9. 黑暗品
9. Timiravaggo
1. 暗花长老譬喻注释
1. Timirapupphiyattheraapadānavaṇṇanā
以“旃陀跋伽河边”等为起始的,是尊者暗花长老的譬喻。其来历如何?这位长老在往昔诸佛时亦曾累积善行,于各趣生命中不断积聚以出离为所依的福德。在悉达多世尊时,他出生于某家庭,长大后安处居家生活。后来他见到欲乐的过患,便舍家出家,成为苦行沙门,住在旃陀跋伽河附近。为求远离,他前往雪山,见到悉达多世尊端坐,便上前礼敬。他对世尊的功德生起净信,遂取暗花供养。以此福德,他于天界与人界享受种种成就,继续在生死中流转。至现今佛陀出世时,他出生于某家庭,长大后对导师生起信心,出家修行,不久便证得阿拉汉果。
Candabhāgānadītīretiādikaṃ āyasmato timirapupphiyattherassa apadānaṃ. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā candabhāgāya nadiyā samīpe vasati, vivekakāmatāya himavantaṃ gantvā nisinnaṃ siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā vanditvā tassa guṇaṃ pasīditvā timirapupphaṃ gahetvā pūjesi. So tena puññena devesu ca manussesu ca sampattimanubhavanto saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
11. 后来,他忆起过去所行业行,心生喜悦,为宣说过去生的行迹,便诵出“旃陀跋伽河边”等偈颂。其义如前所说。“我沿着往下走”,意思是:他住在恒河附近,所至之处皆宜人,故顺恒河水向下游行,随处居住。“见到一位坐着的沙门”,意思是:见到那位由止息诸恶、灭尽罪恶而得称“沙门”的正自觉者。
1. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento candabhāgānadītīretiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Anubhotaṃ vajāmahanti gaṅgāya āsanne vasanabhāvena sabbattha rammabhāvena gaṅgāto heṭṭhā sotānusārena ahaṃ vajāmi gacchāmi tattha tattha vasāmīti attho. Nisinnaṃ samaṇaṃ disvāti samitapāpattā sositapāpattā samaṇasaṅkhātaṃ sammāsambuddhaṃ disvāti attho.
2“我那时这样想”的意思是:世尊自己已渡过苦海,也将令一切众生渡过,将他们从轮回中救拔而出;世尊自己已通过身、语、意三门调伏了自己,故能调伏他人。
2.Evaṃ cintesahaṃ tadāti ayaṃ bhagavā sayaṃ tiṇṇo sabbasatte tārayissati saṃsārato uttāreti sayaṃ kāyadvārādīhi damito ayaṃ bhagavā pare dameti.
3自身已安稳,已得真正的安稳,从烦恼的灼烧中解脱,故能使一切众生安稳,令他们达至寂静。自身已寂静,身寂静、心寂静,故能引导他人达至身寂静、心寂静。自身已从轮回中解脱,故亦将令其他众生从轮回中解脱。这位世尊自身已寂灭,从烦恼烈火中熄灭,亦将令他人从烦恼烈火中熄灭——我那时便是这样思惟的。这便是偈颂的意涵。
3. Sayaṃ assattho assāsampatto, kilesapariḷāhato mutto sabbasatte assāseti, santabhāvaṃ āpāpeti. Sayaṃ santo santakāyacitto paresaṃ santakāyacittaṃ pāpeti. Sayaṃ mutto saṃsārato muccito pare saṃsārato mocayissati. So ayaṃ bhagavā sayaṃ nibbuto kilesaggīhi nibbuto paresampi kilesaggīhi nibbāpessatīti ahaṃ tadā evaṃ cintesinti attho.
