12. 莲华上佛种姓的注释
12. Padumuttarabuddhavaṃsavaṇṇanā
那罗陀佛的教法延续九万年之后,便告隐没。那一劫也完全坏灭。此后,于不可计数的劫中,世间再无佛陀出现。世间无佛,佛光隐没。当不可计数的劫过去,从此上溯十万劫时,有一劫中,有一位佛陀出现于世,名号莲华上佛。他降伏魔罗、卸下重担,安住如须弥山般坚固、不再流转,为一切众生的皈依,是超越一切世间的正自觉者。这位佛陀同样在圆满修习诸波罗蜜后,先投生兜率天宫,从彼处命终,而降入汉舍卫城国王阿难陀的王妃胎中。国王名为阿难陀,意为“令一切众生欢喜者”;王后为出自光辉家族的善生天后。莲华上佛即在此天后胎中结生。天后为诸天所护,怀胎十月圆满,于汉舍卫城的园林中生下莲华上王子。其结生时与降生时,皆有如前所述种种神变显现。
Nāradabuddhassa sāsanaṃ navutivassasahassāni pavattitvā antaradhāyi. So ca kappo vinassittha. Tato paraṃ kappānaṃ asaṅkhyeyyaṃ buddhā loke na uppajjiṃsu. Buddhasuñño vigatabuddhāloko ahosi. Tato kappesu ca asaṅkhyeyyesu vītivattesu ito kappasatasahassamatthake ekasmiṃ kappe eko vijitamāro ohitabhāro merusāro asaṃsāro sattasāro sabbalokuttaro padumuttaro nāma buddho loke udapādi. Sopi pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā haṃsavatīnagare sabbajanānandakarassānandassa nāma rañño aggamahesiyā uditoditakule jātāya sujātāya deviyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ aggahesi. Sā devatāhi katārakkhā dasannaṃ māsānaṃ accayena haṃsavatuyyāne padumuttarakumāraṃ vijāyi. Paṭisandhiyañcassa jātiyañca heṭṭhā vuttappakārāni pāṭihāriyāni ahesuṃ.
据说,他出生之时,天空降下莲花之雨。因此,在取名的那一天,亲族们便为他取名“莲华上王子”。他在家过世俗生活达一万年。有三座宫殿,分别适合三个季节,名为人乘、誉乘和自在。有十二万女子侍奉他,以婆薮达多天后为首。当婆薮达多天后生下具足一切无上功德的儿子——优多罗王子时,莲华上王子见到四种预兆,心想:“我应作伟大的出离。”就在他这样想的一刹那,那座名为自在的宫殿便如陶匠的轮盘凌空升起,宛如天宫又如满月行于虚空,正中央托着未来成道处的菩提树——恰如《庄严佛种姓注释》中所描述的那样——然后降落地面。
Tassa kira jātiyaṃ padumavassaṃ vassi. Tenassa nāmaggahaṇadivase ñātakā ‘‘padumuttarakumāro’’tveva nāmaṃ akaṃsu. So dasavassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Naravāhana-yasavāhana-vasavattināmakā tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavikā tayo cassa pāsādā ahesuṃ. Vasudattādevippamukhānaṃ itthīnaṃ satasahassāni vīsatisahassāni ca paccupaṭṭhitāni ahesuṃ. So vasudattāya deviyā putte sabbaguṇānuttare uttarakumāre nāma uppanne cattāri nimittāni disvā – ‘‘mahābhinikkhamanaṃ nikkhamissāmī’’ti cintesi. Tassa cintitamatteva vasavattināmako pāsādo kumbhakāracakkaṃ viya ākāsaṃ abbhuggantvā devavimānamiva puṇṇacando viya ca gaganatalena gantvā bodhirukkhaṃ majjhekaronto sobhitabuddhavaṃsavaṇṇanāya āgatapāsādo viya bhūmiyaṃ otari.
