21. 毗婆尸佛种姓注释显示巴利原文
21. Vipassībuddhavaṃsavaṇṇanā
弗沙佛之后,又过一个中间劫。待彼劫过去,至今第九十一劫时,有一位超越一切时劫、心念唯求利益众生、于一切处无所不观的导师,名为“毗婆尸”,出现于世间。他圆满诸波罗蜜后,在众宝摩尼光焰辉映的兜率天宫化生,从彼处没已,便下生至槃头摩帝城,入于多亲族王(Bandhumant)之后、名为槃度摩的王后胎中结生。满十月后,于安稳的鹿野苑,犹如从云翳中脱现的满月,从母胎降生。取名之日,占相师与眷属们因他昼夜无眨眼之暗断、能清澈见物,或因其开眼即能观察,便为他取名“毗婆尸”。还有一种说法:“因为他细析再细析而观见(viceyya viceyya passati),故称‘毗婆尸’。”他享受在家生活八千年,拥有三座宫殿:难陀、苏难达与西利摩。显示巴利原文
Phussassa buddhassa aparabhāge sāntarakappe tasmiñca kappe vītivatte ito ekanavutikappe vijitasabbakappo parahitaniratasaṅkappo sabbattha vipassī vipassī nāma satthā loke udapādi. So pāramiyo pūretvā anekaratanamaṇivisarasamujjotitabhavane tusitabhavane nibbattitvā tato cavitvā bandhumatīnagare anekabandhumato bandhumato rañño bandhumatiyā nāma aggamahesiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ aggahesi. So dasannaṃ māsānaṃ accayena kheme migadāye mātudarato asitanīradarājito puṇṇacando viya nikkhami. Nāmaggahaṇadivase panassa lakkhaṇapāṭhakā ñātakā ca divā ca rattiñca antarantarā nimmisasañjanitandhakāravirahena visuddhaṃ passanti, vivaṭehi vā akkhīhi passatīti ‘‘vipassī’’ti nāmamakaṃsu. ‘‘Viceyya viceyya passatīti vipassī’’ti vadanti. So aṭṭhavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Nanda-sunanda-sirimānāmakā tayo cassa pāsādā ahesuṃ.
以善见天后为首的眷属女众,有十二万人。善见天后亦被称为“苗条者”。他度过八千年后,目睹四种前兆。在善见天后为他生下名为萨玛瓦达坎达的儿子之后,便乘坐良马宝车,发大出离,出家而去。有八万四千人追随他出家。这位大士为大众所围绕,精进八月,于毗舍佉月圆日,受用善见长者之女所供养的蜜乳饭,并于鲜花严饰的娑罗树林中度过日中休止。随后,他接受名为善生的牧麦人供养的八握草,目睹庄严的喇叭花菩提树,便从南面走向它。显示巴利原文
Sudassanādevippamukhānaṃ itthīnaṃ satasahassaṃ vīsati ca sahassāni ahesuṃ. ‘‘Sutanū’’tipi sudassanā vuccati. So aṭṭhavassasahassānaṃ accayena cattāri nimittāni disvā sutanudeviyā samavaṭṭakkhandhe nāma tanaye jāte ājaññarathena mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbaji. Taṃ purisānaṃ caturāsītisatasahassāni anupabbajiṃsu. So tehi parivuto mahāpuriso aṭṭhamāsaṃ padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāya sudassanaseṭṭhidhītāya dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā kusumasamalaṅkate sālavane divāvihāraṃ katvā sujātena nāma yavapālakena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā pāṭalibodhiṃ samalaṅkataṃ disvā dakkhiṇadisābhāgena taṃ upāgami.
