25. 拘那含佛种姓注释显示巴利原文
25. Koṇāgamanabuddhavaṃsavaṇṇanā
拘留孙世尊之后,其教法隐没,众生人寿降至三万岁之时,一位利他、名为拘那含佛的导师出现于世。或依语源,因金子降落之故,名为拘那含佛的导师出现于世。此处,将 ka 字改为 ko,na 字改为 ṇa,并省略一个 ka 字,意为:世尊诞生时,有金子等饰物降落而来,故称拘那含佛。然而,此处人寿乃是衰减后再次衰减,并非一直衰减,而是增长后又再衰减,应作如是解。如何理解?即在同一劫中,拘留孙世尊于人寿四万岁时出现,彼寿渐减至十岁,复又增长至无量岁,再从彼处衰减,止于三万岁之时期;恰于此时,拘那含佛世尊出现于世。应如是了知。显示巴利原文
Kakusandhassa pana bhagavato aparabhāge tassa sāsane ca antarahite sattesu tiṃsavassasahassāyukesu jātesu parahitakoṇāgamano koṇāgamano nāma satthā loke udapādi. Atha vā kanakāgamanato koṇāgamano nāma satthā loke udapādi. Tattha ka-kārassa koādesaṃ katvā na-kārassa ṇādesaṃ katvā ekassa ka-kārassa lopaṃ katvā niruttinayena kanakassa kanakādiābharaṇassa āgamanaṃ pavassanaṃ yassa bhagavato uppannakāle so koṇāgamano nāma. Ettha pana āyu anupubbena parihīnasadisaṃ kataṃ, na evaṃ parihīnaṃ, puna vaḍḍhitvā parihīnanti veditabbaṃ. Kathaṃ? Imasmiṃyeva kappe kakusandho bhagavā cattālīsavassasahassāyukakāle nibbatto, taṃ pana āyu parihāyamānaṃ dasavassakālaṃ patvā puna asaṅkhyeyyaṃ patvā tato parihāyamānaṃ tiṃsavassasahassāyukakāle ṭhitaṃ, tadā koṇāgamano bhagavā loke uppannoti veditabbo.
他圆满诸波罗蜜后,投生兜率天,从彼处死后,在娑婆提城的耶输达多婆罗门之妻——具足容貌等殊胜功德、最为无上的优陀罗婆罗门女的腹中结生。历经十个月,在须婆提游园从母胎中降生。当他出生时,整个赡部洲天降金雨。因此,由于金子降下之缘,人们称他为“金子降落”(Kanakāgamano)。但这个名字渐次演变,成了“拘那含佛”。他度过三千年在家生活,拥有三座宫殿,名为兜率、善兜率、满足。以卢希伽达婆罗门女为首,有一万六千名女子。显示巴利原文
Sopi pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā sobhavatīnagare yaññadattassa brāhmaṇassa bhariyāya rūpādīhi guṇehi anuttarāya uttarāya nāma brāhmaṇiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā dasannaṃ māsānaṃ accayena subhavatīuyyāne mātukucchito nikkhami. Jāyamāne pana tasmiṃ sakalajambudīpe devo kanakavassaṃ vassi. Tenassa kanakāgamanakāraṇattā ‘‘kanakāgamano’’ti nāmamakaṃsu. Taṃ panassa nāmaṃ anukkamena pariṇamamānaṃ koṇāgamano’’ti jātaṃ. So pana tīṇi vassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Tusita-santusita-santuṭṭhanāmakā panassa tayo pāsādā ahesuṃ. Rucigattābrāhmaṇīpamukhāni soḷasa itthisahassāni ahesuṃ.