据说,大士从宫殿走下,穿上天授的、象征阿拉汉果位的袈裟衣,当下在那里出家。而那宫殿则飞回原处,安住不动。与大士同来的随众,除女子外,全部也出家了。大士与他们一起,精进修行了整整七日。到了毗舍佉月的满月日,他在优禅尼镇受用了富豪卢茨阿难陀之女供养的乳粥,随后在一片婆罗树林中度过白昼。傍晚时分,他从活命者须蜜多手中接过八把草,走向菩提树——那棵婆罗树,右绕之后,铺下了一个长宽三十八肘的草座。接着,他在草座上结跏趺坐,决意修习四分精进,摧毁了魔罗及其魔军。初夜时分,他随念宿住;中夜时分,他净化天眼;后夜时分,他遍观缘起。随后,他从安那般那的第四禅那出定,将心安住于五蕴,以生灭观见五十种行相,不断增长观智,直至种姓智。然后,他以圣道圆满证得一切佛功德,并遵照一切诸佛的惯例,发出这样的感兴语:“轮回多生……我已彻见渴爱的灭尽。”
Mahāpuriso kira tato pāsādato otaritvā arahattaddhajabhūtāni kāsāyāni vatthāni devadattiyāni pārupitvā tattheva pabbaji. Pāsādo panāgantvā sakaṭṭhāneyeva aṭṭhāsi. Mahāsattena sahagatāya parisāya ṭhapetvā itthiyo sabbe pabbajiṃsu. Mahāpuriso tehi saha sattāhaṃ padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāya ujjeninigame rucānandaseṭṭhidhītāya dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā sālavane divāvihāraṃ katvā sāyanhasamaye sumittājīvakena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā salalabodhiṃ upagantvā taṃ padakkhiṇaṃ katvā aṭṭhattiṃsahatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā caturaṅgavīriyaṃ adhiṭṭhāya samāraṃ mārabalaṃ vidhamitvā paṭhame yāme pubbenivāsaṃ anussaritvā dutiye yāme dibbacakkhuṃ visodhetvā tatiye yāme paccayākāraṃ sammasitvā ānāpānacatutthajjhānato vuṭṭhāya pañcasu khandhesu abhinivisitvā udayabbayavasena samapaññāsa lakkhaṇāni disvā yāva gotrabhuñāṇaṃ vipassanaṃ vaḍḍhetvā ariyamaggena sakalabuddhaguṇe paṭivijjhitvā sabbabuddhāciṇṇaṃ ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānesi. Tadā kira dasasahassacakkavāḷabbhantaraṃ sakalampi alaṅkarontaṃ viya padumavassaṃ vassi. Tena vuttaṃ –
在那罗陀佛之后,有一位正自觉者,于二足中最尊最胜。
‘‘Nāradassa aparena, sambuddho dvipaduttamo; Padumuttaro nāma jino, akkhobho sāgarūpamo.
‘‘Maṇḍakappo vā so āsi, yamhi buddho ajāyatha; Ussannakusalā janatā, tamhi kappe ajāyathā’’ti.
此处,「如同大海」是指如同大海一般深不可测。「那个劫就是纯美劫」这一句的意思是:在某一劫中,有两位正自觉者出现,那劫便名为「纯美劫」。劫有两种:空劫与非空劫。在空劫中,不会有佛陀、独觉佛、转轮圣王出现。因为这种劫缺少具德的补特伽罗,故称为「空劫」。
Tattha sāgarūpamoti sāgarasadisagambhīrabhāvo. Maṇḍakappo vā so āsīti ettha yasmiṃ kappe dve sammāsambuddhā uppajjanti, ayaṃ maṇḍakappo nāma. Duvidho hi kappo suññakappo asuññakappo cāti. Tattha suññakappe buddhapaccekabuddhacakkavattino na uppajjanti. Tasmā guṇavantapuggalasuññattā ‘‘suññakappo’’ti vuccati.
