6. 种子品
6. Bījanivaggo
1. 扇施长老譬喻的注释
1. Vidhūpanadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“莲花上佛的”等偈颂,是具寿扇施长老的譬喻。这位长老在过去诸胜者前累积了福德资粮,在种种生命流转中不断积集趋向涅槃的福德。到了莲花上佛世尊出世时,他出生于某个家族,成年后拥有丰厚的财富,生起信心,对世尊至诚净信。在夏季,他让人制作了一把由金、银、珍珠、宝石制成的扇子,供养世尊。他依此福业,在天界和人界中流转,享受了二种成就。此后,当我们的正自觉者出现于世时,他生于某个家族,为家累所缚。他看到了在家生活的过患与出家的功德,具足信心,便在教法中出家。他修习观行,不久便证得阿拉汉果。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato vidhūpanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu pūritapuññasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto vibhavasampanno saddhājāto bhagavati pasanno gimhakāle suvaṇṇarajatamuttāmaṇimayaṃ bījaniṃ kāretvā bhagavato adāsi. So tena puññakammena devesu ca manussesu ca saṃsaranto dve sampattiyo anubhavitvā imassa amhākaṃ sammāsambuddhassa uppannakāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto gharabandhanena bandhitvā gharāvāse ādīnavaṃ disvā pabbajjāya ca ānisaṃsaṃ disvā saddhāsampanno sāsane pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.
1他思惟:“我是凭藉什么福德业,才获得这出世间成就的?”他随念自己过去所造的业,现量证知之后,为了显示过去所行的譬喻,而说:“莲花上佛……”等。其义如前所述。其中“扇子是我所供养的”一句,特别说明:因为它能止息热恼众生的热恼,生起清凉之风,故称为“扇”;扇本身即是“扇子”。那把由七宝所成、闪耀着光芒的扇子,是我令人制作并供养的——就是这个意思。
1. So ‘‘kena mayā puññakammena ayaṃ lokuttarasampatti laddhā’’ti attano pubbakammaṃ anussaranto taṃ paccakkhato ñatvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Bījanikā mayā dinnāti visesena santāpayantānaṃ sattānaṃ santāpaṃ nibbāpenti sītalaṃ vātaṃ janetīti bījanī, bījanīyeva bījanikā, sā sattaratanamayā vijjotamānā bījanikā mayā kārāpetvā dinnāti attho.
2. 百光长老譬喻的注释
2. Sataraṃsittheraapadānavaṇṇanā
“登上高峻的石山……”等偈颂,是具寿百光长老的譬喻。这位长老亦于过去诸佛前作过奉事,于种种生命流转中积集导向涅槃的福德。在莲花上佛世尊时,他生于婆罗门家,成年后通达娑揭吒文法与三吠陀。他舍离居家,进入森林,出家为仙人,住在雪山中。那时,莲花上佛世尊因乐于独处,登上一座高峻的石山,犹如炽燃火聚般端坐。苦行者见世尊如此端坐,心生喜悦,合掌恭敬,以种种言辞称赞世尊。他依靠此福德业,从彼处命终后,先在六欲天中享受天界殊胜成就,此后在人间生为名叫百光的转轮王。他多次享受那样的成就后,于此佛陀出世时,生于某族姓。由于过去福德资粮的力量,智慧已经成熟,年仅七岁便出家,证得阿拉汉果。
Ucciyaṃ selamāruyhātiādikaṃ āyasmato sataraṃsittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patto sakkaṭabyākaraṇe vedattaye ca pāraṅgato gharāvāsaṃ pahāya araññaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā himavante vāsaṃ kappesi. Tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā vivekakāmatāya uccaṃ ekaṃ pabbataṃ āruyha jalitaggikkhanto viya nisīdi. Taṃ tathānisinnaṃ bhagavantaṃ disvā tāpaso somanassajāto añjaliṃ paggayha anekehi kāraṇehi thomesi. So tena puññakammena tato cuto chasu kāmāvacaradevesu dibbasampattiṃ anubhavitvā tato manussaloke sataraṃsī nāma cakkavattī rājā hutvā nibbatti. Tampi sampattiṃ anekakkhattuṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto pubbapuññasambhāravasena ñāṇassa paripakkattā sattavassikova pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi.