他见到四种征相后,恰逢卢希伽达婆罗门女的儿子——名为萨他瓦诃的男孩出生,他便骑上象背,乘坐象车,作大出家而出家修行。有三万男子随他出家。他由他们围绕,修习六个月的苦行。在毗舍佉月满月之日,他享用了阿耆逊那婆罗门的女儿阿耆逊那婆罗门女所供养的蜜乳粥。之后,他在槿陀林昼间休息。傍晚时分,又接受了名为迦吒廷杜迦的看麦人供养的八把草,随后前往乌敦跋罗菩提树。如《芬陀利迦》中所说,具足祥瑞,他从南面靠近,铺好宽二十肘的草座,结跏趺坐,摧破魔军,证得十力智,并发出感兴语:“经多生轮回……乃至……证得渴爱的灭尽。”度过七个七日之后,他观见随自己一同出家的三万比丘具有证悟之缘,便以神通从空中前往善见城附近的仙人堕处鹿野苑,坐在他们中间,转正法轮。就在那时,三万俱胝众生证得第一现观。显示巴利原文
So cattāri nimittāni disvā rucigattāya brāhmaṇiyā satthavāhe nāma putte uppanne hatthikkhandhavaragato hatthiyānena mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbaji. Taṃ tiṃsapurisasahassāni anupabbajiṃsu. So tehi parivuto cha māse padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāyaṃ aggisonabrāhmaṇassa dhītāya aggisonabrāhmaṇakumāriyā dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā khadiravane divāvihāraṃ katvā sāyanhasamaye jaṭātindukena nāma yavapālena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā udumbarabodhiṃ puṇḍarīke vuttappamāṇaṃ phalavibhūtisampannaṃ dakkhiṇato upagantvā vīsatihatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā mārabalaṃ viddhaṃsetvā dasabalañāṇāni paṭilabhitvā – ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānetvā sattasattāhaṃ vītināmetvā attanā saha pabbajitānaṃ tiṃsabhikkhusahassānaṃ upanissayasampattiṃ disvā gaganapathena gantvā sudassananagarasamīpe isipatane migadāye otaritvā tesaṃ majjhagato dhammacakkaṃ pavattesi, tadā tiṃsakoṭisahassānaṃ paṭhamābhisamayo ahosi.
之后,他在美善城门附近的大娑罗树下示现双神变,令二万俱胝众生饮下法味甘露,这是第二现观。随后,以他的母亲优陀罗为首,一万个轮围世界的天神前来集会。世尊在他们面前开示阿毗达摩藏,当时有一万俱胝众生证得第三现观。因此,说出以下偈颂——显示巴利原文
Puna sundaranagaradvāre mahāsālarukkhamūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā vīsatikoṭisahassānaṃ dhammāmataṃ pāyesi, so dutiyo abhisamayo ahosi. Attano mātaraṃ uttaraṃ pamukhaṃ katvā dasasu cakkavāḷasahassesu devatānaṃ samāgatānaṃ abhidhammapiṭakaṃ desente bhagavati dasannaṃ koṭisahassānaṃ tatiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
“拘留孙佛之后,有位正自觉者,两足中最上者;
名为拘那含佛的胜者,世间之长,人中至尊。”
显示巴利原文 ‘‘Kakusandhassa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Koṇāgamano nāma jino, lokajeṭṭho narāsabho.
圆满十种法后,便超越了旷野;
舍弃一切垢秽,证得无上正觉。
显示巴利原文 ‘‘Dasa dhamme pūrayitvāna, kantāraṃ samatikkami; Pavāhiya malaṃ sabbaṃ, patto sambodhimuttamaṃ.
拘那含佛导师转法轮时,
有三百万亿的第一次现观得证。
显示巴利原文 ‘‘Dhammacakkaṃ pavattente, koṇāgamananāyake; Tiṃsakoṭisahassānaṃ, paṭhamābhisamayo ahu.
当示现神变、摧破外道论时,
有二万俱胝众生证得了第二次现观。
显示巴利原文 ‘‘Pāṭihīraṃ karonte ca, paravādappamaddane; Vīsatikoṭisahassānaṃ, dutiyābhisamayo ahu.
之后,胜者施展神通变化,前往天城;
正自觉者便安住在那里的黄毯石上。
显示巴利原文 ‘‘Tato vikubbanaṃ katvā, jino devapuraṃ gato; Vasate tattha sambuddho, silāya paṇḍukambale.
那位牟尼宣说七部论,于该处度过雨季安居;
一万俱胝众生因此成就了第三次现观。
显示巴利原文 ‘‘Pakaraṇe satta desento, vassaṃ vasati so muni; Dasakoṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahū’’ti.