非空劫有五种:精髓劫、纯美劫、最胜劫、精髓纯美劫和贤劫。在那些缺乏功德精髓的劫中,因有一位能令功德精髓产生、令功德精髓生起的正自觉者出现,便称为“精髓劫”。在某个劫中,若有两位佛陀出现,此劫便称为“纯美劫”。若有三尊佛陀出现,其中第一位授记第二位,第二位授记第三位,彼处众生满心喜悦,各随所愿与所发誓愿而选择依止,因此称为“最胜劫”。若有四尊佛陀出现,因较前一劫更为殊胜、更为粹美,便称为“精髓纯美劫”。若有五尊佛陀出现,则称为“贤劫”。然而,这些劫极为稀有难得。在贤劫之中,绝大多数众生善多乐多,其中多数为三因者,能断尽烦恼;二因者能往生善趣;无因者亦能获得因缘。因此,此劫被称为“贤劫”。故有“非空劫有五种”等言说。此为古德所说。
Asuññakappo pañcavidho – sārakappo maṇḍakappo varakappo sāramaṇḍakappo bhaddakappoti. Tattha guṇasārarahite kappe guṇasāruppādakassa guṇasārajananassa ekassa sammāsambuddhassa pātubhāvena ‘‘sārakappo’’ti vuccati. Yasmiṃ pana kappe dve lokanāyakā uppajjanti, so ‘‘maṇḍakappo’’ti vuccati. Yasmiṃ kappe tayo buddhā uppajjanti, tesu paṭhamo dutiyaṃ byākaroti, dutiyo tatiyanti, tattha manussā pamuditahadayā attanā patthitapaṇidhānavasena varayanti. Tasmā ‘‘varakappo’’ti vuccati. Yattha pana kappe cattāro buddhā uppajjanti, so purimakappato visiṭṭhatarattā sāratarattā ‘‘sāramaṇḍakappo’’ti vuccati. Yasmiṃ kappe pañca buddhā uppajjanti, so ‘‘bhaddakappo’’ti vuccati. So pana atidullabho. Tasmiṃ pana kappe yebhuyyena sattā kalyāṇasukhabahulā honti. Yebhuyyena tihetukā kilesakkhayaṃ karonti, duhetukā sugatigāmino honti, ahetukā hetuṃ paṭilabhanti. Tasmā so kappo ‘‘bhaddakappo’’ti vuccati. Tena vuttaṃ – ‘‘asuññakappo pañcavidho’’tiādi. Vuttañhetaṃ porāṇehi –
精髓劫中有一位佛陀,纯美劫中有两位胜者;
最胜劫中有三位佛陀,精髓纯美劫中有四位佛陀;
贤劫中有五尊佛陀,此后更无超越他们的胜者。
‘‘Eko buddho sārakappe, maṇḍakappe jinā duve; Varakappe tayo buddhā, sāramaṇḍe caturo buddhā; Pañca buddhā bhaddakappe, tato natthādhikā jinā’’ti.
而世尊莲花上,具足十力者,出现的那一劫虽属精髓劫,却因功德成就与纯美劫相似,故被称为“纯美劫”。此处的“vā”字应当理解为比喻之意。“ussannakusalā”(善法增盛)指已积累福德的人们。“janatā”(众生)指大众的集合。
Yasmiṃ pana kappe padumuttaradasabalo uppajji, so sārakappopi samāno guṇasampattiyā maṇḍakappasadisattā ‘‘maṇḍakappo’’ti vutto. Opammatthe vā-saddo daṭṭhabbo. Ussannakusalāti upacitapuññā. Janatāti janasamūho.
而世尊莲花上,是极清净者。他在菩提座上度过七日后,心想:“我将踏足大地。”便伸出右脚。大地顿时裂开,涌出无垢柔软、具足蕊与萼的水生莲花,以及无瑕、具足广大叶片的陆生莲花。据说,这些莲花的前端花瓣长达九十肘,花蕊三十肘,花萼十二肘,每朵花的花粉量有九罐之多。世尊身高五十八肘,两臂展开宽十八肘,额头五肘,手足各十一肘。当他十一肘的足踏在十二肘的花萼上时,花萼被压下,九罐量的花粉向上飞散,弥漫至他五十八肘高的全身,犹如雄黄粉末层层覆盖。从此,世尊便以“莲花上”之名著称于世。——这是相应部诵者所说。
Padumuttaro pana parisuttaro bhagavā sattāhaṃ bodhipallaṅke vītināmetvā – ‘‘pathaviyaṃ pādaṃ nikkhipissāmī’’ti dakkhiṇaṃ pādaṃ abhinīhari. Atha pathaviṃ bhinditvā vimalakomalakesarakaṇṇikāni jalajāmalāvikalavipulapalāsāni thalajāni jalajāni uṭṭhahiṃsu. Tesaṃ kira dhurapattāni navutihatthāni kesarāni tiṃsahatthāni kaṇṇikā dvādasahatthā ekekassa navaghaṭappamāṇā reṇavo ahesuṃ. Satthā pana ubbedhato aṭṭhapaṇṇāsahattho ahosi. Tassa ubhinnaṃ bāhānamantaraṃ aṭṭhārasahatthaṃ nalāṭaṃ pañcahatthaṃ hatthapādā ekādasahatthā ahesuṃ. Tassa ekādasahatthena pādena dvādasahatthāya kaṇṇikāya akkantamattāya navaghaṭappamāṇā reṇavo uṭṭhahitvā aṭṭhapaṇṇāsahatthaṃ sarīrappadesaṃ uggantvā manosilācuṇṇavicuṇṇitaṃ viya katvā paccottharanti. Tadupādāya satthā padumuttarotveva loke paññāyitthāti saṃyuttabhāṇakā vadanti.