那天,这棵喇叭花树树干高耸五十肘,枝条亦长五十肘,整树高达百肘。就在当日,此喇叭花树从根部至全体,皆披满了犹如串串珠环、散发着无上芬芳的花朵。天香流布。不独此树开花,一万轮围世界中的所有喇叭花树同时绽放。不但喇叭花树,一万轮围世界内的一切树木、灌木与藤蔓也都着花。大海洋为五色莲花、青莲、白莲与睡莲所覆盖,水亦变得清凉甘甜。整个一万轮围世界之内,处处张悬幢幡花鬘,遍撒花鬘串珠。大地遍布种种香花,弥漫着香粉所聚的云霭。他走近菩提树,铺开长达五十三肘的草座,具足四支精进,立下决意:“若不成等正觉,誓不从此座起!”遂结跏趺坐。如此坐已,他摧破魔罗与魔军,次第证得四道智、四果智、四无碍解、四生判别智、五趣判别智、四无所畏智、六不共智,圆满成就一切佛德,实现了圆满的心愿,坐于菩提座上。显示巴利原文
Tassā pana pāṭaliyā samavaṭṭakkhandho taṃ divasaṃ paṇṇāsaratano hutvā abbhuggato sākhā paṇṇāsaratanā ubbedhena ratanasataṃ ahosi. Taṃdivasameva sā pāṭalī kaṇṇikābaddhehi viya pupphehi paramasurabhigandhehi mūlato paṭṭhāya sabbasañchannā ahosi. Dibbagandho vāyati, na kevalaṃ tadā ayameva pupphito, dasasahassi cakkavāḷesu sabbe pāṭaliyo pupphitāva. Na kevalaṃ pāṭaliyova, dasasahassicakkavāḷesu sabbarukkhagumbalatāyopi pupphiṃsu. Mahāsamuddopi pañcavaṇṇehi padumehi kuvalayuppalakumudehi sañchanno sītalamadhurasalilo ahosi. Sabbampi ca dasasahassi cakkavāḷabbhantaraṃ dhajamālākulaṃ ahosi. Tattha tattha paṭimālāgulavippakiṇṇaṃ nānāsurabhikusumasajjitadharaṇītalaṃ dhūpacuṇṇandhakāraṃ ahosi. Taṃ upagantvā tepaṇṇāsahatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā caturaṅgasamannāgataṃ vīriyaṃ adhiṭṭhāya – ‘‘yāva buddho na homi, tāva ito na uṭṭhahāmī’’ti paṭiññaṃ katvā nisīdi. Evaṃ nisīditvā samāraṃ mārabalaṃ vidhamitvā maggānukkamena cattāri maggañāṇāni maggānantaraṃ cattāri phalañāṇāni catasso paṭisambhidā catuyoniparicchedakañāṇaṃ pañcagatiparicchedakañāṇaṃ catuvesārajjañāṇāni cha asādhāraṇañāṇāni ca sakale ca buddhaguṇe hatthagate katvā paripuṇṇasaṅkappo bodhipallaṅke nisinnova –
我于生死流转中屡经多生……终证渴爱之灭尽。(《法句》153-154)
譬如被锤击时,铁砧迸发的火花;
当它渐次止息后,便不知其所终。
如是,那些正解脱、已度越欲缚与暴流的人;
已达不动安乐者,无有去处可施设。(《自说》80)——
显示巴利原文 ‘‘Anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā. (dha. pa. 153-154); ‘‘Ayoghanahatasseva, jalato jātavedaso; Anupubbūpasantassa, yathā na ñāyate gati. ‘‘Evaṃ sammā vimuttānaṃ, kāmabandhoghatārinaṃ; Paññāpetuṃ gatī natthi, pattānaṃ acalaṃ sukha’’nti. (udā. 80) –
说完此感兴偈后,便在菩提树附近度过七个七日。他接受梵天劝请,观察到自己的异母弟堪达王子与国师之子提沙王子得度因缘已经成熟,便腾空而行,降落在安隐的鹿野苑。他让守园人唤来两人,在他们的随从大众中转了法轮。其时,无量天神得悟法义。因此颂曰:显示巴利原文
Evaṃ udānaṃ udānetvā bodhisamīpeyeva sattasattāhaṃ vītināmetvā brahmāyācanaṃ sampaṭicchitvā attano vemātikassa bhātikassa khaṇḍakumārassa ca purohitaputtassa tissakumārassa ca upanissayasampattiṃ oloketvā ākāsena gantvā kheme migadāye otaritvā ubhopi te uyyānapālena pakkosāpetvā tesaṃ parivārānaṃ majjhe dhammacakkaṃ pavattesi. Tadā aparimitānaṃ devatānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
在弗沙佛之后,有一位正自觉者,是人中最上者;
他名为毗婆尸,具足眼目,出现于世间。”
显示巴利原文 ‘‘Phussassa ca aparena, sambuddho dvipaduttamo; Vipassī nāma nāmena, loke uppajji cakkhumā.
