「佛种姓经注疏」
Buddhavaṃsa-aṭṭhakathā
著作起始语
Ganthārambhakathā
具足无边智、悲之所依、灭尽垢染、善入禅定、施与利益的佛陀
我礼敬那殊胜、能遮止有的法,及无垢的功德藏——僧团
在胜者弟子中,智慧最为第一的法将军,曾向法王——
在那亲族的集会中,向已达彼岸、全然无垢的导师请问。
在此,由善悟的佛系、清净的族系之引导者,
如来已断除障碍,安住于定,以此开示。
这正是那殊胜正自觉者的传承,恒常为人们所听闻、所忆念;
因为此注释依次解说,能令人生起净信与智慧。
我被那位恭敬好乐正法、以戒等功德著称的佛陀狮子,
我长久以来屡受恳请,因此现在开始为它作注释。
为能恒时摧灭众生罪恶,亦为胜者教法久住世间;
也为增长我之福德,以及令大众生起净信。
而这部《佛种姓》的注释,将是精要而深具核心要义的。
它令乐于佛功德者心生欢喜,亦能驱除如大垢聚般的罪恶。
因此,应当以恭敬心与定相应,舍弃散乱之心及种种杂念;
请倾耳谛听,解说者所宣说的注释,珍贵如金,甘甜如蜜。
于智者而言,听闻与讲说皆适宜,此种言谈实为极其稀有。
Anantañāṇaṃ karuṇālayaṃ layaṃ, malassa buddhaṃ susamāhitaṃ hitaṃ; Namāmi dhammaṃ bhavasaṃvaraṃ varaṃ, guṇākarañceva niraṅgaṇaṃ gaṇaṃ. Paññāya seṭṭho jinasāvakānaṃ, yaṃ dhammasenāpati dhammarājaṃ; Apucchi satthāramapārapāraguṃ, niraṅgaṇaṃ ñātigaṇassa majjhe. Subuddhavaṃsenidha buddhavaṃso, visuddhavaṃsena vināyakena; Hatāvakāsena pakāsito yo, samādhivāsena tathāgatena. Yāvajjakālā avināsayantā, pāḷikkamañceva ca pāḷiyatthaṃ; Kathānusandhiṃ sugatassa puttā, yathāsutaṃyeva samāhariṃsu. Tasseva sambuddhavaranvayassa, sadā janānaṃ savanāmatassa; Pasādapaññājananassa yasmā, saṃvaṇṇanānukkamato pavattā. Sakkaccasaddhammaratena buddhasīhena sīlādiguṇoditena; Āyācitohaṃ sucirampi kālaṃ, tasmāssa saṃvaṇṇanamārabhissaṃ. Sadā janānaṃ kalināsanassa, ciraṭṭhitatthaṃ jinasāsanassa; Mamāpi puññodayavuddhiyatthaṃ, pasādanatthañca mahājanassa. Mahāvihārāgatapāḷimaggasannissitā saṅkaradosahīnā; Samāsatoyaṃ pana buddhavaṃsasaṃvaṇṇanā hessati sārabhūtā. Sotabbarūpaṃ pana buddhavaṃsakathāya aññaṃ idha natthi yasmā; Pasādanaṃ buddhaguṇe ratānaṃ, pavāhanaṃ pāpamahāmalassa. Tasmā hi sakkaccasamādhiyuttā, vihāya vikkhepamanaññacittā; Saṃvaṇṇanaṃ vaṇṇayato suvaṇṇaṃ, nidhāya kaṇṇaṃ madhuraṃ suṇātha. Sabbampi hitvā pana kiccamaññaṃ, sakkacca maccenidha niccakālaṃ; Sotuṃ kathetumpi budhena yuttā, kathā panāyaṃ atidullabhāti.
在此,因已说“佛种姓的注释将是精要”,故应先确定什么是“佛种姓”。此处的确定方式如下:应知,从这一劫往下,在超过十万劫的四个无量劫中,曾有二十五位佛陀出现。以这些佛陀出现的劫等作为区分标准,对诸佛传承所作的详细叙述,即名为“佛种姓”。
Tattha ‘‘buddhavaṃsasaṃvaṇṇanā hessati sārabhūtā’’ti vuttattā buddhavaṃso tāva vavatthapetabbo. Tatridaṃ vavatthānaṃ – ito heṭṭhā kappasatasahassādhikesu catūsu asaṅkhyeyyesu uppannānaṃ pañcavīsatiyā buddhānaṃ uppannakappādiparicchedavasena paveṇivitthārakathā ‘‘buddhavaṃso nāmā’’ti veditabbo.
