向前延烧百由旬。从下方生起之火焰撞向上方，从上生起者又撞向下方。如是，彼处火焰实无波状间隙。而其内部方圆百由旬之处，恰如满装乳藤种子的竹筒，为众生毫无间隙所充塞。他们以四威仪受报之众生，身量无差，亦不互相妨碍，各各住于自处而受报。如是，彼处众生亦无间隙。又如于舌端置七滴蜜，因第七滴为红铜液，显示巴利原文
Dve ca roruvāti jālaroruvo, dhūmaroruvo cāti dve. Tattha jālaroruvo kappena saṇṭhitāhi rattalohajālāhi puṇṇo, dhūmaroruvo khāradhūmena puṇṇo. Tesu jālaroruve paccantānaṃ navahi vaṇṇamukhehi jālā pavisitvā sarīraṃ dahanti, dhūmaroruve paccantānaṃ navahi vaṇamukhehi khāradhūmo pavisitvā piṭṭhaṃ viya sarīraṃ sedeti. Ubhayatthapi paccantā sattā mahāviravaṃ viravantīti dvepi ‘‘roruvā’’ti vuttā. Jālānaṃ vā paccanasattānaṃ vā tesaṃ dukkhassa vā vīci antaraṃ natthi etthāti avīci, mahanto avīci mahāvīci. Tattha hi puratthimādīhi bhittīhi jālā uṭṭhahitvā pacchimādīsu paṭihaññati, tā ca bhittiyo vinivijjhitvā purato yojanasataṃ gaṇhāti. Heṭṭhā uṭṭhitā jālā upari paṭihaññati, upari uṭṭhitā heṭṭhā paṭihaññati. Evaṃ tāvettha jālānaṃ vīci nāma natthi. Tassa pana anto yojanasataṃ ṭhānaṃ khīravallipiṭṭhassa pūritanāḷi viya sattehi nirantaraṃ pūritaṃ catūhi iriyāpathehi paccantānaṃ sattānaṃ pamāṇaṃ natthi, na ca aññamaññaṃ byābādhenti, sakaṭṭhāneyeva paccanti. Evamettha sattānaṃ vīci nāma natthi. Yathā pana jivhagge cha madhubindūni sattamassa tambalohabinduno anudahanabalavatāya abbohārikāni honti, tathā tattha anudahanabalavatāya sesā cha akusalavipākupekkhā abbohārikā honti, dukkhameva nirantaraṃ paññāyati. Evamettha dukkhassa vīci nāma natthi. Svāyaṃ saha bhittīhi vikkhambhato aṭṭhārasādhikatiyojanasato, āvaṭṭato pana catupaṇṇāsādhikanavayojanasato, saha ussadehi dasa yojanasahassāni. Evamassa mahantatā veditabbā.
令动弹不得的众生燃烧，故称「热狱」；极度燃烧，故称「大热狱」。先就热狱而言，狱卒令众生坐于如多罗树干般大小的燃烧铁桩上。此时，下方大地燃烧，铁桩燃烧，众生亦燃烧。如是，此地狱令动弹不得的众生燃烧。至于大热狱，狱卒先以燃烧之器，击打转生该处之众生，然后驱使他们攀上燃烧铁山。当他们立于山顶时，业风猛烈吹来。他们不堪安立，头下脚上坠落。此时，下方有许多燃烧铁桩从铁地涌出。他们以头撞这些铁桩，身体贯穿于铁桩之上，炽燃而受果报。如是，此地狱实为极度燃烧。显示巴利原文
Niccale satte tapatīti tāpano. Ativiya tāpetīti patāpano. Tattha tāpanasmiṃ tāva satte tālakkhandhappamāṇe jalitaayasūle nisīdāpenti. Tato heṭṭhā pathavī jalati, sūlāni jalanti, sattā jalanti. Evaṃ so nirayo niccale satte tapati. Itarasmiṃ pana nibbattasatte jalantehi āvudhehi paharitvā jalitaṃ ayapabbataṃ āropenti. Tesaṃ pabbatamatthake ṭhitakāle kammapaccayo vāto paharati. Te tattha saṇṭhātuṃ asakkontā uddhaṃpādā adhosirā patanti. Atha heṭṭhā ayapathavito jalitāni ayasūlāni uṭṭhahanti. Te tāni matthakeneva paharitvā tesu vinividdhasarīrā jalantā paccanti. Evamesa ativiya tāpetīti.
