第八品 龙萨马拉品
8. Nāgasamālavaggo
一、龙萨马拉长老譬喻的注释
1. Nāgasamālattheraapadānavaṇṇanā
以“阿帕他利花我……”等为开端的,是具寿龙萨马拉长老的譬喻。这位长老曾于过去诸佛处累积功德,在种种生命中积集导向涅槃的福德。于尸弃世尊的时代,他出生在某家庭,长大后过着居家生活。由于欠缺与善知识交往的因缘,他于导师住世时未能得见、听闻或礼拜;导师般涅槃后,他将世尊的遗体舍利安置妥当,于所建塔庙处生起净信,并以阿帕他利花供养,满怀喜悦度完余生。凭借这份喜悦之力,他从彼处命终后往生兜率天等六欲天,享受快乐;后又投生人间,享受人间的福报。至现在佛陀出世时,他出生于一家中,长大后因身体柔软如龙树嫩叶,父母便为他取名“龙萨马拉”。他对世尊生起净信,出家不久即证得阿拉汉。
Āpāṭaliṃahaṃ pupphantiādikaṃ āyasmato nāgasamālattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tathārūpasajjanasaṃsaggassa alābhena satthari dharamānakāle dassanasavanapūjākammamakaritvā parinibbutakāle tassa bhagavato sārīrikadhātuṃ nidahitvā katacetiyamhi cittaṃ pasādetvā pāṭalipupphaṃ pūjetvā somanassaṃ uppādetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā teneva somanassena tato kālaṃ kato tusitādīsu chasu devalokesu sukhamanubhavitvā aparabhāge manussesu manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto nāgarukkhapallavakomaḷasadisasarīrattā nāgasamāloti mātāpitūhi katanāmadheyyo bhagavati pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
1后来,他忆起自己过去的业行,心生喜悦,为宣说过去生的譬喻,而说出“阿帕他利花我……”等语句。其中,“阿帕他利”:意为从四周或以恭敬心拿着阿帕他利花,我供奉于塔庙——即作供养。“置于大路上”:指为了供全城民众礼拜供养,将该塔庙建立在大路、城中央的街道上,由砖和灰泥等筑成。其余部分如前所述,意思清楚易解。
1. So pacchā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento āpāṭaliṃ ahaṃ pupphantiādimāha. Tattha āpāṭalinti ā samantato, ādarena vā pāṭalipupphaṃ gahetvā ahaṃ thūpamhi abhiropesiṃ pūjesinti attho. Ujjhitaṃ sumahāpatheti sabbanagaravāsīnaṃ vandanapūjanatthāya mahāpathe nagaramajjhe vīthiyaṃ ujjhitaṃ uṭṭhāpitaṃ, iṭṭhakakammasudhākammādīhi nipphāditanti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthattā ca suviññeyyamevāti.
二、足迹想长老譬喻的注释
2. Padasaññakattheraapadānavaṇṇanā
以“见到被踏的足迹……”等为开端的,是具寿足迹想长老的譬喻。他也曾在过去诸佛那里累积功德,生生世世积聚导向涅槃的福德。于提舍世尊的时代,他出生在一个有信仰的近事男家庭,长大后对三宝生起净信。世尊出于慈悯,为他示现了足迹塔庙;他见到后心生净信,汗毛竖立,行礼拜、供养等种种恭敬行。他在这片良田中种下善业,命终后往生天界,享受天乐;后又转生人间,享受各种福报。到了现在佛陀出世时,他生于富裕家庭,逐渐长大,生起信心,出家不久便证得阿拉汉果。因过去所修的福业,众人称他为“足迹想长老”。
Akkantañca padaṃ disvātiādikaṃ āyasmato padasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro uppannuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ saddhāsampanne upāsakagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno bhagavatā tassa anukampāya dassitaṃ padacetiyaṃ disvā pasanno lomahaṭṭhajāto vandanapūjanādibahumānamakāsi. So teneva sukhette sukatena puññena tato cuto sagge nibbatto tattha dibbasukhamanubhavitvā aparabhāge manussesu jāto manussasampattiṃ sabbamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampannakule nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, purākatapuññanāmena padasaññakattheroti pākaṭo.