于此,“圆满十法”是指圆满了十种波罗蜜法。“超越旷野”是指超越了生的旷野。“渡已”是令其度脱之后。“一切垢”指贪等三种垢染。“当示现神变、击破外道论时”意思是:世尊在击破外道论的同时,正在示现教诫神变,这是其本意。“神通变化”指神通变化力,即在优美的城门处示现双神变后,前往天城,住于彼处的黄毛毯石上。“如何住呢?”“宣说七部论”指在那里为诸天宣说由七部论组成的、名为阿毗达摩的法藏而住。以上整段意思是:当世尊在那里宣说阿毗达摩时,有一万俱胝的天神获得了现观。显示巴利原文
Tattha dasa dhamme pūrayitvānāti dasa pāramidhamme pūrayitvā. Kantāraṃ samatikkamīti jātikantāraṃ samatikkami. Pavāhiyāti pavāhetvā. Malaṃ sabbanti rāgādimalattayaṃ. Pāṭihīraṃ karonte ca, paravādappamaddaneti paravādivādappamaddane, bhagavati pāṭihāriyaṃ karonteti attho. Vikubbananti vikubbaniddhiṃ, sundaranagaradvāre yamakapāṭihāriyaṃ katvā devapuraṃ gato tattha paṇḍukambalasilāyaṃ vasi. Kathaṃ vasīti? Pakaraṇe satta desentoti tattha devānaṃ sattappakaraṇasaṅkhātaṃ abhidhammapiṭakaṃ desento vasi. Evaṃ tattha abhidhammaṃ desente bhagavati dasakoṭisahassānaṃ devānaṃ abhisamayo ahosīti attho.
圆满波罗蜜而来的拘那含佛,也曾有过一次声闻集会。他住在善胜城的善胜园,为各有三万随众的比耶索王子和乌多罗王子说法后,以“善来比丘”的出家方式度化了他们所有人,并于摩伽月满月之日,在他们中间诵出了巴帝摩卡。因此说:显示巴利原文
Parisuddhapāramipūraṇāgamanassa koṇāgamanassapi eko sāvakasannipāto ahosi. Surindavatīnagare surindavatuyyāne viharanto bhiyyasassa rājaputtassa ca uttarassa ca rājaputtassa dvinnampi tiṃsasahassaparivārānaṃ dhammaṃ desetvā sabbeva te ehibhikkhupabbajjāya pabbājetvā tesaṃ majjhagato māghapuṇṇamāyaṃ pātimokkhaṃ uddisi. Tena vuttaṃ –
天中之天的彼世尊,也曾有过一次集会;
与那些漏尽者、离垢者、内心寂静者、如如不动者,
显示巴利原文 ‘‘Tassāpi devadevassa, eko āsi samāgamo; Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, santacittāna tādinaṃ.
‘‘Tiṃsabhikkhusahassānaṃ, tadā āsi samāgamo; Oghānamatikkantānaṃ, bhijjitānañca maccuyā’’ti.
此处,“诸流”是欲流等四种流的同义词。对于拥有这些流的人,它们会在轮回中将他淹没、令他沉沦,故称为“流”;“诸流”一词在此应视为受动者意义的属格。意思是已经超越了四种流。“已摧破”一词也应依此理趣理解。“死亡”即死魔。显示巴利原文
Tattha oghānanti kāmoghādīnaṃ, catunnamoghānametaṃ adhivacanaṃ. Yassa pana te saṃvijjanti, taṃ vaṭṭasmiṃ ohananti osīdāpentīti oghā, tesaṃ oghānaṃ, upayogatthe sāmivacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Catubbidhe oghe atikkantānanti attho. Bhijjitānanti etthāpi eseva nayo. Maccuyāti maccuno.
那时,我们的菩萨是弥提罗城一位名叫‘山’的国王。他听说‘成为一切众生皈依处与归趣的拘那含佛已来到弥提罗城’,便带领随从出城迎接,向十力世尊顶礼并发出邀请,举行了盛大的布施。国王恳请世尊在此雨安居,随后悉心侍奉与声闻僧团同在的导师整整三个月,并供养了优敦布、中国丝绸、羊毛毯、上等丝布、细棉布等珍贵细软的衣料,以及金鞋和众多资具。世尊为他授记说:‘在此贤劫中,此人将会成佛。’那位大人听闻世尊的授记后,舍弃了广大的王位,就在彼世尊座下出家了。因此,他说道:显示巴利原文
Tadā amhākaṃ bodhisatto mithilanagare pabbato nāma rājā ahosi, tadā ‘‘saraṇagatasabbapāṇāgamanaṃ koṇāgamanaṃ mithilanagaramanuppatta’’nti sutvā saparivāro rājā paccuggantvā vanditvā dasabalaṃ nimantetvā mahādānaṃ datvā tattha bhagavantaṃ vassāvāsatthāya yācitvā temāsaṃ sasāvakasaṅghaṃ satthāraṃ upaṭṭhahitvā pattuṇṇacīnapaṭṭakambalakoseyyadukūlakappāsikādīni mahagghāni ceva sukhumavatthāni ca suvaṇṇapādukā ceva aññañca bahuparikkhāramadāsi. Sopi naṃ bhagavā byākāsi – ‘‘imasmiṃyeva bhaddakappe ayaṃ buddho bhavissatī’’ti . Atha so mahāpuriso tassa bhagavato byākaraṇaṃ sutvā mahārajjaṃ pariccajitvā tasseva bhagavato santike pabbaji. Tena vuttaṃ –
‘那时,我是名为“山”的刹帝利,’
拥有众多朋友与辅相大臣,以及无量的军队。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ tena samayena, pabbato nāma khattiyo; Mittāmaccehi sampanno, anantabalavāhano.
