第七品 自思惟品
7. Sakacintaniyavaggo
一、自思惟长老的譬喻注释
1. Sakacintaniyattheraapadānavaṇṇanā
以“见到林、丛”等句子为开头的,是具寿自思惟长老的譬喻。这位长老在过去诸佛处也曾累积善行,于轮回的各处生命流转中,不断积聚能导向涅槃的功德。在毗婆尸世尊的时代,他出生于某户人家,长大之后,恰逢彼世尊的寿命终结——他出生时,已赶不上面见住世的世尊。世尊般涅槃后,他出家修习仙人苦行,住在雪山中。他在那里找到一片可爱、宜于独处的树林,便在山涧中用沙土建了一座塔庙,一心忆念世尊,并将其视为真实存有佛舍利之处。他以林中鲜花供养、礼敬,虔诚奉侍。凭借这善业的力量,他在天界与人间流转,受用两种最殊胜的成就——最高的胜妙成就与转轮王的成就。到了现在这尊佛出世时,他出生于某户具足财富、信心坚固的人家,对导师生起净信,随后出家,证得阿拉汉果,并具备六种神通。
Pavanaṃkānanaṃ disvātiādikaṃ āyasmato sakacintaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya tassa bhagavato āyupariyosāne uppanno dharamānaṃ bhagavantaṃ apāpuṇitvā parinibbutakāle isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vasanto vivekaṃ ramaṇīyaṃ ekaṃ vanaṃ patvā tatthevekāya kandarāya pulinacetiyaṃ katvā bhagavati saññaṃ katvā sadhātukasaññañca katvā vanapupphehi pūjetvā namassamāno paricari. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto dvīsu aggaṃ aggasampattiṃ aggañca cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vibhavasampanno saddhāsampanno satthari pasīditvā pabbajitvā arahā chaḷabhiñño ahosi.
1一、他回忆起自己过去所作善业,心中充满喜悦,为了宣说这前生的行迹,便说出“见到林、丛”等开头的话。其中,“林”指的是:以种种面貌铺展开来,广阔、浓密、犹如密林的地方,故称为“林”。“丛”指的是:地形低洼、有洞穴,经常有狮子、老虎、夜叉、罗刹、如同醉象般的大象、马、金翅鸟、蛇等出没,且充斥着种种鸟群的叫声、野鸡与杜鹃的啼鸣,因此嘈杂浓密,称为“丛”;而那片被称为“丛”的树林,因为没有人声,所以“寂静、无声”,说的正是这个意思。“无浊”是指没有浑浊,没有灾患与危险。“被诸仙所行”是指被佛陀、独觉佛、阿拉汉、诸漏尽者等圣仙们所行走、所亲近。“应受供养的容器”:“供奉”与“尊敬”称为供养,而接受供养之处,便如同容器一般承接,这是指它如同家宅一样接受并容纳供养,此即其含义。
1. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pavanaṃ kānanaṃ disvātiādimāha. Tattha pavananti pakārena vanaṃ patthaṭaṃ vitthiṇṇaṃ gahanabhūtanti pavanaṃ. Kānanaṃ avakucchitaṃ ānanaṃ avahanaṃ satataṃ sīhabyagghayakkharakkhasamaddahatthiassasupaṇṇauragehi vihaṅgagaṇasaddakukkuṭakokilehi vā bahalanti kānanaṃ, taṃ kānanasaṅkhātaṃ pavanaṃ manussasaddavirahitattā appasaddaṃ nissaddanti attho. Anāvilanti na āvilaṃ upaddavarahitanti attho. Isīnaṃ anuciṇṇanti buddhapaccekabuddhaarahantakhīṇāsavasaṅkhātānaṃ isīnaṃ anuciṇṇaṃ nisevitanti attho. Āhutīnaṃpaṭiggahanti āhunaṃ vuccati pūjāsakkāraṃ paṭiggahaṃ gehasadisanti attho.