5一天,他忆起自己过去所造之业,为开示往昔所行譬喻,而说出“见到被踏的足迹……”等语。其中,“被踏的”:指被踩踏、被示现的。一切诸佛行走时,脚恒常离地四指,不现足迹,但这位世尊知道他信心具足,便想:“让他见到这个吧”,于是示现了足迹。他对此生起净信,作礼拜、供养等恭敬行,这便是其义理。其余部分,义理清晰,易于了解。
5. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento akkantañca padaṃ disvātiādimāha. Tattha akkantanti akkamitaṃ dassitaṃ. Sabbabuddhānaṃ sabbadā caturaṅgulopariyeva gamanaṃ, ayaṃ pana tassa saddhāsampannataṃ ñatvā ‘‘eso imaṃ passatū’’ti padacetiyaṃ dassesi, tasmā so tasmiṃ pasīditvā vandanapūjanādisakkāramakāsīti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
三、佛陀想长老譬喻的注释
3. Buddhasaññakattheraapadānavaṇṇanā
以“杜摩树顶粪扫衣……”为起始的,是具寿佛陀想长老的譬喻。这位长老曾于过去诸佛所积集善行,于种种生中积聚趣向涅槃的福德。在提舍世尊的时代,他生于某一家庭,长大后生起信心,见世尊的粪扫衣悬挂于树顶,心生净信,心想:“这是阿拉汉的旗帜!”遂作礼拜、供养等恭敬之行。以此善业,享受人天福报,至今佛陀出世时,生于富家,生起信心,出家后不久便证得阿拉汉。
Dumagge paṃsukūlikantiādikaṃ āyasmato buddhasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto dumagge laggitaṃ bhagavato paṃsukūlacīvaraṃ disvā pasannamānaso ‘‘arahaddhaja’’nti cintetvā vandanapūjanādisakkāramakāsi. So tena puññakammena devamanussasampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
9他证得阿拉汉果后,忆念往昔所造业行,心生欢喜,为开演过去世所行之殊胜事迹,而说出以“杜摩树顶粪扫衣……”为始的偈颂。其中,“树”(duma):因摇动、震动故名为树;又或因能承载、遍满虚空界故名为树。树之顶端、末梢称为“树顶”(dumagga),即在彼树顶上。“粪扫衣”(paṃsukūla):如尘土般具有可厌、不悦之相,舍弃而远离,故名粪扫衣;粪扫衣本身即是“粪扫衣者所应”(paṃsukūlika)。我见世尊的粪扫衣悬于树顶,高举合掌,向彼粪扫衣作礼,即行敬礼——此为彼义。“ti”是语气词。其余各处,义理明显。
9. So pattaarahattādhigamo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento dumagge paṃsukūlikantiādimāha. Tattha dhunāti kampatīti dumo. Duhati pūreti ākāsatalanti vā dumo, dumassa aggo koṭīti dumaggo, tasmiṃ dumagge. Paṃsumiva paṭikkūlabhāvaṃ amanuññabhāvaṃ ulati gacchatīti paṃsukūlaṃ, paṃsukūlameva paṃsukūlikaṃ, satthuno paṃsukūlaṃ dumagge laggitaṃ disvā ahaṃ añjaliṃ paggahetvā taṃ paṃsukūlaṃ avandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Tanti nipātamattaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
四、莲藕施者长老譬喻的注释
4. Bhisāluvadāyakattheraapadānavaṇṇanā
以“进入山林、林野……”等偈颂开始的,是尊者莲藕施者长老的譬喻事迹。这位长老同样在过去诸佛处种下深厚善根,于生生世世中不断积累导向解脱的福德资粮。在毗婆尸佛时代,他住于雪山附近的林野居所,以林中的根茎野果为食。他见到为独处静修而来的毗婆尸世尊,心生净信,便供养了五根莲藕。世尊为使他的心更为欢喜,当着他的面纳受并食用了供养。他凭借这份净信之心,命终之后,先在兜率天等善趣享受福乐,之后又在人间享受福乐。到了现在这位佛陀出世之时,他投生于一户人家,获得丰厚的财富成就,但他舍弃这一切,在世尊教法中出家,不久便证得阿拉汉果。
Kānanaṃvanamoggayhātiādikaṃ āyasmato bhisāluvadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle himavantassa samīpe araññāvāse vasanto vanamūlaphalāhāro vivekavasenāgataṃ vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso pañcabhisāluve adāsi. Bhagavā tassa cittaṃ pasādetuṃ passantasseva paribhuñji. So tena cittappasādena kālaṃ katvā tusitādīsu sampattimanubhavitvā pacchā manussasampattiñca anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vibhavasampattiṃ patto taṃ pahāya sāsane pabbajito nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