摧毁一切无明,证得无上正觉;
为转法轮,前往槃头摩帝城。
显示巴利原文 ‘‘Avijjaṃ sabbaṃ padāletvā, patto sambodhimuttamaṃ; Dhammacakkaṃ pavattetuṃ, pakkāmi bandhumatīpuraṃ.
导师转动正法轮,令两人觉悟;
初次的现观,其数不可称计。
显示巴利原文 ‘‘Dhammacakkaṃ pavattetvā, ubho bodhesi nāyako; Gaṇanāya na vattabbo, paṭhamābhisamayo ahū’’ti.
其中,padāletvā即是bhinditvā(打破),指打破了无明的黑暗。另有一种读法作Vattetvā cakkamārāme(于鹿野苑转动法轮),其中ārāme意为安稳的鹿野苑。ubho bodhesi(使两人觉悟)是指觉悟了自己的幼弟堪达王子与提沙国师之子这两位。gaṇanāya na vattabbo(不可计数),意思是天神的现观数量难以限定。显示巴利原文
Tattha padāletvāti bhinditvā, avijjandhakāraṃ bhinditvāti attho. ‘‘Vattetvā cakkamārāme’’tipi pāṭho, tassa ārāmeti kheme migadāyeti attho. Ubho bodhesīti attano kaniṭṭhabhātikaṃ khaṇḍaṃ rājaputtaṃ tissañca purohitaputtanti ubho bodhesi. Gaṇanāya na vattabboti devatānaṃ abhisamayavasena gaṇanaparicchedo natthīti attho.
后来,又于他时,他让堪达王子、提沙国师之子,以及随他们出家的八万四千位比丘饮用了甘露正法。这是第二次现观。因此说:显示巴利原文
Athāparena samayena khaṇḍaṃ rājaputtaṃ tissañca purohitaputtaṃ anupabbajitāni caturāsītibhikkhusahassāni dhammāmataṃ pāyesi. So dutiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
‘‘Punāparaṃ amitayaso, tattha saccaṃ pakāsayi; Caturāsītisahassānaṃ, dutiyābhisamayo ahū’’ti.
此处“就在那里”意指寂静的鹿野苑。至于“八万四千人跟从正自觉者出家”这一句,这八万四千人本是毗婆尸王子的侍从。他们清晨前来侍奉毗婆尸王子,未能见到王子,便先去用早餐。餐后询问:“王子在何处?”得知“前往园林”后,他们心想:“我们就在那里与他相见吧。”于是便出发前往。途中遇见归来的车夫,方知“王子已经出家”。他们便在闻讯之处解下所有饰物,从市集取来袈裟,剃除须发,随之出家。出家之后,他们便去亲近、围绕在那位大人身旁。显示巴利原文
Tattha tatthāti kheme migadāyeti attho. ‘‘Caturāsītisahassāni, sambuddhamanupabbaju’’nti ettha ete pana caturāsītisahassasaṅkhātā purisā vipassissa kumārassa upaṭṭhākapurisāyeva. Te pātova vipassikumārassa upaṭṭhānaṃ āgantvā kumāramadisvā pātarāsatthāya gantvā bhuttapātarāsā ‘‘kuhiṃ kumāro’’ti pucchitvā tato ‘‘uyyānabhūmiṃ gato’’ti sutvā ‘‘tattheva naṃ dakkhissāmā’’ti nikkhantā nivattamānaṃ tassa sārathiṃ disvā ‘‘kumāro pabbajito’’ti sutvā sutaṭṭhāneyeva sabbābharaṇāni muñcitvā antarāpaṇato kāsāyāni vatthāni āharāpetvā kesamassuṃ ohāretvā pabbajiṃsu. Pabbajitvā ca te gantvā mahāpurisaṃ parivārayiṃsu.