此「佛种姓」由圣典中所说的二十二种区分得以界定与确立:劫的区分、名号的区分、族姓的区分、族类的区分、城市的区分、父亲的区分、母亲的区分、菩提树的区分、初转法轮的区分、现观的区分、声闻集会的区分、上首弟子的区分、侍者的区分、上首女弟子的区分、眷属比丘的区分、光芒的区分、身量的区分、菩萨胜行的区分、授记的区分、菩萨精进的区分、寿命的区分、般涅槃的区分。
Svāyaṃ kappaparicchedo nāmaparicchedo gottaparicchedo jātiparicchedo nagaraparicchedo pituparicchedo mātuparicchedo bodhirukkhaparicchedo dhammacakkappavattanaparicchedo abhisamayaparicchedo sāvakasannipātaparicchedo aggasāvakaparicchedo upaṭṭhākaparicchedo aggasāvikāparicchedo parivārabhikkhuparicchedo raṃsiparicchedo sarīrappamāṇaparicchedo bodhisattādhikāraparicchedo byākaraṇaparicchedo bodhisattapadhānaparicchedo āyuparicchedo parinibbānaparicchedoti imehi pāḷiyā āgatehi bāvīsatiyā paricchedehi paricchinno vavatthito.
然而,未收录于圣典中的诸多内容也应当在此引入。它们被确立为十种区分:在家生活的区分、三座宫殿的区分、舞女的区分、正后的区分、儿子的区分、车乘的区分、出家的区分、精进的区分、侍者的区分、精舍的区分。
Pāḷianāruḷho pana sambahulavāropettha ānetabbo. So agāravāsaparicchedo pāsādattayaparicchedo nāṭakitthiparicchedo aggamahesiparicchedo puttaparicchedo yānaparicchedo abhinikkhamanaparicchedo padhānaparicchedo upaṭṭhākaparicchedo vihāraparicchedoti dasadhā vavatthito hoti.
至于那些众多未收录的部分,我们也会在适当之处——
在各处简要地点明之后,便略过。
Taṃ sambahulavārampi, yathāṭṭhāne mayaṃ pana; Dassetvāva gamissāma, tattha tattha samāsato.
如此界定之后,
So evaṃ vavatthito pana –
此《佛种姓》,是由谁、于何处、又为了谁的利益而宣说?
宣说这一切方法之后,先略述其要;
其后,我将为《佛种姓》撰写义注。
Kenāyaṃ desito kattha, kassatthāya ca desito; Kimatthāya kadā kassa, vacanaṃ kena cābhato. Sabbametaṃ vidhiṃ vatvā, pubbameva samāsato; Pacchāhaṃ buddhavaṃsassa, karissāmatthavaṇṇananti.
其中,「此由谁所说」意指:这部《佛种姓》是由谁宣说的?由那位于一切法上拥有无碍智行之十力者、具足四无畏自信者、法王、法主、如来、一切知者、正自觉者所宣说。
Tattha kenāyaṃ desitoti ayaṃ buddhavaṃso kena desito? Sabbadhammesu appaṭihatañāṇacārena dasabalena catuvesārajjavisāradena dhammarājena dhammassāminā tathāgatena sabbaññunā sammāsambuddhena desito.
「于何处所说?」意指:在迦毗罗卫大城的榕树园大寺中,那里有一条极其美妙悦目、成为天与人目光聚焦之处的宝经行处,世尊就在那上面经行着宣说了此《佛种姓》。
Kattha desitoti? Kapilavatthumahānagare nigrodhārāmamahāvihāre paramarucirasandassane devamanussanayananipātabhūte ratanacaṅkame caṅkamantena desito.
「为谁的利益而说?」意指:是为了八万二千位亲属,以及无数亿的天与人众生的利益而说。
Kassatthāyaca desitoti? Dvāsītiyā ñātisahassānaṃ anekakoṭīnañca devamanussānaṃ atthāya desito.
是为了渡越四瀑流而说。
Kimatthāya desitoti? Caturoghanittharaṇatthāya desito.