8-9他思惟:“我是凭藉什么业,仅仅七岁便证得寂灭位?”他随念着,以智慧现见过去所造之业,心生欢喜,遂以感兴语宣说过去所行的譬喻,而说:“登上高峻的石山……”等。其中,“高峻的”:高的、由岩石构成的山;登此山后,莲花上佛端坐——这是词句的关联。“在山不远的地方”意为:在世尊所坐之山附近。“婆罗门,通达咒语终极”意为:达到称为咒语的三吠陀之终极、尽头与顶点的婆罗门。他以“通达咒语终极”自称,如同指称他人一般。“对安坐的大雄”意为:在那山上端坐、具大勇猛的最胜者。是怎样的最胜者?他是天中之天,超越一切六欲天与梵众天;他是人中的牛王,众人皈依中的最上者;他是世间导师,引导一切有情世间、令证涅槃者。我擎起合掌——即十指顶端相合的合掌,安于头顶——亦即最高处,称扬他、善加赞叹。这就是词句的关联。
8-9. So ‘‘ahaṃ kena kammena sattavassikova santipadaṃ anuppattosmī’’ti saramāno pubbakammaṃ ñāṇena paccakkhato disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ udānavasena pakāsento ucciyaṃ selamāruyhātiādimāha. Tattha ucciyanti uccaṃ selamayaṃ pabbataṃ āruyha nisīdi padumuttaroti sambandho. Pabbatassāvidūramhīti bhagavato nisinnassa pabbatassa āsannaṭṭhāneti attho. Brāhmaṇo mantapāragūti mantasaṅkhātassa vedattayassa pāraṃ pariyosānaṃ koṭiṃ gato eko brāhmaṇoti attho, aññaṃ viya attānaṃ niddisati ayaṃ mantapāragūti. Upaviṭṭhaṃ mahāvīranti tasmiṃ pabbate nisinnaṃ vīravantaṃ jinaṃ, kiṃ visiṭṭhaṃ? Devadevaṃ sakalachakāmāvacarabrahmadevānaṃ atidevaṃ narāsabhaṃ narānaṃ āsataṃ seṭṭhaṃ lokanāyakaṃ sakalasattalokaṃ nayantaṃ nibbānaṃ pāpentaṃ ahaṃ añjaliṃ dasanakhasamodhānañjalipuṭaṃ sirasi muddhani paggahetvāna patiṭṭhapetvā santhaviṃ suṭṭhuṃ thomesinti sambandho.
12“授记了”(Abhāsathā)是指:“因此合掌被奉献……他将成为阿拉汉”——像这样予以授记。其余文句意义明了。
12.Abhāsathāti ‘‘yenāyaṃ añjalī dinno…pe… arahā so bhavissatī’’ti byākāsi. Sesaṃ uttānatthamevāti.
3. 施床长老譬喻的注释
3. Sayanadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“莲花上佛的”等开头,是具寿施床长老的譬喻。他同样在过去诸佛前累积了善行,于流转轮回的种种生命形态中,积聚了许多作为解脱近因的福德。在莲花上佛世尊的时代,他出生于某一族姓家,成年后营立家室,过着居家生活,享受欢乐。后来听闻导师说法,对导师生起净信,便令人制作了一张用象牙、金、银、珍珠、宝石做成的珍贵大床,铺上中国布、毛毯等,供养世尊用以卧息。世尊为了摄受他,便卧于那张床上。他凭借此福业,在天界与人世间流转时,即享受到与之相应的空中飞行、安乐卧眠等快乐。到了此佛出世时,他投生于富足之家,成年后闻法欢喜,出家修观,不久便证得了阿拉汉。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato sayanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā sukhamanubhavanto satthu dhammadesanaṃ sutvā satthari pasanno dantasuvaṇṇarajatamuttamaṇimayaṃ mahārahaṃ mañcaṃ kārāpetvā cīnapaṭṭakambalādīni attharitvā sayanatthāya bhagavato adāsi. Bhagavā tassa anuggahaṃ karonto tattha sayi . So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto tadanurūpaṃ ākāsagamanasukhaseyyādisukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbattitvā viññutaṃ pāpuṇitvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso pabbajitvā vipassanto nacirasseva arahā ahosi.