随后,毗婆尸菩萨心想:“我修习精进行时,却仍与众人杂居而住,这实在不合宜。从前这些在家人就围绕着我而行,现在依然如此,这个群体还有什么意义呢?”他厌倦了群聚,心中思惟:“今天就走吧。”继而又想:“今天时候不巧,若今日离去,他们全都会知晓,还是明天走吧。”当天,在一个类似优楼频螺村的村庄,村民们邀请菩萨及其眷属明日应供,并为那八万四千人及菩萨备办了乳粥。次日,毗舍佉月满月之日,毗婆尸菩萨在那个村庄与那些出家人一同用饭后,回到住处。在那里,那些出家人向菩萨行礼后,便各自回到自己的夜间与日间住处。显示巴利原文
Tato vipassī bodhisatto ‘‘padhānacariyaṃ caranto ākiṇṇo viharāmi, na kho panametaṃ pātirūpaṃ yatheva maṃ ime gihibhūtā pubbe parivāretvā caranti, idānipi tatheva kiṃ iminā gaṇenā’’ti gaṇasaṅgaṇikāya ukkaṇṭhitvā ‘‘ajjeva gacchāmī’’ti cintetvā puna – ‘‘ajja avelā, sace panāhaṃ ajja gamissāmi, sabbepime jānissanti, sveva gamissāmī’’ti cintesi. Taṃdivasañca uruvelagāmasadise ekasmiṃ gāme gāmavāsino manussā svātanāya saddhiṃ parisāya mahāpurisaṃ nimantayiṃsu. Te tesaṃ caturāsītisahassānaṃ mahāpurisassa ca pāyāsameva paṭiyādayiṃsu. Atha vipassī mahāpuriso punadivase visākhapuṇṇamāya tasmiṃ gāme tehi pabbajitajanehi saddhiṃ bhattakiccaṃ katvā vasanaṭṭhānameva agamāsi. Tatra te pabbajitā mahāpurisassa vattaṃ dassetvā attano attano rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni pavisiṃsu.
菩萨也进入茅屋,坐下后心想:“现在是出发的时候了。”于是走出来,关好茅屋门,面向菩提道场走去。据说,那些出家人傍晚时前去侍奉菩萨,围坐在茅屋周围,说道:“天色已晚,请留神。”他们打开茅屋门,不见菩萨,也没有去寻找,只是说:“菩萨大概是厌倦了群居,想要独处。等到他成佛时,我们再去见他吧。”说完,便朝着赡部洲内陆方向游化而去。后来,他们听说“毗婆尸已证佛果,转动了法轮”,便渐渐都聚集到了槃头摩帝王城的安稳鹿野苑。那时,世尊为他们说法,八万四千比丘获得了法的现观。这是第三次现观。因此说道:显示巴利原文
Bodhisattopi paṇṇasālaṃ pavisitvā nisinno cintesi – ‘‘ayaṃ kālo nikkhamitu’’nti nikkhamitvā paṇṇasāladvāraṃ pidahitvā bodhimaṇḍābhimukho pāyāsi. Te kira pabbajitā sāyaṃ bodhisattassa upaṭṭhānaṃ gantvā paṇṇasālaṃ parivāretvā nisinnā – ‘‘ativikālo jāto upadhārethā’’ti vatvā paṇṇasāladvāraṃ vivaritvā taṃ apassantāpi ‘‘kuhiṃ nu gato mahāpuriso’’ti nānubandhiṃsu. ‘‘Gaṇavāse nibbinno eko viharitukāmo maññe mahāpuriso buddhabhūtaṃyeva taṃ passissāmā’’ti antojambudīpābhimukhā cārikaṃ pakkamiṃsu. Atha te – ‘‘vipassinā kira buddhattaṃ patvā dhammacakkaṃ pavattita’’nti sutvā anukkamena sabbe te pabbajitā bandhumatiyā rājadhāniyā kheme migadāye sannipatiṃsu. Tato tesaṃ bhagavā dhammaṃ desesi, tadā caturāsītiyā bhikkhusahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. So tatiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
‘‘Caturāsītisahassāni, sambuddhaṃ anupabbajuṃ; Tesamārāmapattānaṃ, dhammaṃ desesi cakkhumā.