22. “用竹片建了塔”的意思,是指用竹片建造了一座塔庙。“散洒种种花”,是指用占巴树花等各种花朵散落供养。“就像在正自觉者面前一样”,是指如同对着仍住于世的正自觉者当面所做一般,我以最殊胜的方式,向那座仿佛化现出来的塔庙顶礼,俯身致敬,这便是句子的意思。其余的内容,容易理解。
2.Thūpaṃ katvāna veḷunāti veḷupesikāhi cetiyaṃ katvāti attho. Nānāpupphaṃ samokirinti campakādīhi anekehi pupphehi samokiriṃ pūjesinti attho. Sammukhā viya sambuddhanti sajīvamānassa sambuddhassa sammukhā iva nimmitaṃ uppāditaṃ cetiyaṃ ahaṃ abhi visesena vandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
二、散花长老的譬喻注释
2. Avopupphiyattheraapadānavaṇṇanā
以“从精舍出……”等句开头的,是具寿散花长老的譬喻。此长老在过去诸佛前已累积善行,于轮回中的各处生命之间,不断积集导向涅槃的功德。在尸弃世尊的时代,他生于某家族,及至成年,具足信心,听闻正法后心生欢喜。他以双手捧持种种花,朝世尊上方抛撒。依此善业,于天界与人同流转,享受天界的福报与转轮王的福报,于一切处皆受尊敬。至现在这尊佛陀出世时,他生于某家族,长大后对佛教的教法生起信心,故而出家,不久便证得阿拉汉果。由于他向空中撒花,花向四方分散,光芒闪耀,故以“散花长老”之名著称。
Vihārā abhinikkhammātiādikaṃ āyasmato avopupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhāsampanno dhammaṃ sutvā somanassappatto nānāpupphāni ubhohi hatthehi gahetvā buddhassa upari abbhukkiri. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto saggasampattiñca cakkavattisampattiñca anubhavitvā sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbato vuddhippatto sāsane pasīditvā pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. Ā samantato kāsati dippatīti ākāso, tasmiṃ ākāse pupphānaṃ avakiritattā avopupphiyattheroti pākaṭo.
7他如是证得寂静境界后,忆念起自己过去所作的业,心生喜悦,为宣示过去生所行的譬喻,而说出“从精舍出……”等语。其中,“精舍”:以四种威仪特别地维系身体令其不坠、使其得以存续之处,故称精舍。从那精舍特别地走出,即离开之后。“登于经行处”:为了经行,特别地登上长约六十肘的经行道。“开示四谛”:在那经行道上经行时,开示、阐明苦、集、灭、道四谛,解说、分别、显示不死之法——涅槃,这便是与经行道相关的联系。
7. Evaṃ pattasantipado attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vihārā abhinikkhammātiādimāha. Tattha vihārāti visesena harati catūhi iriyāpathehi apatantaṃ attabhāvaṃ āharati pavatteti etthāti vihāro, tasmā vihārā abhi visesena nikkhamma nikkhamitvā. Abbhuṭṭhāsi ca caṅkameti caṅkamanatthāya saṭṭhiratane caṅkame abhivisesena uṭṭhāsi, abhiruhīti attho. Catusaccaṃpakāsentoti tasmiṃ caṅkame caṅkamanto dukkhasamudayanirodhamaggasaccasaṅkhātaṃ catusaccaṃ pakāsento pākaṭaṃ karonto amataṃ padaṃ nibbānaṃ desento vibhajanto uttānīkaronto tasmiṃ caṅkameti sambandho.
8“知尸弃佛之音声,最胜佛之如此者”:即了知那位最殊胜、具足如是功德的尸弃佛的声音、言音、话语之后。“取种种花”:取来龙华、奔那伽等各种花。“撒于虚空”:我向正在经行的世尊头顶上方的虚空,抛撒花朵,而行供养。
8.Sikhissa giramaññāya, buddhaseṭṭhassa tādinoti seṭṭhassa tādiguṇasamaṅgissa sikhissa buddhassa giraṃ saddaṃ ghosaṃ aññāya jānitvā. Nānāpupphaṃ gahetvānāti nāgapunnāgādianekāni pupphāni gahetvā āharitvā. Ākāsamhi samokirinti caṅkamantassa bhagavato muddhani ākāse okiriṃ pūjesiṃ.
9由于此业,「两足之最」:谓于天、梵天、人等两足之中,为最胜、最尊。「人中之雄」:谓于人中最雄杰者。「我已至不动之处」:于汝等面前出家后,我已到达不动之处——涅槃,我已抵达。「抛开胜败」:舍离了名为天界、人间成就的“胜”,以及名为四恶趣之苦的“败”,弃舍后证得涅槃。此为彼义。余处易解。
9.Tena kammena dvipadindāti dvipadānaṃ devabrahmamanussānaṃ inda padhānabhūta. Narāsabha narānaṃ āsabhabhūta. Pattomhi acalaṃ ṭhānanti tumhākaṃ santike pabbajitvā acalaṃ ṭhānaṃ nibbānaṃ patto amhi bhavāmi. Hitvā jayaparājayanti dibbamanussasampattisaṅkhātaṃ jayañca caturāpāyadukkhasaṅkhātaṃ parājayañca hitvā chaḍḍetvā nibbānaṃ pattosmīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
3. 前来长老的譬喻注释
3. Paccāgamaniyattheraapadānavaṇṇanā
以“在信度河岸边”等语起始者,是具寿前来长老的譬喻。他亦于过去诸佛所累积广大善行,于每一生中积累导向涅槃的福德。毗婆尸佛时,他投生于信度河与恒河附近的轮雁胎中。由于宿世善根圆满,他不食众生,唯以青萍为生。那时,毗婆尸佛为利益众生来到此处。于此刹那,此轮雁见世尊身放光明,心生净信,以嘴从娑罗树衔下一朵娑罗花,上前供养。他依此净信,从彼处命终,生于天界,次第享受六欲天成就。从天界没已,复生人间,享受转轮王等成就。今佛出世时,他生于某家,及长,随过去世习气,于导师生起净信,出家不久便证阿拉汉。因其曾为轮雁,见佛后于某处取花供养,故依过去福业而得名“前来长老”。
Sindhuyā nadiyā tīretiādikaṃ āyasmato paccāgamaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle sindhuyā gaṅgāya samīpe cakkavākayoniyaṃ nibbatto pubbasambhārayuttattā pāṇino akhādanto sevālameva bhakkhayanto carati. Tasmiṃ samaye vipassibhagavā sattānuggahaṃ karonto tattha agamāsi. Tasmiṃ khaṇe so cakkavāko vijjotamānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso tuṇḍena sālarukkhato sālapupphaṃ chinditvā āgamma pūjesi. So teneva cittappasādena tato cuto devaloke uppanno aparāparaṃ chakāmāvacarasampattiṃ anubhavitvā tato cuto manussaloke uppajjitvā cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto pubbacaritavasena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, cakkavāko hutvā bhagavantaṃ disvā katthaci gantvā pupphamāharitvā pūjitattā pubbapuññanāmena paccāgamaniyattheroti pākaṭo.