20他忆起自己昔时所造的业,心生欢喜,为了宣说往昔所行的譬喻,便诵出了“莲花上佛的”等偈颂。其义如前已释。
20. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.
21“于良田种子圆满”:犹如没有杂草碎石、泥土肥沃的良田,播下的种子能结出美好的果实;同样,在远离了如同杂草碎石般的贪、嗔等一千五百种烦恼的清净相续福田中,所作布施即使微少,也能获得大果报。这就是它的意义。其余之义是容易了知的。
21.Sukhette bījasampadāti yathā tiṇakacavararahite kaddamādisampanne sukhette vuttabījāni sāduphalāni nipphādenti, evameva rāgadosādidiyaḍḍhasahassakilesasaṅkhātatiṇakacavararahite suddhasantāne puññakkhette vuttadānāni appānipi samānāni mahapphalāni hontīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
4. 施香水长老譬喻注疏
4. Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā
以“于莲花上佛世尊”等开头的,是尊者施香水长老的传记。他也在过去诸佛之处累积了德行,于流转的诸有中积集了以涅槃为资助的善业。当莲花上佛世尊出现于世时,他出生在一个家族中;世尊般涅槃之后,他看见城里的人们正在为菩提树举行供养,便持着一个以种种彩绘与黄金工艺装饰、装满香水的美妙罐子,浇灌到菩提树上。就在那时,天降倾盆大雨,他当即被雷击而死。凭借这一善业,他得以投生天界。生到那里后,他说出了“哦,佛啊!哦,法啊!”等赞叹的偈颂。就这样,他享尽了天界与人间的种种福乐成就,从一切炽热中完全解脱,无论转生于何处,都能获得清凉安乐。到了现在这尊佛陀出世时,他出生在某个家族中,长大成人通达事理后,对导师之身生起了清净的信心,于是出家为比丘,受取禅修业处,不断修习观照,没过多久便证得了阿拉汉果。由于他过去所造的那份善业,他便以“施香水长老”之名广为人知。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato gandhodakiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimamunivaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto parinibbute bhagavati nagaravāsino bodhipūjaṃ kurumāne disvā vicittaghaṭe candanakappurāgaruādimissakasugandhodakena pūretvā bodhirukkhaṃ abhisiñci. Tasmiṃ khaṇe devo mahādhārāhi pavassi. Tadā so asanivegena kālaṃ kato. Teneva puññakammena devaloke nibbatti, tattheva ṭhito ‘‘aho buddho, aho dhammo’’tiādigāthāyo abhāsi. Evaṃ so devamanussesu sampattiyo anubhavitvā sabbapariḷāhavippamutto nibbattanibbattaṭṭhāne sītibhāvamupagato sukhito imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto satthari pasanno pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ ārabhitvā vipassanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Pubbe katapuññena gandhodakiyattheroti pākaṭo ahosi.
25一日,他忆念起自己过去所造的业,心生喜悦,为了开示他往昔的修行经历,便说出了以“于莲花上佛”等开头的偈颂。那些偈颂的意义已如前所说。其中,“大菩提祭”(Mahābodhimaho ahū)的意思是为那大菩提树举行了盛大的供养。“持彩绘罐”(Vicittaṃ ghaṭamādāya)的意思是手持一个以种种彩绘和黄金工艺加以装饰、盛满了香水的闪耀夺目的罐子。“我施香水”(Gandhodakam adāsaṃ)的意思是我布施了香水,也就是说,我用香水浇灌了菩提树。
25. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumutarassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Mahābodhimaho ahūti mahābodhirukkhassa pūjā ahosīti attho. Vicittaṃ ghaṭamādāyāti anekehi cittakammasuvaṇṇakammehi vicittaṃ sobhamānaṃ gandhodakapuṇṇaṃ ghaṭaṃ gahetvāti attho . Gandhodakamadāsahanti gandhodakaṃ adāsiṃ, ahaṃ gandhodakena abhisiñcinti attho.