‘‘Sabbākārena bhāsato, sutvā upanisādino; Tepi dhammavaraṃ gantvā, tatiyābhisamayo ahū’’ti.
在这里,「八万四千人,跟从正自觉者出家」这一句,由于‘anu’这个词的语法关系,应当把‘正自觉者’理解为受格,意思是‘在正自觉者之后出家’。语法特征当依声明学而了知。另有读作‘Tattha ārāmapattānaṃ’的传本。‘Bhāsato’意为正在说法者,即说法之时。‘Upanisādino’意为前往亲近后施与法施者。‘Tepi’即指这八万四千位出家人,他们是毗婆尸佛的侍者。‘Gantvā’意为了知他的法。如是,这即是他们的第三次现观。在安稳鹿野苑,毗婆尸佛、正自觉者坐于六十八万位比丘之中——包括两位上首弟子以及随他出家的比丘——如此说道:显示巴利原文
Tattha caturāsītisahassāni, sambuddhaṃ anupabbajunti ettha anunā yogato sambuddhanti upayogavacanaṃ katanti veditabbaṃ, sambuddhassa pacchā pabbajiṃsūti attho. Lakkhaṇaṃ saddasatthato gahetabbaṃ. ‘‘Tattha ārāmapattāna’’ntipi pāṭho. Bhāsatoti vadato. Upanisādinoti gantvā upanissāya dhammadānaṃ dadatoti attho. Tepīti te caturāsītisahassasaṅkhātā pabbajitā vipassissa upaṭṭhākabhūtā. Gantvāti tassa dhammaṃ ñatvā. Evaṃ tesaṃ tatiyo abhisamayo ahosi. Kheme migadāye vipassīsammāsambuddhaṃ dve ca aggasāvake anupabbajitānaṃ bhikkhūnaṃ aṭṭhasaṭṭhisatasahassānaṃ majjhe nisinno vipassī bhagavā –
忍辱与堪忍乃是至高苦行,诸佛说涅槃为最胜;
因为出家人不伤害他人,沙门不烦扰他人。
一切恶都不做,一切善都具足;
自净其心,此乃诸佛之教法。
不诽谤,不伤害,善护于别解脱律仪;
饮食知量,且安住于僻静处所。
显示巴利原文 ‘‘Khantīparamaṃ tapo titikkhā, nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā; Na hi pabbajito parūpaghātī, na samaṇo hoti paraṃ viheṭhayanto. ‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā; Sacittapariyodapanaṃ, etaṃ buddhāna sāsanaṃ. ‘‘Anūpavādo anūpaghāto, pātimokkhe ca saṃvaro; Mattaññutā ca bhattasmiṃ, pantañca sayanāsanaṃ; Adhicitte ca āyogo, etaṃ buddhāna sāsana’’nti. (dī. ni. 2.90; dha. pa. 183, 184, 185) –
他诵出了此巴帝摩卡。应知,这便是过去一切诸佛用于教诲巴帝摩卡的偈颂。那是第一次集会。其后,有十万比丘因目睹双神变而出家,便有了第二次集会。当毗婆尸佛的三位异母兄弟平定边境归来,为履行侍奉世尊的义务而获得许可后,便引导世尊前往他们的都城。他们在供养承事中听闻世尊教法,随后也出家了。世尊坐在这八万比丘之中,于安隐的鹿野苑中诵出巴帝摩卡,这便成了第三次集会。因此,经中说:显示巴利原文
Imaṃ pātimokkhaṃ uddisi. Imā pana sabbabuddhānaṃ pātimokkhuddesagāthāyo hontīti veditabbaṃ. So paṭhamo sannipāto ahosi. Puna yamakapāṭihāriyaṃ disvā pabbajitānaṃ bhikkhūnaṃ satasahassānaṃ dutiyo sannipāto ahosi. Yadā pana vipassissa vemātikā tayo bhātaro paccantaṃ vūpasametvā bhagavato upaṭṭhānakiriyāya laddhavarā hutvā attano nagaraṃ netvā upaṭṭhahantā tassa dhammaṃ sutvā pabbajiṃsu. Tesaṃ asītisatasahassānaṃ majjhe nisīditvā bhagavā kheme migadāye pātimokkhaṃ uddisi, so tatiyo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –
‘‘Sannipātā tayo āsuṃ, vipassissa mahesino; Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, santacittāna tādinaṃ.