然而，菩萨示现这些地狱之时，先示「等活地狱」。见彼处受苦地狱众生后，当大众生起大恐怖，他便将其隐没；继而裂开大地，示现「黑绳地狱」，于彼处亦见受苦众生，当大众生起大恐怖，他亦将其隐没。如是次第示现。继而，他召唤国王，说道：『大王，您见此八大地狱中受苦之众生后，应修习不放逸。』此后，为宣说他们大地狱之自体，他开示了『这些』等语。其中，『已说』：指已由我为你说，亦为古昔诸师所说。『遍满』：意为充满。『各有十六近边地狱』：谓这些一一地狱，于四门之中，每门各有四座地狱，即一一地狱各有十六近边地狱。如是，总计有一百二十八座近边地狱、八座大地狱，合为一百三十六座地狱。『为吝啬者之煎熬』：谓此一切地狱，皆是悭吝者之苦痛。因其痛苦猛烈，故为『可怖』；因有业所生之火焰，故为『具焰』；因有大恐惧，故为『大恐怖』。但见或但闻，便令毛发竖立，故为『能令毛发竖立者』。因令人怖畏，故为『可怕』；因能生恐惧，故为『可怖畏』。因无显示巴利原文
Bodhisatto pana ete niraye dassento paṭhamaṃ sañjīvaṃ dassetvā tattha paccante nerayikasatte disvā mahājanassa mahābhaye uppanne taṃ antaradhāpetvā puna pathaviṃ dvidhā katvā kāḷasuttaṃ dassesi, tatthapi paccamāne satte disvā mahājanassa mahābhaye uppanne tampi antaradhāpesīti evaṃ paṭipāṭiyā dassesi. Tato rājānaṃ āmantetvā, ‘‘mahārāja, tayā imesu aṭṭhasu mahānirayesu paccamāne satte disvā appamādaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vatvā puna tesaññeva mahānirayānaṃ kiccaṃ kathetuṃ ‘‘iccete’’tiādimāha. Tattha akkhātāti mayā ca tuyhaṃ kathitā, porāṇakehi ca kathitāyeva. Ākiṇṇāti paripuṇṇā. Paccekā soḷasussadāti etesaṃ nirayānaṃ ekekassa catūsu dvāresu ekekasmiṃ cattāro cattāro katvā soḷasa soḷasa ussadanirayāti sabbepi sataṃ aṭṭhavīsati ca ussadanirayā aṭṭha ca mahānirayāti chattiṃsanirayasataṃ. Kadariyatāpanāti sabbete kadariyānaṃ tāpanā. Balavadukkhatāya ghorā. Kammanibbattānaṃ accīnaṃ atthitāya accimanto. Bhayassa mahantatāya mahabbhayā. Diṭṭhamattā vā sutamattā vā lomāni haṃsantīti lomahaṃsanarūpā ca. Bhīsanatāya bhesmā. Bhayajananatāya paṭibhayā. Sukhābhāvena dukhā. Catukkaṇṇāti sabbepi caturassamañjūsasadisā. Vibhattāti catudvāravasena vibhattā. Bhāgaso mitāti dvāravīthīnaṃ vasena koṭṭhāse ṭhapetvā mitā. Ayasā paṭikujjitāti sabbepi navayojanikena ayakapālena paṭicchannā. Phuṭā tiṭṭhantīti sabbepi ettakaṃ ṭhānaṃ anupharitvā tiṭṭhanti.
「足上头下」：这是针对那些在各个地狱中如此辗转翻覆、再三堕落的有情而说。「违越而说者」：指以粗恶语侵害、中伤他人的人。据说，在诸大地狱中受苦的，大多是对如法沙门与婆罗门犯下过失之人，所以如此言说。「他们为断增长者」：指那些逾越仙人的人，由于毁坏了自己的增长，如同被切成碎块的鱼一般受煎熬。「不可计数」：即无法计度。「造重罪者」：即造作粗恶之业的人。「求生脱者」：指他们纵然寻找、寻求出离地狱，也无法到达出离之门。「从东方」：当那扇门打开时，他们便朝那个方向奔去，此时身上的表皮等都被烧灼；当他们到达门边时，那扇门就关闭了，而西门却看起来……显示巴利原文
Uddhaṃpādā avaṃsirāti evaṃ tesu tesu nirayesu samparivattitvā punappunaṃ patamāne sandhāyāha. Ativattāroti pharusavācāhi atikkamitvā vattāro. Mahānirayesu kira yebhuyyena dhammikasamaṇabrāhmaṇesu katāparādhāva paccanti, tasmā evamāha. Te bhūnahunoti te isīnaṃ ativattāro attano vuḍḍhiyā hatattā bhūnahuno koṭṭhāsakatā macchā viya paccanti. Asaṅkheyyeti gaṇetuṃ asakkuṇeyye. Kibbisakārinoti dāruṇakammakārino. Nikkhamanesinoti nirayā nikkhamanaṃ esantāpi gavesantāpi nikkhamanadvāraṃ nādhigacchanti. Puratthimenāti yadā taṃ dvāraṃ apārutaṃ hoti, atha tadabhimukhā dhāvanti, tesaṃ tattha chaviādīni jhāyanti. Dvārasamīpaṃ pattānañca tesaṃ taṃ pidhīyati, pacchimadvāraṃ apārutaṃ viya khāyati. Esa nayo sabbattha. Na sādhurūpeti vuttappakāraṃ sappaṃ viya sādhurūpe isayo na āsīde, na pharusavacanena kāyakammena vā ghaṭṭento upagaccheyya. Kiṃkāraṇā? Saññatānaṃ tapassīnaṃ āsāditattā aṭṭhasu mahānirayesu mahādukkhassa anubhavitabbattā.