26“于菩提树沐浴时”(Nhānakāle ca bodhiyā)的意思是:在供养菩提树之时。其余文句的意义都十分显了易懂。
26.Nhānakāleca bodhiyāti bodhiyā pūjākaraṇasamayeti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
5. 可跋婆车长老譬喻的注疏
5. Opavayhattheraapadānavaṇṇanā
以“莲花上佛世尊……”等偈颂开篇的,是具寿可跋婆车长老的传记。这位长老亦曾于过去诸佛处累积德行,在种种生命状态中,辗转积聚以涅槃为缘的福德善业。当莲花上佛——日种胜者等佛陀出现于世间时,他出生在一个富有成就的家族中。长大后,他拥有巨财丰受,过着在家生活。他对教法与导师佛世尊生起了净信与恭敬,便以一匹优良的信度马作供养。供养后,他又如此思惟:“对佛等沙门而言,象、马之类的供品并不适宜,我应当布施合宜的物品。”于是他将那匹马估价后,用与它等值的金钱,购办了棉布、毛毯、绸布等合宜的袈裟,以及樟脑、豆蔻等药资具而行供养。他以此善业度过一生,死后流转于人天之间,享受着拥有象、马等种种车乘之乐。于此佛出世时,他投生在某个家族中。成年后具足信心,在教法中出家为比丘,受持禅修业处,增长观智,循圣道次第,最终安住于阿拉汉果。由于往昔所积福德资粮之力,他以“可跋婆车长老”之名而著称。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato opavayhattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarajinādicce loke pātubhūte ekasmiṃ vibhavasampannakule nibbatto vuddhimanvāya mahaddhano mahābhogo gharāvāsaṃ vasamāno sāsane pasanno satthari pasādabahumāno ājānīyena sindhavena pūjaṃ akāsi, pūjetvā ca pana ‘‘buddhādīnaṃ samaṇānaṃ hatthiassādayo na kappanti, kappiyabhaṇḍaṃ dassāmī’’ti cintetvā taṃ agghāpetvā tadagghanakena kahāpaṇena kappiyaṃ kappāsikakambalakojavādikaṃ cīvaraṃ kappūratakkolādikaṃ bhesajjaparikkhārañca adāsi. So tena puññakammena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devesu ca manussesu ca hatthiassādianekavāhanasampanno sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhāsampanno sāsane pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā maggapaṭipāṭiyā arahatte patiṭṭhāsi, pubbe katapuññasambhāravasena opavayhattheroti pākaṭo ahosi.
33于是他这样省察:“我究竟是由于什么原因,才证得了这寂静的涅槃位呢?”他以智慧如实照见了过去所造之业,心生喜悦,便以咏叹的方式,开示往昔行迹,说出了以“莲花上佛世尊……”等开头的偈颂。其意义如前所述。其中,“Ājānīyamadāsahanti”的意思是:“我布施了一匹良种马,即最上等的信度马,作为供养。”
33. So ‘‘kena nu kho kāraṇena idaṃ mayā santipadaṃ adhigata’’nti upadhārento pubbakammaṃ ñāṇena paccakkhato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ udānavasena pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Ājānīyamadāsahanti ājānīyaṃ uttamajātisindhavaṃ ahaṃ adāsiṃ pūjesinti attho.
35“Sapattabhāro”者:自己应持的八种资具即为负担,拥有此负担者称为“Sapattabhāro”,即:具足八种资具之人。
35.Sapattabhāroti sassa attano pattāni aṭṭha parikkhārāni bhārāni yassa so sapattabhāro, aṭṭhaparikkhārayuttoti attho.
36“Khamanīyamadāsahanti”者:我布施了合宜、令人满意之物,即袈裟等如法资具。
36.Khamanīyamadāsahanti khamanīyayoggaṃ cīvarādikappiyaparikkhāranti attho.
