庄严佛种姓的注释
8. Sobhitabuddhavaṃsavaṇṇanā
其后,在彼世尊的教法也灭没之后,有菩萨名为庄严,历经四阿僧祇与百千劫,圆满修习种种波罗蜜,投生于兜率天。在那里住满天寿,受诸天劝请,从兜率天命终,往善法城善法王的宫中,入善法天后之胎结生。怀胎十月圆满,在善法园中,如从清净灿烂的浓云中现出满月一般,从母胎降生。其入胎、诞生时的种种神通瑞相,一如前说。
Tassa pana aparabhāge tassa sāsanepi antarahite sobhito nāma bodhisatto kappasatasahassādhikāni cattāri asaṅkhyeyyāni pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ ṭhatvā devehi āyācito tusitapurato cavitvā sudhammanagare sudhammarājassa kule sudhammāya nāma deviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ aggahesi. So dasannaṃ māsānaṃ accayena sudhammuyyāne mātukucchito parisuddhavirājitaghanameghapaṭalato puṇṇacando viya nikkhami. Tassa paṭisandhiyaṃ jātiyañca pāṭihāriyāni pubbe vuttappakārāni.
他在家生活了一万年,在三万七千舞女之首的正妃摩喜罗大天后胎中,生下名为狮子童子的儿子。那时,他见到四种相兆,心生悚惧,便在宫殿中出家。于宫中修习入出息念定,证得四种禅那,并在那里精勤七日。后来,他享用了摩喜罗大天后所供的极甘美乳糜,生起出离心,心想:‘此宫现已装饰庄严,应当在大众之前从空中飞去,降落于菩提树间;待我坐于菩提树下,这些女子不劳吩咐,自会从宫殿出来。’这个念头刚一生起,宫殿便从善法王宫腾空而上,升入如同涂了黑眼药膏般的虚空。宫殿楼阁集聚种种香花鬘为庄严,仿佛在庄严整个虚空界;放射出如同流注金色汁液般的微妙光芒,既似太阳,又如秋月,璀璨耀眼;悬挂的种种奇妙小铃网,风吹动时,发出的声响犹如巧匠合奏五种乐器,悦耳、迷人、可爱。
So dasavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasitvā sattattiṃsanāṭakitthisahassānaṃ aggāya aggamahesiyā makhiladeviyā kucchismiṃ sīhakumāre nāma putte uppanne cattāri nimittāni disvā sañjātasaṃvego pāsādeyeva pabbajitvā tattheva ānāpānassatisamādhiṃ bhāvetvā cattāri jhānāni paṭilabhitvā sattāhaṃ tattheva padhānacariyamacari. Tato makhilamahādeviyā dinnaṃ paramamadhuraṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā abhinikkhamanatthāya cittamuppādesi – ‘‘ayaṃ pāsādo alaṅkatapaṭiyatto mahājanassa passantasseva ākāsena gantvā bodhirukkhaṃ majjhekatvā pathaviyaṃ otaratu, imā ca itthiyo mayi bodhimūle nisinne avuttā sayameva pāsādato nikkhamantū’’ti. Sahacittuppādā pāsādo ca sudhammarājabhavanato uppatitvā asitañjanasaṅkāsamākāsamabbhuggañchi. So samosaritasurabhikusumadāmasamalaṅkatapāsādatalo sakalampi gaganatalaṃ samalaṅkurumāno viya kanakarasadhārāsadisarucirakaranikaro divasakaro viya ca saradasamayarajanikaro viya ca virocamāno vilambamānavividhavicittakiṅkiṇikajālo yassa kira vāteritassa sukusalajanavāditassa pañcaṅgikassa turiyassa viya saddo vaggu ca rajanīyo ca kamanīyo ca ahosi.