“是何时宣说的?”世尊于初成道后的二十年间,并无固定住处,哪里舒适便前往哪里安住。具体如何呢?第一年雨安居,世尊在仙人堕处的鹿野苑转法轮,以不死之味度化了十八亿梵天众,随后依止波罗奈城,安住于仙人堕处的鹿野苑。第二年,依止王舍城,住于竹林大寺。第三、第四年亦住于此。第五年,依止毗舍离,住于大林的重阁讲堂。第六年,在摩拘罗山。第七年,在三十三天。第八年,在跋耆国,依止奢摩罗山,住于婆舍迦㭊林。第九年,在憍赏弥。第十年,在波利离耶林。第十一年,在挪乐婆罗门村。第十二年,在韦兰若。第十三年,在遮利耶山。第十四年,在祇园大寺。第十五年,在迦毗罗卫大城。第十六年,调伏旷野夜叉后,以不死之味度化了八万四千众生,随后住于旷野城。第十七年,又住王舍城。第十八年,又住遮利耶山。同样的,第十九和第二十年也都住在王舍城。因此,世尊这样说:‘世尊于初成道后的二十年间,无固定住处,哪里舒适便前往哪里安住。’从那以后,便固定依止舍卫城,将祇园大寺与东园作为常住处所而安住。
Kadā desitoti bhagavā hi paṭhamabodhiyaṃ vīsativassāni anibaddhavāso hutvā yattha yattha phāsukaṃ hoti, tattha tattheva gantvā vasi. Kathaṃ? Paṭhamaṃ vassaṃ isipatane dhammacakkaṃ (saṃ. ni. 5.1081; mahāva. 13 ādayo; paṭi. ma. 2.30) pavattetvā aṭṭhārasa brahmakoṭiyo amatapānaṃ pāyetvā bārāṇasiṃ upanissāya isipatane migadāye vasi. Dutiyaṃ vassaṃ rājagahaṃ upanissāya veḷuvane mahāvihāre. Tatiyacatutthānipi tattheva. Pañcamaṃ vesāliṃ upanissāya mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. Chaṭṭhaṃ makulapabbate. Sattamaṃ tāvatiṃsabhavane. Aṭṭhamaṃ bhaggesu saṃsumāragiriṃ upanissāya bhesakaḷāvane. Navamaṃ kosambiyaṃ. Dasamaṃ pālileyyakavanasaṇḍe. Ekādasamaṃ nāḷāyaṃ brāhmaṇagāme. Dvādasamaṃ verañjāyaṃ. Terasamaṃ cāliyapabbate. Cuddasamaṃ jetavanamahāvihāre. Pañcadasamaṃ kapilavatthumahānagare. Soḷasamaṃ āḷavakaṃ dametvā caturāsītipāṇasahassāni amatapānaṃ pāyetvā āḷaviyaṃ. Sattarasamaṃ rājagaheyeva. Aṭṭhārasamaṃ cāliyapabbateyeva. Tathā ekūnavīsatimaṃ vīsatimaṃ pana vassaṃ rājagaheyeva vasi. Tena vuttaṃ – ‘‘bhagavā hi paṭhamabodhiyaṃ vīsativassāni anibaddhavāso hutvā yattha yattha phāsukaṃ hoti, tattha tattheva gantvā vasī’’ti. Tato paṭṭhāya pana sāvatthiṃyeva upanissāya jetavanamahāvihāre ca pubbārāme ca dhuvaparibhogavasena vasi.
当世尊成佛后,在波罗奈城仙人堕处的鹿野苑度过第一个雨安居。安居结束后举行自恣,随后前往优楼频螺,在那里住了三个月,调伏了那三位结发的螺髻苦行者兄弟。而后,由一千位比丘随行围绕,作为眷属,于弗沙月满月日抵达王舍城,并在那里住了两个月。那时,他从波罗奈出发算起已有五个月,整个冬季都已过去。从优陀夷长老到来的那天起,又过了七八天。他在颇求那月的满月日,这样思惟:‘冬季已过,春季来临,正是如来前往迦毗罗卫城的好时节。’如此思惟后,为了前往自己的故乡都城,优陀夷长老用大约六十首偈颂来描述旅途的美好。世尊听了他的话,生起了摄受亲族的愿望,便由总计两万名漏尽者环绕——其中一万是鸯伽、摩揭陀地区的善男子,另外一万是迦毗罗卫城的善男子——从王舍城出发,每日行一由旬。经过整整两个月,走完距王舍城六十由旬的路程,终于抵达迦毗罗卫城。在那里,为了接受亲族的礼敬,世尊展现了双神变。正是在那时,这部《佛种姓经》被宣说了。
Yadā pana satthā buddho hutvā bārāṇasiyaṃ isipatane migadāye paṭhamaṃ vassaṃ vasitvā vuṭṭhavasso pavāretvā uruvelaṃ gantvā tattha tayo māse vasanto tebhātikajaṭile dametvā bhikkhusahassehi kataparivāro phussamāsapuṇṇamāyaṃ rājagahaṃ gantvā dve māse tattheva vasi, tadā bārāṇasito nikkhantassa panassa pañca māsā jātā. Sakalo hemanto atikkanto. Udāyittherassa āgatadivasato sattaṭṭhadivasā vītivattā. So pana phaggunīpuṇṇamāsiyaṃ cintesi – ‘‘atikkanto hemanto, vasantakālo anuppatto, samayo tathāgatassa kapilapuraṃ gantu’’nti. So evaṃ cintetvā kulanagaragamanatthāya saṭṭhimattāhi gāthāhi gamanavaṇṇaṃ vaṇṇesi. Atha satthā cassa vacanaṃ sutvā ñātisaṅgahaṃ kātukāmo hutvā aṅgamagadhavāsīnaṃ kulaputtānaṃ dasahi sahassehi kapilavatthuvāsīnaṃ dasahi sahassehīti sabbeheva vīsatiyā khīṇāsavasahassehi parivuto rājagahato nikkhamitvā divase divase yojanaṃ gacchanto rājagahato saṭṭhiyojanaṃ kapilavatthupuraṃ dvīhi māsehi sampāpuṇitvā tattha ñātīnaṃ vandāpanatthaṃ yamakapāṭihāriyaṃ akāsi. Tadāyaṃ buddhavaṃso desito.