40“Carimo”者:最终、已达究竟。意思是:这是最后的“有”。其余文句容易了知。
40.Carimoti pariyosāno koṭippatto bhavoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
6. 具眷属座位长老传的注释
6. Saparivārāsanattheraapadānavaṇṇanā
以“莲花上佛世尊”等偈颂起始的,是具眷属座位长老的传记。他过去也在诸佛前累积了善行,于种种生命形态中持续积集导向还灭的所依福德。当莲花上世尊出世时,他生于富足的家族,长大后生起信心,对教法净信,深信布施的功德。他以种种上等美味向世尊供养了团食。供养毕,他又在施食堂用素馨花、末利花等装饰了世尊受食的座位。世尊为他作了饭后的随喜。依此福业,他辗转于天、人之中,享尽种种成就。时至佛陀教法兴起的这一期,他又投生富足家族,长大后满怀信心与净信出家,不久便证得阿拉汉果位。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato saparivārāsanattherassa apadānaṃ. Sopi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto sāsane pasanno dānaphalaṃ saddahanto nānaggarasabhojanena bhagavato piṇḍapātaṃ adāsi, datvā ca pana bhojanasālāyaṃ bhojanatthāya nisinnāsanaṃ jātisumanamallikādīhi alaṅkari. Bhagavā ca bhattānumodanamakāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto anekavidhaṃ sampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddho pasanno pabbajitvā na cirasseva arahā ahosi.
43他如此证得寂静果位后,便以智慧省察:“我究竟是凭借什么福德,才证得这寂静之位的?”当他看见过去所造的善业时,心生欢喜,为了开示自己过去生所行的传记,说出了“莲花上佛世尊”等偈颂。其义与前面所释相同。其中,“Piṇḍapātaṃ adāsahanti”的意思是:将从各处得来的饭食捏成一个个团状,因须吞咽、咀嚼,故称为团食。我即是向世尊供养了那样的团食,亦即“我以食物供养了世尊”。
43. So evaṃ pattasantipado ‘‘kena nu kho puññena idaṃ santipadaṃ anuppatta’’nti ñāṇena upadhārento pubbakammaṃ disvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Piṇḍapātaṃ adāsahanti tattha tattha laddhānaṃ piṇḍānaṃ kabaḷaṃ kabaḷaṃ katvā pātabbato khāditabbato āhāro piṇḍapāto, taṃ piṇḍapātaṃ bhagavato adāsiṃ, bhagavantaṃ bhojesinti attho.
44“Akittayipiṇḍapātaṃ”的意思为:世尊开示并称扬了我所供养的团食所具有的功德与利益。
44.Akittayipiṇḍapātanti mayā dinnapiṇḍapātassa guṇaṃ ānisaṃsaṃ pakāsesīti attho.
48「Saṃvuto pātimokkhasmiṃ」的意思是:以巴帝摩卡律仪防护、关闭、覆盖,即指为巴帝摩卡律仪所防护。「Indriyesu ca pañcasū」的意思是:于眼等五根,对于色等外境都善加守护,也就是说,他也防护了根律仪。其余文句容易理解。
48.Saṃvuto pātimokkhasminti pātimokkhasaṃvarasīlena saṃvuto pihito paṭicchannoti attho. Indriyesu ca pañcasūti cakkhundriyādīsu pañcasu indriyesu rūpādīhi gopito indriyasaṃvarasīlañca gopitoti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
7. 五灯长老譬喻注
7. Pañcadīpakattheraapadānavaṇṇanā
「Padumuttarabuddhassā」等起首,是具寿五灯长老的譬喻。他同样在过去诸佛处累积了善行,于一次又一次的投生中,积集了能导向解脱的福业。在莲花上世尊的时代,他生于某族姓之家,长大后过着居家生活。他听闻世尊说法后,便住立于正见,生起信心与净信。看到大众正在作菩提树供养,他也绕菩提树点灯供养。他依此福业,在天、人二趣流转,享受转轮王成就等诸般福果;于一切生处遍放光明,住于充满光明的天宫等处。在此佛出世时,他投生于富裕之家,长大后生起信心而出家,不久便证得阿拉汉果。由于供灯的果报,他以「灯长老」之名广为人知。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato pañcadīpakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro uppannuppannabhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāse vasanto bhagavato dhammaṃ sutvā sammādiṭṭhiyaṃ patiṭṭhito saddho pasanno mahājanehi bodhipūjaṃ kayiramānaṃ disvā sayampi bodhiṃ parivāretvā dīpaṃ jāletvā pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto cakkavattisampattiādayo anubhavitvā sabbattheva uppannabhave jalamāno jotisampannavimānādīsu vasitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ vibhavasampanne kulagehe nibbatto vuddhippatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi, dīpapūjānissandena dīpakattheroti pākaṭo.