现在，为了显示哪些国王冒犯了这样的仙人而遭受那种痛苦，他开始说「身形巨大」（atikāyo）等语。
其中，「身形巨大」（atikāyo）：指具足力量的大身躯。「大弓术师」（Mahissāsoti）：指大弓箭手（mahādhanuggaho）。「凯迦王」（Kekakādhipoti）：指凯迦国的国王（kekaraṭṭhādhipati）。「千臂」（Sahassabāhūti）：指凭借五百弓箭手组成的一千手臂，能够拉开常需千臂之力才能拉开的强弓，因此称为千臂。「具财富已灭」（Vibhavaṅgato）：指已经归于消亡（vināsaṃ）。详细故事（Vatthūni）在《獐子本生》（sarabhaṅgajātake）里有叙述。
「损害自心」（Upahacca mananti）：指染污了自己的心。「对摩登伽仙人」（Mātaṅgasminti）：指对摩登伽智者（mātaṅgapaṇḍite）。故事在《摩登伽本生》（mātaṅgajātake）中有说明。
「冒犯黑提婆延那者」（Kaṇhadīpāyanāsajjāti）：指冒犯了黑提婆延那（Kaṇhadīpāyanaṃ）。「阎魔治罚处」（Yamasādhananti）：指地狱卒王（nirayapālakarañño）行使命令的地方。故事在《加塔智者本生》（ghaṭapaṇḍitajātake）中有详述。
「因仙人」（Isināti）：指因黄褐色（Kapila）苦行者（tāpasena）。「进入」（Pāvekkhīti）：指进入。「窃提耶」（Ceccoti）：指窃提耶王（cetiyarājā）。「下劣之身」（Hīnattoti）：指困穷（parihīna）之身，丧失了神通。「临终之际」（Pattapariyāyanti）：指到了临终（maraṇakālaṃ）之时。故事在《塔庙本生》（cetiyajātake）中有说明。显示巴利原文
Idāni ye rājāno tathārūpe āsādetvā taṃ dukkhaṃ pattā, te dassetuṃ ‘‘atikāyo’’tiādimāha. Tattha atikāyoti balasampanno mahākāyo. Mahissāsoti mahādhanuggaho. Kekakādhipoti kekakaraṭṭhādhipati. Sahassabāhūti pañcahi dhanuggahasatehi bāhusahassena āropetabbaṃ dhanuṃ āropanasamatthatāya sahassabāhu. Vibhavaṅgatoti vināsaṃ patto. Vatthūni pana sarabhaṅgajātake (jā. 2.17.50 ādayo) vitthāritāni. Upahacca mananti attano cittaṃ padūsetvā. Mātaṅgasminti mātaṅgapaṇḍite. Vatthu mātaṅgajātake (jā. 1.15.1 ādayo) vaṇṇitaṃ. Kaṇhadīpāyanāsajjāti kaṇhadīpāyanaṃ āsajja. Yamasādhananti nirayapālakarañño āṇāpavattaṭṭhānaṃ. Vatthu ghaṭapaṇḍitajātake (jā. 1.10.165 ādayo) vitthāritaṃ . Isināti kapilatāpasena. Pāvekkhīti paviṭṭho. Ceccoti cetiyarājā. Hīnattoti parihīnattabhāvo antarahitaiddhi. Pattapariyāyanti pariyāyaṃ maraṇakālaṃ patvā. Vatthu cetiyajātake (jā. 1.8.45 ādayo) kathitaṃ.
「因此啊」：由于被心所控制而违犯仙人后，将在八大地狱中受苦，因此这样说。「从欲而行」：指随从欲望等四种不应行处而行。「以嗔恚心」：即以愤怒之心。「彼赴下界地狱」：指他由于那导向下界之业，必定走向下界地狱。而在原典中写作「赴近边地狱」，意为前往近边地狱。「于尊长」：指年龄上的长者和功德上的长者。「无后嗣」：意思是，即使在来生也得不到子嗣或继承人。「如多罗树桩」：指在现世便如同被砍断根的多罗树一般，遭遇大毁灭后又堕入地狱。「凡杀出家者」：指若有愚人杀害沙门。「长时」：……显示巴利原文
Tasmāhīti yasmā cittavasiko hutvā isīsu aparajjhitvā aṭṭhasu mahānirayesu paccati, tasmā hi. Chandāgamananti chandādicatubbidhampi agatigamanaṃ. Paduṭṭhenāti kuddhena. Gantā so nirayaṃ adhoti so tena adhogamaniyena kammena adhonirayameva gacchati. Pāḷiyaṃ pana ‘‘nirayussada’’nti likhitaṃ, tassa ussadanirayaṃ gacchatīti attho. Vuḍḍheti vayovuḍḍhe ca guṇavuḍḍhe ca. Anapaccāti bhavantarepi apaccaṃ vā dāyādaṃ vā na labhantīti attho. Tālavatthūti diṭṭhadhammepi chinnamūlatālo viya mahāvināsaṃ patvā niraye nibbattanti. Yo ca pabbajitaṃ hantīti yo bālajano samaṇaṃ hanati. Cirarattāyāti ciraṃ kālaṃ.
