九集·第九姜黄染本生注释
9. 九集义注 · 186 段
第九姜黄染本生注释巴利
[435] 9. Haliddirāgajātakavaṇṇanā
“善忍”——这是导师住在祇园精舍时,围绕一个粗壮少女的诱惑所讲的开示。这件事的经过将在《十三集·小那罗陀本生》(Jā. 1.13.40 以下)中详细呈现。不过,在过去的故事里,那位少女知道自己已经破坏了那位苦行少年的戒行、使他落入自己的掌控之后,心想:“我要骗住这个人,把他带到人间的路上去。”于是她说:“在远离色等欲乐之德的森林里持戒,算不上有大果报;在人间的路上,当色等境界现前时,才算有大果报。来吧,跟我一起去那里持戒,你要森林做什么?”接着说了第一首偈颂——巴利
Sutitikkhanti idaṃ satthā jetavane viharanto thullakumārikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi. Vatthu terasakanipāte cūḷanāradajātake (jā. 1.13.40 ādayo) āvi bhavissati. Atītavatthumhi pana sā kumārikā tassa tāpasakumārassa sīlaṃ bhinditvā attano vase ṭhitabhāvaṃ ñatvā ‘‘imaṃ vañcetvā manussapathaṃ nessāmī’’ti cintetvā ‘‘rūpādikāmaguṇavirahite araññe rakkhitasīlaṃ nāma na mahapphalaṃ hoti, manussapathe rūpādīnaṃ paccupaṭṭhāne mahapphalaṃ hoti, ehi mayā saddhiṃ tattha gantvā sīlaṃ rakkhāhi, kiṃ te araññenā’’ti vatvā paṭhamaṃ gāthamāha –
“ 在森林里、在偏僻的坐卧处,能够好好忍耐;
而在村落中能忍耐的人,比你更殊胜。”巴利
‘‘Sutitikkhaṃ araññamhi, pantamhi sayanāsane; Ye ca gāme titikkhanti, te uḷāratarā tayā’’ti.
在这其中,善忍就是好好地忍受。忍耐就是忍受寒冷等。巴利
Tattha sutitikkhanti suṭṭhu adhivāsanaṃ. Titikkhantīti sītādīni adhivāsenti.
听了这话,苦行少年说:“我父亲去了森林,等他回来,我向他辞行之后再去。”她想:“听说他父亲还在。要是他父亲看见我,一定会用扁担打我,把我害死。我得先走一步才行。”于是她对他说:“那这样,我先走,一路留下路标,你随后跟来。”说完就走了。她走后,他不去捡柴,也不打水,也不准备洗漱用水,只是坐在那里闷闷发呆。父亲回来时,他也不起身迎接。父亲知道“这孩子被女人迷住了”,但还是问他:“孩子,你怎么不去捡柴,不打水,不准备洗漱用水,只是坐在那里发呆呢?”于是苦行少年问父亲:“父亲,听说在森林里持戒没什么大果报,在人世间才有大果报。我要去那里持戒。我的同伴对我说‘你来吧’,已经先走了,我要跟他一起去。在那里住的时候,我该亲近什么样的人呢?”他这样问着,说了第二首偈颂——巴利
Taṃ sutvā tāpasakumāro ‘‘pitā me araññaṃ gato, tasmiṃ āgate taṃ āpucchitvā gamissāmī’’ti āha. Sā cintesi ‘‘pitā kirassa atthi, sace maṃ so passissati, kājakoṭiyā maṃ pothetvā vināsaṃ pāpessati, mayā paṭhamameva gantabba’’nti. Atha naṃ sā ‘‘tena hi ahaṃ maggasaññaṃ kurumānā paṭhamataraṃ gamissāmi, tvaṃ pacchā āgacchāhī’’ti vatvā agamāsi. So tassā gatakāle neva dārūni āhari, na pānīyaṃ, na paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpesi, kevalaṃ pajjhāyantova nisīdi, pitu āgamanakāle paccuggamanaṃ nākāsi. Atha naṃ pitā ‘‘itthīnaṃ vasaṃ gato eso’’ti ñatvāpi ‘‘kasmā tāta, neva dārūni āhari, na pānīyaṃ, na paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpesi, pajjhāyantoyeva pana nisinnosī’’ti āha. Atha naṃ tāpasakumāro ‘‘tāta, araññe kira rakkhitasīlaṃ nāma na mahapphalaṃ hoti, manussapathe mahapphalaṃ , ahaṃ tattha gantvā sīlaṃ rakkhissāmi, sahāyo me maṃ ‘āgaccheyyāsī’ti vatvā purato gato, ahaṃ teneva saddhiṃ gamissāmi, tattha pana vasantena mayā kataro puriso sevitabbo’’ti pucchanto dutiyaṃ gāthamāha –
“ 从山林来到村邑,我该亲近怎样的男子——具何戒德、具何行持?
亲爱的,请答我所问。”巴利
‘‘Araññā gāmamāgamma, kiṃsīlaṃ kiṃvataṃ ahaṃ; Purisaṃ tāta seveyyaṃ, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
于是他的父亲对他开示,诵出了剩下的偈颂——巴利
Athassa pitā kathento sesagāthā abhāsi –
孩子,如果有人信任你,而他也愿意包容你的信任;
愿意倾听、也能忍耐的人,你离开这里后,应当去亲近他。巴利
‘‘Yo te vissāsaye tāta, vissāsañca khameyya te; Sussūsī ca titikkhī ca, taṃ bhajehi ito gato.
对于那些以身、以语、以意都没有恶行的人;
就像靠在胸膛上一样,你从这里离开后,应当亲近他。巴利
‘‘Yassa kāyena vācāya, manasā natthi dukkaṭaṃ; Urasīva patiṭṭhāya, taṃ bhajehi ito gato.
如果有人依法而行,即使正在行持时,也不执取“我在行持”。
从这里离去之后,你就去亲近那位行为清净、具足智慧的人吧。巴利
‘‘Yo ca dhammena carati, carantopi na maññati; Visuddhakāriṃ sappaññaṃ, taṃ bhajehi ito gato.
就像被姜黄染过色一样、心思像猴子一样跳来跳去,那是个一会儿贪恋、一会儿又厌离的男人。
孩子啊,这样的人千万别亲近,哪怕那里没有别人也一样。巴利
‘‘Haliddirāgaṃ kapicittaṃ, purisaṃ rāgavirāginaṃ; Tādisaṃ tāta mā sevi, nimmanussampi ce siyā.
就像一条被激怒的毒蛇,又像一条涂满粪便的大路;
要远远躲开,就像驾车者避开崎岖不平的道路一样。巴利
‘‘Āsīvisaṃva kupitaṃ, mīḷhalittaṃ mahāpathaṃ; Ārakā parivajjehi, yānīva visamaṃ pathaṃ.
孩子啊,跟愚人走得太近,无益之事就会增长。
千万别和愚人交往,要永远把他当成敌人一样提防。巴利
‘‘Anatthā tāta vaḍḍhanti, bālaṃ accupasevato; Māssu bālena saṃgacchi, amitteneva sabbadā.
“ 亲爱的孩子,我恳求你,听我的话。
千万别和愚人交往,跟愚人相处是痛苦的。”巴利
‘‘Taṃ tāhaṃ tāta yācāmi, karassu vacanaṃ mama; Māssu bālena saṃgacchi, dukkho bālehi saṅgamo’’ti.
在这里,能让你信任的人,就是你能对他放心依靠的人。能容忍你的意思是,他能接受你对他所付出的信任。喜欢听闻并且能够忍耐,是说他有听你说话的意愿,也能安忍接受你的教导。就像靠在胸前一样,是说就像孩子安稳地靠在母亲胸口,这样安住下来,把他当作自己的母亲一样去亲近。依法而行的人,是指以三种善行如法地生活。不傲慢,是说即使这样修行,也不会生起“我在修行”的骄慢。行清净者,是指践行十善业道等清净行为的人。巴利
Tattha yo te vissāsayeti yo tava vissāseyya. Khameyya teti yo ca tava attani tayā kataṃ vissāsaṃ khameyya. Sussūsī ca titikkhī cāti tava vacanaṃ sussūsāya ceva vacanādhivāsanena ca samannāgato bhaveyyāti attho. Urasīva patiṭṭhāyāti yathā mātu urasi putto patiṭṭhāti, evaṃ patiṭṭhahitvā attano mātaraṃ viya maññamāno taṃ bhajeyyāsīti vadati. Yo ca dhammena caratīti yo tividhena sucaritena dhammena iriyati. Na maññatīti tathā carantopi ‘‘ahaṃ dhammaṃ carāmī’’ti mānaṃ na karoti. Visuddhakārinti visuddhānaṃ dasakusalakammapathānaṃ kārakaṃ.
所谓“贪染与离染”,是指既有贪染又有离染,也就是正在贪染的当下就具有离染的本质。即使没有人的意思是:就算整个赡部洲大地都没有人,只剩下这一个人站在那里,即便如此,也不要亲近那样的人。大路,就像一条涂满粪便的道路。如车,就像乘车赶路一样。不平坦,指有低洼、高坡、树桩、石头等高低不平的地方。过度亲近愚人,就是过度亲近没有智慧的愚者。始终,是说与愚人共同生活,就像与敌人同住一样,任何时候、永远都是苦。因此我,就是由于这个原因,我才这样说。巴利
Rāgavirāginanti rāginañca virāginañca rajjitvā taṃkhaṇaññeva virajjanasabhāvaṃ. Nimmanussampi ce siyāti sacepi sakalajambudīpatalaṃ nimmanussaṃ hoti, soyeva eko manusso tiṭṭhati, tathāpi tādisaṃ mā sevi. Mahāpathanti gūthamakkhitaṃ maggaṃ viya. Yānīvāti yānena gacchanto viya. Visamanti ninnaunnatakhāṇupāsāṇādivisamaṃ. Bālaṃ accupasevatoti bālaṃ appaññaṃ atisevantassa. Sabbadāti tāta, bālena saha saṃvāso nāma amittasaṃvāso viya sabbadā niccakālameva dukkho. Taṃ tāhanti tena kāraṇena taṃ ahaṃ.