那时,超越一切世间的莲花上世尊接受了梵天的劝请,为了说法而观察那些堪为应器的众生。他在弥提罗城见到提婆拉与善生两位王子具备殊胜的宿缘,便当即经由虚空而行,降落在弥提罗的园林,让守园人将两位王子都召来。两位王子心想:『我们的姑母之子莲花上王子出家后,已证得无上正自觉,如今来到我们的城市。走,我们去礼敬他吧。』于是便带领随从前去,礼拜莲花上世尊,于一旁安坐。当时,具足十力的世尊被大众围绕,犹如众星环绕的满月一般大放光明,在那里转于法轮。其时,有百千万亿的众生于法得现观,这是第一次的法现观。
Atha sabbalokuttaro padumuttaro bhagavā brahmāyācanaṃ sampaṭicchitvā dhammadesanāya bhājanabhūte satte olokento mithilanagare devalaṃ sujātañcāti dve rājaputte upanissayasampanne disvā taṅkhaṇaññeva anilapathena gantvā mithiluyyāne otaritvā uyyānapālena dvepi rājakumāre pakkosāpesi. Tepi ca ‘‘amhākaṃ pitucchāputto padumuttarakumāro pabbajitvā sammāsambodhiṃ pāpuṇitvā amhākaṃ nagaraṃ sampatto, handa naṃ mayaṃ dassanāya upasaṅkamissāmā’’ti saparivārā padumuttaraṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā parivāretvā nisīdiṃsu. Tadā dasabalo tehi parivuto tārāgaṇaparivuto puṇṇacando viya virocamāno tattha dhammacakkaṃ pavattesi, tadā koṭisatasahassānaṃ paṭhamo dhammābhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
在莲花上世尊的第一次说法中,
有百千俱胝众生证得法现观。
‘‘Padumuttarassa bhagavato, paṭhame dhammadesane; Koṭisatasahassānaṃ, dhammābhisamayo ahū’’ti.
后来,又有一次,在秋季苦行者集会之处,世尊先用地狱酷热警醒大众,随后说法,为三十七万众生灌饮不死法甘露。这是第二次法现观。因此说:
Athāparena samayena saradatāpasasamāgame mahājanaṃ nirayasantāpena santāpetvā dhammaṃ desento sattatiṃsasatasahassasaṅkhe sattakāye dhammāmataṃ pāyesi, so dutiyo dhammābhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
此后又降法雨,滋润并满足众生;
有三十七万众生证得第二次现观。
‘‘Tato parampi vassante, tappayante ca pāṇino; Sattattiṃsasatasahassānaṃ, dutiyābhisamayo ahū’’ti.
那时,阿难陀大国王与二万随从男子、二十位大臣,一同在弥提罗城来到莲花上正自觉者面前。莲花上世尊以“善来比丘”的方式度他们全部出家,随后由他们围绕着,为了孝养父亲而住在汉舍卫城的王都。在那里,就如同我们的世尊在迦毗罗卫城,于宝经行处上空经行、宣说《佛种姓经》那样,当时有五十万众生证得第三次法现观。因此说:
Yadā pana ānandamahārājā vīsatiyā purisasahassehi vīsatiyā amaccehi ca saddhiṃ padumuttarassa sammāsambuddhassa santike mithilanagare pāturahosi. Padumuttaro ca bhagavā te sabbe ehibhikkhupabbajjāya pabbājetvā tehi parivuto gantvā pitusaṅgahaṃ kurumāno haṃsavatiyā rājadhāniyā vasati. Tattha so amhākaṃ bhagavā viya kapilapure gaganatale ratanacaṅkame caṅkamanto buddhavaṃsaṃ kathesi, tadā paññāsasatasahassānaṃ tatiyo dhammābhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
「在那时,大雄前往阿难陀,来到他父亲的面前,击响了不死鼓。」
‘‘Yamhi kāle mahāvīro, ānandaṃ upasaṅkami; Pitusantikaṃ upagantvā, āhanī amatadundubhiṃ.