13彼忆起自身过去所作业,心生喜悦,为宣说过去生所行譬喻,而说“在信度河岸边”等起始之语。其中,“信度”:谓发出嘶嘶声,动荡而流,故称信度。“河”:谓发出声响而流动,故名为河。“我时为轮雁”:轮雁者,能如轮般于水中、陆地或空中疾行,故称轮雁。义即,彼时见毗婆尸世尊时,我为轮雁。“唯食清净青萍”:因不杂余食,我唯以清净青萍维生。“于恶善调御”:由过去习性力故,于造恶处我能善自约束,于三门中调御、善修。
13. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sindhuyā nadiyā tīretiādimāha. Sīti saddaṃ kurumānā dhunāti kampatīti sindhu, nadati saddaṃ karonto gacchatīti nadi. Cakkavāko ahaṃ tadāti cakkaṃ sīghaṃ gacchantaṃ iva udake vā thale vā ākāse vā sīghaṃ vāti gacchatīti cakkavāko. Tadā vipassiṃ bhagavantaṃ dassanakāle ahaṃ cakkavāko ahosinti attho. Suddhasevālabhakkhohanti aññagocaraamissattā suddhasevālameva khādanto ahaṃ vasāmi. Pāpesu ca susaññatoti pubbavāsanāvasena pāpakaraṇe suṭṭhu saññato tīhi dvārehi saññato susikkhito.
14“我见离尘佛”:因为远离贪、嗔、痴,所以离尘、无烦恼的佛,我看见了。“行于虚空道”:在虚空中行进的佛。“我以嘴……供养毗婆尸”:我用嘴衔起娑罗花,供献给世尊毗婆尸,这便是它的意义。其余部分容易理解。
14.Addasaṃvirajaṃ buddhanti rāgadosamohavirahitattā virajaṃ nikkilesaṃ buddhaṃ addasaṃ addakkhiṃ. Gacchantaṃ anilañjaseti anilañjase ākāsapathe gacchantaṃ buddhaṃ. Tuṇḍena mayhaṃ mukhatuṇḍena tālaṃ sālapupphaṃ paggayha paggahetvā vipassissābhiropayiṃ vipassissa bhagavato pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
4. 《令他人净信长老譬喻注疏》
4. Parappasādakattheraapadānavaṇṇanā
以“雄牛、最上、英雄”等开头的,是具寿令他人净信长老的譬喻。他亦于过去诸佛处广修功德,于每一生中积累助成涅槃的善业。在悉达多佛出世时,他生于婆罗门家,通达三吠陀,并通晓作为第五的史诗,擅长读音、语法、字汇与词源,精通文字分类,于世论及大人相论皆无欠缺。他以“塞罗婆罗门”之名广为人知。他见到世尊悉达多以三十二大人相、八十随形好而自身庄严,心生净信,便以种种理由、种种譬喻进行称赞宣扬。以此福业,他在天界感受帝释天等六欲天的成就,又在人间感受转轮王的成就。在此佛陀出世时,他生于富有资财的家庭,至懂事之龄,对佛陀生起信心而出家,不久便证得四无碍解、六神通,成为大漏尽者。由于他以对佛陀的赞美令一切有情心生净信,故被称为“令他人净信长老”。
Usabhaṃ pavaraṃ vīrantiādikaṃ āyasmato parappasādakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo nāmena selabrāhmaṇoti pākaṭo siddhatthaṃ bhagavantaṃ disvā dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi asītianubyañjanehi cāti sayaṃ sobhamānaṃ disvā pasannamānaso anekehi kāraṇehi anekāhi upamāhi thomanaṃ pakāsesi. So tena puññakammena devaloke sakkamārādayo cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu cakkavattisampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīdisvā pabbajito nacirasseva catupaṭisambhidāchaḷabhiññappatto mahākhīṇāsavo ahosi, buddhassa thutiyā sattānaṃ sabbesaṃ cittappasādakaraṇato parappasādakattheroti pākaṭo.