他受到父亲这样的教导后,就说:“父亲,我要是去了人间,恐怕找不到像您这样的智者,我害怕去那里,我就留在这里,待在您身边吧。”于是父亲又给了他进一步的教导,并教他遍作的预备修法。他没过多久就生起了神通与诸等至,最后和父亲一起以梵天界为归宿。巴利
So evaṃ pitarā ovadito ‘‘tāta, ahaṃ manussapathaṃ gantvā tumhādise paṇḍite na labhissāmi, tattha gantuṃ bhāyāmi, idheva tumhākaṃ santike vasissāmī’’ti āha. Athassa bhiyyopi ovādaṃ datvā kasiṇaparikammaṃ ācikkhi. So na cirasseva abhiññāsamāpattiyo nibbattetvā saddhiṃ pitarā brahmalokaparāyaṇo ahosi.
导师讲完这段法教,阐明了四圣谛,然后把本生故事连接起来。在四圣谛开示结束时,那位心生厌离的比丘证得了入流果。巴利
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi.
那时,那位苦行青年就是这位心生厌离的比丘,那位少女就是那位粗壮少女,而那位苦行者的父亲,其实就是我。巴利
Tadā tāpasakumāro ukkaṇṭhitabhikkhu ahosi, kumārikā thullakumārikāva, pitā tāpaso pana ahameva ahosinti.
10. 箱本生注释巴利
[436] 10. Samuggajātakavaṇṇanā
“你们从哪里来?”这句话,是导师住在祇园时,因一位心生厌离的比丘而说的。导师问那位比丘:“比丘,听说你心生厌离,是真的吗?”他回答:“是真的,尊者。”导师便说:“比丘,你为什么渴望女人?女人这东西粗鄙、忘恩负义。从前,檀那婆罗刹们把她吞进肚子里,用肚子带着保护她,都没办法让女人只守着一个男人。你又怎么能做得到?”说完,导师便讲起了过去的事。巴利
Kutonu āgacchathāti idaṃ satthā jetavane viharanto ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi. Tañhi satthā ‘‘saccaṃ kira tvaṃ bhikkhu ukkaṇṭhitosī’’ti pucchitvā ‘‘saccaṃ, bhante’’ti vutte ‘‘kasmā bhikkhu mātugāmaṃ patthesi, mātugāmo nāmesa asabbho akataññū, pubbe dānavarakkhasā gilitvā kucchinā pariharantāpi mātugāmaṃ rakkhituṃ ekapurisanissitaṃ kātuṃ nāsakkhiṃsu, tvaṃ kathaṃ sakkhissasī’’ti vatvā atītaṃ āhari.
过去,在波罗奈梵授王统治的时候,菩萨舍弃了对诸欲的贪著,进入雪山,出家做了仙人。他修成了神通和禅定,靠各种果实维持生活。在他住的叶屋不远处,住着一个檀那婆罗刹。这个罗刹时不时会来到大士身边听法;但在森林里人们往来的路上,他就守在那里,抓住过往的人吃掉。那时候,迦尸国有一位容貌极美的良家女子,住在某个边地村庄。有一天,她去看望父母,回程时,那罗刹远远看见了她身边的随从,便现出恐怖的样子扑了过去。人们吓得丢下手里拿着的武器,四散奔逃。罗刹看见车中坐着一位美貌女子,心生贪恋,就把她带回自己的洞窟,娶作妻子。从那以后,罗刹便拿来酥油、米、鱼、肉等食物,还有各种甘甜的果实来养活她,又用衣服和饰物把她打扮起来。为了保护她,罗刹把她放进一个小箱子里,然后把箱子吞下去,用肚子带着她。有一天,罗刹想去洗澡,来到一个湖边,把箱子吐了出来,从里面取出她,给她沐浴、涂香、装扮好之后,对她说:“你去稍微透透气吧。”便把她放在箱子旁边,自己下到水中的浴场,因为对她没有戒心,就走得稍远一些去洗澡了。巴利
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto kāme pahāya himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā phalāphalena yāpento vihāsi. Tassa paṇṇasālāya avidūre eko dānavarakkhaso vasati. So antarantarā mahāsattaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇāti, aṭaviyaṃ pana manussānaṃ sañcaraṇamagge ṭhatvā āgatāgate manusse gahetvā khādati. Tasmiṃ kāle ekā kāsiraṭṭhe kuladhītā uttamarūpadharā aññatarasmiṃ paccantagāme nivutthā hoti. Tassā ekadivasaṃ mātāpitūnaṃ dassanatthāya gantvā paccāgamanakāle parivāramanusse disvā so dānavo bheravarūpena pakkhandi. Manussā bhītā gahitagahitāvudhāni chaḍḍetvā palāyiṃsu. Dānavo yāne nisinnaṃ abhirūpaṃ mātugāmaṃ disvā paṭibaddhacitto hutvā taṃ attano guhaṃ netvā bhariyaṃ akāsi. Tato paṭṭhāya sappitelataṇḍulamacchamaṃsādīni ceva madhuraphalāphalāni ca āharitvā taṃ posesi, vatthālaṅkārehi ca naṃ alaṅkaritvā rakkhaṇatthāya ekasmiṃ karaṇḍake pakkhipitvā karaṇḍakaṃ gilitvā kucchinā pariharati. So ekadivasaṃ nhāyitukāmatāya ekaṃ saraṃ gantvā karaṇḍakaṃ uggilitvā taṃ tato nīharitvā nhāpetvā vilimpetvā alaṅkāretvā ‘‘thokaṃ tava sarīraṃ utuṃ gaṇhāpehī’’ti taṃ karaṇḍakasamīpe ṭhapetvā sayaṃ nhānatitthaṃ otaritvā taṃ anāsaṅkamāno thokaṃ dūraṃ gantvā nhāyi.
那时,有一个名叫风之子的持明者,佩着剑,从空中飞过。她看见他,就做了个“过来”的手势。持明者很快降了下来。于是她把持明者放进箱子里,然后坐在箱子上,望着罗刹回来的方向。看见罗刹走来,她就向他显露自己,趁他还没走到箱子旁边,她就打开箱子钻进去,躺在持明者身上,再盖上自己的衣服。罗刹回来后,没有检查箱子,只想着“这就是我的女人”,就把箱子吞了下去。在回自己洞窟的路上,罗刹心想:“我很久没见到那位苦行沙门了,今天先去拜访、礼拜他吧。”于是他就去了苦行沙门那里。苦行沙门从远处看见他走来,已经知道有两个人进了他肚子里,便一边寒暄,一边说出第一首偈颂——巴利
Tasmiṃ samaye vāyussaputto nāma vijjādharo sannaddhakhaggo ākāsena gacchati. Sā taṃ disvā ‘‘ehī’’ti hatthamuddaṃ akāsi, vijjādharo khippaṃ otari. Atha naṃ sā karaṇḍake pakkhipitvā dānavassa āgamanaṃ olokentī karaṇḍakūpari nisīditvā taṃ āgacchantaṃ disvā tassa attānaṃ dassetvā tasmiṃ karaṇḍakasamīpaṃ asampatteyeva karaṇḍakaṃ vivaritvā anto pavisitvā vijjādharassa upari nipajjitvā attano sāṭakaṃ pārupi. Dānavo āgantvā karaṇḍakaṃ asodhetvā ‘‘mātugāmoyeva me’’ti saññāya karaṇḍakaṃ gilitvā attano guhaṃ gacchanto antarāmagge cintesi ‘‘tāpaso me ciraṃ diṭṭho, ajja tāva naṃ gantvā vandissāmī’’ti. So tassa santikaṃ agamāsi. Tāpasopi naṃ dūratova āgacchantaṃ disvā dvinnaṃ janānaṃ kucchigatabhāvaṃ ñatvā sallapanto paṭhamaṃ gāthamāha –
“ 你们三位贤者从哪里来?欢迎,请过来坐在座位上。
尊敬的诸位,你们好吗?没病没痛吧?你们很久没来这里了。”巴利
‘‘Kuto nu āgacchatha bho tayo janā, svāgatā etha nisīdathāsane; Kaccittha, bhonto kusalaṃ anāmayaṃ, cirassamabbhāgamanañhi vo idhā’’ti.
在这里,“bhoti”是称呼语。“Kaccittha”的意思是:你们好吗?你们还在吗?你们还活着吗?他接着又用“bhonto”来称呼,说道:“Kusalaṃ anāmayaṃ”就是:你们是否安好、健康?“Cirassamabbhāgamanañhi vo idha”的意思是:你们今天来到这里,已经隔了很久了。巴利
Tattha bhoti ālapanaṃ. Kaccitthāti kacci hotha bhavatha vijjatha. Bhontoti puna ālapanto āha. Kusalaṃ anāmayanti kacci tumhākaṃ kusalaṃ ārogyaṃ. Cirassamabbhāgamanañhi vo idhāti ajja tumhākaṃ idha abbhāgamanañca ciraṃ jātaṃ.
檀那婆听了之后,心里想:“我一个人来到这位苦行者跟前,可这位苦行者却说‘三个人’。他到底在说什么?他是真的知道了真相才这么说,还是发了疯在胡言乱语?”这样想过之后,他走近苦行者,顶礼,坐在一边,和他交谈,说出第二首偈颂——巴利
Taṃ sutvā dānavo ‘‘ahaṃ imassa tāpasassa santikaṃ ekakova āgato, ayañca tāpaso ‘tayo janā’ti vadati, kiṃ nāmesa katheti, kiṃ nu kho sabhāvaṃ ñatvā katheti, udāhu ummattako hutvā vilapatī’’ti cintetvā tāpasaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīditvā tena saddhiṃ sallapanto dutiyaṃ gāthamāha –
“ 今天只有我一个人来到这里,找不到任何第二个人。
贤者,您这话到底是在说什么?你们三位又是从哪里来的呢?”巴利
‘‘Ahameva eko idha majja patto, na cāpi me dutiyo koci vijjati; Kimeva sandhāya te bhāsitaṃ ise, kuto nu āgacchatha bho tayo janā’’ti.