我前去拜见正自觉者,听闻无上妙法;
邀请佛陀与僧团之后,我随愿而行布施。
显示巴利原文 ‘‘Sambuddhadassanaṃ gantvā, sutvā dhammamanuttaraṃ; Nimantetvā sajinasaṅghaṃ, dānaṃ datvā yadicchakaṃ.
‘‘Pattuṇṇaṃ cīnapaṭṭañca, koseyyaṃ kambalampi ca; Suvaṇṇapādukañceva, adāsiṃ satthusāvake.
‘‘Sopi maṃ buddho byākāsi, saṅghamajjhe nisīdiya; Imamhi bhaddake kappe, ayaṃ buddho bhavissati.
曾有可爱的迦毗罗卫城……(中略)……我们将面见这位。
显示巴利原文 ‘‘Ahu kapilavhayā rammā…pe… hessāma sammukhā imaṃ.
听了她的话,我愈发生起清净信乐;
进而坚定誓愿,修行以圆满十种彼岸。
显示巴利原文 ‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ; Uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ dasapāramipūriyā.
为求一切知智,我于人间最胜者前而行布施;
我舍弃了广大的王位,在胜利者座下出家。
显示巴利原文 ‘‘Sabbaññutaṃ gavesanto, dānaṃ datvā naruttame; Ohāyāhaṃ mahārajjaṃ, pabbajiṃ jinasantike’’ti.
其中,“具有无量的兵力和车乘”:意为我拥有无量无边的大军以及象乘、马乘、车乘等。“见正自觉者”:即为了面见正自觉者。“随其所欲”:谓以四种饮食供养以佛为首的僧团,令其随意受用,直至以手覆钵表示“已足”为止。“导师弟子们”:即对导师及弟子们进行布施。“人中最上者”:指人中最为尊胜者。“舍弃”:即放弃、舍离。显示巴利原文
Tattha anantabalavāhanoti bahukaṃ anantaṃ mayhaṃ balaṃ assahatthiādikaṃ vāhanañcāti attho. Sambuddhadassananti sambuddhadassanatthāya. Yadicchakanti yāvadicchakaṃ buddhappamukhaṃ saṅghaṃ catubbidhena āhārena ‘‘alamala’’nti pavārāpetvā, hatthena pidahāpetvāti attho. Satthusāvaketi satthuno ceva sāvakānañca adāsiṃ. Naruttameti naruttamassa. Ohāyāti pahāya pariccajitvā.
拘那含世尊的都城名美丽城,父为婆罗门亚尼达多,母为婆罗门女优多罗。上首弟子有比耶索与优多罗,侍者名索提迦,上首女弟子有萨目达与优多罗。菩提树为优昙婆罗树,身量高三十肘,寿量三万岁。其妻为婆罗门女鲁奇嘎达,子名萨驮瓦霍。他乘象车而出离。故说——显示巴利原文
Tassa pana koṇāgamanassa bhagavato sobhavatī nāma nagaraṃ ahosi, yaññadatto nāma brāhmaṇo pitā, uttarā nāma brāhmaṇī mātā, bhiyyaso ca uttaro cāti dve aggasāvakā, sotthijo nāmupaṭṭhāko, samuddā ca uttarā ca dve aggasāvikā, udumbararukkho bodhi, sarīraṃ tiṃsahatthubbedhaṃ ahosi, tiṃsavassasahassāni āyu, bhariyā panassa rucigattā nāma brāhmaṇī, satthavāho nāma putto, hatthiyānena nikkhami. Tena vuttaṃ –
有一座城,名为须婆瓦提;那里有位刹帝利,名为须婆。
显示巴利原文 ‘‘Nagaraṃ sobhavatī nāma, sobho nāmāsi khattiyo; Vasate tattha nagare, sambuddhassa mahākulaṃ.