大士如此显示了迫害仙人者所感的地狱之后，进而显示行非法（adhammika）之国王们所感的地狱，遂说出“若有人……”（Yo cā……）等语。其中，“颠覆国家者”（raṭṭhaviddhaṃsanoti）：指因随顺贪欲等而行，令国家毁坏之人。“为火焰群所遍绕”（accisaṅghaparetoti）：指被火焰群团团包围。“食火者”（Tejobhakkhassāti）：指那吞食火焰本身之人。“诸肢体”（gattānīti）：指在那长达三牛呼（tigāvute）的身体上，所有的大肢与小节。所谓“连同毛发与爪”（Lomehi ca nakhehi cāti）：即连同这些，其整个身体皆化作一团火焰。“如被刺之象般号泣”（Tuttaṭṭīto）：犹如被刺棒嗔恚逼恼的大象一般，因遭刺击而无法动弹，继而发出悲泣与号叫。显示巴利原文
Evaṃ mahāsatto isiviheṭhakānaṃ paccananiraye dassetvā upari adhammikarājūnaṃ paccananiraye dassento ‘‘yo cā’’tiādimāha. Tattha raṭṭhaviddhaṃsanoti chandādivasena gantvā raṭṭhassa viddhaṃsano. Accisaṅghaparetoti accisamūhaparikkhitto. Tejobhakkhassāti aggimeva khādantassa. Gattānīti tigāvute sarīre sabbaṅgapaccaṅgāni. Lomehi ca nakhehi cāti etehi saddhiṃ sabbāni ekajālāni honti. Tuttaṭṭītoti āneñjakāraṇaṃ kāriyamāno tuttehi viddho nāgo yathā nadati.
大士这样显示了非法国王们各自的地狱之后，现在为了显示弑父者等各自的地狱，而说“若人因贪……”等语。其中，“因贪”：指因对名声、财富的贪欲。“或因嗔”：指因嗔恨心。“剥皮”：在铁锅中烹煮许多千年后，取出那具三牛呼长的身体，剥去皮，丢在燃烧的铁地上，用锋利的铁桩刺入，捣成粉末。“弄瞎后”：大王，地狱卒将那个弑父者仰面扔在燃烧的铁地上，用燃烧的铁桩击碎他的眼睛，令他失明，然后往他嘴里灌入滚烫的屎尿，把他像稻草垫那样反复翻转，再浸入历一劫而存在的碱水铁水中。“还有炽热沸腾的铁丸”：之后，又强迫他吞食沸腾的粪泥和燃烧的铁丸。然而，那人看见这些东西被拿来时，闭上嘴。于是狱卒用长而久经烧灼、正在燃烧的矛，撬开他的口，撑开，投入绑着绳子的铁钩，拉出他的舌头，在那张开的嘴里，把那铁丸滚入、塞进去。“罗刹”：指地狱卒。显示巴利原文
Evaṃ mahāsatto adhammikarājūnaṃ paccananiraye dassetvā idāni pitughātakādīnaṃ paccananiraye dassetuṃ ‘‘yo lobhā’’tiādimāha. Tattha lobhāti yasadhanalobhena. Dosā vāti duṭṭhacittatāya vā. Nittacanti lohakumbhiyaṃ bahūni vasasahassāni pakkaṃ nīharitvā tigāvutamassa sarīraṃ nittacaṃ katvā jalitāya lohapathaviyaṃ pātetvā tiṇhehi ayasūlehi koṭṭetvā cuṇavicuṇṇaṃ karonti. Andhaṃ karitvāti, mahārāja, taṃ pitughātakaṃ nirayapālā jalitalohapathaviyaṃ uttānaṃ pātetvā jalitehi ayasūlehi akkhīni bhinditvā andhaṃ karitvā mukhe uṇhaṃ muttakarīsaṃ pakkhipitvā palālapīṭhaṃ viya naṃ parivattetvā kappena saṇṭhite khāre lohaudake nimujjāpenti. Tattaṃ pakkuthitamayoguḷañcāti puna pakkuthitaṃ gūthakalalañceva jalitaayoguḷañca khādāpenti. So pana taṃ āhariyamānaṃ disvā mukhaṃ pidheti. Athassa dīghe ciratāpite jalamāne phāle ādāya mukhaṃ vikkhambhetvā vivaritvā rajjubaddhaṃ ayabalisaṃ khipitvā jivhaṃ nīharitvā tasmiṃ vivaṭe mukhe taṃ ayoguḷaṃ sampavisanti pakkhipanti. Rakkhasāti nirayapālā.