4“拿起暗花”之意:此花绽放时,仿佛以蓝黑色光芒将整片森林笼罩成一片黑暗,故称“暗花”。我拿起此花,即捏持其花蕊及花梗,于头顶上方抛撒向空中,以此作供养。这便是其义。其余内容,意义甚明。
4.Gahetvā timirapupphanti sakalaṃ vanantaṃ nīlakāḷaraṃsīhi andhakāraṃ viya kurumānaṃ khāyatīti timiraṃ pupphaṃ taṃ gahetvā kaṇṇikāvaṇṭaṃ gahetvā matthake sīsassa upari ākāse okiriṃ pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
2. 逝想长老譬喻注释
2. Gatasaññakattheraapadānavaṇṇanā
尊者逝想长老的譬喻,以“从出生以来只有七岁”等语句为开端。他亦曾于过去诸佛处积累功德,在种种生命形态中不断累积以解脱为依的福德。在提舍世尊的时代,他生于某家庭,因过去习气的推动而心生净信,年仅七岁便出家,以对世尊的恭敬致礼而为人所知。一日,他采来生长在犁过的田地中的七叶花,其花散发着如殊胜蓝宝石般的光辉,于空中供养佛陀。他尽其一生修习沙门法,依此福德而流转于天界与人界之间。至现今佛陀出世之时,他生于某家庭,成年明理后,对导师生起净信而出家,不久便证得阿拉汉果。
Jātiyāsattavassohantiādikaṃ āyasmato gatasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto purākatavāsanāvasena saddhājāto sattavassikakāleyeva pabbajito bhagavato paṇāmakaraṇeneva pākaṭo ahosi. So ekadivasaṃ atīva nīlamaṇippabhāni naṅgalakasitaṭṭhāne uṭṭhitasattapupphāni gahetvā ākāse pūjesi. So yāvatāyukaṃ samaṇadhammaṃ katvā tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
10后来,他回忆起自己过去所造的善业,心中充满喜悦,为宣说宿世功德,便说出“七岁时”等偈颂。其中,“七岁时”,即从母胎出生后,满足七整年的意思。“我出家于非家”:“家”指在家生活,从事耕作、经商等事务;无此在家事务即是“非家”,意即在佛陀教法中出家,这是它的含义。
10. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jātiyā sattavassohantiādimāha. Tattha jātiyā sattavassoti mātugabbhato nikkhantakālato paṭṭhāya paripuṇṇasattavassikoti attho. Pabbajiṃ anagāriyanti agārassa hitaṃ āgāriyaṃ kasivāṇijjādikammaṃ natthi āgāriyanti anagāriyaṃ, buddhasāsane pabbajiṃ ahanti attho.
12“随善逝所行之道”:意指佛陀所走过的道路。或者说,因圆满修习随顺正法的修行道,内心欣喜满足,于此向善逝所教导的法致敬——应作如此连结。其余各处,其义显然,不再赘述。
12.Sugatānugataṃ magganti buddhena gataṃ maggaṃ. Atha vā sugatena desitaṃ dhammānudhammapaṭipattipūraṇavasena haṭṭhamānaso tuṭṭhacitto pūjetvāti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
3. 卧合掌长老譬喻注释
3. Nipannañjalikattheraapadānavaṇṇanā
以“坐在树下”等句开篇的,是尊者卧合掌长老的譬喻。这位长老同样在过去诸佛座下积累广大善行,于无量生死中不断累积以涅槃为所依的福德。在提舍世尊的教期中,他生于善家,成年后出家,修习树下住头陀支,住于林中。其时,他罹患重病,为病苦所逼,陷入极大困顿。当时,世尊出于悲悯,来到他的面前。他虽正卧病不起,却将双手合掌举至头顶,向世尊恭敬致礼。从该处命终后,他投生于兜率天,享尽天界一切成就,此后依次领受六欲天诸般福乐。至如今佛陀出现于世时,他复投生善家,长大后对导师生起净信,出家不久便证得阿拉汉果。因其往昔所造福德因缘,大众皆称他为“卧合掌长老”。
Rukkhamūlenisinnohantiādikaṃ āyasmato nipannañjalikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto pabbajitvā rukkhamūlikaṅgaṃ pūrayamāno araññe viharati. Tasmiṃ samaye kharo ābādho uppajji, tena pīḷito paramakāruññappatto ahosi. Tadā bhagavā tassa kāruññena tattha agamāsi. Atha so nipannakova uṭṭhituṃ asakkonto sirasi añjaliṃ katvā bhagavato paṇāmaṃ akāsi. So tato cuto tusitabhavane uppanno tattha sampattimanubhavitvā evaṃ cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi, purākatapuññavasena nipannañjalikattheroti pākaṭo.