‘‘Aṭṭhasaṭṭhisatasahassānaṃ, paṭhamo āsi samāgamo; Bhikkhusatasahassānaṃ, dutiyo āsi samāgamo.
八万比丘的第三次集会;
在比丘众中,正自觉者尤显超群出众。
显示巴利原文 ‘‘Asītibhikkhusahassānaṃ, tatiyo āsi samāgamo; Tattha bhikkhugaṇamajjhe, sambuddho atirocatī’’ti.
“aṭṭhasaṭṭhisatasahassānaṃ”(六十八个十万)是指比十万多出六万八千位,即十六万八千位比丘。“tattha”(于彼处)指在那安稳的鹿野苑。“bhikkhugaṇamajjhe”(于比丘众之中)是指在比丘大众中间。另有一种异读作“tassa bhikkhugaṇamajjhe”(于彼比丘众之中),其义为“在那比丘大众的中间”。显示巴利原文
Tattha aṭṭhasaṭṭhisatasahassānanti aṭṭhasaṭṭhisahassādhikānaṃ satasahassabhikkhūnanti attho. Tatthāti tattha kheme migadāye. Bhikkhugaṇamajjheti bhikkhugaṇassa majjhe. ‘‘Tassa bhikkhugaṇamajjhe’’tipi pāṭho, tassa bhikkhugaṇassa majjheti attho.
那时,我们的菩萨身为具大神通、大威力的龙王,名为无等(Atulo),由不可计数的百千俱胝龙众围绕。为了向具足十力、戒行无与伦比、悲心清凉的世尊及其眷属表达恭敬,他命人造了一座七宝所成、如月轮般明净、赏心悦目的精华圆亭,请世尊入座,连续七日以天界资具行大布施,随后又将一座镶满七宝、极为珍贵、黄金打造、闪耀种种宝石光芒的宝座供养世尊。世尊赞叹宝座之后,为他授记:‘此人将于九十一劫后成佛。’因此,有偈颂这样说——显示巴利原文
Tadā amhākaṃ bodhisatto mahiddhiko mahānubhāvo atulo nāma nāgarājā hutvā anekanāgakoṭisatasahassaparivāro hutvā saparivārassa dasabalassa asamabalasīlassa karuṇāsītalahadayassa sakkārakaraṇatthaṃ sattaratanamayaṃ candamaṇḍalasaṅkāsaṃ daṭṭhabbasāramaṇḍaṃ maṇḍapaṃ kāretvā tattha nisīdāpetvā sattāhaṃ dibbavibhavānurūpaṃ mahādānaṃ datvā sattaratanakhacitaṃ mahārahaṃ suvaṇṇamayaṃ nānāmaṇijutivisarasamujjalaṃ pīṭhaṃ bhagavato adāsi. Tadā naṃ pīṭhānumodanāvasāne ‘‘ito ayaṃ ekanavutikappe buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tena vuttaṃ –
那时,我是具大神力的龙王;
名为无等,具足福德,身有光辉。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ tena samayena, nāgarājā mahiddhiko; Atulo nāma nāmena, puññavanto jutindharo.
‘‘Nekānaṃ nāgakoṭīnaṃ, parivāretvānahaṃ tadā; Vajjanto dibbaturiyehi, lokajeṭṭhaṃ upāgamiṃ.
我走近正自觉者、世间导师毗婆尸佛,
以摩尼宝、珍珠与诸宝镶嵌,一切庄严具所庄严的宝座。
显示巴利原文 ‘‘Upasaṅkamitvā sambuddhaṃ, vipassiṃ lokanāyakaṃ; Maṇimuttaratanakhacitaṃ, sabbābharaṇabhūsitaṃ; Nimantetvā dhammarājassa, suvaṇṇapīṭhamadāsahaṃ.