这里,“idha majja”就是“idha ajja”(今天在这里)。“Kimeva sandhāya te bhāsitaṃ ise”的意思是:尊者,仙人啊,您这样说到底是指什么?请您先给我讲清楚,然后再说下去。巴利
Tattha idha majjāti idha ajja. Kimeva sandhāya te bhāsitaṃ iseti bhante, isi kiṃ nāmetaṃ sandhāya tayā bhāsitaṃ, pākaṭaṃ tāva me katvā kathehīti.
苦行者问:“贤友,你是真心想听吗?”对方回答:“是的,尊者。”苦行者就说:“那就听吧。”然后说出第三首偈颂:巴利
Tāpaso ‘‘ekaṃsenevāvuso sotukāmosī’’ti pucchitvā ‘‘āma, bhante’’ti vutte ‘‘tena hi suṇāhī’’ti vatvā tatiyaṃ gāthamāha –
“ 你独自一人,而你所爱的妻子被装入匣中,置于匣内;
她被守护着,犹如一直待在腹中,始终与风之子一起在那里享乐。”巴利
‘‘Tuvañca eko bhariyā ca te piyā, samuggapakkhittanikiṇṇamantare; Sā rakkhitā kucchigatāva te sadā, vāyussaputtena sahā tahiṃ ratā’’ti.
这里,“你是一个人”,首先,你只是单独一个人。“被放进、沉入里面”,意思是:你想守护那个妻子,所以总是把她连同盒子一起放进、沉入里面,也就是安放在你自己的肚子里。“与风之子一起”,就是和名叫风之子的持明者一起。“在那里享乐”,就是她就在那里,在你自己的肚子里,沉溺于烦恼的欲乐。而如今,你带着这个女人,心里想着“我要让她只依靠一个男人”,竟然用肚子护着她,连她的奸夫也一起扛着走!巴利
Tattha tuvañca ekoti paṭhamaṃ tāva tvaṃ eko jano. Pakkhittanikiṇṇamantareti pakkhittānikiṇṇaantare taṃ tattha bhariyaṃ rakkhitukāmena sadā tayā samugge pakkhittā saddhiṃ samuggena nikiṇṇā antare, antokucchiyaṃ ṭhapitāti attho. Vāyussaputtena sahāti evaṃnāmakena vijjādharena saddhiṃ. Tahiṃ ratāti tattha tava antokucchiyaññeva kilesaratiyā ratā. So dāni tvaṃ mātugāmaṃ ‘‘ekaṃ purisanissitaṃ karissāmī’’ti kucchināpi pariharanto tassā jāraṃ ukkhipitvā carasīti.
檀那婆听了这话,心里害怕得发抖,想:“持明者一向会很多幻术,万一那把剑落到他手里,就算剖开我的肚子,他也会逃掉。”于是他赶紧把小盒子吐出来,放在面前。世尊已经成正觉,为了说明这件事的经过,说了第四首偈颂——巴利
Taṃ sutvā dānavo ‘‘vijjādharā nāma bahumāyā honti, sacassa khaggo hatthagato bhavissati, kucchiṃ me phāletvāpi palāyissatī’’ti bhītatasito hutvā khippaṃ karaṇḍakaṃ uggilitvā purato ṭhapesi. Satthā abhisambuddho hutvā taṃ pavattiṃ pakāsento catutthaṃ gāthamāha –
“ 那檀那婆被仙人预言为惊恐之状,当场呕出宝匣;
又见妻子戴着清净花鬘,正与风神之子在那里同相欢娱。”巴利
‘‘Saṃviggarūpo isinā viyākato, so dānavo tattha samuggamuggili; Addakkhi bhariyaṃ sucimāladhāriniṃ, vāyussaputtena sahā tahiṃ rata’’nti.
其中,“看见了”即指他打开篮子看见了。巴利
Tattha addakkhīti so karaṇḍakaṃ vivaritvā addasa.
可是,就在篮子刚一打开的时候,那位持明者念诵明咒,拿起剑,腾空飞起。檀那婆看到这一幕,对大士心生欢喜,于是先以赞颂开场,说出了剩下的偈颂——巴利
Karaṇḍake pana vivaṭamatteyeva vijjādharo vijjaṃ jappitvā khaggaṃ gahetvā ākāsaṃ pakkhandi. Taṃ disvā dānavo mahāsattassa tussitvā thutipubbaṅgamā sesagāthā abhāsi –
为悦目之相、随呼吸起落所牵,堕入女人掌控的,是卑劣男人;
她虽如护己命般被守护,那恶毒之妇却当着我的面,取悦了他人。巴利
‘‘Sudiṭṭharūpamuggatapānuvattinā, hīnā narā ye pamadāvasaṃ gatā; Yathā have pāṇarivettha rakkhitā, duṭṭhā mayī aññamabhippamodayi.
我日夜侍奉她,如林中苦行者侍火而居;
她背正法,行于非法,与放逸女人亲近,实不可为。巴利
‘‘Divā ca ratto ca mayā upaṭṭhitā, tapassinā jotirivā vane vasaṃ; Sā dhammamukkamma adhammamācari, akiriyarūpo pamadāhi santhavo.
我心里想:“住在这身体当中的,是我的,可它没有正念、不受约束。”
她背离正法,行于非法,与放逸的女人交往是无作之相。巴利
‘‘Sarīramajjhamhi ṭhitāti maññahaṃ, mayhaṃ ayanti asatiṃ asaññataṃ; Sā dhammamukkamma adhammamācari, akiriyarūpo pamadāhi santhavo.
就算有人说“我已守护得很好”,又怎么能真的放心呢?女人的心思变化多端,根本守不住。
她们就像断崖深渊,在这里放逸的人会走向毁灭。巴利
‘‘Surakkhitaṃ meti kathaṃ nu vissase, anekacittāsu na hatthi rakkhaṇā; Etā hi pātālapapātasannibhā, etthappamatto byasanaṃ nigacchati.
“ 因此,那些摆脱女人、不与女人纠缠而生活的人,才是真正快乐、没有忧愁的。
想要追求这种安稳、最殊胜的境界,就不该和女人有亲密交往。”巴利
‘‘Tasmā hi te sukhino vītasokā, ye mātugāmehi caranti nissaṭā; Etaṃ sivaṃ uttamamābhipatthayaṃ, na mātugāmehi kareyya santhava’’nti.
在这里,“善见形相、随苦行增长”是说:尊者,由于随顺苦行的增长,仙人清楚地看见了这件事的缘由。“低劣”就是卑贱。“犹如守护自己的生命一般被保护”是说,她被我当作自己的生命一样,在腹中守护着。“对我起了恶意”是说,她现在对我做了背叛朋友的事,心怀恶意,转而喜欢别的男人。“如火一般”:就像住在森林里的苦行者在林中侍奉的火一样,她被我这个住在森林里的苦行者所侍奉、照料。“她践踏了法”是说她越过、违背了正法。“不应有的状态”就是不该做的事。“我以为她站在我身体中间”“这是我的”:对于这个失去正念、不调伏、具足非善人法、没有戒行的女人,我竟然误以为“她站在我的身体中间”,还误以为“她是我的”。巴利
Tattha sudiṭṭharūpamuggatapānuvattināti bhante, isi uggatapānuvattinā tayā sudiṭṭharūpaṃ idaṃ kāraṇaṃ. Hīnāti nīcā. Yathā have pāṇarivettha rakkhitāti ayaṃ mayā attano pāṇā viya ettha antokucchiyaṃ pariharantena rakkhitā. Duṭṭhā mayīti idāni mayi mittadubbhikammaṃ katvā duṭṭhā aññaṃ purisaṃ abhippamodati. Jotirivā vane vasanti vane vasantena tapassinā aggi viya mayā upaṭṭhitā paricaritā. Sā dhammamukkammāti sā esā dhammaṃ okkamitvā atikkamitvā. Akiriyarūpoti akattabbarūpo. Sarīramajjhamhi ṭhitāti maññahaṃ, mayhaṃ ayanti asatiṃ asaññatanti imaṃ asatiṃ asappurisadhammasamannāgataṃ asaññataṃ dussīlaṃ ‘‘mayhaṃ sarīramajjhamhi ṭhitā’’ti ca ‘‘mayhaṃ aya’’nti ca maññāmi.
“她被我好好保护着”——这怎么可能让人放心呢?一个聪明人怎么会相信“她被我保护着”这种话?因为像我这样的人,把她藏在肚子里守着,都没能守住。“像深渊悬崖一样”——是说她们贪著世间的享乐,永远填不满,就像大海里那个叫深渊的悬崖一样。“在这里放逸的人”——对这样没有德行的女人放逸的人,会遭遇巨大的灾难。“因此”——因为被女人支配的人会走向彻底的毁灭,所以那些脱离女人而生活的人,才是快乐的。“这就是吉祥”——这种脱离女人、不与她们纠缠的修行生活,本身就是禅那之乐,是安稳的、安全的、最殊胜的,应当去追求。想追求这个的人,就不该和女人有任何交往。巴利
Surakkhitaṃ meti kathaṃ nu vissaseti ayaṃ mayā surakkhitāti kathaṃ paṇḍito vissāseyya, yatra hi nāma mādisopi antokucchiyaṃ rakkhanto rakkhituṃ nāsakkhi. Pātālapapātasannibhāti lokassādena duppūraṇīyattā mahāsamudde pātālasaṅkhātena papātena sadisā. Etthappamattoti etāsu evarūpāsu nigguṇāsu pamatto puriso mahābyasanaṃ pāpuṇāti. Tasmā hīti yasmā mātugāmavasaṃ gatā mahāvināsaṃ pāpuṇanti, tasmā ye mātugāmehi nissaṭā hutvā caranti, te sukhino. Etaṃ sivanti yadetaṃ mātugāmato nissaṭānaṃ visaṃsaṭṭhānaṃ caraṇaṃ, etaṃ jhānasukhameva sivaṃ khemaṃ uttamaṃ abhipatthetabbaṃ, etaṃ patthayamāno mātugāmehi saddhiṃ santhavaṃ na kareyyāti.