16其后,他观察自身所具足的福德果报,心生欢喜,为了开显往昔所行之行迹,便说出“坐在树下”等偈颂。这其中,“树”者,谓能生长、不断再生、向上挺立;此处指那棵树的根部附近,此为“树下”的含义。“为极重病所逼”者,即被极为强烈、粗重、猛利的疾病所折磨,也就是说,他身患重病。“我陷入极深的悲惨”者,意为我经历了极其深切的痛苦与无助的境地,身处林野旷地之间——此乃上下文义相续连属之意。
16. So aparabhāge attano puññasampattiyo oloketvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento rukkhamūle nisinnohantiādimāha. Tattha ruhati paṭiruhati uddhamuddhaṃ ārohatīti rukkho, tassa rukkhassa mūle samīpeti attho. Byādhito paramena cāti paramena adhikena kharena kakkhaḷena byādhinā rogena byādhito, byādhinā ahaṃ samannāgatoti attho. Paramakāruññappattomhīti paramaṃ adhikaṃ kāruññaṃ dīnabhāvaṃ dukkhitabhāvaṃ pattomhi araññe kānaneti sambandho.
20“曾有五位大顶髻”一句中,“顶髻”是指戴在头上的发髻,作为头饰之用。“摩尼”指的是闪耀的宝冠,而拥有此宝冠者,即称为“顶髻者”。这句话的意思是:曾出现过五位同名为大顶髻的转轮圣王。其余各处,其义自明,不难了知。
20.Pañcevāsuṃ mahāsikhāti sirasi piḷandhanatthena sikhā vuccati cūḷā. Maṇīti jotamānaṃ makuṭaṃ tassa atthīti sikho, cakkavattino ekanāmakā pañceva cakkavattino āsuṃ ahesunti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
《下花长老譬喻注疏》
4. Adhopupphiyattheraapadānavaṇṇanā
以“名为阿毗浮的那位比丘”等语开篇的,是具寿下花长老的譬喻。他也曾于过去诸佛处积累殊胜功德,在多生中积集了解脱的助缘福德。在尸弃世尊的时代,他生于良家,长大后成家立业,后来见到欲乐的过患,于是舍弃在家生活,出家为仙人,证得五神通与八等至,于神通得自在,住于雪山。那时,尸弃世尊的上首弟子名为阿毗浮,乐住独处,来到雪山。那位仙人见到这位上首弟子长老,便登上长老所在的山,从山脚下取了七朵芳香、色泽美丽的花作供养。长老为他随喜。仙人返回住处后,后来被一条大蟒蛇逼迫,由于禅那未退失,以此灾患而命终,成为往生梵天界者。他经历了梵天的成就和六种欲天的成就,在人间也受尽各种福报,耗尽之后,于此世尊出世时,生于某家。长大后,听闻世尊说法,心生净信而出家,不久便证得阿拉汉。后来,因自己所造的福业,他被大众称为“下花长老”。
Abhibhū nāma so bhikkhūtiādikaṃ āyasmato adhopupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā aparabhāge kāmesu ādīnavaṃ disvā taṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā pañcābhiññāaṭṭhasamāpattilābhī iddhīsu ca vasībhāvaṃ patvā himavantasmiṃ paṭivasati. Tassa sikhissa bhagavato abhibhū nāma aggasāvako vivekābhirato himavantamagamāsi. Atha so tāpaso taṃ aggasāvakattheraṃ disvā therassa ṭhitapabbataṃ āruhanto pabbatassa heṭṭhātalato sugandhāni vaṇṇasampannāni satta pupphāni gahetvā pūjesi. Atha so thero tassānumodanamakāsi. Sopi tāpaso sakassamaṃ agamāsi. Tattha ekena ajagarena pīḷito aparabhāge aparihīnajjhāno teneva upaddavena upadduto kālaṃ katvā brahmalokaparāyano hutvā brahmasampattiṃ chakāmāvacarasampattiñca anubhavitvā manussesu manussasampattiyo ca khepetvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto bhagavato dhammaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. So aparabhāge attano katapuññanāmena adhopupphiyattheroti pākaṭo.
22他于某日忆起过去所作业,心生喜悦,为了开显过去的事迹,说出“名为阿毗浮的那位比丘”等语。其中,“阿毗浮”:因为他以戒与定胜伏他人,故称阿毗浮;或者因为他胜伏、压制蕴魔等诸魔,故称阿毗浮;或者因为他胜伏、破除、摧毁自他相续中的烦恼,故称阿毗浮。“比丘”:因为以乞食为行、以乞求为生,故称比丘;或因为身穿割截缝补之衣,故称比丘。“名为阿毗浮的那位比丘”意思是那位名为阿毗浮的上首弟子比丘。此处的关联是:他是尸弃世尊的上首弟子。
22. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento abhibhū nāma so bhikkhūtiādimāha. Tattha sīlasamādhīhi pare abhibhavatīti abhibhū, khandhamārādimāre abhibhavati ajjhottharatīti vā abhibhū, sasantānaparasantānagatakilese abhibhavati viheseti viddhaṃsetīti vā abhibhū. Bhikkhanasīlo yācanasīloti bhikkhu, chinnabhinnapaṭadharoti vā bhikkhu. Abhibhū nāma aggasāvako so bhikkhūti attho, sikhissa bhagavato aggasāvakoti sambandho.