5050. 一天,他忆起自己往昔所作之业,心生欢喜,为宣说自己宿世所行之譬喻,唱出「Padumuttarabuddhassā」等偈。其义如前所说。其中,「Ujudiṭṭhi ahosahan」的意思是:舍弃了歪曲的邪见,生起了正直、不偏曲、朝向涅槃并能证达的正见。
50. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Taṃ vuttatthameva. Ujudiṭṭhi ahosahanti vaṅkaṃ micchādiṭṭhiṃ chaḍḍetvā uju avaṅkaṃ nibbānābhimukhaṃ pāpuṇanasammādiṭṭhi ahosinti attho.
51“Padīpadānaṃ pādāsiṃ”这一句中:以种种方式发光照亮之物,即是‘灯’;灯的布施即“padīpadānaṃ”。我作了它,也就是作了灯的供养。其余各处意义都极为浅明。
51.Padīpadānaṃ pādāsinti ettha pakārena dibbati jotatīti padīpo, tassa dānaṃ padīpadānaṃ, taṃ adāsiṃ padīpapūjaṃ akāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
8. 旗施者长老譬喻注
8. Dhajadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“Padumuttarabuddhassā”等开头,是具寿旗施者长老的譬喻。他也曾在过去诸佛座下累积善行,于每一生中积集解脱的福德资粮。在莲花上世尊的时代,他投生于某个家庭,长大后,对导师世尊生起净信,用种种精美的布匹找人制作了幢幡,作幢幡供养。依此福业,在无量生中,他都转生于高贵家族,成为应受供养者。后来,在此现在佛陀出世时,投生于一个家庭,长大后,有了子女,拥有巨大财富与名声,生起信心,对导师世尊深心净信,舍离俗家,出家为僧,不久便证得阿拉汉果。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato dhajadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya satthari pasīditvā sundarehi anekehi vatthehi dhajaṃ kārāpetvā dhajapūjaṃ akāsi. So tena puññakammena uppannuppannabhave uccakule nibbatto pūjaniyo ahosi. Aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya puttadārehi vaḍḍhitvā mahābhogo yasavā saddhājāto satthari pasanno gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
57那位证得阿拉汉果的尊者,忆念起过去所造之业,心生欢喜。为了宣说自己往昔所行的本生事迹,他以‘莲花上佛’等词句开始讲说。其义如前所述。‘喜悦’:由于心与喜悦相应,身相圆满,故称‘喜悦’;因心态与信心相应,故说‘以喜悦的心’,意为‘以欢喜满足的心’。‘我升起了幢’:‘幢’即能飘摇、震动、晃动的旗帜;整句意为,我将那面幢升于竹梢,牢牢系上,以作供养。
57. So pattaarahattaphalo pubbakammaṃ saritvā somanassajāto attano pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarabuddhassātiādimāha. Tassattho pubbe vuttoyeva. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti somanassasahagatacittayuttattā haṭṭho paripuṇṇarūpakāyo saddhāsampayuttacittatāya haṭṭhena cittena santuṭṭhena cittenāti attho. Dhajamāropayiṃ ahanti dhunāti kampati calatīti dhajaṃ, taṃ dhajaṃ āropayiṃ veḷagge laggetvā pūjesinti attho.