这样说完之后,那个夜叉俯伏在大士的脚下,赞叹大士说:“尊者,我因为依靠您才得以活命。我差点被这个邪恶的女人和持明者害死。”大士为他说法之后,说道:“不要对她做任何坏事,受持戒律吧。”于是让他安住在五戒之中。那个夜叉说:“我就算把她揣在肚子里守着,也守不住她,还有谁能守住呢?”于是把她打发走,自己回森林里去了。巴利
Evañca pana vatvā dānavo mahāsattassa pādesu nipatitvā ‘‘bhante, tumhe nissāya mayā jīvitaṃ laddhaṃ, ahaṃ imāya pāpadhammāya vijjādharena mārāpito’’ti mahāsattaṃ abhitthavi. Sopissa dhammaṃ desetvā ‘‘imissā mā kiñci pāpaṃ akāsi, sīlāni gaṇhāhī’’ti taṃ pañcasu sīlesu patiṭṭhāpesi. Dānavo ‘‘ahaṃ kucchinā pariharantopi taṃ rakkhituṃ na sakkomi, añño ko rakkhissatī’’ti taṃ uyyojetvā attano araññameva agamāsi.
导师讲完这个法教,阐明了四圣谛,然后把本生故事连接起来。在谛理开示结束的时候,那位心生厌离的比丘证得了入流果。那时的天眼苦行者就是我。巴利
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. Tadā dibbacakkhukatāpaso ahameva ahosinti.
腐肉本生注释巴利
[437] 11. Pūtimaṃsajātakavaṇṇanā
“我不喜欢这个。”这是导师住在祇园精舍时,针对不守护诸根这件事说的。那时,有许多比丘不守护根门。导师对阿难长老说:“应当训诫这些比丘。”然后不加限定地召集比丘僧团,坐在装饰华丽的殊胜座中央,对比丘们说:“比丘们,身为比丘,不应该以色等对象为净相而执取相。因为如果在那时死去,就会投生到地狱等恶道。所以,不要对色等执取净相。比丘不应该以色等为行境,因为以色等为行境的人,在现世就会遭受大毁灭。因此,比丘们,宁可用烧得通红、炽热、燃烧、冒出火焰的铁棒去戳眼根。”这样详细开示之后,又说:“你们有该看色的时候,也有不该看的时候。该看的时候,不要以净的角度去看,只应以不净的角度去看。这样,你们就不会失去自己的行境。什么是你们的行境呢?就是四念处、四正勤、四神足、八支圣道、九种出世间法。你们在这行境中行走时,魔就找不到可乘之机。但如果你们被烦恼控制,以净相去看,就会像那只吃腐肉的豺一样,失去自己的行境。”说完,导师讲了过去的故事。巴利
Nakho me ruccatīti idaṃ satthā jetavane viharanto indriyaasaṃvaraṃ ārabbha kathesi. Ekasmiñhi samaye bahū bhikkhū indriyesu aguttadvārā ahesuṃ. Satthā ‘‘ime bhikkhū ovadituṃ vaṭṭatī’’ti ānandattherassa vatvā aniyamavasena bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā alaṅkatapallaṅkavaramajjhagato bhikkhū āmantetvā ‘‘na, bhikkhave, bhikkhunā nāma rūpādīsu subhanimittavasena nimittaṃ gahetuṃ vaṭṭati, sace hi tasmiṃ samaye kālaṃ karoti, nirayādīsu nibbattati, tasmā rūpādīsu subhanimittaṃ mā gaṇhatha. Bhikkhunā nāma rūpādigocarena na bhavitabbaṃ, rūpādigocarā hi diṭṭheva dhamme mahāvināsaṃ pāpuṇanti, tasmā varaṃ, bhikkhave, tattāya ayosalākāya ādittāya sampajjalitāya sajotibhūtāya cakkhundriyaṃ sampalimaṭṭha’’nti vitthāretvā ‘‘tumhākaṃ rūpaṃ olokanakālopi atthi anolokanakālopi. Olokanakāle subhavasena anoloketvā asubhavaseneva olokeyyātha, evaṃ attano gocarā na parihāyissatha. Ko pana tumhākaṃ gocaroti? Cattāro satipaṭṭhānā, cattāro sammappadhānā, cattāro iddhipādā, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, nava lokuttaradhammā. Etasmiñhi vo gocare carantānaṃ na lacchati māro otāraṃ, sace pana kilesavasikā hutvā subhanimittavasena olokessatha, pūtimaṃsasiṅgālo viya attano gocarā parihāyissathā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
过去,在波罗奈由梵授王统治的时候,雪山地区的一片山林里,一座山洞中住着好几百只山羊。离它们住的地方不远,另一个山洞里住着一只名叫“腐肉”的豺,跟它的妻子“韦尼”一起生活。有一天,它和妻子一起出去走动,看见那些山羊,心想:“得想个办法吃到它们的肉。”就用计谋把山羊一只一只地杀了。它们俩吃着山羊肉,变得强壮有力,身体肥硕。渐渐地,山羊都快被杀光了。羊群中有一只母羊,名叫“门达玛达”,聪明又善于用计。豺没办法杀掉它。有一天,豺跟妻子商量说:“亲爱的,山羊都吃光了,得想个办法把这只母羊也吃掉。办法是这样的:你一个人去找她,跟她交朋友。等她对你有了信任,我就装死躺下。你到她那里,说:‘母羊朋友啊,我丈夫死了,我无依无靠,除了你,我没有别的亲人了。来吧,我们一起去哭一场,给他办后事。’说完就把她带来。那时我就猛地跳起来,咬住她的喉咙,把她杀死。”巴利
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente himavantapadese araññāyatane pabbataguhāyaṃ anekasatā eḷakā vasanti. Tesaṃ vasanaṭṭhānato avidūre ekissā guhāya pūtimaṃso nāma siṅgālo veṇiyā nāma bhariyāya saddhiṃ vasati. So ekadivasaṃ bhariyāya saddhiṃ vicaranto te eḷake disvā ‘‘ekena upāyena imesaṃ maṃsaṃ khādituṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā upāyena ekekaṃ eḷakaṃ māresi. Te ubhopi eḷakamaṃsaṃ khādantā thāmasampannā thūlasarīrā ahesuṃ. Anupubbena eḷakā parikkhayaṃ agamaṃsu. Tesaṃ antare meṇḍamātā nāma ekā eḷikā byattā ahosi upāyakusalā. Siṅgālo taṃ māretuṃ asakkonto ekadivasaṃ bhariyāya saddhiṃ sammantento ‘‘bhadde, eḷakā khīṇā, imaṃ eḷikaṃ ekena upāyena khādituṃ vaṭṭati, ayaṃ panettha upāyo, tvaṃ ekikāva gantvā etāya saddhiṃ sakhī hohi, atha te tāya saddhiṃ vissāse uppanne ahaṃ matālayaṃ karitvā nipajjissāmi, tvaṃ etaṃ upasaṅkamitvā ‘eḷike sāmiko me mato, ahañca anāthā, ṭhapetvā taṃ añño me ñātako natthi, ehi roditvā kanditvā tassa sarīrakiccaṃ karissāmā’ti vatvā taṃ gahetvā āgaccheyyāsi, atha naṃ ahaṃ uppatitvā gīvāya ḍaṃsitvā māressāmī’’ti āha.
她回答“好的”,答应下来,跟母羊成了好朋友。等母羊对她有了信任,她就对母羊说了那番话。母羊说:“豺大嫂啊,你丈夫把我的亲族全吃光了,我害怕,去不了。”她说:“大嫂,别怕,一个死尸能干什么?”母羊说:“你丈夫心性凶暴,我还是怕。”虽然这么说,经不住她一再央求,母羊心想“他肯定是真的死了”,就答应了,跟她一起上路。可是走着走着,母羊心里犯嘀咕:“谁知道会出什么事呢?”因为不放心,就让豺妻走在前面,自己一边走一边盯着豺的动静。豺听到她们的脚步声,心想“母羊来了吧”,就抬起头,转着眼珠张望。母羊看见他这副样子,心想“这个坏东西想骗我、害死我,装成死尸躺在那儿”,于是转身就逃。豺妻问她:“你跑什么?”母羊把原因说了,念出第一首偈颂——巴利
Sā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā tāya saddhiṃ sakhibhāvaṃ katvā vissāse uppanne eḷikaṃ tathā avoca. Eḷikā ‘‘āḷi siṅgāli tava sāmikena sabbe mama ñātakā khāditā, bhāyāmi na sakkomi gantu’’nti āha. ‘‘Āḷi, mā bhāyi, matako kiṃ karissatī’’ti? ‘‘Kharamanto te sāmiko, bhāyāmevāha’’nti sā evaṃ vatvāpi tāya punappunaṃ yāciyamānā ‘‘addhā mato bhavissatī’’ti sampaṭicchitvā tāya saddhiṃ pāyāsi. Gacchantī pana ‘‘ko jānāti, kiṃ bhavissatī’’ti tasmiṃ āsaṅkāya siṅgāliṃ purato katvā siṅgālaṃ pariggaṇhantīyeva gacchati. Siṅgālo tāsaṃ padasaddaṃ sutvā ‘‘āgatā nu kho eḷikā’’ti sīsaṃ ukkhipitvā akkhīni parivattetvā olokesi. Eḷikā taṃ tathā karontaṃ disvā ‘‘ayaṃ pāpadhammo maṃ vañcetvā māretukāmo matālayaṃ dassetvā nipanno’’ti nivattitvā palāyantī siṅgāliyā ‘‘kasmā palāyasī’’ti vutte taṃ kāraṇaṃ kathentī paṭhamaṃ gāthamāha –
“ 我不喜欢腐肉的注视,āḷi。
像这样的朋友,就该远远躲开。”巴利
‘‘Na kho me ruccati āḷi, pūtimaṃsassa pekkhanā; Etādisā sakhārasmā, ārakā parivajjaye’’ti.