从远处便可听到那甜美的声音,吸引着众生侧耳倾听。在住宅、院落、十字路口、街道等处,正站着交谈的人们,听到那声音既不很低,也不很高,只见他就在树王林梢上方不远处,从空中飞过,仿佛在诱惑他们;又好像以树王枝叶间种种宝光交映闪耀的色彩,牵动着人们的眼睛;也仿佛在宣告他的福德威力,就这样行于虚空。那时,舞女们也以五种妙乐甜美的声音,边唱边哭泣。据说,他的四支军队也装饰着各种饰物与身饰,光芒汇聚闪耀,穿着种种微妙的香花彩衣,庄严无比,犹如天兵天将,极为美妙壮观,如同大地般承托在宫殿周围,于虚空中行进。
Dūrato paṭṭhāya suyyamānena madhurena sarena sattānaṃ sotāni odahamāno gharacaccaracatukkavīthiādīsu ṭhatvā pavattitakathāsallāpesu manussesu nātinīcena nātiuccena taruvaravanamatthakāvidūrenākāsena palobhayamāno viya taruvarasākhānānāratanajutivisarasamujjalena vaṇṇena jananayanāni ākaḍḍhento viya ca puññānubhāvaṃ samugghosayanto viya ca gaganatalaṃ paṭipajji. Tattha nāṭakitthiyopi pañcaṅgikassa varaturiyassa madhurena sarena upagāyiṃsu ceva vilapiṃsu ca. Caturaṅginī kirassa senāpi alaṅkāra-kāyābharaṇa-juti-samudaya-samujjotanānāvirāga-surabhikusumavasanābharaṇasobhitā amaravarasenā viya paramaruciradassanā dharaṇī viya gaganatalena pāsādaṃ parivāretvā agamāsi.
于是,宫殿便飞到一棵八十八肘高的龙树上方。那棵树树干笔直饱满,缀满花朵、嫩叶与新芽。宫殿即以这棵树为中心,降落地面,停驻下来。无需人吩咐,舞女们便自行从宫殿下来,离开了。据说,具足无数功德的庄严大士,在大众围绕之下,于夜间三个时分中,次第生起三明。魔军则凭法性之力,自行循原路退去。宫殿仍留在那里。庄严的世尊证得正觉后,发出感叹:‘多生轮回……乃至……得尽渴爱’,并在菩提树附近度过了七个七天。随后,他应梵天祈请转法轮的请求,以佛眼观察:‘我该先为谁说法呢?’他看见自己同父异母的两位弟弟——阿娑摩王子和苏内德王子,了知:‘这两位王子具备亲依止缘,有能力通达甚深微妙的法。好,我便为他们说法。’于是他从空中降落到善法园,遣守园人前去召请两位王子。两位王子便各带眷属前来,共同围绕着他,在大众中转起了法轮。
Tato pāsādo gantvā aṭṭhāsītihatthubbedhaṃ ujuvipulavaṭṭakkhandhaṃ kusumapallavamakulasamalaṅkataṃ nāgarukkhaṃ majjhekatvā otaritvā bhūmiyaṃ patiṭṭhahi. Nāṭakitthiyo ca kenaci avuttāva tato pāsādato otaritvā pakkamiṃsu. Anekaguṇasobhito kira sobhitopi mahāpuriso mahājanakataparivāroyeva rattiyā tīsu yāmesu tisso vijjāyo uppādesi. Mārabalaṃ panassa dhammatābaleneva yathāgatamagamāsi. Pāsādo pana tattheva aṭṭhāsi. Sobhito pana bhagavatā sambodhiṃ patvā – ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānetvā bodhisamīpeyeva sattasattāhaṃ vītināmetvā brahmuno dhammajjhesanaṃ paṭijānitvā – ‘‘kassa nu kho paṭhamaṃ dhammaṃ deseyya’’nti buddhacakkhunā olokento attano vemātike kaniṭṭhabhātike asamakumārañca sunettakumārañca disvā – ‘‘ime dve kumārā upanissayasampannā gambhīraṃ nipuṇaṃ dhammaṃ paṭivijjhituṃ samatthā, handāhaṃ imesaṃ dhammaṃ deseyya’’nti ākāsenāgantvā sudhammuyyāne otaritvā dvepi kumāre uyyānapālena pakkosāpetvā tehi saparivārehi parivuto mahājanamajjhe dhammacakkaṃ pavattesi. Tena vuttaṃ –
继离婆多之后,有一位名为庄严的导师;
他心意专注、内心寂静,无与伦比。
‘‘Revatassa aparena, sobhito nāma nāyako; Samāhito santacitto, asamo appaṭipuggalo.
这位胜利者,在自己的家中,回心转意;
证得无上菩提后,他转起了法轮。
‘‘So jino sakagehamhi, mānasaṃ vinivattayi; Patvāna kevalaṃ bodhiṃ, dhammacakkaṃ pavattayi.
‘‘Yāva heṭṭhā avīcito, bhavaggā cāpi uddhato; Etthantare ekaparisā, ahosi dhammadesane.
‘‘Tāya parisāya sambuddho, dhammacakkaṃ pavattayi; Gaṇanāya na vattabbo, paṭhamābhisamayo ahū’’ti.