13第十三首偈,他忆念起自己过去所造之业,心生喜悦,为了宣说前生所行的事迹,而说出“进入山林、林野……”等偈颂。此段含义与前面所释相同。“我住于林野”意为“我安住于远离独处的生活”,应如此连接理解。其余内容容易明白。
13. So tato attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento kānanaṃ vanamoggayhātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Vasāmi vipine ahanti vivekavāso ahaṃ vasāmīti sambandho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
第五、《一想长老譬喻颂注释》
5. Ekasaññakattheraapadānavaṇṇanā
这部《所行事迹》是以「那时有一位名叫坎陀的尊者……」等为开端的,它是具寿一想长老的事迹。这位长老也在过去诸佛那里种下过殊胜的善根,在各个生中不断积累成为导向还灭之资粮的福德。当毗婆尸佛世尊在世时,他出生在一个家庭里,长大后对三宝生起了清净的信心。有一天,他看到世尊的上首弟子——一位名叫坎陀的比丘正在托钵乞食,便生起了信心,向这位比丘布施了团食。他凭借这个善业,享受了天界与人间的种种福乐。到了现在这位佛陀出世的时候,他出生在舍卫城的一个家庭里,等到懂事后,听闻世尊说法,获得了信心,便出家为比丘,不久就证得了阿拉汉果。后来,有一次他修习并忆念「团食」这个想,证得了特别的成就,因此就以「一想长老」之名广为人知。
Khaṇḍonāmāsi nāmenātiādikaṃ āyasmato ekasaññakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasannamānaso tassa satthuno khaṇḍaṃ nāma aggasāvakaṃ bhikkhāya caramānaṃ disvā saddahitvā piṇḍapātamadāsi. So tena puññakammena devamanussasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. So ekadivasaṃ piṇḍapātassa saññaṃ manasikaritvā paṭiladdhavisesattā ekasaññakattheroti pākaṭo.
18后来,他忆念起自己往昔的善业,心生喜悦,便宣说他过去生所行之事迹,以“那时,有位名为断尽的……”等偈颂为开端。在此处,这位上首弟子长老因为烦恼已彻底断除,故得名“断尽”。其余各处之义,皆是明了可知的。
18. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento khaṇḍo nāmāsi nāmenātiādimāha. Tattha tassa aggasāvakattherassa kilesānaṃ khaṇḍitattā khaṇḍoti nāmaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
第六、《草敷布施长老譬喻颂注释》
6. Tiṇasantharadāyakattheraapadānavaṇṇanā
以“于雪山不远……”等为开端的,是具寿草敷布施长老的事迹。这位长老亦于过去诸佛处种下广大善行,在种种生中累积导向还灭的福德资粮。在底沙佛世尊的时代,他生于某个家庭。因他于佛陀出世之前便已降生,长大后便舍弃居家生活,出家为苦行者,住在雪山附近的一个湖边。那时,底沙佛世尊出于悲悯,行于空中。这位苦行者见世尊自空中降下,立于地上,便生起净信。他割下青草,铺成草座,请世尊坐下,然后以极大的敬意与殷勤,行五体投地之礼后,恭敬地倒退着离去。他于那一生安住于此,命终之后,便流转于天界与人间,受用了种种无量的福乐。到了现在这位佛陀出世的时候,他出生在一个家庭中,长大后对世尊生起净信,出家为比丘,不久便证得了阿拉汉果。
Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato tiṇasantharadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto buddhuppādato pageva uppannattā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre ekaṃ saraṃ nissāya paṭivasati. Tasmiṃ samaye tisso bhagavā tassānukampāya ākāsena agamāsi. Atha kho so tāpaso ākāsato oruyha ṭhitaṃ taṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso tiṇaṃ lāyitvā tiṇasantharaṃ katvā nisīdāpetvā bahumānādarena pañcapatiṭṭhitena vanditvā paṭikuṭiko hutvā pakkāmi. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto anekavidhasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
22后来,他回忆起自己的往昔善业,心生喜悦,便宣说过去生所行之事迹,以“于雪山不远处……”等为开端。这些颂文的意义,正如前文所述。关于“大自生湖”这一句:因为渴求饮水的人、畜生等众生汇聚于此,故名为“湖”;又或者说,因为溪流、峡谷等汇入此处,故名为“湖”。而这个湖本身既广大,又是自然生成的,因此被称为“大自生湖”。应当了知,正因它不像无热恼池、六牙湖等那样广为人知,所以才特别称其为“大自生湖”。“为百叶所蔽”:每朵花具足百片花瓣,故称“百叶”。其意是说:此湖被众多百叶白莲所覆盖,形成了茂密的林薮。“众鸟栖息之处”:种种天鹅、鸡、鹧鸪、苍鹭等一同鸣叫,发出声响,由此得名为“鸟”的众生,在此处栖息、以此为依止,故称“众鸟栖息之处”。其余各处,其义皆是明了可知的。
22. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Mahājātassaroti ettha pana saranti ettha pānīyatthikā dvipadacatuppadādayo sattāti saraṃ, atha vā saranti ettha nadīkandarādayoti saraṃ, mahanto ca so sayameva jātattā saro ceti mahājātassaro. Anotattachaddantadahādayo viya apākaṭanāmattā ‘‘mahājātassaro’’ti vuttoti daṭṭhabbo. Satapattehisañchannoti ekekasmiṃ pupphe satasatapattānaṃ vasena satapatto, satapattasetapadumehi sañchanno gahanībhūtoti attho. Nānāsakuṇamālayoti aneke haṃsakukkuṭakukkuhadeṇḍibhādayo ekato kuṇanti saddaṃ karontīti sakuṇāti laddhanāmānaṃ pakkhīnaṃ ālayo ādhārabhūtoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
第七、《施针长老譬喻颂注释》
7. Sūcidāyakattheraapadānavaṇṇanā
“三千劫前……”等颂,是尊者施针长老的所行譬喻。他亦于过去诸胜佛前累积善行,于种种有中辗转积集能趣向解脱的福德资粮。在善慧佛世尊的时代,他生于某族姓家,长大之后,为成就世尊的衣事,施与五枚针。以此功德,在天上人间流转受乐之时,无论生于何处,皆以利根智慧著称。至现在这位佛陀出世,他又生于一家,成年后于导师世尊前生起净信,出家为比丘。因其利根智慧,就在刀锋触处,证得阿拉汉果。
Tiṃsakappasahassamhītiādikaṃ āyasmato sūcidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya bhagavato cīvarakammaṃ kātuṃ pañca sūciyo adāsi. So tena puññena devamanussesu puññamanubhavitvā vicaranto uppannuppannabhave tikkhapañño hutvā pākaṭo imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā pabbajanto tikkhapaññatāya khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi.
30后来,他省察自己的福德,见已心生喜悦,为宣说前生所行之喻,而诵出“三万劫前……”等颂。这些颂文之间的义理,都是易于了知的。
30. So aparabhāge puññaṃ paccavekkhanto taṃ disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento tiṃsakappasahassamhītiādimāha. Antarantaraṃ panettha suviññeyyameva.
31“五针由我所施”一句中:能穿孔、刺入故,名为‘针’。五针者,即五枚针,由我所施——这是词义。其余皆易了知。
31.Pañcasūcī mayā dinnāti ettha sūcati chiddaṃ karoti vijjhatīti sūci, pañcamattā sūcī pañcasūcī mayā dinnāti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
8. 波吒厘花长老譬喻颂注释
8. Pāṭalipupphiyattheraapadānavaṇṇanā
此篇是“金色之正自觉者”等为起首的具寿波吒厘花长老的譬喻。这位长老亦于过去诸胜者时累积修行资粮,于种种生中积聚了趋向出离的福德。在提舍世尊的时代,他投生于一豪族家庭,为长者之子。成年后,他通达善与不善,对世尊生起清净之信,手持波吒厘花供养世尊。依此福德,他屡享乐果,流转于天界与人中。至现在佛陀出世时,他生于善家,长大之后,对世尊生起信心而出家,不久便证得阿拉汉。
Suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādikaṃ āyasmato pāṭalipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe seṭṭhiputto hutvā nibbatto vuddhippatto kusalākusalaññū satthari pasīditvā pāṭalipupphaṃ gahetvā satthu pūjesi. So tena puññena bahudhā sukhasampattiyo anubhavanto devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
3636. 后来,他忆及自己往昔所造之业,心生喜悦,为宣说前生事迹的譬喻,而诵出“金色之正自觉者”等偈。其中,“于市道中”:凡四方陈列金钱、黄金等货物,人们叫卖、出售、陈设商品之处,即称为“店”(āpaṇa);店与店之间的通道即为“市道”(antarāpaṇa),即是在那样的市道上。“得见金色、如胜金聚、具足三十二胜相之正自觉者后,我以波吒厘花供养”──这是偈颂的含义。其余各处,其义易明。
36. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhantiādimāha. Tattha antarāpaṇeti ā samantato hiraññasuvaṇṇādikaṃ bhaṇḍaṃ paṇenti vikkiṇanti pattharanti etthāti āpaṇaṃ, āpaṇassa antaraṃ vīthīti antarāpaṇaṃ, tasmiṃ antarāpaṇe. Suvaṇṇavaṇṇaṃ kañcanagghiyasaṃkāsaṃ dvattiṃsavaralakkhaṇaṃ sambuddhaṃ disvā pāṭalipupphaṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