27“蟒蛇压迫我”一句:像这样具足戒与禅那的苦行者,被一条大蟒蛇以过去所造恶业和怨结所压迫。他便为此灾祸所恼,由于禅那未退失,命终后往生梵天界。其余各处意义都显而易见。
27.Ajagaro maṃ pīḷesīti tathārūpaṃ sīlasampannaṃ jhānasampannaṃ tāpasaṃ pubbe katapāpena verena ca mahanto ajagarasappo pīḷesi. So teneva upaddavena upadduto aparihīnajjhāno kālaṃ katvā brahmalokaparāyaṇo āsi. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
5. 光想长老譬喻注疏
5. Raṃsisaññakattheraapadānavaṇṇanā
“在雪山之山”等语句,是具寿光想长老的譬喻。这位长老也在过去诸佛处累积了修行,于每一生中积集导向还灭的福业。在毗婆尸世尊的时代,他生于某个家族,长大成人后安住于在家生活,见到欲乐的过患后,便舍弃在家生活,出家为苦行者,穿着鹿皮衣,住在雪山。那时,毗婆尸世尊来到雪山。那位苦行者远远望见世尊前来,对世尊身上放出的六色佛光生起净信,双手合掌,五体投地,行归命礼。凭借这一福业,他从那里命终之后,获得了兜率天等天界的成就,后来又屡次获得人间的成就。在这次佛陀出世时,他生于某个家族,长大成人后安住于在家生活,见到其中的过患后,舍弃家庭而出家,不久便成为阿拉汉。
Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato raṃsisaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tesu tesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā ajinacammadharo himavantamhi vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye vipassī bhagavā himavantamagamāsi. Atha so tāpaso tamupagataṃ bhagavantaṃ disvā tassa bhagavato sarīrato nikkhantachabbaṇṇabuddharaṃsīsu pasīditvā añjaliṃ paggayha pañcaṅgena namakkāramakāsi. So teneva puññena ito cuto tusitādīsu dibbasampattiyo anubhavitvā aparabhāge manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tatthādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
30他后来回忆起自己过去所作的业,心中生起喜悦,为了开示过去所行的事迹,宣说了“在雪山之山”等语句。其中,“山”:以种种方式增长、扩展,故称为山。“有雪”:指那里有雪。如此既有雪又是山,故称雪山之山。本来应说“于雪山之山”,但为使偈颂读来流畅,故说“在雪山之山”。在意义上,关联的是:往昔我曾在那个雪山之山修行、安住。其余的义理,一切处依此类推,皆可明了。
30. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Tattha pabbateti pakārena brūhati vaḍḍhetīti pabbato, himo assa atthīti himavanto, himavanto ca so pabbato cāti himavantapabbato. Himavantapabbateti vattabbe gāthāvacanasukhatthaṃ ‘‘pabbate himavantamhī’’ti vuttaṃ. Tasmiṃ himavantamhi pabbate vāsaṃ kappesiṃ pure ahanti sambandho. Sesaṃ sabbattha nayānusārena uttānamevāti.
六、第二光想长老譬喻注疏
6. Dutiyaraṃsisaññakattheraapadānavaṇṇanā
“在雪山”等语句,是具寿第二光想长老的譬喻。这位长老也在过去诸佛处积累了善行,于一生又一生中积集以还灭为依止的福业。在弗沙世尊的时代,他生于某个家族,长大成人后安住于在家生活,见到其中的过患后,便舍弃它出家为苦行者,住在雪山,穿着树皮衣,以远离之乐而安住。那时,他见到弗沙世尊来到那里,看见从世尊身上放出的六色佛光四处流耀,犹如从火炬中喷涌而出的闪耀光芒,便对世尊生起净信,合掌恭敬,礼拜之后令心净信,依止那样的喜悦与意乐而命终,生于兜率天等天界。在那里,他领受了六种欲界的成就,后来又屡次获得人间的成就。在这次佛陀出世时,他生于某个家族,长大成人后,由过去世的习气推动而出家,不久便成为阿拉汉。
Pabbatehimavantamhītiādikaṃ āyasmato dutiyaraṃsisaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katakusalo uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tattha dosaṃ disvā taṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantapabbate vasanto vākacīranivasano vivekasukhena viharati. Tasmiṃ samaye so phussaṃ bhagavantaṃ taṃ padesaṃ sampattaṃ disvā tassa sarīrato nikkhantachabbaṇṇabuddharaṃsiyo ito cito vidhāvantiyo daṇḍadīpikānikkhantavipphurantamiva disvā tasmiṃ pasanno añjaliṃ paggahetvā vanditvā cittaṃ pasādetvā teneva pītisomanassena kālaṃ katvā tusitādīsu nibbatto tattha cha kāmāvacarasampattiyo ca anubhavitvā aparabhāge manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto pubbavāsanāvasena pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
35后来,他回忆起过去所造的业,心生喜悦,为开示过去所行的事迹,说出了“在雪山”等语句。那些内容全都义理自明。
35. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.