此处“在自己的家”:指就在自己的住所,即王宫楼台之内。“令心回转”:指翻转自心,意思是仅在自己家中住了七日,便从凡夫的状态回转心意,证得佛果。“下面”:从下方。“从有顶”:即从阿迦腻咤天。“在那集会中”:在那样的集会当中。“无法用数量计算”:指超越了计数的途径。“第一次现观”:指初次之法现观。“发生了”:意为出现了一个不可计数的集会。另有一读作“第一时便证悟”,其意为:在初次说法时便证悟的那些人,是无法用数量计算的。
Tattha sakagehamhīti attano bhavaneyeva, antopāsādataleyevāti attho. Mānasaṃ vinivattayīti cittaṃ parivattesi, sakagehe ṭhatvā sattadivasabbhantareyeva puthujjanabhāvato cittaṃ vinivattetvā buddhattaṃ pāpuṇīti attho. Heṭṭhāti heṭṭhato. Bhavaggāti akaniṭṭhabhavanato. Tāya parisāyāti tassā parisāya majjhe. Gaṇanāya na vattabboti gaṇanapathamatītāti attho. Paṭhamābhisamayoti paṭhamo dhammābhisamayo. Ahūti gaṇanāya na vattabbā parisā ahosīti attho. ‘‘Paṭhame abhisamiṃsuyevā’’tipi pāṭho, tassa paṭhamadhammadesane abhisamiṃsu ye janā, te gaṇanāya na vattabbāti attho.
此后,又于一时,世尊在善见城城门处的紫薇树根前显现双神变后,上升至三十三天,于九宝黄金所成的新殿中,坐在波利质多罗树下的黄毡石板座上,宣说阿毗达摩。说法终了时,有九万亿天众得法现观。此为第二次现观。是故偈颂中说:
Athāparena samayena sudassananagaradvāre cittapāṭaliyā mūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā navakanakamaṇimayabhavane tāvatiṃsabhavane pāricchattakamūle paṇḍukambalasilātale nisīditvā abhidhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne navutikoṭisahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Ayaṃ dutiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
此后,又于天众集会说法时,
第二次现观,有九万亿之众。
‘‘Tato parampi desente, marūnañca samāgame; Navutikoṭisahassānaṃ, dutiyābhisamayo ahū’’ti.
其后一时,善见城中有一位名为嘉亚些那的王子,建造了一座一由旬大小的精舍,并种植园林,园中密植无忧树、耳荚树、占巴树、龙树、普纳嘎树、瓦库拉树、苏拉比树、芒果树、菠萝蜜树、阿萨那树、沙拉树、茉莉、芒果和夹竹桃等种种树木,然后将这一切布施给以佛陀为上首的比丘僧团。世尊为他们的布施作随喜赞叹,称扬供养之后,便宣说法要。其时,有百千俱胝众生证得法现观,此为第三次现观。因此偈颂中说:
Athāparena samayena sudassananagare jayaseno nāma rājakumāro yojanappamāṇaṃ vihāraṃ kāretvā asokassakaṇṇacampakanāgapunnāgavakulasurabhicūtapanasāsanasālakunda- sahakārakaravīrāditaruvaranirantaraṃ ārāmaṃ ropetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa niyyātesi. Dānānumodanaṃ katvā yāgaṃ vaṇṇetvā bhagavā dhammaṃ desesi. Tadā koṭisatasahassasattanikāyassa dhammābhisamayo ahosi. Ayaṃ tatiyābhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
又有一位王子,是刹帝利,名叫嘉亚些那;
他种植园林后,便将它奉献给佛陀。
‘‘Punāparaṃ rājaputto, jayaseno nāma khattiyo; Ārāmaṃ ropayitvāna, buddhe niyyātayī tadā.
具眼者称赞他的供养,并为他宣说了法;
那时,千俱胝众生获得了第三次现观。
‘‘Tassa yāgaṃ pakittento, dhammaṃ desesi cakkhumā; Tadā koṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahū’’ti.