那位佛陀也在僧团中坐下后,为我授记:
从今以后,于第九十一劫,此人将成为佛陀。
显示巴利原文 ‘‘Sopi maṃ buddho byākāsi, saṅghamajjhe nisīdiya; Ekanavutito kappe, ayaṃ buddho bhavissati.
从可爱的迦毗罗卫城出家之后,如来
他精勤努力,修习难行苦行。
显示巴利原文 ‘‘Ahu kapilavhayā rammā, nikkhamitvā tathāgato; Padhānaṃ padahitvāna, katvā dukkarakārikaṃ.
如来于阿迦波罗树下安坐
在那里捧持乳粥,向尼连禅河畔而去。
显示巴利原文 ‘‘Ajapālarukkhamūlasmiṃ, nisīditvā tathāgato; Tattha pāyāsaṃ paggayha, nerañjaramupehiti.
‘‘Nerañjarāya tīramhi, pāyāsaṃ ada so jino; Paṭiyattavaramaggena, bodhimūlamupehiti.
然后,无上者右绕觉悟之坛场,
大名闻者,将于菩提树下证悟正觉。
显示巴利原文 ‘‘Tato padakkhiṇaṃ katvā, bodhimaṇḍaṃ anuttaro; Assatthamūle sambodhiṃ, bujjhissati mahāyaso.
‘‘Imassa janikā mātā, māyā nāma bhavissati; Pitā suddhodano nāma, ayaṃ hessati gotamo.
他们是漏尽者、离贪者,心寂静、得定者;
拘律陀与优波提舍将成为他的上首声闻弟子;
阿难将是他的侍者,侍奉这位胜利者。
显示巴利原文 ‘‘Anāsavā vītarāgā, santacittā samāhitā; Kolito upatisso ca, aggā hessanti sāvakā; Ānando nāmupaṭṭhāko, upaṭṭhissatimaṃ jinaṃ.
谶摩与莲华色,将成为他的上首声闻女弟子;
她们是漏尽、离贪、心寂静、得定者;
世尊的菩提树,称为阿萨陀树……(省略)……
显示巴利原文 ‘‘Khemā uppalavaṇṇā ca, aggā hessanti sāvikā; Anāsavā vītarāgā, santacittā samāhitā; Bodhi tassa bhagavato, assatthoti pavuccati…pe….
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ; Uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ, dasapāramipūriyā’’ti.
其中,“puññavanto(有福德者)”指有福之人,意即已累积福德资粮者。“Jutindharo(持光者)”即与光辉结合、光明具足者。“nekānaṃ nāgakoṭīnaṃ(无量亿那伽众)”是说由无量亿那伽众围绕,此处的属格应理解为表动作主体。“parivāretvāna(围绕已)”即围绕世尊之后。“ahaṃ(我)”指称自己。“vajjanto(弹奏着)”指正在演奏、击打乐器。“maṇimuttaratanakhacitaṃ(镶嵌着摩尼、珍珠等宝物的)”意为以摩尼宝珠、珍珠等宝物所镶嵌的。“sabbābharaṇabhūsitaṃ(以一切庄严具装饰的)”意为以一切饰品,如猛兽形态等宝饰,所庄严的。“suvaṇṇapīṭhaṃ(金座)”指金制的座椅。“adāsaṃ ahaṃ(我施与了)”即我作了布施。显示巴利原文
Tattha puññavantoti puññavā, samupacitapuññasañcayoti attho. Jutindharoti pabhāyutto. Nekānaṃ nāgakoṭīnanti anekāhi nāgakoṭīhi, karaṇatthe sāmivacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Parivāretvānāti bhagavantaṃ parivāretvā. Ahanti attānaṃ niddisati. Vajjantoti vādento tāḷento. Maṇimuttaratanakhacitanti maṇimuttādīhi vividhehi ratanehi khacitanti attho. Sabbābharaṇabhūsitanti sabbābharaṇehi vāḷarūpādīhi ratanamayehi maṇḍitanti attho. Suvaṇṇapīṭhanti suvaṇṇamayaṃ pīṭhaṃ. Adāsahanti adāsiṃ ahaṃ.