有一婆罗门名爲「祭祀施」,他就是那位佛陀的父亲;
生母名爲「优多罗」,是导师拘那含佛的母亲;
显示巴利原文 ‘‘Brāhmaṇo yaññadatto ca, āsi buddhassa so pitā; Uttarā nāma janikā, koṇāgamanassa satthuno;
‘‘Bhiyyaso uttaro nāma, ahesuṃ aggasāvakā; Sotthijo nāmupaṭṭhāko, koṇāgamanassa satthuno.
「海」与「上胜」两位,是上首女弟子;
彼世尊的菩提树,名为「优昙婆罗」。关
显示巴利原文 ‘‘Samuddā uttarā ceva, ahesuṃ aggasāvikā; Bodhi tassa bhagavato, udumbaroti pavuccati.
‘‘Uccattanena so buddho, tiṃsahatthasamuggato; Ukkāmukhe yathā kambu, evaṃ raṃsīhi maṇḍito.
佛陀的寿命恰好为三万岁;
他住世如此之久,度化了无量的众生。
显示巴利原文 ‘‘Tiṃsavassasahassāni, āyu buddhassa tāvade; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.
他建立起法塔,以法幢为庄严;
他制成法花鬘后,便与声闻弟子一同般涅槃。
显示巴利原文 ‘‘Dhammacetiṃ samussetvā, dhammadussavibhūsitaṃ; Dhammapupphaguḷaṃ katvā, nibbuto so sasāvako.
他的那众弟子具大庄严,而他则是宣说吉祥法(出世间法)的导师;
这一切全部消逝了,诸行岂非皆是空无?
显示巴利原文 ‘‘Mahāvilāso tassa jano, siridhammappakāsano; Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārā’’ti.
在此,“于熔炉口”指铁匠的锻炉。“如同金条”即如金块一般。“如此以光芒庄严”意为如此被光明所装饰、所庄严。“建立了法塔”即建立了由三十七菩提分法所构成的塔。“以法布装饰”指以四圣谛之法幡为庄严。“制作了法花鬘”即做成了法所成的花鬘。其含义是:为了礼敬站在观塔广场上的大众,佛陀建立了法塔,之后,导师便与声闻僧团一同般涅槃了。“具大庄严”指成就了种种大神变的庄严。“他的”指彼世尊的。“众生”指声闻弟子众。“吉祥法的教导者”即出世间法的教导者。彼世尊以及这一切,全都消逝了。显示巴利原文
Tattha ukkāmukheti kammāruddhane. Yathā kambūti suvaṇṇanikkhaṃ viya. Evaṃ raṃsīhi maṇḍitoti evaṃ rasmīhi paṭimaṇḍito samalaṅkato. Dhammacetiṃ samussetvāti sattattiṃsabodhipakkhiyadhammamayaṃ cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā. Dhammadussavibhūsitanti catusaccadhammapaṭākavibhūsitaṃ. Dhammapupphaguḷaṃ katvāti dhammamayapupphamālāguḷaṃ katvā. Mahājanassa vipassanācetiyaṅgaṇe ṭhitassa namassanatthāya dhammacetiyaṃ patiṭṭhāpetvā sasāvakasaṅgho satthā parinibbāyīti attho. Mahāvilāsoti mahāiddhivilāsappatto. Tassāti tassa bhagavato. Janoti sāvakajano. Siridhammappakāsanoti lokuttaradhammappakāsano so bhagavā ca sabbaṃ tamantarahitanti attho.
拘那含佛已断尽烦恼,安乐而般涅槃;大仙人已调伏诸根,无著而般涅槃。
在名为吉祥的寂静林中,他依清净种姓而来,安住于此。
显示巴利原文 ‘‘Sukhena koṇāgamano gatāsavo, vikāmapāṇāgamano mahesī; Vane viveke sirināmadheyye, visuddhavaṃsāgamano vasittha’’.
其余偈颂,各处含义都很明显。显示巴利原文
Sesagāthāsu sabbattha pākaṭamevāti.