七、施果长老譬喻注疏
7. Phaladāyakattheraapadānavaṇṇanā
“在雪山”等语句,是具寿施果长老的譬喻。他于过去诸佛处积累了善的资粮,在生生世世中,积集以还灭为依止的福业。在弗沙世尊的时代,他生于某个家族,虽得安乐,却舍弃一切,出家为苦行者,身着粗劣的兽皮衣而住。那时,他见到弗沙世尊来到该处,心生净信,便取来甘甜的果实供养佛陀。以此善业,他在天界等处享受了福德的成就。于此佛出世时,他生于某个家族,长大成人后,对佛生起信心而出家,不久便成为阿拉汉。
Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato phaladāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katakusalasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto sukhappatto taṃ sabbaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā kharājinacammadhārī hutvā viharati. Tasmiñca samaye phussaṃ bhagavantaṃ tattha sampattaṃ disvā pasannamānaso madhurāni phalāni gahetvā bhojesi. So teneva kusalena devalokādīsu puññasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
39后来,他回忆起自己过去所造的业,心生喜悦,为宣说过去所行的事迹,诵出了“在雪山”等偈颂。一如前述,其义自明。
39. So aparabhāge attano pubbakammaṃ anussaritvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.
八、声想长老譬喻注
8. Saddasaññakattheraapadānavaṇṇanā
“在雪山”等开头的内容,是具寿声想长老的譬喻。这位长老在过去诸佛处也曾积集善行,于种种生命流转中,积集了以还灭为依止的福业。在弗沙世尊的时代,他生于一户人家,长大成人后生起信心,出家为苦行者,住在雪山的森林住处。那时,世尊出于慈悯来到他面前,他听闻世尊说法后,对法生起净信,安住直至寿尽。从那里命终后,他于兜率天等六欲天中享受天界的成就,也在人间享受人间的成就。在此次佛陀出世时,他生于某个家族,长大成人后生起信心而出家,修习观禅,证得了阿拉汉果。
Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato saddasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantamhi araññāvāse vasanto attano anukampāya upagatassa bhagavato dhammaṃ sutvā dhammesu cittaṃ pasādetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā aparabhāge kālaṃ katvā tusitādīsu chasu kāmāvacarasampattiyo ca manussesu manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi.
43后来,他回忆起自己过去所造之业,心中生起喜悦,为了宣说过去生所行的事迹,便诵出了“在雪山”等偈颂。这些偈颂的意义全都显而易见。
43. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.