这里,“āḷi”是呼唤用语,意思是朋友、同伴。“像这样的同伴”意思是:离开这样的同伴之后,应当远远避开那个同伴。巴利
Tattha āḷīti ālapanaṃ, sakhi sahāyiketi attho. Etādisā sakhārasmāti evarūpā sahāyakā apakkamitvā taṃ sahāyakaṃ ārakā parivajjeyyāti attho.
她这样说完,就转身回到自己的住处去了。豺妻没办法让她回头,就对她生了气,走到丈夫跟前,闷闷不乐地坐着。这时,豺责备她,说出了第二首偈颂——巴利
Evañca pana vatvā sā nivattitvā attano vasanaṭṭhānameva gatā. Siṅgālī taṃ nivattetuṃ asakkontī tassā kujjhitvā attano sāmikasseva santikaṃ gantvā pajjhāyamānā nisīdi. Atha naṃ siṅgālo garahanto dutiyaṃ gāthamāha –
“ 这编发女真是痴狂,竟在夫君前夸赞他的友伴;
那母羊来了又转身离去,她为它忧思郁结。”巴利
‘‘Ummattikā ayaṃ veṇī, vaṇṇeti patino sakhiṃ; Pajjhāyi paṭigacchantiṃ, āgataṃ meṇḍamātara’’nti.
这里,“韦尼”是她的名字。所谓“在丈夫面前称赞”,是指她先当着丈夫的面,夸她那位朋友——那只母羊,说:“她对我有感情,信得过我,会到我们这儿来的,你就装死吧。”可是那只母羊如今来到近处,却还没走到她跟前,就转身折了回去;于是她为这只折返回去的母羊——门达玛达,陷入了沉思和悲伤。巴利
Tattha veṇīti tassā nāmaṃ. Vaṇṇeti patino sakhinti paṭhamameva attano sakhiṃ eḷikaṃ ‘‘mayi sinehā vissāsikā āgamissati no santikaṃ, matālayaṃ karohī’’ti patino santike vaṇṇeti. Atha naṃ sā idāni āgataṃ mama santikaṃ anāgantvāva paṭigacchantiṃ meṇḍamātaraṃ pajjhāyati anusocatīti.
听了这话,母豺说出第三首偈颂——巴利
Taṃ sutvā siṅgālī tatiyaṃ gāthamāha –
“ 朋友,你真是疯了,没有智慧,也没有分辨能力。
你装死躺下,却在不该看的时候偷看。”巴利
‘‘Tvaṃ khosi samma ummatto, dummedho avicakkhaṇo; Yo tvaṃ matālayaṃ katvā, akālena vipekkhasī’’ti.
在这里,“无分辨”指的是缺少审察的智慧。“非时而视”的意思是:母羊还没来到自己跟前,它就看了。巴利
Tattha avicakkhaṇoti vicāraṇapaññārahito. Akālena vipekkhasīti eḷikāya attano santikaṃ anāgatāyeva olokesīti attho.
智者不于非时而观,适时乃观;
若于非时而观,如腐肉豺徒自焦灼——此正觉者之偈。巴利
‘‘Na akāle vipekkhayya, kāle pekkheyya paṇḍito; Pūtimaṃsova pajjhāyi, yo akāle vipekkhatī’’ti. – ayaṃ abhisambuddhagāthā;
在这当中,“非时”是指以欲乐为目标、以净相让心生起的时候。对比丘来说,这个时候去看色,就叫“非时”。而“适时”是指以不净相、以随念或以遍相来取色的时候。对比丘来说,这个时候去看色,才叫“适时”。在这里,在“非时”——也就是心被贪染的时候——去看色的人,会遭受大毁灭,这要用《绿草本生》《毛迦叶本生》等来说明。若在“适时”以不净相去看,就能安立在阿拉汉果上,这要用修不净业处的底沙长老的事迹来解说。“像吃腐肉的豺狼一样懊悔”:比丘们,就像吃腐肉的豺狼在非时偷看母羊之后,失去了自己觅食的行境而懊悔;同样,比丘如果在非时以净相去看色,就已经失去了念处等行境,在现世和来世都会忧愁、懊悔、苦恼。巴利
Tattha akāleti kāmaguṇe ārabbha subhavasena cittuppādakāle. Ayañhi bhikkhuno rūpaṃ oloketuṃ akālo nāma. Kāleti asubhavasena anussativasena kasiṇavasena vā rūpaggahaṇakāle. Ayañhi bhikkhuno rūpaṃ oloketuṃ kālo nāma. Tattha akāle sārattakāle rūpaṃ olokentā mahāvināsaṃ pāpuṇantīti haritacajātakalomasakassapajātakādīhi dīpetabbaṃ. Kāle asubhavasena olokentā arahatte patiṭṭhahantīti asubhakammikatissattheravatthunā kathetabbaṃ. Pūtimaṃsova pajjhāyīti bhikkhave, yathā pūtimaṃsasiṅgālo akāle eḷikaṃ oloketvā attano gocarā parihīno pajjhāyati, evaṃ bhikkhu akāle subhavasena rūpaṃ oloketvā satipaṭṭhānādigocarā parihīno diṭṭhadhamme samparāyepi socati pajjhāyati kilamatīti.
母豺维尼安抚好那只吃腐肉的豺,对它说:“夫君,别担心,我会再想办法把她带来。她来的时候,你要警醒着,抓住她。”说完,就走到母羊那里,说:“朋友,你来的正是时候,我们家正好有事。就是因为你来了,我丈夫才恢复了神智,现在活过来了。来吧,你去跟他互相款待一番。”说完,便说出第五首偈颂——巴利
Veṇīpi kho siṅgālī pūtimaṃsaṃ assāsetvā ‘‘sāmi, mā cintesi, ahaṃ taṃ punapi upāyena ānessāmi, tvaṃ āgatakāle appamatto gaṇheyyāsī’’ti vatvā tassā santikaṃ gantvā ‘‘āḷi, tava āgatakāleyeva no attho jāto, tava āgatakālasmiṃyeva hi me sāmiko satiṃ paṭilabhi, idāni jīvati, ehi tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ karohī’’ti vatvā pañcamaṃ gāthamāha –
“ 女伴啊,愿(他)对我亲爱,请把满钵给我;
我夫已复活,亲爱的问讯者,你来吧。”巴利
‘‘Piyaṃ kho āḷi me hotu, puṇṇapattaṃ dadāhi me; Pati sañjīvito mayhaṃ, eyyāsi piyapucchikā’’ti.
在这里,“请给我满钵”是对那位讲心爱故事的女说书人说的,意思是“请给我欢喜的布施”。“我的丈夫复活了”的意思是:我的丈夫活过来了,起身了,没病了。“你来”的意思则是:跟我一起来。巴利
Tattha puṇṇapattaṃ dadāhi meti piyakkhānaṃ akkhāyikā mayhaṃ tuṭṭhidānaṃ dehi. Pati sañjīvito mayhanti mama sāmiko sañjīvito uṭṭhito arogoti attho. Eyyāsīti mayā saddhiṃ āgaccha.
母羊心想:“这家伙本性恶劣,想骗我。可硬碰硬地对着干并不合适,我还是用个计策来骗他吧。”这样想完,就说出第六首偈颂——巴利
Eḷikā ‘‘ayaṃ pāpadhammā maṃ vañcetukāmā, ayuttaṃ kho pana paṭipakkhakaraṇaṃ, upāyeneva naṃ vañcessāmī’’ti cintetvā chaṭṭhaṃ gāthamāha –
“ 亲爱的,愿你开心,我给你一个满钵的赠礼;
我将带领一大群随从前来,你把饭食准备好。”巴利
‘‘Piyaṃ kho āḷi te hotu, puṇṇapattaṃ dadāmi te; Mahatā parivārena, essaṃ kayirāhi bhojana’’nti.
在这里,“essaṃ”(我将前来)的意思就是:我会来。而且我来的时候,会先保护好自己,再带着一大群随从一起来。巴利
Tattha essanti āgamissāmi. Āgacchamānā ca attano ārakkhaṃ katvā mahantena parivārena āgamissāmīti.
这时,母豺询问自己的随从,说出了第七首偈颂:巴利
Atha naṃ siṅgālī parivāraṃ pucchantī sattamaṃ gāthamāha –
“ 你的随从是什么样的人?我要为他们准备饭食。
他们一个个都叫什么名字?我问你,请你告诉我。”巴利
‘‘Kīdiso tuyhaṃ parivāro, yesaṃ kāhāmi bhojanaṃ; Kiṃ nāmakā ca te sabbe, te me akkhāhi pucchitā’’ti.
她回答说出了第八首偈颂:巴利
Sā ācikkhantī aṭṭhamaṃ gāthamāha –
“ 摩利耶、四眼、宾耆耶,还有阎浮迦;
我的随从就是这样,你给他们准备食物吧。”巴利
‘‘Māliyo caturakkho ca, piṅgiyo atha jambuko; Ediso mayhaṃ parivāro, tesaṃ kayirāhi bhojana’’nti.