20某日,他忆念自己的宿业,心生喜悦,为了宣说过去所行之功德,而说出以“雄牛、最上、英雄”等开头的话。此处“雄牛”是指四种最上等的牛,即雄牛、最上雄牛、最殊胜雄牛、无上雄牛。其中,百牛之首称为“雄牛”,千牛之首称为“最上雄牛”,十万牛之首称为“最殊胜雄牛”,百千俱胝牛之首称为“无上雄牛”。当人们称赞某人时,那些博闻的婆罗门智者各随己智而作赞叹;然而,对于佛陀,却没有任何人能尽一切方式而作赞叹。因为佛陀是不可测量的。正如所说:
20. Ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento usabhaṃ pavaraṃ vīrantiādimāha. Tattha usabhanti vasabho nisabho visabho āsabhoti cattāro jeṭṭhapuṅgavā. Tattha gavasatajeṭṭhako vasabho, gavasahassajeṭṭhako nisabho, gavasatasahassajeṭṭhako visabho, gavakoṭisatasahassajeṭṭhako āsabhoti ca yassa kassaci thutiṃ karontā brāhmaṇapaṇḍitā bahussutā attano attano paññāvasena thutiṃ karonti, buddhānaṃ pana sabbākārena thutiṃ kātuṃ samattho ekopi natthi. Appameyyo hi buddho. Vuttañhetaṃ –
即使佛陀称扬佛陀的功德,或以种种言辞说上一劫,在那漫长的时间里,劫可以穷尽,但如来的功德不会穷尽。
出处:《长部注疏》、《中部注疏》、《自说经注疏》等。
‘‘Buddhopi buddhassa bhaṇeyya vaṇṇaṃ, kappampi ce aññamabhāsamāno; Khīyetha kappo ciradīghamantare, vaṇṇo na khīyetha tathāgatassā’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 1.304; 3.141; ma. ni. aṭṭha. 2.425; udā. aṭṭha. 53) –
开篇部分。这位婆罗门顺着口头习惯,也由于一心净信,本来应该说“āsabha”的,却说成了“usabha”等。“最胜”:应被选择、应被希求者,故称最胜。“英雄”:于无数百千劫中精进努力,故称英雄。“大仙”:寻求广大圣戒蕴等之人,也就是佛陀这位大仙。“征服者”:以殊胜的方式征服了烦恼蕴魔等诸魔的人,也就是正自觉者这位征服者。他的色泽如同黄金的颜色,这位正自觉者就是“金色者”;见到这般金色的正自觉者,哪个众生能不生净信呢?
Ādikaṃ. Ayampi brāhmaṇo mukhārūḷhavasena ekapasīdanavasena ‘‘āsabha’’nti vattabbe ‘‘usabha’’ntiādimāha. Varitabbo patthetabboti varo. Anekesu kappasatasahassesu katavīriyattā vīro. Mahantaṃ sīlakkhandhādikaṃ esati gavesatīti mahesī, taṃ mahesiṃ buddhaṃ. Visesena kilesakhandhamārādayo māre jitavāti vijitāvī, taṃ vijitāvinaṃ sambuddhaṃ. Suvaṇṇassa vaṇṇo iva vaṇṇo yassa sambuddhassa so suvaṇṇavaṇṇo, taṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ sambuddhaṃ disvā ko nāma satto nappasīdatīti.
5. 施莲茎长老譬喻注释
5. Bhisadāyakattheraapadānavaṇṇanā
「名为毗舍婆佛者」等,是具寿施莲茎长老的譬喻。这位长老也在过去诸佛处积累了胜行,于那一生又一生中,积集作为解脱资粮的福德。在毗舍婆佛世尊的时代,他生于雪山的象胎中,居住在那里。那时,毗舍婆佛世尊希求远离,前往雪山。象王见到世尊后,心生净信,取来莲茎与藕根(bhisamuḷāla)供养世尊。他凭借这一善业,从象处死后,投生天界,在那里享受了六种欲界成就。之后获得人身,在人间经历了转轮王成就等。当这位佛陀出现于世时,他出生于大受用的某个家庭,由宿习之力对导师生起净信,出家不久便证得阿拉汉。他因过去所作善业,被称为「施莲茎长老」。
Vessabhūnāma nāmenātiādikaṃ āyasmato bhisadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle himavantasmiṃ hatthiyoniyaṃ nibbatto tasmiṃ paṭivasati. Tasmiṃ samaye vessabhū bhagavā vivekakāmo himavantamagamāsi. Taṃ disvā so hatthināgo pasannamānaso bhisamuḷālaṃ gahetvā bhagavantaṃ bhojesi. So tena puññakammena hatthiyonito cuto devaloke uppajjitvā tattha cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussattamāgato manussesu cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde mahābhoge aññatarasmiṃ kule nibbatto pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, so pubbe katakusalanāmena bhisadāyakattheroti pākaṭo.