“谁的话”是指什么?这是指声闻与独觉佛所不共有的、唯独正自觉者才有的话。
Kassa vacananti? Sāvakapaccekabuddhānaṃ asādhāraṇaṃ sammāsambuddhasseva vacanaṃ.
“由谁传来”是什么意思?是指由师承次第传来。即由舍利弗尊者、跋陀耆、帝须、拘舍离子、尸伽婆、目犍连子、须达多、法护、达须迦、首那迦、离婆多等诸位师长,代代相承,直至第三次结集的时代;此后,又经由他们的弟子及再传弟子辗转传承。因此,应当了知,它是这样通过师承的延续,一直流传至今的。
Kenābhatoti? Ācariyaparamparāya ābhato. Ayañhi sāriputtatthero bhaddajī tisso kosiyaputto siggavo moggaliputto sudatto dhammiko dāsako soṇako revatoti evamādīhi yāva tatiyasaṅgītikālā ābhato, tato uddhampi tesaṃyeva sissānusissehīti evaṃ tāva ācariyaparamparāya yāvajjakālā ābhatoti veditabbo.
‘‘Kenāyaṃ desito kattha, kassatthāya ca desito; Kimatthāya kadā kassa, vacanaṃ kena cābhato’’ti. –
如此传来之后,现在要解释其义理。而这一义理的解释,唯有先展示“远因缘”、“不远因缘”、“近因缘”这三种因缘,再加以注释,方堪称善注释。听闻者因从最初便得以明了,故易于理解。因此,我们将先展示这些因缘,而后进行注释。
Evaṃ ābhatassa panassa idāni atthavaṇṇanā hoti, sā panāyaṃ atthavaṇṇanā yasmā dūrenidānaṃ avidūrenidānaṃ santikenidānanti, imāni tīṇi nidānāni dassetvāva vaṇṇitā suvaṇṇitā nāma hoti. Ye ca naṃ suṇanti, tehi samudāgamato paṭṭhāya viññātattā suviññātāva hoti, tasmā tāni nidānāni dassetvāva vaṇṇayissāma.
于此,首先应当了解这些因缘的范围。兹简要说明:大士于燃灯十力世尊足下发愿之后,直至从须大拏身死亡投生兜率天,这期间所发生的事迹,称为“远因缘”。从兜率天死没,直至在菩提座上证得一切知智,这期间的事迹,称为“不远因缘”。而诸如“一时,世尊住舍卫城祇树给孤独园”、“住王舍城竹林迦兰陀园”、“住毗舍离大林重阁讲堂”等,从于大菩提座证一切知智,直至般涅槃之床,在这期间,世尊所住之处,即应知为“近因缘”。至此,便只简略依据远、不远、近三种因缘,完成了外因缘的注释。
Tattha ādito paṭṭhāya tāva tesaṃ nidānānaṃ paricchedo veditabbo. Tatrāyaṃ saṅkhepato atthadīpanā – dīpaṅkaradasabalassa pādamūle katābhinīhārassa mahāsattassa yāva vessantarattabhāvā cavitvā tusitabhavane nibbatti, tāva pavattā kathā dūrenidānaṃ nāma. Tusitabhavanato cavitvā yāva bodhimaṇḍe sabbaññutaññāṇappatti, tāva pavattā kathā avidūrenidānaṃ nāma. ‘‘Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme’’ti ca, ‘‘rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe’’ti ca, ‘‘vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāya’’nti ca evaṃ mahābodhimaṇḍe sabbaññutaññāṇappattito yāva parinibbānamañcā etasmiṃ antare bhagavā yattha yattha vihāsi, taṃ taṃ santikenidānaṃ nāmāti veditabbaṃ. Ettāvatā saṅkhepeneva tiṇṇaṃ dūrāvidūrasantikenidānānaṃ vasena bāhiranidānavaṇṇanā samattā hotīti.
内因缘
Abbhantaranidānaṃ