那位毗婆尸佛世尊,他的都城名叫槃头摩帝。父亲是刹帝利王槃头摩,母亲名槃头摩帝。两位上首弟子是羇陈如和底沙,侍者名为无忧。两位上首比丘尼是月女和月友,菩提树是喇叭花树。佛身高达八十肘,佛身光恒时遍照七由旬,寿命八万岁。他的首席王后名为苗条的,王子名为善相轮,最后,由胜车出城修行。因此,接下来这样说:显示巴利原文
Tassa pana vipassissa bhagavato bandhumatī nāma nagaraṃ ahosi. Bandhumā nāma rājā pitā, bandhumatī nāma mātā, khaṇḍo ca tisso ca dve aggasāvakā, asoko nāmupaṭṭhāko, candā ca candamittā ca dve aggasāvikā, pāṭalirukkho bodhi, sarīraṃ asītihatthubbedhaṃ ahosi, sarīrappabhā sabbakālaṃ satta yojanāni pharitvā aṭṭhāsi asītivassasahassāni āyu, sutanu nāmassa aggamahesī, samavaṭṭakkhandho nāmassa putto, ājaññarathena nikkhami. Tena vuttaṃ –
‘‘Nagaraṃ bandhumatī nāma, bandhumā nāma khattiyo; Mātā bandhumatī nāma, vipassissa mahesino.
骞荼与底沙两位,成为上首弟子;
大仙毗婆尸佛的侍者,名为无忧。
显示巴利原文 ‘‘Khaṇḍo ca tissanāmo ca, ahesuṃ aggasāvakā; Asoko nāmupaṭṭhāko, vipassissa mahesino.
月女与月友两位,成为上首女弟子;
世尊的觉悟之树,名为喇叭花树。
显示巴利原文 ‘‘Candā ca candamittā ca, ahesuṃ aggasāvikā; Bodhi tassa bhagavato, pāṭalīti pavuccati.
‘‘Asītihatthamubbedho, vipassī lokanāyako; Pabhā niddhāvatī tassa, samantā sattayojane.
‘‘Asītivassasahassāni, āyu buddhassa tāvade; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.
‘‘Bahudevamanussānaṃ, bandhanā parimocayi; Maggāmaggañca ācikkhi, avasesaputhujjane.
示现光明之后,他开示了不死句;
犹如炽燃的火聚,他与诸弟子一同般涅槃。
显示巴利原文 ‘‘Ālokaṃ dassayitvāna, desetvā amataṃ padaṃ; Jalitvā aggikkhandhova, nibbuto so sasāvako.
‘‘Iddhivaraṃ puññavaraṃ, lakkhaṇañca kusumitaṃ; Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārā’’ti.
其中,“束缚”是指:他使诸天与人从欲贪结缚等束缚中得脱,即“开脱”之义。“开示道与非道”是指:他向其余凡夫开示——“为证得不死,此是道,是远离断见与常见的中道;那使身体受苦之类者,并非道。”“显示了光明之后”是指:显示了道智光明与观智光明之后。“相与绽放”是指:世尊的身体以质多等相绽放而庄严。其余偈颂,各处意义皆甚明显。显示巴利原文
Tattha bandhanāti devamanusse kāmarāgasaṃyojanādibandhanā mocesi, vikāsesīti attho. Maggāmaggañca ācikkhīti ‘‘amatādhigamāya ayaṃ maggo ucchedasassatadiṭṭhivirahitā majjhimā paṭipadā maggo kāyakilamathādiko nāyaṃ maggo’’ti sesaputhujjane ācikkhīti attho. Ālokaṃ dassayitvānāti maggañāṇālokaṃ vipassanāñāṇālokañca dassayitvā. Lakkhaṇañca kusumitanti cittalakkhaṇādīhi phullitaṃ maṇḍitaṃ bhagavato sarīranti attho. Sesaṃ sabbattha gāthāsu uttānamevāti.