“又，黑褐之犬……”：大王，当狱卒用铁钩拉出那个弑父者的舌头，并用铁钉把它钉牢在地上的时候，黑褐色的、杂色斑纹的狗，铁嘴的秃鹫，以及成群的乌鸦，还有其他种种飞禽，便纷纷聚集过来。它们如同用兵器切割一般，将那舌头分割成如同乌鸦爪印般的碎块，接着争相吞食那些犹在颤动、沾满鲜血的肉团，仿佛是在享用众生。这便叫作被吞食。“彼犹如被焚的塔拉树”：指那个弑父者就像一株燃烧的塔拉树，身体正在炽燃。“肢体已坏”：指身体各处都已破碎分离。“受捶击”：指遭受燃烧铁锤的猛烈捶打。“他们以此为乐”：那些狱卒以此为欢喜、以此为游戏。“而其余众生所受更苦”：指其他在地狱中的众生的痛苦，比这还要深重。如此，国王看见了这些弑父者受苦的地狱之后，变得惊恐颤栗。显示巴利原文
Sāmā cāti, mahārāja, tassa pitughātakassa jivhaṃ balisena nikkaḍḍhitvā ayasaṅkūhi pathaviyaṃ nīhataṃ jivhaṃ sāmā soṇā sabalavaṇṇā sunakhā ca lohatuṇḍā gijjhā ca kākolasaṅghā ca aññe ca nānappakārā sakuṇā samāgantvā āvudhehi chindantā viya vibhajja kākapadākārena koṭṭhāse katvā vipphandamānaṃ salohitaṃ vighāsaṃ khādantā viya satte bhakkhayantīti attho. Taṃ daḍḍhatālanti taṃ pitughātakaṃ jhāyamānatālaṃ viya jalitasarīraṃ. Paribhinnagattanti tattha tattha paribhinnagattaṃ. Nippothayantāti jalitehi ayamuggarehi paharantā. Ratī hi tesanti tesaṃ nirayapālānaṃ sā rati kīḷā hoti. Dukhino panītareti itare pana nerayikasattā dukkhitā honti. Pettighātinoti pitughātakā. Iti imaṃ pitughātakānaṃ paccananirayaṃ disvā rājā bhītatasito ahosi.
接着，大士安慰了他，随后为他开示弑母者们各自所堕的地狱。“阎魔之所”：指阎魔的住处，即地狱。“自业果所生”：指由自己的业果所引生。“非人”：指地狱的狱卒。“对杀母者”：指针对弑母者。“以马毛绳”：指用阎魔的马毛绳捆绑之后，以铁轮碾压。“灌饮”：当他被碾压时，血便流出，灌满铁钵。随后狱卒将他从轮中取出，身体当即复原，又让他仰面躺下，将滚沸如融铜般的血灌入他口中。“沉浸而住”：指在铁轮下碾压千百年后，把他丢进可厌、恶臭、令人作呕的巨大粪泥坑中，他沉陷于此，困居其中。“身量极大”：指身体大如单槽之船。“铁口”：指嘴如同铁针。“破皮入骨”：从皮肤到骨头都被破开，吸食骨髓。“执着”：指贪婪迷恋。它们不仅吞食，还从下孔进入，从口等孔窍钻出；从左胁钻入，从右胁钻出，将整个身体钻得千疮百孔。那人在那里遭受极大痛苦，哀嚎受苦。“而他”：指那弑母者堕入百仞深的地狱，头朝下沉陷，那尸身在方圆百由旬内腐烂发臭。“杀母者”：即弑母者。显示巴利原文
Atha naṃ mahāsatto samassāsetvā mātughātakānaṃ paccananirayaṃ dassesi. Yamakkhayanti yamanivesanaṃ, nirayanti attho. Attakammaphalūpagoti attano kammaphalena upagato. Amanussāti nirayapālā. Hantāraṃ janayantiyāti mātughātakaṃ. Vālehīti ayamakacivālehi veṭhetvā ayayantena pīḷayanti. Tanti taṃ mātughātakaṃ. Pāyentīti tassa pīḷiyamānassa ruhiraṃ gaḷitvā ayakapallaṃ pūreti. Atha naṃ yantato nīharanti, tāvadevassa sarīraṃ pākatikaṃ hoti. Taṃ pathaviyaṃ uttānaṃ nipajjāpetvā vilīnaṃ tambalohaṃ viya pakkuthitaṃ lohitaṃ pāyenti. Ogayha tiṭṭhatīti taṃ bahūni vassasahassāni ayayantehi pīḷetvā jegucche duggandhe paṭikūle mahante gūthakalalaāvāṭe khipanti, so taṃ rahadaṃ ogayha ogāhitvā tiṭṭhati. Atikāyāti ekadoṇikanāvappamāṇasarīrā. Ayomukhāti ayasūcimukhā. Chaviṃ bhetvānāti chavimādiṃ katvā yāva aṭṭhimpi bhetvā aṭṭhimiñjampi khādanti. Saṃgiddhāti gadhitā mucchitā. Na kevalañca khādanteva, adhomaggādīhi pana pavisitvā mukhādīhi nikkhamanti, vāmapassādīhi pavisitvā dakkhiṇapassādīhi nikkhamanti, sakalampi sarīraṃ chiddāvachiddaṃ karonti, so tattha atidukkhapareto viravanto paccati. So cāti so mātughātako ca taṃ sataporisaṃ nirayaṃ patto sasīsako nimuggova hoti, tañca kuṇapaṃ samantā yojanasataṃ pūtikaṃ hutvā vāyati. Mātughoti mātughātako.