这里,te me 的意思是:那些随从对我说。摩利耶等是四只狗的名字。他说:在那里,每只狗各有五百只狗围绕,就这样由两千只狗簇拥着前来。如果它们得不到食物,就会把你们两个都杀死吃掉。巴利
Tattha te meti te parivāre mayhaṃ ācikkhi. Māliyotiādīni catunnaṃ sunakhānaṃ nāmāni. ‘‘Tattha ekekassa pañca pañca sunakhasatāni parivārenti, evaṃ dvīhi sunakhasahassehi parivāritā āgamissāmī’’ti vatvā ‘‘sace te bhojanaṃ na labhissanti, tumhe dvepi jane māretvā khādissantī’’ti āha.
母豺听了这话,心里害怕,想道:“她没必要再去那里了,我要想个办法,让她再也来不了。”于是说出第九首偈颂:巴利
Taṃ sutvā siṅgālī bhītā ‘‘alaṃ imissā tattha gamanena, upāyenassā anāgamanameva karissāmī’’ti cintetvā navamaṃ gāthamāha –
“ 离了家,连财物也会毁掉;
健康、无病、无罪——就住在这里,别离去。”巴利
‘‘Nikkhantāya agārasmā, bhaṇḍakampi vinassati; Ārogyaṃ āḷino vajjaṃ, idheva vasa māgamā’’ti.
它的意思是:朋友啊,你家里有很多财物。你一旦离家出走,那些没人看管的财物就会丢失。我自己会去向你的朋友,也就是你的同伴,报告你的平安消息。你就待在这里,不要过来。巴利
Tassattho – āḷi, tava gehe bahubhaṇḍakaṃ atthi, taṃ te nikkhantāya agārasmā anārakkhaṃ bhaṇḍakaṃ vinassati, ahameva te āḷino sahāyakassa ārogyaṃ vajjaṃ vadissāmi, tvaṃ idheva vasa māgamāti.
她这样说完,因为害怕死亡,就飞快地跑到丈夫身边,抓住他逃走了。他们再也没能回到那个地方。巴利
Evañca pana vatvā maraṇabhayabhītā vegena sāmikassa santikaṃ gantvā taṃ gahetvā palāyi. Te puna taṃ ṭhānaṃ āgantuṃ nāsakkhiṃsu.
导师讲完这段法义开示后,把本生故事总结起来说:“那时候,我就是出生在那片林子里那棵长老树上的天神。”巴利
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘tadā ahaṃ tasmiṃ ṭhāne vanajeṭṭhakarukkhe nibbattadevatā ahosi’’nti.
第十二个达达拉本生的注释巴利
[438] 12. Daddarajātakavaṇṇanā
“Yote puttaka”这句话,是导师住在灵鹫山时,因为提婆达多图谋杀害他而说的。那时,大家在法堂里议论起来:“贤友们,提婆达多真是无耻又卑劣!他竟然和阿阇世王联手,用雇弓箭手、推落岩石、放出那罗祇梨象这些手段,来谋害那位具足最上功德的等正觉者。”导师走过来问:“比丘们,你们现在聚在一起谈什么?”听说是这件事后,导师说:“比丘们,提婆达多不是现在才想害我,过去他也曾图谋害我。不过现在,他连一点点都伤不了我。”说完,导师便讲起了过去的事。巴利
Yote puttaketi idaṃ satthā gijjhakūṭe viharanto devadattassa vadhāya parisakkanaṃ ārabbha kathesi. Tasmiñhi samaye dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘aho āvuso devadatto nillajjo anariyo evaṃ uttamaguṇadharassa sammāsambuddhassa ajātasattunā saddhiṃ ekato hutvā dhanuggahapayojanasilāpavijjhananāḷāgirivissajjanehi vadhāya upāyaṃ karotī’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepi devadatto mayhaṃ vadhāya parisakki, idāni pana me tāsamattampi kātuṃ nāsakkhī’’ti vatvā atītaṃ āhari.
过去,在波罗奈梵授王统治的时候,有一位名闻四方的老师,正在教五百个年轻人学技艺。有一天他心想:“我住在这里有很多妨碍,年轻人们的学业也完不成。我干脆进入雪山地区的森林深处,住在那里教他们。”于是他把想法告诉年轻人,让他们带上芝麻、米、油、衣服等东西,进入森林,在离路不远的地方盖了一座叶屋住下来,年轻人也各自盖了自己的叶屋。年轻人的亲属们送来油、米等物。国中居民也听说“那位名闻四方的老师住在林中某个地方教技艺”,就纷纷给他送来米等物品,连走过荒漠的人也来供养。还有一个人为了供牛奶,送来一头带犊的母牛。在老师的叶屋附近,住着一只巨蜥和它的两只幼崽,狮子和老虎也常来亲近老师。还有一只鹧鸪也常年住在这里。它听到老师教年轻人念诵咒语的声音,竟然也学会了三部吠陀。年轻人和它变得非常亲密。巴利
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente eko disāpāmokkho ācariyo pañcasatānaṃ māṇavakānaṃ sippaṃ vācento ekadivasaṃ cintesi ‘‘mayhaṃ idha vasantassa palibodho hoti, māṇavakānampi sippaṃ na niṭṭhāti, himavantapadese araññāyatanaṃ pavisitvā tattha vasanto vācessāmī’’ti. So māṇavakānaṃ kathetvā tilataṇḍulatelavatthādīni gāhāpetvā araññaṃ pavisitvā maggato avidūre ṭhāne paṇṇasālaṃ kāretvā nivāsaṃ kappesi, māṇavāpi attano paṇṇasālaṃ kariṃsu. Māṇavakānaṃ ñātakā telataṇḍulādīni pesenti. Raṭṭhavāsinopi ‘‘disāpāmokkho ācariyo kira araññe asukaṭṭhāne nāma vasanto sippaṃ uggaṇhāpetī’’ti tassa taṇḍulādīni abhiharanti, kantārappaṭipannāpi denti, aññataropi puriso khīrapānatthāya savacchaṃ dhenuṃ adāsi. Ācariyassa paṇṇasālāya santike dvīhi potakehi saddhiṃ ekā godhā vasati, sīhabyagghāpissa upaṭṭhānaṃ āgacchanti. Eko tittiropi tattha nibaddhavāso ahosi. So ācariyassa māṇavānaṃ mante vācentassa saddaṃ sutvā tayopi vede uggaṇhi. Māṇavā tena saddhiṃ ativissāsikā ahesuṃ.
后来,那些青年还没学成,老师就去世了。青年们把老师的遗体火化后,用沙子堆了一座塔,拿各种鲜花供养,一边哭一边哀悼。这时鹧鸪问他们:“你们为什么哭?”他们说:“我们的学业还没完成,老师就去世了,所以我们才哭。”鹧鸪说:“既然这样,你们别难过,我来教你们这门学问。”他们问:“你怎么会懂?”鹧鸪说:“老师教你们的时候,我听到他念诵的声音,就把三部吠陀都学通了。”他们说:“那就请你让我们知道你确实学通了。”鹧鸪说:“好,你们听着。”于是它就像从山顶往下倾泻的河水一样,把那些难解的关窍一口气讲了出来。青年们又高兴又欢喜,就在鹧鸪智者跟前重新开始学习。鹧鸪也就坐在那位名闻四方老师的位置上,教他们学问。青年们给它做了一个金笼子,上面挂起华盖,用纯金盘子献上蜂蜜、炒米等物,又用各种颜色的鲜花供养,对它极为恭敬。整个赡部洲都传开了:“听说在阿兰若处,有一只鹧鸪在教五百个青年念咒。”这只鹧鸪就这样出了名。巴利
Aparabhāge māṇavesu nipphattiṃ appattesuyeva ācariyo kālamakāsi. Māṇavā tassa sarīraṃ jhāpetvā vālukāya thūpaṃ katvā nānāpupphehi pūjetvā rodanti paridevanti. Atha ne tittiro ‘‘kasmā rodathā’’ti āha. ‘‘Ācariyo no sippe aniṭṭhiteyeva kālakato, tasmā rodāmā’’ti. ‘‘Evaṃ sante mā socittha, ahaṃ vo sippaṃ vācessāmī’’ti. ‘‘Tvaṃ kathaṃ jānāsī’’ti? ‘‘Ahaṃ ācariye tumhākaṃ vācente saddaṃ sutvā tayo vede paguṇe akāsinti. Tena hi attano paguṇabhāvaṃ amhe jānāpehī’’ti. Tittiro ‘‘tena hi suṇāthā’’ti tesaṃ gaṇṭhiṭṭhānameva pabbatamatthakā nadiṃ otaranto viya osāresi. Māṇavā haṭṭhatuṭṭhā hutvā tittirapaṇḍitassa santike sippaṃ paṭṭhapesuṃ. Sopi disāpāmokkhācariyassa ṭhāne ṭhatvā tesaṃ sippaṃ vācesi. Māṇavā tassa suvaṇṇapañjaraṃ karitvā upari vitānaṃ bandhitvā suvaṇṇataṭṭake madhulājādīni upaharantā nānāvaṇṇehi pupphehi pūjentā mahantaṃ sakkāraṃ kariṃsu. ‘‘Tittiro kira araññāyatane pañcasate māṇavake mantaṃ vācetī’’ti sakalajambudīpe pākaṭo ahosi.