九、洒菩提树长老譬喻注
9. Bodhisiñcakattheraapadānavaṇṇanā
“Vipassissa bhagavatoti”等开头的内容,是具寿洒菩提树长老的譬喻。这位长老在过去诸佛处也曾积集善行,在无数生中,积集了以还灭为依止的福业。在毗婆尸世尊住世时,他生于一户人家,随后在教法中出家,以义务与行道庄严教法。当他看见大众正在向菩提树作供养时,便取来许多花与香水,亲手作了供养。他凭藉这些善业投生天界,享尽六欲天的成就后,在此次佛陀出世时,又生于人间一户人家。长大之后,他生起信心,出家不久,便证得了阿拉汉果。
Vipassissa bhagavatotiādikaṃ āyasmato bodhisiñcakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto sāsane pabbajitvā vattapaṭipattiyā sāsanaṃ sobhayanto mahājane bodhipūjaṃ kurumāne disvā anekāni pupphāni sugandhodakāni ca gāhāpetvā pūjesi. So tena puññena devaloke nibbatto cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
46他证得阿拉汉后,以禅那与果的喜乐度日,忆念起往昔所作的前业,心生欢喜。为宣说自己过去所行的功德事迹,便作了以“Vipassissa bhagavatoti”为起句的偈颂。此处,所谓“毗婆尸”:因他以殊胜的方式照见了胜义的真实——涅槃,故得名毗婆尸;或因他以殊胜的方式洞察了哪些众生堪能证悟、哪些不堪证悟,故得名毗婆尸;又或因他善巧地观照四圣谛,且具足敏锐戒行,故而得名毗婆尸。由这位世尊毗婆尸的“大菩提盛会”曾经举行——这是句子的关联。其中,“大菩提”的“菩提”,是指四圣道上的智慧。世尊正是坐在这棵树下证悟的,因此那棵翅子树等树本身也就被称为菩提树。它既被诸天、梵天、人、阿修罗所尊崇,又是菩提树,所以称为“大菩提”;或者,因为它是伟大觉者佛陀世尊的菩提,所以称为“大菩提”。它的盛大节日、供养曾经举行,这就是其含义。至于其余各处,意思都显而易见。
46. So arahā hutvā jhānaphalasukhena vītināmetvā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassissa bhagavatotiādimāha. Tattha visesaṃ paramatthaṃ nibbānaṃ passatīti vipassī, visesena bhabbābhabbajane passatīti vā vipassī, vipassanto catusaccaṃ passanadakkhanasīloti vā vipassī, tassa vipassissa bhagavato mahābodhimaho ahūti sambandho. Tatrāpi mahābodhīti bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ, tamettha nisinno bhagavā paṭivijjhatīti kaṇikārapādaparukkhopi bodhicceva vuccati, mahito ca so devabrahmanarāsurehi bodhi ceti mahābodhi, mahato buddhassa bhagavato bodhīti vā mahābodhi, tassa maho pūjā ahosīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
10. 莲花想长老譬喻注释
10. Padumapupphiyattheraapadānavaṇṇanā
“Pokkharavanaṃ paviṭṭho”等内容,是尊者莲花供花长老的譬喻。这位长老同样于过去诸佛处累积了功德,随不同生命流转,累积以出离为助缘的善业。在弗沙世尊住世时,他出生于某家庭。长大后,有一次他进入一处开满莲花的池塘,吃着莲茎与藕根。此时,他望见弗沙世尊正顺着池塘不远处走来,心生净信,便从池塘中采摘莲花,抛向空中供养世尊。那些花朵悬聚空中,化作华盖而停驻。他因此愈生欢喜踊跃,随后出家,以依律行持为心要,圆满完成了沙门的修行。从那一生谢世后,他如同前往庄严兜率天宫一般投生到了那里,继而依次享受了欲界六种成就及人间的种种成就。于此佛陀出世的时代,他出生于家庭中,长大成人后生起信心,出家不久便证得阿拉汉。
Pokkharavanaṃpaviṭṭhotiādikaṃ āyasmato padumapupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto phussassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya padumasampannaṃ ekaṃ pokkharaṇiṃ pavisitvā bhisamuḷāle khādanto pokkharaṇiyā avidūre gacchamānaṃ phussaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso tato padumāni ocinitvā ākāse ukkhipitvā bhagavantaṃ pūjesi, tāni pupphāni ākāse vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu. So bhiyyosomattāya pasannamānaso pabbajitvā vattapaṭipattisāro samaṇadhammaṃ pūretvā tato cuto tusitabhavanamalaṃ kurumāno viya tattha uppajjitvā kamena cha kāmāvacarasampattiyo ca manussasampattiyo ca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
51他后来忆念起自己往昔所造之业,心生欢喜,在宣说自己过去所行事迹的譬喻时,说出了“Pokkharavanaṃ paviṭṭho”等起首内容。在此处,「pokkhara」是指以其特殊方式——如芦秆、叶片等——而能“挖掘”之意,故而得名;这些植物丛生聚集之处,便称为「pokkharavana」(莲花池塘)。其意为:进入了那片被一丛丛莲花所装饰的池塘中央。其余的每一处,意思都很清楚。
51. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pokkharavanaṃ paviṭṭhotiādimāha. Tattha pakārena naḷadaṇḍapattādīhi kharantīti pokkharā, pokkharānaṃ samuṭṭhitaṭṭhena samūhanti pokkharavanaṃ, padumagacchasaṇḍehi maṇḍitaṃ majjhaṃ paviṭṭho ahanti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.