58-9“拾取掉落的叶子”:意为捡起掉落的菩提叶,将它们扔到外面。“内清净,外清净”:内心依名法相续之身,外依眼耳等色法之身,皆获得极为殊胜的清净,即已从烦恼中解脱的无漏境界;如同面对那位漏尽的正自觉者,我礼敬最上菩提,作此礼拜。其余各处意义浅显。
58-9.Patitapattāni gaṇhitvāti patitāni bodhipattāni gahetvā ahaṃ bahi chaḍḍesinti attho. Antosuddhaṃ bahisuddhanti anto cittasantānanāmakāyato ca bahi cakkhusotādirūpakāyato ca suddhiṃ adhi visesena muttaṃ kilesato vimuttaṃ anāsavaṃ sambuddhaṃ viya sammukhā uttamaṃ bodhiṃ avandiṃ paṇāmamakāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
9. 莲花长老譬喻的注疏
9. Padumattheraapadānavaṇṇanā
以“开示四圣谛”等文句起始的,是尊者莲花长老的《譬喻》。他同样在过去诸佛处累积了善的资粮。当莲花上佛辉耀法光时,他生于某族姓家,成家后财富丰足,远近闻名。他对导师心生净信,与大众一同听法,手持绑有幢幡的莲花束站在那儿,并将那绑着幢幡的莲花束抛向空中。见到这稀有景象,他生起了大喜悦。他一生行善,命终后投生天界,如同幢幡般在六欲天中显耀、备受尊敬,享受天界的福报;在人间亦享转轮王的福报。于此贤劫,这位佛陀出世时,他投生在一个富有且具足信心的家庭,长大后生起信心,年仅五岁便出家,不久证得阿拉汉,因其过去所积福德的名字,被称作莲花长老,广为人知。
Catusaccaṃ pakāsentotiādikaṃ āyasmato padumattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katakusalasambhāro padumuttaramuninā dhammapajjote jotamāne ekasmiṃ kulagehe nibbatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā bhogasampannoti pākaṭo. So satthari pasīditvā mahājanena saddhiṃ dhammaṃ suṇanto dhajena saha padumakalāpaṃ gahetvā aṭṭhāsi, sadhajaṃ taṃ padumakalāpaṃ ākāsamukkhipiṃ, taṃ acchariyaṃ disvā ativiya somanassajāto ahosi. So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā jīvitapariyosāne sagge nibbatto dhajamiva chakāmāvacare pākaṭo pūjito ca dibbasampattimanubhavitvā manussesu ca cakkavattisampattimanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne saddhāsampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya saddhājāto pañcavassikova pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā katapuññanāmena padumattheroti pākaṭo.
67他忆起自己过去所造之业,心生喜悦。为宣说往昔所行功绩,便以“开示四圣谛”等文句开始讲述。在此,“谛”即真实、不虚妄、不颠倒的真理。依苦、集、灭、道而有四者,故合称“四圣谛”。“开示四圣谛”,意为令这四圣谛在世间显了明彻。“殊胜法的开演者”:意谓他是最殊胜之法的推动者、宣说者。“倾注不死”:即倾泻不死大涅槃的甘霖,滋润包含天神在内的世间,熄灭一切烦恼的热恼,普降法雨。
67. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento catusaccaṃ pakāsentotiādimāha. Tattha saccanti tathaṃ avitathaṃ aviparītaṃ saccaṃ, dukkhasamudayanirodhamaggavasena cattāri saccāni samāhaṭānīti catusaccaṃ, taṃ catusaccaṃ pakāsento loke pākaṭaṃ karontoti attho. Varadhammappavattakoti uttamadhammappavattako pakāsakoti attho. Amataṃ vuṭṭhinti amatamahānibbānavuṭṭhidhāraṃ pavassanto paggharanto sadevakaṃ lokaṃ temento sabbakilesapariḷāhaṃ nibbāpento dhammavassaṃ vassatīti attho.
68“手持幢与莲花”:意为将幢和莲花合在一起,手持此莲花束。“我立于半拘舍处”:意为将这两样东西抛起后,我立于该处。其余各处之义皆甚浅显明白。
68.Sadhajaṃ padumaṃ gayhāti dhajena saha ekato katvā padumaṃ padumakalāpaṃ gahetvāti attho. Aḍḍhakose ṭhito ahanti ubho ukkhipitvā ṭhito ahanti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
10. 无忧树菩提树长老譬喻的注释
10. Asanabodhiyattheraapadānavaṇṇanā
以“我年七岁时”等开头的,是具寿无忧树菩提树长老的譬喻。他亦于过去诸佛处种下深厚善根,在一生又一生中积累导向解脱的善业。在提舍世尊的时代,他生于某个家庭,渐至成年,得享种种安乐,于佛法生起净信。他从无忧树取来果实,再由果实所长出的菩提树苗取来嫩枝,植下菩提树。为使此树不致枯死,他以浇水等种种劳作守护供养。凭借此善业,他在天界与人中辗转受用福报。到了现在这位佛陀出世之时,他生于某个家庭,过去资粮成熟,仅七岁便出家,且在剃刀落下之际即证得阿拉汉果。因过去所造之福,他以“无忧树菩提树长老”之名广为人知。
Jātiyā sattavassohantiādikaṃ āyasmato asanabodhiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto tissassa bhagavato kāle aññatarasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto sukhappatto sāsane pasanno asanabodhito phalaṃ gahetvā tato vuṭṭhitabodhitaruṇe gahetvā bodhiṃ ropesi, yathā na vinassati tathā udakāsiñcanādikammena rakkhitvā pūjesi. So tena puññena devamanussesu sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto paripakkasambhārattā sattavassikova samāno pabbajitvā khuraggeyeva arahattaṃ pāpuṇi, purākatapuññanāmena asanabodhiyattheroti pākaṭo.