第九 合掌立长老譬喻注
9. Ṭhitañjaliyattheraapadānavaṇṇanā
此篇是“曾为猎鹿人”等为起首的具寿合掌立长老的譬喻。这位长老亦于过去诸佛时累积修行资粮,于种种生处积聚了趋向出离的福德。在提舍世尊的时代,由于过去某一业的缺缘,他投生于尼沙陀族。成年后,他杀害鹿、猪等动物,以狩猎为业,住于山林。那时,提舍世尊悲悯他,前往雪山。他看见世尊具足三十二胜相、八十种随形好,放出一寻光明,心生喜悦,恭敬顶礼,上前坐于树叶铺成的座位上。就在那一刻,空中雷震,霹雳落下。他于临终之际忆念佛陀,再次合掌。凭此福德,因是于胜福田中所造善业,故能遮止不善业之果,得生天界,享受欲界之成就,也曾享受人间之成就。其后,至现在佛陀出世时,他生于善家。成年后,由于往昔的习气,对世尊生信心而出家,不久便成阿拉汉。
Migaluddo pure āsintiādikaṃ āyasmato ṭhitañjaliyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tatthuppannabhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle purākatena ekena kammacchiddena nesādayoniyaṃ nibbattitvā viññutaṃ patto migasūkarādayo māretvā nesādakammena araññe vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye tisso bhagavā tassānukampāya himavantaṃ agamāsi. So taṃ dvattiṃsavaralakkhaṇehi asītānubyañjanabyāmappabhāhi ca jalamānaṃ bhagavantaṃ disvā somanassajāto paṇāmaṃ katvā gantvā paṇṇasanthare nisīdi. Tasmiṃ khaṇe devo gajjanto asani pati, tato maraṇasamaye buddhamanussaritvā punañjalimakāsi. So tena puññena sukhette katakusalattā akusalavipākaṃ paṭibāhitvā sagge nibbatto kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu manussasampattiyo ca anubhavitvā aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya purākatavāsanāya satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
4242. 此后,他忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为开示往昔行迹的譬喻,而宣说了“曾为猎鹿人”等颂文。其中,“猎鹿人”(migaluddo):因杀害鹿等动物,故称猎鹿人。“鹿”(miga):因如风般疾速奔走而得名;对鹿施以杀害,残忍而怀贪欲者,即是猎鹿人。“我往昔见到世尊时,是一个猎鹿人”——这是此偈的义理。“林中”(arañña kānane):“arati”意为乐于居住,是鹿群活动的范围,故称“阿兰若”(arañña);又因四周令人愉悦,乐于远离的佛陀、独觉佛等证得大果的善士们喜居于此,故也名“阿兰若”。“kā”以鄙劣或恐怖的方式发出吼声,“āna”为感知,故合称“森林”(kānana)。过去,我正是在这样的阿兰若、森林中的一名猎鹿人——这是句子的连接义。偈颂中“于彼我见正自觉者”的意思是:在那片森林中,我见到了前来的正自觉者。由于先前曾在近处见过,故以意门相续的眼识为先导,驱动了身识相应之心,使之趋赴——这是词义上的解释。
42. So tato paraṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migaluddo pure āsintiādimāha. Tattha migaluddoti migānaṃ māraṇaṃ upagacchatīti migaluddo. Miganti sīghaṃ vātavegena gacchanti dhāvantīti migā, tesaṃ migānaṃ māraṇe luddo dāruṇo lobhīti migaluddo. So ahaṃ pure bhagavato dassanasamaye migaluddo āsiṃ ahosinti attho . Araññe kānaneti arati gacchati migasamūho etthāti araññaṃ, atha vā ā samantato rajjanti tattha vivekābhiratā buddhapaccekabuddhādayo mahāsārappattā sappurisāti araññaṃ. Kā kucchitākārena vā bhayānakākārena vā nadanti saddaṃ karonti, ānanti vindantīti vā kānanaṃ, tasmiṃ araññe kānane migaluddo pure āsinti sambandho. Tattha addasaṃ sambuddhanti tattha tasmiṃ araññe upagataṃ sambuddhaṃ addasaṃ addakkhinti attho. Dassanaṃ pure ahosi avidūre, tasmā manodvārānusārena cakkhuviññāṇaṃ purecārikaṃ kāyaviññāṇasamaṅgiṃ pāpeti appetīti attho.