当不死鼓被击响、法雨降下时,有五十万众生证得了第三次现观。
‘‘Āhate amatabherimhi, vassante dhammavuṭṭhiyā;
这里的「往诣阿难陀」是指前往父亲阿难陀王那里。「击」就是击打。「被击」就是被击打的。「不死鼓」是指不死的鼓,在这里应看作性别颠倒的用法。另外有一种读法是「Āsevite」,意思是被亲近的。「法雨降下」意思是法雨正在降下。现在,为了显示现观成就的方法,他说:
Paññāsasatasahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahū’’ti.
他这样说道:‘教导者、令知者,一切众生的度脱者,善巧说法的佛陀,度化了无数众生。’
Tattha ānandaṃ upasaṅkamīti pitaraṃ ānandarājānaṃ sandhāya vuttaṃ. Āhanīti abhihani. Āhateti āhatāya. Amatabherimhīti amatabheriyā, liṅgavipallāso daṭṭhabbo. ‘‘Āsevite’’tipi pāṭho, tassa āsevitāyāti attho. Vassante dhammavuṭṭhiyāti dhammavassaṃ vassanteti attho. Idāni abhisamayakaraṇūpāyaṃ dassento –
‘教导者’:指通过开示皈依、戒与头陀支的受持及其功德利益而教导,故称为教导者。
“令知者”:令知晓四圣谛,故称令知者,即是觉者。“度脱者”:能度脱四瀑流之人。
‘‘Ovādako viññāpako, tārako sabbapāṇinaṃ; Desanākusalo buddho, tāresi janataṃ bahu’’nti. – āha;
其中,“教导者”:通过称扬皈依、戒、头陀支的受持、功德与利益而给予教导,故称教导者。“令知晓者”:令知晓四圣谛,故称令知晓者,即觉悟者。“度脱者”:度脱四瀑流,故称度脱者。
Tattha ovādakoti saraṇasīladhutaṅgasamādānaguṇānisaṃsavaṇṇanāya ovadatīti ovādako. Viññāpakoti catusaccaṃ viññāpetīti viññāpako, bodhako. Tārakoti caturoghatārako.
那时,世尊在弥提罗城的弥提罗园,于摩佉月的满月日,面容如同满月,在十万俱胝比丘僧众中,诵出巴帝摩卡。那是第一次集会。因此说:
Yadā pana satthā mithilanagare mithiluyyāne koṭisatasahassabhikkhugaṇamajjhe māghapuṇṇamāya puṇṇacandasadisavadano pātimokkhaṃ uddisi, so paṭhamo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –
导师莲花上佛曾有三次集会;
第一次集会,有十万俱胝位比丘。
‘‘Sannipātā tayo āsuṃ, padumuttarassa satthuno; Koṭisatasahassānaṃ, paṭhamo āsi samāgamo’’ti.
当世尊在毗婆罗山顶度过雨安居后,为前来观览山景的大众说法,并以“善来比丘”的方式度化了九十俱胝千人出家,随后于那些比丘围绕中诵出巴帝摩卡,这便是第二次集会。故作此说:
Yadā pana bhagavā vebhārapabbatakūṭe vassāvāsaṃ vasitvā pabbatasandassanatthaṃ āgatassa mahājanassa dhammaṃ desetvā navutikoṭisahassāni ehibhikkhubhāvena pabbājetvā tehi parivuto pātimokkhaṃ uddisi, so dutiyo sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –
当无与伦比的佛陀住于毗婆罗山时;
第二次集会,有九十俱胝千比丘。
‘‘Yadā buddho asamasamo, vasi vebhārapabbate; Navutikoṭisahassānaṃ, dutiyo āsi samāgamo’’ti.