29他忆念起自己过去的业行,开示宿世所行譬喻,而说出“名为毗舍婆佛者”等。其中,“毗舍婆佛”:指超越吠舍者,故称毗舍婆佛。或者,吠舍指商贾业,或欲贪等,或善等业,或事欲与烦恼欲,他能征服、胜出,故称毗舍婆佛。由此名故,名为毗舍婆佛的世尊。“是仙人的第三者”:寻觅、寻求善法者称为仙人。因经中说“毗婆尸、尸弃、毗舍婆佛”,故为第三位仙人、第三位世尊,此是句义。“进入名为kānana的森林”:进入被称为kānana的林野,即进入森林,此是句义。
29. So attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ dassento vessabhū nāma nāmenātiādimāha. Tattha vessabhūti vessaṃ bhunāti atikkamatīti vessabhū. Atha vā vesse vāṇijakamme vā kāmarāgādike vā kusalādikamme vā vatthukāmakilesakāme vā bhunāti abhibhavatīti vessabhū, so nāmena vessabhū nāma bhagavā. Isīnaṃ tatiyo ahūti kusaladhamme esati gavesatīti isi, ‘‘vipassī, sikhī, vessabhū’’ti vuttattā tatiyo isi tatiyo bhagavā ahu ahosīti attho. Kānanaṃ vanamoggayhāti kānanasaṅkhātaṃ vanaṃ ogayha ogahetvā pāvisīti attho.
30“拿着莲茎与藕根”:它能消除、摧毁两足与四足众生的饥饿,故名为bhisa(莲茎)。那是什么呢?即是莲花的球茎。bhisa(莲茎)与muḷāla(藕根)合称bhisamuḷāla(莲茎与藕根),意思是“拿着那莲茎与藕根”。
30.Bhisamuḷālaṃ gaṇhitvāti dvipadacatuppadānaṃ chātakaṃ bhisati hiṃsati vināsetīti bhisaṃ, ko so? Padumakando, bhisañca muḷālañca bhisamuḷālaṃ, taṃ bhisamuḷālaṃ gahetvāti attho.
31「以手接触」:我所施与的布施,被那最胜觉者、至上觉者毗舍婆佛以手掌触及。「我不觉有乐相等,何况更上者」:与彼乐同等的乐,我不曾觉知;何况更殊胜、更超上、更增胜的乐呢?这是句义。其余依此类推,易于了知。
31.Karena ca parāmaṭṭhoti taṃ mayā dinnadānaṃ, vessabhūvarabuddhinā uttamabuddhinā vessabhunā karena hatthatalena parāmaṭṭho katasamphasso ahosi. Sukhāhaṃ nābhijānāmi, samaṃ tena kutottarinti tena sukhena samaṃ sukhaṃ nābhijānāmi, tato uttariṃ tato paraṃ tato adhikaṃ sukhaṃ kutoti attho. Sesaṃ nayānusārena suviññeyyanti.
6. 善思长老譬喻注释
6. Sucintitattheraapadānavaṇṇanā
「山险处行」等,是具寿善思长老的本生。他亦于过去诸佛时积累了增上善行,于诸有中积集趣向出离的福德。在见义佛世尊的年代,他生于雪山地方的一个猎人家族,以猎杀鹿、猪等为食过活。那时,世尊为利益世间、悲愍众生,来到雪山。那位猎人见到世尊后,心生净信,将自己带来的、准备食用的最上等甘甜之肉供养了世尊。世尊出于慈愍接受下来,食后为他作了随喜开示,便离去了。他由这一福业、这一喜悦,从此处死后辗转善趣,享受了六种欲天成就,又在人间享受转轮王等成就。今佛出世时,他生于某个良家,对导师生起净信而出家,不久便证得阿拉汉。
Giriduggacaro āsintiādikaṃ āyasmato sucintitattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle himavantappadese nesādakule uppanno migasūkarādayo vadhitvā khādanto viharati. Tadā lokanātho lokānuggahaṃ sattānuddayatañca paṭicca himavantamagamāsi. Tadā so nesādo bhagavantaṃ disvā pasannamānaso attano khādanatthāya ānītaṃ varamadhuramaṃsaṃ adāsi. Paṭiggahesi bhagavā tassānukampāya, taṃ bhuñjitvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So teneva puññena teneva somanassena tato cuto sugatīsu saṃsaranto cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu cakkavattisampattiādayo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
36他证得四无碍解、五神通等种种功德,忆起过去所作业,心生欢喜,为宣说过去所行的事迹,而诵出「山险处行」等句。所谓「山」,是指能发声者,故称为山;那是什么呢?即由石与土所积成的山。「险处」指难于行走、须经艰难方能通过之处;由山所成的险处,名为「山险处」,即难行之地。在那山险处——群山之间行走者,称为「行」,与「我曾是」合称。 「如生来即殊胜之狮子」:殊胜地出生而为狮子,犹如兽王狮子,行于山险之处,即此义。
36. Catupaṭisambhidāpañcābhiññādibhedaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento giriduggacaro āsintiādimāha. Girati saddaṃ karotīti giri, ko so? Silāpaṃsumayapabbato, duṭṭhu dukkhena gamanīyaṃ duggaṃ, girīhi duggaṃ giriduggaṃ, duggamoti attho. Tasmiṃ giridugge pabbatantare caro caraṇasīlo āsiṃ ahosiṃ. Abhijātova kesarīti abhi visesena jāto nibbatto kesarīva kesarasīho iva giriduggasmiṃ carāmīti attho.