4444. 其次,“当时有雷雹落于我”:从四周发出巨响、轰击而落下的,名为“雹”(asani);雹的坠落击打,即是“雷雹落”(asanīpāto),意指天罚之棒。其余各处,意义浅显易明。
44.Tato me asanīpātoti ā samantato sananto gajjanto patatīti asani, asaniyā pāto patanaṃ asanīpāto, devadaṇḍoti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
10. 三莲华长老譬喻注
10. Tipadumiyattheraapadānavaṇṇanā
《三莲华长老譬喻经》以“名为胜者莲华上”等颂开篇。这位长老过去诸佛时亦已广修善行,于轮回的各种生命形态中不断累积顺解脱分善业。在莲华上世尊住世时,他生于汉舍卫城一个花鬘师家庭,长大之后以制作花鬘为业。一天,他带着各种水生与陆生的鲜花,正要去献给国王,心中思惟:“国王见到这些花,高兴起来或许会赏赐上千钱财或村落等。但若我用它们供养世间怙主,便能获得名为涅槃的财富。这些世间财物于我究竟有何真舍利益呢?”于是决意:“应当供养世尊,以此成就生天与解脱的善果。”这样想好后,他便取来三朵颜色鲜丽、极为红润的花前往供养。那些花飞升空中,铺展开来遍满虚空而安住。城中居民目睹此景,生起极大的稀有奇特之感,成千上万次挥动衣物表示赞叹。世尊看见这一幕,便作了随喜。凭借此善业,他在天界与人间享受了种种福报。至这一佛出世时,他生于一位居士家中,长大之后对导师生起净信,听闻正法而获信心,于是出家,不久便证得阿拉汉果。
Padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato tipadumiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatiyaṃ mālākārakulagehe nibbatto vuddhippatto mālākārakammaṃ katvā vasanto ekadivasaṃ anekavidhāni jalajathalajapupphāni gahetvā rañño santikaṃ gantukāmo evaṃ cintesi – ‘‘rājā imāni tāva pupphāni disvā pasanno sahassaṃ vā dhanaṃ gāmādikaṃ vā dadeyya, lokanāthaṃ pana pūjetvā nibbānāmatadhanaṃ labhāmi, kiṃ me etesu sundara’’nti tena ‘‘bhagavantaṃ pūjetvā saggamokkhasampattiyo nipphādetuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā vaṇṇavantaṃ atīva rattapupphattayaṃ gahetvā pūjesi. Tāni gantvā ākāsaṃ chādetvā pattharitvā aṭṭhaṃsu. Nagaravāsino acchariyabbhutacittajātā celukkhepasahassāni pavattayiṃsu. Taṃ disvā bhagavā anumodanaṃ akāsi. So tena puññena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde gahapatikule nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
48那位长老回忆起自己过去的业行,心生喜悦,为宣说他过去所行的功德行迹,便诵出了“名为莲华上佛的胜者”等偈颂。这些词句的意义,前文已释。“于一切法到彼岸”,意思是:已亲证并抵达一切九种出世间法的彼岸——涅槃。“已调伏,为调御者所围绕”,意思是:自身已以身、语等获得调伏,并被位居最上的声闻弟子们所围绕。其余随文,义自明了。
48. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaronāma jinotiādimāha. Tassattho heṭṭhā vuttova. Sabbadhammāna pāragūti sabbesaṃ navalokuttaradhammānaṃ pāraṃ nibbānaṃ gato paccakkhaṃ katoti attho. Danto dantaparivutoti sayaṃ kāyavācādīhi danto etadagge ṭhapitehi sāvakehi parivutoti attho. Sesaṃ sabbattha sambandhavasena uttānatthamevāti.