78他回忆起往昔所积的资粮,心生喜悦,为宣说自己前生所行的功德,便说出“我年七岁时……”等偈颂。此处,“出生”意指从母胎出时起。“我七岁,年满七岁时,得见世间导师提舍世尊”——这是以上语词的连贯含义。“净信、喜悦”:即以净信的方式,心清净、不浊乱、不动摇;“喜悦”指良善之心,即与喜悦相应之心,这是它的含义。
78. So pubbasambhāramanussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jātiyā sattavassohantiādimāha. Tattha jātiyāti mātugabbhato nikkhantakālato paṭṭhāyāti attho. Sattavasso paripuṇṇasarado ahaṃ lokanāyakaṃ tissaṃ bhagavantaṃ addasanti sambandho. Pasannacitto sumanoti pakārena pasannaanāluḷitaavikampitacitto, sumano sundaramano somanassasahagatacittoti attho.
79“对于提舍世尊”:“提舍”意为“三次出生”。即从母胎出生、从人趣出生,并从五蕴中解脱之后,生起、出现而成为佛陀——因此说他有“三次出生”。对于那位提舍世尊,也就是如如不动者、世间最尊贵者,我种下了那棵最殊胜的无忧树菩提树——这是整句连起来的意思。
79.Tissassāhaṃ bhagavatoti tikkhattuṃ jātoti tisso, so mātugabbhato, manussajātito, pañcakkhandhato ca mutto hutvā jāto nibbatto buddho jātoti attho. Tassa tissassa bhagavato tādino, lokajeṭṭhassa asanabodhiṃ uttamaṃ ropayinti sambandho.
80“名为阿萨那”:即依名称的施设与称名,此树名为阿萨那,它便是阿萨那树,也就是菩提树,这是此处之意。“大地生长、以根饮水者”:“能持者”,是指承载藤蔓、树木、山岳、河流、海洋的,那是什么?那就是大地。“生于大地者”,指在大地上生长、扎根。“以足饮水者”:通过那被称为“足”的根吸收灌溉的水,饮取水之精华。它既生于大地,又以根饮水,故称“大地生长、以根饮水者”。我悉心照料、养护那棵最殊胜的无忧菩提树,长达五年之久——这是此处之意。
80.Asano nāmadheyyenāti nāmapaññattiyā nāmasaññāya asano nāma asanarukkho bodhi ahosīti attho. Dharaṇīruhapādapoti vallirukkhapabbatagaṅgāsāgarādayo dhāretīti dharaṇī, kā sā? Pathavī, tassaṃ ruhati patiṭṭhahatīti dharaṇīruho, pādena pivatīti pādapo, pādasaṅkhātena mūlena siñcitodakaṃ pivati āporasaṃ sinehaṃ dhāretīti attho. Dharaṇīruho ca so pādapo cāti dharaṇīruhapādapo, taṃ uttamaṃ asanaṃ bodhiṃ pañca vassāni paricariṃ posesinti attho.
81“见到开花的树”:见到那棵由我亲手养护的无忧菩提树盛开了花朵,其花之盛,殊胜奇妙到令人弹指称叹,稀有难得,令人汗毛竖立。于是,我称扬自己的善行,以种种方式宣说我往昔所造之业,来到最胜佛的近前——这是此处之意。其余各处,意思都很明白了。
81.Pupphitaṃ pādapaṃ disvāti taṃ mayā positaṃ asanabodhirukkhaṃ pupphitaṃ accharayoggabhūtapupphattā abbhutaṃ lomahaṃsakaraṇaṃ disvā sakaṃkammaṃ attano kammaṃ pakittento pakārena kathayanto buddhaseṭṭhassa santikaṃ agamāsinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.