那时,在赡部洲,人们宣布要举办一场像山顶盛会那样的大节日。青年们的父母派人去传话:“你们回来观看节日吧。”青年们把这件事告诉鹧鸪,又把鹧鸪智者和整个修行处所托付给巨蜥照看,然后各自回自己的城里去了。那时,有一个毫无怜悯心的凶恶苦行者到处游荡,来到了那个地方。巨蜥看见他,便上前招呼接待,说:“某处有米粒,某处有油等物,你煮好饭就吃吧。”说完就出去觅食了。那苦行者清早煮好饭,杀掉两只小巨蜥吃了;白天又杀掉鹧鸪智者和小牛犊吃了;傍晚看见母牛回来,也把它杀掉,吃了肉,然后躺在树根下,发出呼噜呼噜的声音睡着了。巨蜥傍晚回来,不见自己的孩子,一边思索一边四处寻找。树神看见巨蜥找不到孩子而浑身颤抖,便以天界的神力停在树干枝杈之间,对巨蜥说:“巨蜥,别发抖。你的孩子们、那只鹧鸪、小牛犊和母牛,都被这个恶人杀死了。你去咬住他的喉咙,要了他的命。”树神这样对巨蜥说完,便说出了第一首偈颂:巴利
Tadā jambudīpe giraggasamajjasadisaṃ mahantaṃ chaṇaṃ ghosayiṃsu. Māṇavānaṃ mātāpitaro ‘‘chaṇadassanatthāya āgacchantū’’ti pesesuṃ. Māṇavā tittirassa ārocetvā tittirapaṇḍitaṃ sabbañca assamapadaṃ godhaṃ paṭicchāpetvā attano attano nagarameva agamiṃsu. Tadā eko nikkāruṇiko duṭṭhatāpaso tattha tattha vicaranto taṃ ṭhānaṃ sampāpuṇi. Godhā taṃ disvā paṭisanthāraṃ katvā ‘‘asukaṭṭhāne taṇḍulā, asukaṭṭhāne telādīni atthi, bhattaṃ pacitvā bhuñjāhī’’ti vatvā gocaratthāya gatā. Tāpaso pātova bhattaṃ pacitvā dve godhāputtake māretvā khādi, divā tittirapaṇḍitañca vacchakañca māretvā khādi, sāyaṃ dhenuṃ āgacchantaṃ disvā tampi māretvā maṃsaṃ khāditvā rukkhamūle nipajjitvā ghurughurāyanto niddaṃ okkami. Godhā sāyaṃ āgantvā puttake apassantī upadhārayamānā vicari. Rukkhadevatā godhaṃ puttake adisvā kampamānaṃ oloketvā khandhaviṭapabbhantare dibbānubhāvena ṭhatvā ‘‘godhe mā kampi, iminā pāpapurisena tava puttakā ca tittiro ca vaccho ca dhenu ca māritā, gīvāya naṃ ḍaṃsitvā jīvitakkhayaṃ pāpehī’’ti sallapantī paṭhamaṃ gāthamāha –
“ 那个吃了你幼崽的家伙,明明吃过你施舍的食物,幼崽们却是无辜无害的;
把你的牙齿扎进那个人身上,别让他活着从你手里逃掉。”巴利
‘‘Yo te puttake akhādi, dinnabhatto adūsake; Tasmiṃ dāṭhaṃ nipātehi, mā te muccittha jīvato’’ti.
这里,“受食者”是指你让他“煮饭来吃”的那个人,也就是你给了饭食的人。“无辜者”是指那些没有过失、没有罪错的人。“对他咬下牙”的意思是:对那个恶人,把你四颗牙全都咬下去。“别让他活着逃脱”的意思是:这个恶人不能活着从你手里跑掉,不能让他得到逃脱的机会,你要让他命断于此。巴利
Tattha dinnabhattoti bhattaṃ pacitvā bhuñjāhīti tayā dinnabhatto. Adūsaketi niddose niraparādhe. Tasmiṃ dāṭhaṃ nipātehīti tasmiṃ pāpapurise catassopi dāṭhā nipātehīti adhippāyo. Mā te muccittha jīvatoti jīvanto sajīvo hutvā tava hatthato eso pāpadhammo mā muccittha, mokkhaṃ mā labhatu, jīvitakkhayaṃ pāpehīti attho.
于是,巨蜥说了两首偈颂——巴利
Tato godhā dve gāthā abhāsi –
一个行为粗野、凶残的人,就像一块被污垢弄脏的擦身布;
我找不到一个部位可以在那里把牙齿咬下去。巴利
‘‘Ākiṇṇaluddo puriso, dhāticelaṃva makkhito; Padesaṃ taṃ na passāmi, yattha dāṭhaṃ nipātaye.
“ 对不知感恩的人,总是盯着别人的过错;
就算把整个大地都送给他,也根本没法让他满意。”巴利
‘‘Akataññussa posassa, niccaṃ vivaradassino; Sabbaṃ ce pathaviṃ dajjā, neva naṃ abhirādhaye’’ti.
在这里,“极度残暴”就是指残暴到了极点。“寻找过失”是指专门找别人的漏洞和可乘之机。“绝不能令他满足”是说:像这样的人,就算把整个大地都送给他,也没法让他满意,更何况我只是施舍一顿饭的人呢?这是在说明这个道理。巴利
Tattha ākiṇṇaluddoti gāḷhaluddo. Vivaradassinoti chiddaṃ otāraṃ pariyesantassa. Neva naṃ abhirādhayeti evarūpaṃ puggalaṃ sakalapathaviṃ dentopi tosetuṃ na sakkuṇeyya, kimaṅgaṃ panāhaṃ bhattamattadāyikāti dasseti.
巨蜥说完这话,心想“这人醒来后也会把我吃掉”,为了保命就逃走了。不过,那狮子和老虎都是鹧鸪的朋友。有时它们会来看鹧鸪,有时鹧鸪会去给它们说法,然后回来。可是那一天,狮子对老虎说:“朋友,我们很久没见到鹧鸪了,到今天已经七八天了。你去打听一下他的消息再回来。”老虎答应说:“好。”就在巨蜥逃走的时候,老虎来到那个地方,看见那个恶人正在睡觉。在他发髻的缝隙间,能看出鹧鸪智者的羽毛,也能看出母牛和小牛的骨头。虎王看到这一切,却没看到金笼子里的鹧鸪智者,心想“这些肯定都是被这个恶人害死的”,就用脚掌拍他,把他弄醒了。那人看见老虎,吓得浑身发抖。于是老虎问他:“是你杀了它们吃掉的吗?”“我没杀,也没吃。”“恶人,要不是你杀的,还有谁会杀?老实说出原因来,你要是不说,就别想活命。”他害怕死亡,就说:“是的,主人,我杀了巨蜥的幼崽、小牛和母牛来吃,但鹧鸪我没杀。”老虎听他说了这么多,还是不相信,就问:“你是从哪里来的?”“主人,我从羯陵伽国来,为了谋生替商人们运货,做过这样那样的事,现在才来到这里。”等他把自己做过的所有事都说了之后,老虎说:“恶人,要不是你杀了鹧鸪,还有谁会杀?来,我带你去见狮子兽王。”于是把他赶到前面,一路吓唬着走。狮子王见老虎带那人过来,便问了第四首偈颂——巴利
Godhā evaṃ vatvā ‘‘ayaṃ pabujjhitvā mampi khādeyyā’’ti attano jīvitaṃ rakkhamānā palāyi. Tepi pana sīhabyagghā tittirassa sahāyakāva, kadāci te āgantvā tittiraṃ passanti, kadāci so gantvā tesaṃ dhammaṃ desetvā āgacchati, tasmiṃ pana divase sīho byagghaṃ āha – ‘‘samma, ciraṃ diṭṭho no tittiro, ajja sattaṭṭhadivasā honti, gaccha, tāvassa pavattiṃ ñatvā ehī’’ti. Byaggho ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā godhāya palāyanakāle taṃ ṭhānaṃ patvā taṃ pāpapurisaṃ niddāyantaṃ passi. Tassa jaṭantare tittirapaṇḍitassa lomāni paññāyanti, dhenuyā ca vacchakassa ca aṭṭhīni paññāyanti. Byaggharājā taṃ sabbaṃ disvā suvaṇṇapañjare ca tittirapaṇḍitaṃ adisvā ‘‘iminā pāpapurisena ete māritā bhavissantī’’ti taṃ pādena paharitvā uṭṭhāpesi. Sopi taṃ disvā bhītatasito ahosi. Atha naṃ byaggho ‘‘tvaṃ ete māretvā khādasī’’ti pucchi. ‘‘Neva māremi, na khādāmī’’ti. ‘‘Pāpadhamma tayi amārente añño ko māressati, kathehi tāva kāraṇaṃ, akathentassa jīvitaṃ te natthī’’ti. So maraṇabhayabhīto ‘‘āma, sāmi, godhāputtake ca vacchakañca dhenuñca māretvā khādāmi, tittiraṃ pana na māremī’’tiāha. So tassa bahuṃ kathentassapi asaddahitvā ‘‘tvaṃ kuto āgatosī’’ti pucchitvā ‘‘sāmi, kaliṅgaraṭṭhato vāṇijakānaṃ bhaṇḍaṃ vahanto jīvikahetu idañcidañca kammaṃ katvā idānimhi idhāgato’’ti tena sabbasmiṃ attanā katakamme kathite ‘‘pāpadhamma tayi tittiraṃ amārente añño ko māressati, ehi sīhassa migarañño santikaṃ taṃ nessāmī’’ti taṃ purato katvā tāsento agamāsi. Sīharājā taṃ ānentaṃ byagghaṃ pucchanto catutthaṃ gāthamāha –
“ 须婆呼,你为什么一副急匆匆的样子,还带着一个青年一起回来了?
你在这里有什么任务、什么目的?我问你,请告诉我这件事。”巴利
‘‘Kiṃ nu subāhu taramānarūpo, paccāgatosi saha māṇavena; Kiṃ kiccamatthaṃ idhamatthi tuyhaṃ, akkhāhi me pucchito etamattha’’nti.