又有一位名为郁伽的国王,在苏难达城建造了名为苏难达的精舍,将它布施给以世尊为首的比丘僧团。在那次布施中,以‘善来比丘’方式出家的有一百俱胝位阿拉汉集会。在集会中,相好庄严的世尊诵出了巴帝摩卡。这是第一次集会。后来,在弥伽罗城,法群建造了名为法群园的胜妙园大精舍,布施给以世尊为首的比丘僧团,并供养了一切资具。在那次集会中,有九十俱胝位以善来比丘身份出家的阿拉汉会集,世尊为他们诵出了巴帝摩卡。这是第二次集会。当世尊在千眼城度过雨季安居后,于自恣时,被殊胜的天神众围绕而降下,那时与八十俱胝位阿拉汉一同,在具备四支的集会中举行了自恣。这是第三次集会。因此这样说:
Puna uggato nāma rājā sunandanagare sunandaṃ nāma vihāraṃ kāretvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa adāsi. Tasmiṃ dāne ehibhikkhupabbajjāya pabbajitānaṃ koṭisataṃ arahantānaṃ sannipāto , tesaṃ majjhe sobhito bhagavā pātimokkhaṃ uddisi. Ayaṃ paṭhamo sannipāto ahosi. Puna mekhalānagare dhammagaṇo dhammagaṇārāmaṃ nāma pavarārāmaṃ mahāvihāraṃ kāretvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa datvā saha sabbaparikkhārehi dānaṃ adāsi. Tasmiṃ samāgame ehibhikkhubhāvena pabbajitānaṃ navutiyā arahantakoṭīnaṃ sannipāte pātimokkhaṃ uddisi. Ayaṃ dutiyo sannipāto ahosi. Yadā pana bhagavā dasasatanayanapure vassaṃ vasitvā pavāraṇāya suravaraparivuto otari, tadā asītiyā arahantakoṭīhi saddhiṃ caturaṅgike sannipāte pavāresi. Ayaṃ tatiyo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –
‘‘Sannipātā tayo āsuṃ, sobhitassa mahesino; Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, santacittāna tādinaṃ.
那位名为郁伽的国王,在人中至上者座前行布施;
在那次布施中,有百俱胝阿拉汉集会一处。
‘‘Uggato nāma so rājā, dānaṃ deti naruttame; Tamhi dāne samāgañchuṃ, arahantā satakoṭiyo.
而后,法群向人中至上者行布施;
那时,是九十俱胝阿拉汉的第二次集会。
‘‘Punāparaṃ puragaṇo, deti dānaṃ naruttame; Tadā navutikoṭīnaṃ, dutiyo āsi samāgamo.
当胜者住于天界之后,从彼处降下时,
那时,有八十俱胝人的第三次集会。
‘‘Devaloke vasitvāna, yadā orohatī jino; Tadā asītikoṭīnaṃ, tatiyo āsi samāgamo’’ti.
相传,那时我们的菩萨在可爱之城,生为双亲善族之家、名为“善生”的婆罗门。他听闻庄严世尊的说法后,皈依三宝,向以佛陀为首的比丘僧团行了为期三月的大施。彼世尊也为他授记说:“未来,你将成佛,名为乔达摩。”因此他说:
Tadā kira amhākaṃ bodhisatto rammavatīnagare ubhato sujāto ‘sujāto’ nāma brāhmaṇo hutvā sobhitassa bhagavato dhammadesanaṃ sutvā saraṇesu patiṭṭhāya buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa temāsaṃ mahādānamadāsi. Sopi naṃ ‘‘anāgate gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tena vuttaṃ –
那时,我是名为“善生”的婆罗门,
那时,我以饮食供养佛陀及声闻。
‘‘Ahaṃ tena samayena, sujāto nāma brāhmaṇo; Tadā sasāvakaṃ buddhaṃ, annapānena tappayiṃ.
那位庄严的世间导师——佛陀——也为我授记:
自无量劫来,他将成为佛陀。
‘‘Sopi maṃ buddho byākāsi, sobhito lokanāyako; Aparimeyyito kappe, ayaṃ buddho bhavissati.
‘‘Padhānaṃ padahitvāna…pe… hessāma sammukhā imaṃ.
“听了他的这番话,我既欢喜又心生警觉;
为了达成那个目标,我作出了坚定不懈的精进。”
‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, haṭṭho saṃviggamānaso; Tamevatthamanuppattiyā, uggaṃ dhitimakāsaha’’nti.
此处,“为成就彼义”:即为成就那尚未证得的佛位。具体而言,听到庄严佛的预言——“未来,这位名为乔达摩者将成为佛陀”之后,心想“诸佛之语绝不虚妄”,因此,这句话的意思就是为了成就佛位而精勤。“极度”:即强烈、猛利。“精进”:即精进。“我作了”:即我作了。
Tattha tamevatthamanuppattiyāti tassa buddhattassa anuppattiatthaṃ, tassa pana sobhitabuddhassa – ‘‘anāgate ayaṃ gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti vacanaṃ sutvā ‘‘avitathavacanā hi buddhā’’ti buddhattappattiatthanti attho. Ugganti tibbaṃ ghoraṃ. Dhitinti vīriyaṃ. Akāsahanti akāsiṃ ahaṃ.