又有一次,具足功德、为三界依怙的世尊,为令大众从诸缚中解脱而游化诸国,那时有八十俱胝千比丘集会。因此说:
Puna bhagavati guṇavati tilokanāthe mahājanassa bandhanamokkhaṃ kurumāne janapadacārikaṃ caramāne asītikoṭisahassānaṃ bhikkhūnaṃ sannipāto ahosi. Tena vuttaṃ –
又有一次,从村落、市镇与王国出发游行之时,
第三次集会,有八万俱胝比丘参加。
‘‘Puna cārikaṃ pakkante, gāmanigamaraṭṭhato; Asītikoṭisahassānaṃ, tatiyo āsi samāgamo’’ti.
此处“gāmanigamaraṭṭhato”,意为从村落、市镇和王国。或者亦可这样读,其含义为:从村落、市镇和王国离去而出家的人。
Tattha gāmanigamaraṭṭhatoti gāmanigamaraṭṭhehi. Ayameva vā pāṭho, tassa gāmanigamaraṭṭhehi nikkhamitvā pabbajitānanti attho.
那时,我们的菩萨是一位名叫“结发者”的大王,拥有无数财富。他向以佛陀为首的僧团,布施了连同袈裟的殊胜供养。于饭后随喜终了时,那位佛陀授记说:“于未来十万劫后,将有一位名为乔达摩的佛陀出现于世。”因此,这样说:
Tadā amhākaṃ bodhisatto anekadhanakoṭiko jaṭilo nāma mahāraṭṭhiko hutvā buddhappamukhassa saṅghassa sacīvaraṃ varadānamadāsi. Sopi taṃ bhattānumodanāvasāne ‘‘anāgate kappasatasahassamatthake gotamo nāma buddho bhavissatī’’ti byākāsi. Tena vuttaṃ –
‘‘Ahaṃ tena samayena, jaṭilo nāma raṭṭhiko; Sambuddhappamukhaṃ saṅghaṃ, sabhattaṃ dussamadāsahaṃ.
那位佛陀也在僧团中央坐下,为我授记:
从此,十万劫后,此人将成就佛陀。
‘‘Sopi maṃ buddho byākāsi, saṅghamajjhe nisīdiya; Satasahasse ito kappe, ayaṃ buddho bhavissati.
“修习精进……我们将当面遇见这位佛陀”:意思是,实行了精勤之后……我们将当面遇见这位佛陀。
‘‘Padhānaṃ padahitvāna…pe… hessāma sammukhā imaṃ.
“听受那位佛陀的言教之后,我更增上地决意受持头陀行”:意思是,听闻那位佛陀的言语后,我进一步生起了坚固的誓愿。
‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, uttariṃ vatamadhiṭṭhahiṃ; Akāsiṃ uggadaḷhaṃ dhitiṃ, dasapāramipūriyā’’ti.
此处,“以正自觉者为上首的僧团”指以佛陀为上首的僧团,所用为表属格的业格。“我布施了食物与布”的意思是:我布施了连同袈裟的饭食。“极其坚固”即非常坚固。“毅力”指精进,即发起精进之意。
Tattha sambuddhappamukhaṃ saṅghanti buddhappamukhassa saṅghassa, sāmiatthe upayogavacanaṃ. Sabhattaṃ dussamadāsahanti sacīvaraṃ bhattaṃ adāsiṃ ahanti attho. Uggadaḷahanti atidaḷhaṃ. Dhitinti vīriyaṃ akāsinti attho.
然而,在莲花上世尊的时代,根本没有所谓的外道。一切天与人,全都只以佛陀为皈依处。因此,才有这样的说法:
Padumuttarassa pana bhagavato kāle titthiyā nāma nāhesuṃ. Sabbe devamanussā buddhameva saraṇamagamaṃsu. Tena vuttaṃ –
一切外道皆被摧破,那时他们心神不宁,忧愁沮丧;
无人再侍奉他们,人们将他们逐出国境。
‘‘Byāhatā titthiyā sabbe, vimanā dummanā tadā; Na tesaṃ keci paricaranti, raṭṭhato nicchubhanti te.
他们全部聚集一处,来到佛陀近前;
您是依怙,是大雄,具眼者,请作我们的皈依。
‘‘Sabbe tattha samāgantvā, upagañchuṃ buddhasantike; Tuvaṃ nātho mahāvīra, saraṇaṃ hohi cakkhuma.
您是悲悯者、哀愍者,为一切众生谋求利益者;
凡是前来的外道,皆令安住于五戒。
‘‘Anukampako kāruṇiko, hitesī sabbapāṇinaṃ; Sampatte titthiye sabbe, pañcasīle patiṭṭhahi.