这样，大士开示了弑母者各自所堕的地狱之后，再为开示堕胎者们各自所堕的地狱，而说以下偈颂。“超越刀锋地狱后”：指越过了刀锋地狱之后。据说在这地狱中，地狱卒将一柄柄巨大刀刃朝上铺于地面，那些为了堕胎而饮下猛烈堕胎药的女子们，便被燃烧的兵器抽打驱赶。她们在锋利的刀刃上被切为碎块，随后又一遍遍重新站起，徒步越过那难以越过的刀锋地狱。她们越过后，仍被地狱卒紧迫追逼，堕入那条难行、难度、崎岖险恶的韦答拉尼河。此处的业力作用，将在《尼弥王本生》中显现。显示巴利原文
Evaṃ mahāsatto mātughātakānaṃ paccananirayaṃ dassetvā puna gabbhapātakānaṃ paccananirayaṃ dassento gāthamāha. Khuradhāramanukkammāti khuradhāranirayaṃ atikkamitvā. Tattha kira nirayapālā mahantamahante khure upari dhāre katvā santharanti, tato yāhi gabbhapātanakharabhesajjāni pivitvā gabbhā pātitā, tā gabbhapātiniyo itthiyo jalitehi āvudhehi pothentā anubandhanti, tā tikhiṇakhuradhārāsu khaṇḍākhaṇḍikā hutvā punappunaṃ uṭṭhāya taṃ durabhisambhavaṃ khuradhāranirayaṃ akkamantiyo atikkamitvā nirayapālehi anubaddhā duggaṃ duratikkamaṃ visamaṃ vetaraṇiṃ nadiṃ patanti. Tattha kammakāraṇaṃ nimijātake (jā. 2.22.421 ādayo) āvi bhavissati.
这样，大士开示了堕胎者们所堕的地狱之后，为了开示邪淫者与不贞女子堕落受苦之处——针刺木棉树地狱，而说出“铁制的”等语。“两边垂下”：指灰河两岸，那些木棉树的枝条垂挂下来。“他们带着火焰”：指那些身体燃烧的众生，身上带着火焰站在那儿。“一由旬”：指他们身长三牛呼，加上燃起的火焰，总高度可达一由旬。“他们爬上去”：指那些邪淫的众生被种种武器抽打着，被迫爬上这地狱的木棉树。“他们坠落”：指他们在枝条上燃烧了许多千年后，又被地狱卒以武器击打，身体翻转，头足倒置，直坠而下。“众多”：指为数极多。“肢体被洞穿”：指当他们坠下时，下方铁地竖起尖桩，贯穿他们头顶，再从下身透出。他们就这样身体被尖桩刺穿，长时间仰面躺着。“长时间”：是说他们连在梦中也不得眠，恒时清醒。“在夜尽时”：指经过了漫漫的长夜，极其久远之后。“堕入”：指他们被地狱卒丢进六十由旬大、烈火炽燃、盛满沸腾铜汁的铁锅里，在其中受苦。“破戒的人”：即指行邪淫者。显示巴利原文
Evaṃ gabbhapātinīnaṃ nirayaṃ dassetvā mahāsatto yattha paradārikā ca aticāriniyo ca patantā paccanti, taṃ kaṇṭakasimbalinirayaṃ dassento ‘‘ayomayā’’tiādimāha. Tattha ubhato abhilambantīti vetaraṇiyā ubhosu tīresu tāsaṃ simbalīnaṃ sākhā olambanti. Te accimantoti te pajjalitasarīrā sattā accimanto hutvā tiṭṭhanti. Yojananti tigāvutaṃ tesaṃ sarīraṃ, tato uṭṭhitajālāya pana saddhiṃ yojanaubbedhā honti. Ete vajantīti te paradārikā sattā nānāvidhehi āvudhehi koṭṭiyamānā ete simbaliniraye abhiruhanti. Te patantīti te bahūni vassasahassāni rukkhaviṭapesu laggā jhāyitvā puna nirayapālehi āvudhehi vihatā vivattā hutvā parivattitvā adhosīsakā patanti. Puthūti bahū. Vinividdhaṅgāti tesaṃ tato patanakāle heṭṭhā ayapathavito sūlāni uṭṭhahitvā tesaṃ matthakaṃ paṭicchanti, tāni tesaṃ adhomaggena nikkhamanti, te evaṃ sūlesu viddhasarīrā cirarattā sayanti. Dīghanti supinepi niddaṃ alabhantā dīgharattaṃ jaggantīti attho. Ratyā vivasāneti rattīnaṃ accayena, cirakālātikkamenāti attho . Pavajjantīti saṭṭhiyojanikaṃ jalitaṃ lohakumbhiṃ kappena saṇṭhitaṃ jalitatambaloharasapuṇṇaṃ lohakumbhiṃ nirayapālehi khittā paccanti. Dussīlāti paradārikā.