这里,“妙臂”是用名字来称呼那只老虎。因为老虎的前半身让人看了心生欢喜,所以这样称呼它。“你在这里有什么事、有什么目的”,意思是:你与这位年轻人一起在这里,是有什么要办的事,也就是所谓的什么目的?还有一种写法是“你有什么事、什么目的”,意思是一样的。巴利
Tattha subāhūti byagghaṃ nāmenālapati. Byagghassa hi purimakāyo manāpo hoti, tena taṃ evamāha. Kiṃ kiccamatthaṃ idhamatthi tuyhanti kiṃ karaṇīyaṃ atthasaññitaṃ iminā māṇavena idha atthi. ‘‘Tuyhaṃ kiṃ kiccamattha’’ntipi pāṭho, ayamevattho.
听了这话,老虎说出第五首偈颂——巴利
Taṃ sutvā byaggho pañcamaṃ gāthamāha –
“ 你那位容貌端正的友人达达罗,我今日忧他遭人杀害;
既闻此人所作诸行,我料达达罗今日难得安稳。”巴利
‘‘Yo te sakhā daddaro sādhurūpo, tassa vadhaṃ parisaṅkāmi ajja; Purisassa kammāyatanāni sutvā, nāhaṃ sukhiṃ daddaraṃ ajja maññe’’ti.
在这里,“daddara”指的就是鹧鸪。所谓“它的杀害”,是说:我担心这位鹧鸪智者今天会被这个人杀掉。“我不认为他快乐”,意思是:今天我不觉得那只鹧鸪是快乐的、没有病痛的。巴利
Tattha daddaroti tittiro. Tassa vadhanti tassa tittirapaṇḍitassa imamhā purisamhā ajja vadhaṃ parisaṅkāmi. Nāhaṃ sukhinti ahaṃ ajja daddaraṃ sukhiṃ arogaṃ na maññāmi.
于是狮子对他说了第六首偈颂:巴利
Atha naṃ sīho chaṭṭhaṃ gāthamāha –
“ 此人之诸业处为何,因男子生计之结合?
闻男子何诺已,乃疑达达罗为少年所害?”巴利
‘‘Kānissa kammāyatanāni assu, purisassa vuttisamodhānatāya; Kaṃ vā paṭiññaṃ purisassa sutvā, parisaṅkasi daddaraṃ māṇavenā’’ti.
这里,“assū”就是“听到了”。“因为活命方式的结合”,意思是谋生手段的结合,也就是:这个年轻人到底对你说过他自己做过哪些业?“被年轻人”是说:你听到了什么,才怀疑他是被这个年轻婆罗门杀死的?巴利
Tattha assūti assosi. Vuttisamodhānatāyāti jīvitavuttisamodhānatāya, kāni nāma iminā attano kammāni tuyhaṃ kathitānīti attho. Māṇavenāti kiṃ sutvā iminā māṇavena māritaṃ parisaṅkasi.
于是虎王为了给他解说,说了剩下的偈颂——巴利
Athassa kathento byaggharājā sesagāthā abhāsi –
我曾行羯陵伽之商旅,亦曾历藤攀之险道、钉桩之危栈;
曾与舞者同习,与结网猎者为伍,更于集会广众之中持杖相斗。巴利
‘‘Ciṇṇā kaliṅgā caritā vaṇijjā, vettācaro saṅkupathopi ciṇṇo; Naṭehi ciṇṇaṃ saha vākurehi, daṇḍena yuddhampi samajjamajjhe.
短秤诓人,罗网缚鸟,骰赌既胜,自制已弃;
前半夜悄然逝去,伸手受食,双手反被灼伤。巴利
‘‘Baddhā kulīkā mitamāḷakena, akkhā jitā saṃyamo abbhatīto; Abbāhitaṃ pubbakaṃ aḍḍharattaṃ, hatthā daḍḍhā piṇḍapaṭiggahena.
“ 他从事的那些谋生行当,是因为那人各种营生方式汇集在一起。
就像这团毛球被人看见一样,牛都被杀了,那达达拉又算什么呢?”巴利
‘‘Tānissa kammāyatanāni assu, purisassa vuttisamodhānatāya; Yathā ayaṃ dissati lomapiṇḍo, gāvo hatā kiṃ pana daddarassā’’ti.
其中,所谓“曾游历羯陵伽”,据说他替商人运货时,曾到过羯陵伽国。所谓“曾做过买卖”,他也确实做过生意。所谓“走藤道”,是指要靠藤条才能通行的地方。所谓“也曾走过桩道”,是说他也曾走过布满树桩的路。所谓“与舞者一起”,是说纯粹为了谋生,他也曾和舞者们同行。所谓“与网同行”,是说他在搬运网具时,和带网的人一起走过。所谓“以棍棒打斗”,据说他也曾用棍棒打过架。巴利
Tattha ciṇṇā kaliṅgāti vāṇijakānaṃ bhaṇḍaṃ vahantena kira tena kaliṅgaraṭṭhe ciṇṇā. Caritā vaṇijjāti vaṇijjāpi tena katā. Vettācaroti vettehi sañcaritabbo. Saṅkupathopi ciṇṇoti khāṇukamaggopi valañjito. Naṭehīti jīvikahetuyeva naṭehipi saddhiṃ. Ciṇṇaṃ saha vākurehīti vākuraṃ vahantena vākurehi saddhiṃ caritaṃ. Daṇḍena yuddhanti daṇḍena yuddhampi kira tena yujjhitaṃ.
听说他用绳子绑过小鸟,这就是“绑过小鸟”。听说他还做过称量谷物的事,这就是“用少量称量”。他侍候赌徒时偷走了骰子,这就是“偷走骰子”。他出家只是为了混口饭吃,因此违越了戒律的约束,这就是“逾越了自制”。他让伤口不再流血,这就是“止血”。“脓血”指的就是血。这里要说的是:听说他为了谋生,把冒犯国王的人砍断手脚带回来,让他们躺在殿堂里,伤口不断淌血;到了半夜,他去到那里,用米糠熏过之后就把他们丢在那里。“手被灼烧”:他出家谋生的时候,用手去接滚烫的团食,据说他的手就是这样被烫伤的。巴利
Baddhā kulīkāti sakuṇikāpi kira tena baddhā. Mitamāḷakenāti dhaññamāpakakammampi kira tena kataṃ. Akkhā jitāti akkhadhuttānaṃ veyyāvaccaṃ karontena akkhā haṭā. Saṃyamo abbhatītoti jīvitavuttiṃ nissāya pabbajanteneva sīlasaṃyamo atikkanto. Abbāhitanti apaggharaṇaṃ kataṃ. Pubbakanti lohitaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – iminā kira jīvikaṃ nissāya rājāparādhikānaṃ hatthapāde chinditvā te ānetvā sālāya nipajjāpetvā vaṇamukhehi paggharantaṃ lohitaṃ aḍḍharattasamaye tattha gantvā kuṇḍakadhūmaṃ datvā ṭhapitanti. Hatthā daḍḍhāti ājīvikapabbajjaṃ pabbajitakāle uṇhapiṇḍapātapaṭiggahaṇe hatthāpi kirassa daḍḍhā.
那些就是他的业处,也就是他所造的业。我听闻,即我曾听到。正如:在他的发辫之间可以看到一团鹧鸪羽毛,由此可以推知:正是他杀死了它。牛都已经被杀了,那达达拉又算什么,既然牛都被他杀了,达达拉怎么就不该杀,他怎么会不杀它呢。巴利
Tānissa kammāyatanānīti tāni assa kammāni. Assūti assosiṃ. Yathā ayanti yathā esa etassa jaṭantare tittiralomapiṇḍopi dissati, iminā kāraṇena veditabbametaṃ ‘‘eteneva so mārito’’ti. Gāvo hatā kiṃ pana daddarassāti gāvopi etena hatā, daddarassa pana kiṃ na hanitabbaṃ, kasmā esa taṃ na māressatīti.
狮子问那个人:“鹧鸪智者是你杀的吗?”那人回答:“是的,主人。”狮子听了这句实话,就想放了他。但虎王说:“这人该杀。”说完就当场用獠牙把他咬死,挖了个坑扔进去。青年们回来,找不到鹧鸪智者,痛哭悲泣之后便离开了。巴利
Sīho taṃ purisaṃ pucchi ‘‘mārito te tittirapaṇḍito’’ti? ‘‘Āma, sāmī’’ti. Athassa saccavacanaṃ sutvā sīho taṃ vissajjetukāmo ahosi. Byaggharājā pana ‘‘māretabbayuttako eso’’ti vatvā tattheva naṃ dāṭhāhi paharitvā māretvā āvāṭaṃ khaṇitvā pakkhipi. Māṇavā āgantvā tittirapaṇḍikaṃ adisvā roditvā paridevitvā nivattiṃsu.
世尊讲完这段法义开示后,说道:“比丘们,提婆达多在过去世也是这样,一心想要害我。”接着,他把这个本生故事联系起来:“那时,那个诡诈的苦行者就是提婆达多,巨蜥就是莲华色,老虎就是目犍连,狮子就是舍利弗,那位名闻四方的老师就是大迦叶,而那只聪明的鹧鸪就是我。”巴利
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘evaṃ, bhikkhave, devadatto pubbepi mayhaṃ vadhāya parisakkī’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā kūṭajaṭilo devadatto ahosi, godhā uppalavaṇṇā, byaggho moggallāno, sīho sāriputto, disāpāmokkho ācariyo mahākassapo, tittirapaṇḍito pana ahameva ahosi’’nti.
秃鹫本生、憍赏弥本生、鹦鹉本生、小鹦鹉本生、绿皮本生;
善本生、洛马迦叶本生、鸳鸯本生,及哈利迪本生。
箱子本生、腐肉本生,还有达达罗本生,一共十二则;
在《本生经》第九集中,歌咏者们唱了。巴利
Gijjhakosambī suvañca, cūḷasūvaṃ harittacaṃ; Kusalaṃ lomakassapaṃ, cakkavākaṃ haliddi ca. Samuggaṃ pūtimaṃsañca, daddarañceva dvādasa; Jātake navanipāte, gīyiṃsu gītikārakā.
1 2 3