40「我进入了山险处」:那时我因布施了肉,心生喜悦,便走进了群山深处。其余文句,意思浅显明了。
40.Giriduggaṃ pavisiṃ ahanti ahaṃ tadā tena maṃsadānena pītisomanassajāto pabbatantaraṃ pāvisiṃ. Sesaṃ uttānatthamevāti.
7. 布衣长老譬喻注
7. Vatthadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“那时生为有翼者”等偈,是具寿布衣长老的譬喻。他亦曾于过去诸佛处积集功德,在种种生命形态中累积了导向出离的福业。在见义佛世尊的时代,他出生于金翅鸟族。见世尊正前往香醉山,他心生净信,便隐去金翅鸟的形象,化作年轻人模样,手持极其贵重的天衣供养世尊。世尊接受了他的供养,并作随喜开示后离去。他便以此喜悦度过一生,命终之后投生天界。在天界流转受生,常享福乐;后于人间亦得种种成就,所在之处,总能获得珍贵的衣物与饰品。由此,他于后来投生的种种生命形态中,所到之处皆得衣物的庇护,安稳生活。今此佛陀出世时,他出生于某个家庭,长大明理后,对佛陀生起信心而出家,不久便证得六神通,成为诸漏尽者。因其过去曾布施衣服的福业,故以“布衣长老”之名广为人知。
Pakkhijātotadā āsintiādikaṃ āyasmato vatthadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle supaṇṇayoniyaṃ nibbatto gandhamādanapabbataṃ gacchantaṃ atthadassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso supaṇṇavaṇṇaṃ vijahitvā māṇavakavaṇṇaṃ nimminitvā mahagghaṃ dibbavatthaṃ ādāya bhagavantaṃ pūjesi. Sopi bhagavā paṭiggahetvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So teneva somanassena vītināmetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto tattha aparāparaṃ saṃsaranto puññāni anubhavitvā tato manussesu manussasampattinti sabbattha mahagghaṃ vatthābharaṇaṃ laddhaṃ, tato uppannuppannabhave vatthacchāyāya gatagataṭṭhāne vasanto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva chaḷabhiññappattakhīṇāsavo ahosi, pubbe katapuññanāmena vatthadāyakattheroti pākaṭo.
45他忆念起自己过去的业,心生喜悦,为阐明往昔所行事迹,而诵出“那时生为有翼者”等偈。其中,“有翼者”:因能飞扑、跃行的鸟类依之而行,故称“翼”;具翼者称为“有翼者”,意为生于金翅鸟类。“金翅鸟”:具足美丽的羽毛与翅膀,即所谓能乘风而行、身放金光、羽翼闪耀的庞然巨鸟。“金翅鸟王”:为捕龙而吞下沉重石块作为压舱物的称为“大鹏”,大鹏中的统领者、王者即是“金翅鸟王”。下文接:“我见到了无尘离垢的佛陀”。
45. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pakkhijāto tadā āsintiādimāha. Tattha pakkhijātoti pakkhandati upalavati sakuṇo etenāti pakkhaṃ, pakkhamassa atthīti pakkhī, pakkhiyoniyaṃ jāto nibbattoti attho. Supaṇṇoti sundaraṃ paṇṇaṃ pattaṃ yassa so supaṇṇo, vātaggāhasuvaṇṇavaṇṇajalamānapattamahābhāroti attho. Garuḷādhipoti nāge gaṇhanatthāya garuṃ bhāraṃ pāsāṇaṃ giḷantīti garuḷā, garuḷānaṃ adhipo rājāti garuḷādhipo, virajaṃ buddhaṃ addasāhanti sambandho.