那教法便是如此——无杂乱,空无外道;
由那些已自在、如如不动的阿拉汉们所庄严。”
‘‘Evaṃ nirākulaṃ āsi, suññakaṃ titthiyehi taṃ; Vicittaṃ arahantehi, vasībhūtehi tādihī’’ti.
此处,「被摧破」是指:慢与傲已被摧破。「外道」:于此应知「渡场」,应知「渡场作者」,应知「外道」。其中,依常见等见解而得以渡越之处,即是「渡场」,也就是邪见。令那邪见生起者,是为「渡场作者」;住于那邪见中者,即是「外道」。据说,在莲花上世尊的时代,其实并无外道;然而,为了显示即便有外道,也会像这样(被摧破),所以才说了“被摧破的外道”等语,应当如此理解。「心神不宁」是指:心态变得丑陋扭曲。「意趣沮丧」是其同义词。「无人侍奉他们」是指:对于那些外道,没有任何人从事侍奉之业,不布施食物予他们,不尊敬、不推崇、不恭敬、不礼敬他们,不起座迎接,不作合掌礼,这便是其含义。「从国中」:即是从整个国家。
Tattha byāhatāti vihatamānadappā. Titthiyāti ettha titthaṃ veditabbaṃ, titthakaro veditabbo, titthiyā veditabbā. Tattha sassatādidiṭṭhivasena taranti etthāti titthaṃ, laddhi. Tassā laddhiyā uppādako titthakaro, titthe bhavā titthiyāti. Padumuttarassa kira bhagavato kāle titthiyā nāhesuṃ. Ye pana santi, tepi īdisā ahesunti dassanatthaṃ ‘‘byāhatā titthiyā’’tiādi vuttanti veditabbaṃ. Vimanāti virūpamānasā. Dummanāti tasseva vevacanaṃ. Na tesaṃ keci paricarantīti tesaṃ aññatitthiyānaṃ kecipi purisā parikammaṃ na karonti, na bhikkhaṃ denti, na sakkaronti, na garuṃ karonti, na mānenti, na pūjenti, na āsanā vuṭṭhahanti, na añjalikammaṃ karontīti attho. Raṭṭhatoti sakalaraṭṭhatopi. Nicchubhantīti nīharanti, ussādenti tesaṃ nivāsaṃ na dentīti attho. Teti titthiyā.
“Upagañchuṃ buddhasantike(来到佛陀近前)”:这些外道被国中人排挤,于是所有外道聚集后,便去皈依莲花上十力佛本人。他们说:“您是我们的导师、依怙、归宿、彼岸与皈依处。”说完即行皈依,这是这句话的含义。由于“anukampatī(怜悯)”,故称为“anukampako(怜悯者)”;因为以悲心而行,故称为“kāruṇiko(悲愍者)”。“Sampatte(前来的)”指那些已经前来皈依的外道。“Pañcasīle patiṭṭhahi(令安住于五戒)”即令他们安住于五戒。“Nirākulaṃ(无有混乱)”就是不杂乱,不与其他持有邪见者相混杂。“Suññakaṃ(空无)”即空无那些外道,没有他们。“Taṃ(彼)”指世尊的教法,因经文省略字词,应如此理解。“Vicittaṃ(庄严)”即是种种庄严。“Vasībhūtehi(已得自在者)”即已得自在的人。
Upagañchuṃ buddhasantiketi evaṃ tehi raṭṭhavāsīhi manussehi ussādiyamānā sabbepi aññatitthiyā samāgantvā padumuttaradasabalameva saraṇamagamaṃsu. ‘‘Tvaṃ amhākaṃ satthā nātho gati parāyanaṃ saraṇa’’nti evaṃ vatvā saraṇamagamaṃsūti attho. Anukampatīti anukampako. Karuṇāya caratīti kāruṇiko. Sampatteti samāgate saraṇamupagate titthiye. Pañcasīle patiṭṭhahīti pañcasu sīlesu patiṭṭhāpesīti attho. Nirākulanti anākulaṃ, aññehi laddhikehi asammissanti attho. Suññakanti suññaṃ rittaṃ tehi titthiyehi. Tanti taṃ bhagavato sāsananti vacanaseso daṭṭhabbo. Vicittanti vicittavicittaṃ. Vasībhūtehīti vasībhāvappattehi.