如此，大士在显示了邪淫者与不贞女人所堕的木棉树地狱之后，为了进一步阐明那些不履行侍奉丈夫、侍奉公婆等义务的女人受苦之处，便说出「那女人」等语。其中，「轻慢」是指：如《畏怖本生》中所说，不履行侍奉丈夫的义务，反而越轨轻视对方。「长兄」即丈夫的兄长，「小姑」指丈夫的姐妹。因为对于这些人，她没有尽到诸如手足按摩、洗浴、提供饮食等种种义务，对他们不怀惭、不愧，她便被称为「轻慢」，这样的人也将生于地狱之中。「用钩子」是说：由于这女人没有尽到侍奉丈夫等义务，被丈夫等人责骂之后，投生地狱，被按倒在铜地上，狱卒以铁桩撬开其口，用钩子将舌头拉出，并以绳索捆绑拖拽。「带满虫子」意指布满虫子。大王，其义如此——那地狱众生目睹自己的舌头被如此拉出，约有一寻之长，凡遭武器抽打之处，皆生满大如碗钵的虫子。「无法表达」是指欲向狱卒乞求，却说不出任何言语。「在焦热地狱」是说，她在彼处受苦许多千年后，还要继续在焦热大地狱中受苦。显示巴利原文
Evaṃ mahāsatto paradārikaaticārikānaṃ paccanasimbalinirayaṃ dassetvā ito paraṃ sāmikavattasassusasuravattādīni apūrentīnaṃ paccanaṭṭhānaṃ pakāsento ‘‘yā cā’’tiādimāha. Tattha atimaññatīti bhisajātake (jā. 1.14.78 ādayo) vuttaṃ sāmikavattaṃ akarontī atikkamitvā maññati. Jeṭṭhaṃ vāti sāmikassa jeṭṭhabhātaraṃ. Nanandaranti sāmikassa bhaginiṃ. Etesampi hi aññatarassa hatthapādapiṭṭhiparikammanhāpanabhojanādibhedaṃ vattaṃ apūrentī tesu hirottappaṃ anupaṭṭhapentī te atimaññati nāma, sāpi niraye nibbatti. Vaṅkenāti tassā sāmikavattādīnaṃ aparipūrikāya sāmikādayo akkositvā paribhāsitvā niraye nibbattāya lohapathaviyaṃ nipajjāpetvā ayasaṅkunā mukhaṃ vivaritvā balisena jivhaggaṃ nibbahanti, rajjubandhanena sabandhanaṃ kaḍḍhanti. Kiminanti kimibharitaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – mahārāja, so nerayikasatto evaṃ nikkaḍḍhitaṃ attano byāmena byāmamattaṃ jivhaṃ āvudhehi koṭṭitakoṭṭitaṭṭhāne sañjātehi mahādoṇippamāṇehi kimīhi bharitaṃ passati. Viññāpetuṃ na sakkotīti nirayapāle yācitukāmopi kiñci vattuṃ na sakkoti. Tāpaneti evaṃ sā tattha bahūni vassasahassāni paccitvā puna tāpanamahāniraye paccati.
如此，大士在显示了不履行侍奉丈夫、侍奉公婆等义务的女人所堕的地狱之后，为了显示屠猪者等所堕的地狱，便说出「屠羊者」等语。其中，「于无德处称扬有德」即指离间语者。「灰河」是说，这些屠羊者等被刀剑等武器击杀，堕入灰河，此是其义。关于屠羊者等的其余受苦之处，将在《尼弥王本生》中显示。而「造瓦屋者」这话，是针对那些作不公正判决的人，以及用假秤等弄虚作假者所说。其中，作不公判决者、作伪证者、哄抬物价者所堕之地狱，皆将于《尼弥王本生》中显示。「呕吐物」即所吐出的东西。「恶身」指悲惨的有身。大王，其义如此——那些恶身的众生，头被铁锤击碎时便作呕吐，其呕吐物被置于烧得炽热的铁盘上，塞入其中一些人的口中，因此他们被称为食人呕吐物者。「Bheraṇḍakā」指豺狼。「挣扎」是说，被按得脸朝下而趴，舌头被扯出后，四处摆动挣扎。「用鹿」意指用猎物作诱饵的鹿，「用鸟」也是类似情况。「他们去那」指他们去到所应往之处。「近边地狱」即大地狱附近的小地狱。但在圣典中写作「往下堕地狱」。而此显示巴利原文
Evaṃ mahāsatto sāmikavattasassusasuravattādīni apūrentīnaṃ paccananirayaṃ dassetvā idāni sūkarikādīnaṃ paccananiraye dassento ‘‘orabbhikā’’tiādimāha . Tattha avaṇṇe vaṇṇakārakāti pesuññakārakā. Khāranadinti ete orabbhikādayo etehi sattiādīhi haññamānā vetaraṇiṃ nadiṃ patantīti attho. Sesāni orabbhikādīnaṃ paccanaṭṭhānāni nimijātake āvi bhavissanti. Kuṭakārīti kūṭavinicchayassa ceva tulākūṭādīnañca kārake sandhāyetaṃ vuttaṃ. Tattha kūṭavinicchayakūṭaṭṭakārakakūṭaagghāpanikānaṃ paccananirayā nimijātake āvi bhavissanti. Vantanti vamitakaṃ. Durattānanti duggatattabhāvānaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – mahārāja, te durattabhāvā sattā ayakūṭehi matthake bhijjamāne vamanti, tato taṃ vantaṃ jalitaayakapallehi tesu ekaccānaṃ mukhe khipanti , iti te paresaṃ vantaṃ bhuñjanti nāma. Bheraṇḍakāti siṅgālā. Vipphandamānanti adhomukhaṃ nipajjāpitaṃ nikkaḍḍhitajivhaṃ ito cito ca vipphandamānaṃ. Migenāti okacārakamigena. Pakkhināti tathārūpeneva. Gantā teti gantāro te. Nirayussadanti ussadanirayaṃ. Pāḷiyaṃ pana ‘‘nirayaṃ adho’’ti likhitaṃ. Ayaṃ pana nirayo nimijātake āvi bhavissatīti.