8. 献芒果长老譬喻注
8. Ambadāyakattheraapadānavaṇṇanā
「无量见佛世尊……」等语句,是具寿芒果施者长老的譬喻。他也在过去诸佛那里累积了功德,在种种生命形态中积集了导向出离的福业。在无量见佛的时代,他出生为一只猴子,在雪山成为猴王而居住。那时,无量见佛世尊为了怜悯他而来到雪山。当时,那猴王见到世尊,内心生起清净的信心,就把极其甘美的芒果果实和一点蜜供养给世尊。接着,世尊就在他的注视下,受用了全部供品,并说了随喜祝愿后离去。那时,他内心充满了喜悦,靠着这股喜悦与满足活到了寿命的终点,从那里死后,投生到了天界。他在天界周而复始地享受着天界的快乐,也在人间享受着人道的福报;到了现在这位佛陀出现于世时,他出生在一个财富丰足的家族里,对导师生起信心而出家,不久便成为拥有六种神通的阿拉汉。他由于过去福业的名字而广为人知,被称为「芒果施者长老」。
Anomadassī bhagavātiādikaṃ āyasmato ambadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle vānarayoniyaṃ nibbatto himavante kapirājā hutvā paṭivasati. Tasmiṃ samaye anomadassī bhagavā tassānukampāya himavantamagamāsi. Atha so kapirājā bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sumadhuraṃ ambaphalaṃ khuddamadhunā adāsi. Atha bhagavā tassa passantasseva taṃ sabbaṃ paribhuñjitvā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. Atha so somanassasampannahadayo teneva pītisomanassena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto aparāparaṃ tattha dibbasukhamanubhavitvā manussesu ca manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto satthari pasīditvā pabbajitvā nacirasseva chaḷabhiññappatto ahosi. Pubbapuññanāmena ambadāyakattheroti pākaṭo.
53他后来见到了自己过去种下的善业种子,生起了喜悦,为了开示自己过去行迹的譬喻,便说出了「无量见佛世尊……」等偈颂。
「以慈心遍满世间,对无量的众生,无所依着」——这是指彼世尊对一切世间无量的众生,以「愿众生安乐」等方式,以无所依着、远离一切依着的心,用慈心去遍满、散布、增长。这就是它的含义。
53. So aparabhāge attanā katakusalabījaṃ disvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassī bhagavātiādimāha. Mettāya aphari loke, appamāṇe nirūpadhīti so bhagavā sabbaloke appamāṇe satte ‘‘sukhī hontū’’tiādinā nirupadhi upadhivirahitaṃ katvā mettāya mettacittena aphari patthari vaḍḍhesīti attho.
54「当时我是猴」(Kapi ahaṃ tadā āsiṃ)意为:那时,即彼世尊到来时,我是一位猴王。
54.Kapi ahaṃ tadā āsinti tadā tassāgamanakāle kapirājā ahosinti attho.
9. 善意长老譬喻的注疏解释
9. Sumanattheraapadānavaṇṇanā
「名叫善意……」等语,是具寿善意长老的譬喻。他也于过去诸佛所累积功德,在种种生命形态中积集导向出离的福业。在尸弃佛时,他出生于花鬘师家,长大后生起信心,对世尊心生净信,取了一把善意花,双手供养世尊。以此福业,他受用人天两种福报。在此佛陀出现于世时,他出生于某家族,长大成人、娶妻生子后,以「善意」之名广为人知。他对导师生起信心而出家,不久便成为阿拉汉。
Sumanonāma nāmenātiādikaṃ āyasmato sumanattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle mālākārassa kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto bhagavati pasannamānaso sumanamālāmuṭṭhiyo gahetvā ubhohi hatthehi pūjesi. So tena puññena devamanussesu dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya puttadārehi vaḍḍhitvā sumananāmena pākaṭo satthari pasīditvā pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
62他成为阿拉汉之后,忆起自己过去所造的业,心生喜悦,为开示自己过去行迹的譬喻,而说出「我名叫善意……」等偈颂。
「善意」:拥有美好、善妙之心者,称为「善意」。我那时正因具足信心、净信与恭敬,名为善意,是一位花鬘师。
62. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumano nāma nāmenātiādimāha. Sundaraṃ manaṃ cittaṃ yassa so sumano. Saddhāpasādabahumānena yutto nāmena sumano nāma mālākāro tadā ahaṃ ahosiṃ.
63「尸弃——世间亲眷」:头顶有顶髻,故名「尸弃」(Sikhī)。或说,与相应法结合时,他能吞噬、破坏烦恼,故称「尸弃」。所喻为何?即火焰之端(aggisikhā)。如同火焰之端,因其顶髻而照耀,故称「尸弃」。正如火焰端发光显耀,尸弃佛也以青、黄等光芒照耀,在一切世间众生所居之处显耀;他枯竭、破坏、烧尽自相续中的一切烦恼,因此有惯用名、业报名、称号,即此尸弃。
「世间亲眷」:因是一切世间的亲戚、亲族,故称「世间亲眷」。对那位尸弃、世间亲眷的世尊,我献上并供养了善意花。这就是其含义。
63.Sikhino lokabandhunoti sikhā muddhā kāsatīti sikhī. Atha vā sampayuttasampayoge khādati viddhaṃsetīti sikhī, kā sā? Aggisikhā, aggisikhā viya sikhāya dippanato sikhī. Yathā aggisikhā jotati pākaṭā hoti, sikhī pattatiṇakaṭṭhapalāsādike dahati, evamayampi bhagavā nīlapītādiraṃsīhi jotati sakalalokasannivāse pākaṭo hoti. Sakasantānagatasabbakilese soseti viddhaṃseti jhāpetīti vohāranāmaṃ nāmakammaṃ nāmadheyyaṃ, tassa sikhino. Sakalalokassa bandhuñātakoti lokabandhu, tassa sikhino lokabandhuno bhagavato sumanapupphaṃ abhiropayiṃ pūjesinti attho.