那位庄严佛世尊,其都城名为善法城,父亲是善法王,母亲是善法王后。两位上首弟子是无等与善眼,侍者名阿那摩,两位上首女弟子是那库拉与善生女。菩提树为龙树,身高五十八肘,寿命九万岁。大妃名玛希拉,儿子名师子童子。他有三万七千名宫女,在宫中生活了九千年后,乘坐宫殿出家。当时,有位名叫嘉亚些那的国王担任他的侍者。据说他住在白林园。因此这样说道:
Tassa pana sobhitassa bhagavato sudhammaṃ nāma nagaraṃ ahosi, pitā sudhammo nāma rājā, mātā sudhammā nāma devī, asamo ca sunetto ca dve aggasāvakā, anomo nāmupaṭṭhāko, nakulā ca sujātā ca dve aggasāvikā, nāgarukkho bodhi, aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ sarīraṃ ahosi, navutivassasahassāni āyuppamāṇaṃ, makhilā nāmassa mahādevī, sīhakumāro nāma atrajo, nāṭakitthīnaṃ sattattiṃsasahassāni navavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Pāsādena abhinikkhami. Jayaseno nāma rājā upaṭṭhāko. Setārāme kira vasīti. Tena vuttaṃ –
有一座城市,名为善法;统治那里的刹帝利,也名为善法;
他的母亲名叫善法,正是那位庄严大仙的母亲。
‘‘Sudhammaṃ nāma nagaraṃ, sudhammo nāma khattiyo; Sudhammā nāma janikā, sobhitassa mahesino.
‘‘Asamo ca sunetto ca, ahesuṃ aggasāvakā; Anomo nāmupaṭṭhāko, sobhitassa mahesino.
那库拉与善生女二人,是他的上首女弟子;
那位佛陀成正觉时,于龙树下悟道。
‘‘Nakulā ca sujātā ca, ahesuṃ aggasāvikā; Bujjhamāno ca so buddho, nāgamūle abujjhatha.
身量五十八肘,极为崇高的大牟尼;
照耀一切方所,犹如百道光芒升起。
‘‘Aṭṭhapaṇṇāsaratanaṃ , accuggato mahāmuni; Obhāseti disā sabbā, sataraṃsīva uggato.
正如繁花盛开的林苑,为种种芳香所遍熏;
同样,他的圣教,也由戒的芬芳所遍熏。
‘‘Tathā suphullaṃ pavanaṃ, nānāgandhehi dhūpitaṃ; Tatheva tassa pāvacanaṃ, sīlagandhehi dhūpitaṃ.
‘‘Yathāpi sāgaro nāma, dassanena atappiyo; Tatheva tassa pāvacanaṃ, savanena atappiyaṃ.
寿命长达九万年,如是久远;
他住世如此之久,度化了无量的众生。
‘‘Navutivassasahassāni , āyu vijjati tāvade; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.
他向其余的人,给予了‘教导’与‘反复的教诫’;
如同火一般燃烧之后,这位寂灭者与声闻弟子一同入于寂灭。
‘‘Ovādaṃ anusiṭṭhiñca, datvāna sesake jane; Hutāsanova tāpetvā, nibbuto so sasāvako.
‘‘So ca buddho asamasamo, tepi sāvakā balappattā; Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārā’’ti.
此处,“千光者”即如同太阳,意为照耀一切方向。“林野”指大森林。“熏染”谓令充满香气、散发芬芳。“不厌”意为令人不知满足,或令不生厌倦。“如此长久”即指那个时候,意为那么长的时间。“度化”即济渡了。“教导”指一次的说法,名为教导;“反复的教诫”则指屡屡的说法,名为反复的教诫。“对于其余的有情”指对于尚未证得谛现观的其余众生,此处为处格,表示所属的意义。“犹如火一般,使热恼后”即像火一般,令其满足后;或也可如此解读:“以取灭尽故,世尊般涅槃。”其余偈颂,各处皆自明。
Tattha sataraṃsīvātiādicco viya, sabbā disā obhāsetīti attho. Pavananti mahāvanaṃ. Dhūpitanti vāsitaṃ gandhitaṃ. Atappiyoti atittikaro, atittijanano vā. Tāvadeti tasmiṃ kāle, tāvatakaṃ kālanti attho. Tāresīti tārayī. Ovādanti sakiṃ vādo ovādo nāma. Anusiṭṭhinti punappunaṃ vacanaṃ anusiṭṭhi nāma. Sesake janeti saccappaṭivedhaṃ appattassa sesajanassa, sāmiatthe bhummavacanaṃ. Hutāsanova tāpetvāti aggi viya tappetvā. Ayameva vā pāṭho, upādānakkhayā bhagavā parinibbutoti attho. Sesagāthāsu sabbattha uttānamevāti.