这位莲花上世尊的都城名为汉舍卫城。他的父亲是刹帝利种姓的阿难(Ānanda),母亲是善生王后(Sujātā)。两位上首弟子是提婆罗(Devala)和善生(Sujāta),侍者名善意(Sumana),两位上首女弟子是阿蜜塔(Amitā)和阿娑摩(Asamā)。菩提树是沙拉拉树。佛身高达五十八肘,身光遍照周围十二由旬。寿命十万岁。大皇后名婆苏达塔(Vasudattā),王子名北(Uttara)。据说,莲花上世尊在极悦意的难陀园(Nandārāma)入般涅槃。他的舍利未曾分散,整个赡部洲洲的人们聚集起来,建造了一座高十二由旬、七宝所成的塔。因此有说:
Tassa pana padumuttarassa bhagavato haṃsavatī nāma nagaraṃ ahosi. Pitā panassa ānando nāma khattiyo, mātā sujātā nāma devī, devalo ca sujāto ca dve aggasāvakā, sumano nāmupaṭṭhāko, amitā ca asamā ca dve aggasāvikā, salalarukkho bodhi, sarīraṃ aṭṭhapaṇṇāsahatthubbedhaṃ ahosi, sarīrappabhā cassa samantā dvādasa yojanāni gaṇhi, vassasatasahassaṃ āyu ahosi, vasudattā nāma aggamahesī, uttaro nāma putto ahosi. Padumuttaro pana bhagavā paramābhirāme nandārāme kira parinibbuto. Dhātuyo panassa na vikiriṃsu. Sakalajambudīpavāsino manussā samāgamma dvādasayojanubbedhaṃ sattaratanamayaṃ cetiyamakaṃsu. Tena vuttaṃ –
‘‘Nagaraṃ haṃsavatī nāma, ānando nāma khattiyo; Sujātā nāma janikā, padumuttarassa satthuno.
‘‘Devalo ca sujāto ca, ahesuṃ aggasāvakā; Sumano nāmupaṭṭhāko, padumuttarassa mahesino.
‘‘Amitā ca asamā ca, ahesuṃ aggasāvikā; Bodhi tassa bhagavato, salaloti pavuccati.
‘‘Aṭṭhapaṇṇāsaratanaṃ, accuggato mahāmuni; Kañcanagghiyasaṅkāso, dvattiṃsavaralakkhaṇo.
墙垣、门户、墙壁、树木与山岩;
于他,方圆十二由旬之内,这些事物皆不能形成障碍,全无遮挡。
‘‘Kuṭṭā kavāṭā bhittī ca, rukkhā nagasiluccayā; Na tassāvaraṇaṃ atthi, samantā dvādasayojane.
他的寿命有十万岁,存活的时间就如此之久;
他安住世间如是之久,度化了无数众生。
‘‘Vassasatasahassāni, āyu vijjati tāvade; Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.
度化众多人之后,他断除了一切疑惑;
犹如火堆燃尽而熄灭,他与弟子们皆般涅槃。
‘‘Santāretvā bahujanaṃ, chinditvā sabbasaṃsayaṃ; Jalitvā aggikkhandhova, nibbuto so sasāvako’’ti.
此处,“nagasiluccayā”意指称为山的石峰。“āvaraṇaṃ”即覆盖、遮蔽之义。“dvādasayojane”:世尊的身光遍照四周十二由旬,昼夜相续不息。其余诸偈的意义皆显然可知。
Tattha nagasiluccayāti nagasaṅkhātā siluccayā. Āvaraṇanti paṭicchādanaṃ tirokaraṇaṃ. Dvādasayojaneti samantato dvādasayojane ṭhāne bhagavato sarīrappabhā pharitvā rattindivaṃ tiṭṭhatīti attho. Sesagāthāsu sabbattha pākaṭamevāti.
从今以后,我们将略去一再重复的波罗蜜圆满等内容,只解说其中特别的义理。如果仍将已说之言一而再、再而三地重复,这部注疏何时才有尽头?
Ito paṭṭhāya pāramipūraṇādipunappunāgatamatthaṃ saṅkhipitvā visesatthameva vatvā gamissāma. Yadi pana vuttameva punappunaṃ vakkhāma, kadā antaṃ gamissati ayaṃ saṃvaṇṇanāti.