10. 花篮长老譬喻注疏
10. Pupphacaṅkoṭiyattheraapadānavaṇṇanā
“无畏如狮”等,是尊者花篮长老的本事。这位长老也一样在过去诸佛处积集善业,于种种生命形态中不断累积导向解脱的功德。在尸弃世尊的时代,他出生于某一户人家,成年后拥有巨大的财富。他对导师生起净信,为表达这份净信,便摘下金色灿烂的阿耨窣花,盛满篮子供养世尊,并发愿说:“世尊,以此功德的果报,愿我在一切转生之处,都拥有金色之身、成为应受供养者,并证得涅槃。”依此善业,他在天界与人界流转,无论生于何处都普受供养,身相金色、庄严端丽。后来,在此佛出世的时代,他投生于一个富裕的家庭,长大成人后对导师生起净信,出家修行,修习观法,不久便证得阿拉汉果。
Abhītarūpaṃ sīhaṃ vātiādikaṃ āyasmato pupphacaṅkoṭiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto mahāvibhavasampanno satthari pasīditvā pasannākāraṃ dassento suvaṇṇavaṇṇaṃ anojapupphamocinitvā caṅkoṭakaṃ pūretvā bhagavantaṃ pūjetvā ‘‘bhagavā , imassa nissandena nibbattanibbattaṭṭhāne suvaṇṇavaṇṇo pūjanīyo hutvā nibbānaṃ pāpuṇeyya’’nti patthanamakāsi. So tena puññakammena devamanussesu nibbatto sabbattha pūjito suvaṇṇavaṇṇo abhirūpo ahosi. So aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto satthari pasīditvā pabbajito vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.
68-968-69. 他证得阿拉汉果后,忆念起自己过去所造的业,满心喜悦。为了宣说他过去生中所行的本事,便说出“无畏如狮”等偈颂。其中,“狮”:能征服、压制两足、四足等一切众生,故称为狮。“无畏如狮”:具有无畏的特质;全句连起来的意思是:“我供养那位无畏而坐、犹如狮子的世尊。”正如鸟中之王的金翅鸟王,正如最上等、最勇健的虎王,正如一切狮子中特为殊胜、最为尊贵的狮子王——他是三界的皈依处,尸弃正自觉者。是何等的状态?无贪、离一切烦恼、战 胜蕴魔等一切魔众而不败的无敌者,如此端坐——这便是尸弃佛。所谓“于摧破烦恼者中最尊上者”:即摧破、枯竭、断除一切烦恼的最崇高、最殊胜者。即使是在摧破烦恼的独觉佛、佛陀与声闻弟子都已存在的背景下,他也仍是其中最尊胜的一位,这就是其含义。被比丘僧团围绕而坐的尸弃佛。
68-9. So pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento abhītarūpaṃ sīhaṃ vātiādimāha. Tattha sīhanti dvipadacatuppadādayo satte abhibhavati ajjhottharatīti sīho, abhītarūpo abhītasabhāvo, taṃ abhītarūpaṃ sīhaṃ iva nisinnaṃ pūjesinti sambandho. Pakkhīnaṃ aggaṃ garuḷarājaṃ iva pavaraṃ uttamaṃ byaggharājaṃ iva abhi visesena jātaṃ sabbasīhānaṃ visesaṃ kesarasīhaṃ iva tilokassa saraṇaṃ sikhiṃ sammāsambuddhaṃ. Kiṃ bhūtaṃ? Anejaṃ nikkilesaṃ khandhamārādīhi aparājitaṃ nisinnaṃ sikhinti sambandho. Māraṇānagganti sabbakilesānaṃ māraṇe sosane viddhaṃsane aggaṃ seṭṭhaṃ kilese mārentānaṃ paccekabuddhabuddhasāvakānaṃ vijjamānānampi tesaṃ agganti attho. Bhikkhusaṅghapurakkhataṃ parivāritaṃ parivāretvā nisinnaṃ sikhinti sambandho.
7070. “置于篮中”等:将最殊妙的阿耨窣花盛满篮子,然后撒向尸弃正自觉者、最尊上者,以此作为供养。这便是此句的含义。
70.Caṅkoṭake ṭhapetvānāti uttamaṃ anojapupphaṃ karaṇḍake pūretvā sikhīsambuddhaṃ seṭṭhaṃ samokiriṃ pūjesinti attho.