如此，大士展现了这般多的地狱之后，为了开显天界，向国王显示天界，而说道：显示巴利原文
Iti mahāsatto ettake niraye dassetvā idāni devalokavivaraṇaṃ katvā rañño devaloke dassento āha –
诸寂静者向上而行，依凭此世所造之善业；
请看善业之果报：与帝释天及梵天众共处的天人们。
显示巴利原文 ‘‘Santo ca uddhaṃ gacchanti, suciṇṇenidha kammunā; Suciṇṇassa phalaṃ passa, saindā devā sabrahmakā.
“因此，大王，我这样说：治国者应行持正法；
大王啊，你当如是行持正法，如此善行，以后便不会追悔。”
显示巴利原文 ‘‘Taṃ taṃ brūmi mahārāja, dhammaṃ raṭṭhapatī cara; Tathā rāja carāhi dhammaṃ, yathā taṃ suciṇṇaṃ nānutappeyya pacchā’’ti.
其中，「寂静者」指由身等而寂静者。「向上」指天界。「与帝释天同在」指在各处与诸帝释天在一起。大士为了让他看见四大王天等诸天，说道：“大王，请看四大王天的诸天，请看四大天王，请看三十三天，请看帝释天。”就这样让他看见了所有与帝释天和梵天共处的诸天，并显示：“这也是善行的果报，这也是果报。”“因此我这样说”：因此我说那件事。「法」指：从今以后，舍弃杀生等五种怨业，修习布施等福德。「如同善行，之后你将不会懊悔」：意思是，如同那布施等福德业是善行，由于它能遮盖因杀父之业而生的懊悔，所以你不再懊悔；你应当这样去行善，多积福德——这就是它的含义。显示巴利原文
Tattha santoti kāyādīhi upasantā. Uddhanti devalokaṃ. Saindāti tattha tattha indehi saddhiṃ. Mahāsatto hissa cātumahārājādike deve dassento, ‘‘mahārāja, cātumahārājike deve passa, cattāro mahārājāno passa, tāvatiṃse passa, sakkaṃ passā’’ti evaṃ sabbepi saindake sabrahmake ca deve dassento ‘‘idampi suciṇṇassa phalaṃ idampi phala’’nti dassesi. Taṃ taṃ brūmīti tasmā taṃ bhaṇāmi. Dhammanti ito paṭṭhāya pāṇātipātādīni pañca verāni pahāya dānādīni puññāni karohīti. Yathā taṃ suciṇṇaṃ nānutappeyyāti yathā taṃ dānādipuññakammaṃ suciṇṇaṃ pitughātakammapaccayaṃ vippaṭisāraṃ paṭicchādetuṃ samatthatāya taṃ nānutappeyya, tathā taṃ suciṇṇaṃ cara, bahuṃ puññaṃ karohīti attho.
他听了菩萨的说法后，从此获得安稳。菩萨则在那里住了一段时间后，便回到了自己的住处。显示巴利原文
So mahāsattassa dhammakathaṃ sutvā tato paṭṭhāya assāsaṃ paṭilabhi. Bodhisatto pana kiñci kālaṃ tattha vasitvā attano vasanaṭṭhānaññeva gato.
世尊作了此番法义开示后，说道：“比丘们，非但今日，过去他也曾被我这样安慰过。”接着将本生故事总结为：“那时的国王是阿阇世，仙人僧团是佛陀的弟子众，而散基洽智者即是我。”显示巴利原文
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa mayā assāsitoyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘tadā rājā ajātasattu ahosi, isigaṇo buddhaparisā, saṃkiccapaṇḍito pana ahameva ahosi’’nti.
本生摄颂。显示巴利原文
Jātakuddānaṃ –
这部殊胜的经典名为“本生”，亦称“首那迦阿林达马”。
显示巴利原文 Atha saṭṭhinipātamhi, suṇātha mama bhāsitaṃ; Jātakasavhayano pavaro, soṇakaarindamasavhayano; Tathā vuttarathesabhakiccavaroti.
