第四品,军头陀那品。
4. Kuṇḍadhānavaggo
一、军头陀那长老的譬喻经注。
1. Kuṇḍadhānattheraapadānavaṇṇanā
“于宴坐中度过七日”等偈颂,是尊者军头陀那长老的譬喻。这位长老同样在过去诸佛处种下善根,于各处流转生死之中,积累导向解脱的善业。在胜莲华世尊的时代,他出生于汉舍卫城的一户人家。依前述方式,他前往亲近世尊、听闻佛法。那时,他见世尊将一位比丘安立为最先取筹比丘中的第一人,便心生渴仰,为得此位而修诸善业功德。一日,胜莲华世尊从灭尽定中出定而坐,他奉上一个硕大、染作金色如雄黄粉的芭蕉叶穗柄状物。世尊接受后,便使用了。以此善业,他于诸天中做了十一次天王,又二十四次成为转轮王。
Sattāhaṃpaṭisallīnantiādikaṃ āyasmato kuṇḍadhānattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto vuttanayena bhagavantaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā tadanurūpaṃ puññaṃ karonto vicari. So ekadivasaṃ padumuttarassa bhagavato nirodhasamāpattito vuṭṭhāya nisinnassa manosilācuṇṇapiñjaraṃ mahantaṃ kadaliphalakaṇṇikaṃ upanesi, taṃ bhagavā paṭiggahetvā paribhuñji. So tena puññakammena ekādasakkhattuṃ devesu devarajjaṃ kāresi. Catuvīsativāre ca rājā ahosi cakkavattī.
他如此辗转行诸善业,在天、人二道中流转。至迦叶佛时,投生为一位地居天神。当知,寿量极长的诸佛并非每半月举行布萨。例如,毗婆尸世尊时,每六年举行一次布萨;而迦叶十力者,则是每六个月诵出巴帝摩卡。一次,正当即将诵巴帝摩卡之际,有两位住在外地的善友比丘,正打算结伴前往参加布萨。这位地居天神心想:‘这两位比丘的情谊极为坚固,若遇离间之事,这情谊会破裂呢,还是不会?’他一边观察他们的情形,一边在不远处跟随而行。
So evaṃ aparāparaṃ puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto kassapabuddhakāle bhummadevatā hutvā nibbatti. Dīghāyukabuddhānañca nāma na anvaddhamāsiko uposatho hoti. Tathā hi vipassissa bhagavato chabbassantare chabbassantare uposatho ahosi, kassapadasabalo pana chaṭṭhe chaṭṭhe māse pātimokkhaṃ osāresi, tassa pātimokkhassa osāraṇakāle disāvāsikā dve sahāyakā bhikkhū ‘‘uposathaṃ karissāmā’’ti gacchanti. Ayaṃ bhummadevatā cintesi – ‘‘imesaṃ dvinnaṃ bhikkhūnaṃ metti ativiya daḷhā, kiṃ nu kho bhedake sati bhijjeyya, na bhijjeyyā’’ti. Tesaṃ okāsaṃ olokayamānā tesaṃ avidūre gacchati.
那时,一位长老将钵与衣交到另一位手中,自己去了一处便利、有水的清静之地处理方便之事。待洗净手足,从树丛旁走出。地居天神便化作一位容貌极美的女人,紧随长老身后:她梳理头发,又抖散重新系起发髻,还做出拍去背上尘土、整理衣着的姿态。就这样,她亦步亦趋地跟在长老身后,一同从树丛中走了出来。站在一旁的同伴长老见到这番景象,心中生起深重的忧虑:“我与这位比丘长久以来建立的信赖与友谊,如今算是破灭了。若早知他是这种人,这些岁月我绝不会对他如此亲近信任。”待那位长老走回时,他便对他说:“朋友,把你的钵和衣拿回去。我不与这般品行不端的人同行。”听到这话,那位有惭耻心的比丘,心就像被锐利的长矛刺穿一样。他解释道:“朋友,你怎能这样说?我长久以来连极微细的过失都不曾犯过,你今日竟辱我为‘品行不端’。你亲眼见到了什么?又从谁那里听说了什么?难道你看见我与这样盛装的女人一同从树丛中出来了吗?”那位同伴说:“朋友,并非如此,我根本没有看见那样的女人。”尽管他一再澄清,另一位……
Atheko thero ekassa hatthe pattacīvaraṃ datvā sarīravaḷañjanatthaṃ udakaphāsukaṭṭhānaṃ gantvā dhotahatthapādo hutvā gumbasamīpato nikkhamati. Bhummadevatā tassa therassa pacchato pacchato uttamarūpā itthī hutvā kese vidhunitvā saṃvidhāya bandhantī viya piṭṭhiyaṃ paṃsuṃ puñchamānā viya sāṭakaṃ saṃvidhāya nivāsayamānā viya ca hutvā therassa padānupadikā hutvā gumbato nikkhantā . Ekamante ṭhito sahāyakatthero taṃ kāraṇaṃ disvāva domanassajāto ‘‘naṭṭho dāni me iminā bhikkhunā saddhiṃ dīgharattānugato sineho, sacāhaṃ evaṃvidhabhāvaṃ jāneyyaṃ, ettakaṃ kālaṃ iminā saddhiṃ vissāsaṃ na kareyya’’nti cintetvā āgacchantaṃyeva naṃ ‘‘gaṇhāhāvuso, tuyhaṃ pattacīvaraṃ, tādisena pāpena saddhiṃ ekamaggena na gacchāmī’’ti āha. Taṃ kathaṃ sutvā tassa lajjibhikkhuno hadayaṃ tikhiṇasattiṃ gahetvā viddhaṃ viya ahosi. Tato naṃ āha – ‘‘āvuso, kinnāmetaṃ vadasi, ahaṃ ettakaṃ kālaṃ dukkaṭamattampi āpattiṃ na jānāmi, tvaṃ pana maṃ ajja ‘pāpo’ti vadasi, kiṃ te diṭṭhanti, kiṃ aññena diṭṭhena, kiṃ tvaṃ evaṃvidhena alaṅkatapaṭiyattena mātugāmena saddhiṃ ekaṭṭhāne hutvā nikkhanto’’ti? ‘‘Natthetaṃ, āvuso, mayhaṃ, nāhaṃ evarūpaṃ mātugāmaṃ passāmī’’ti tassa yāvatatiyaṃ kathentassāpi itaro thero kathaṃ asaddahitvā attanā diṭṭhakāraṇaṃyeva bhūtattaṃ katvā gaṇhanto tena saddhiṃ ekamaggena agantvā aññena maggena satthu santikaṃ gato. Itaropi bhikkhu aññena maggena satthu santikaṃyeva gato.
后来,到了比丘僧团入布萨堂之时,那位同伴长老在布萨堂中见到了这位比丘,认出他后,说道:“此布萨堂中竟有这样的恶比丘,我不与他共行布萨!”说完便走出堂外,立于一旁。地居天神心想:“我闯下大祸了。”便化作一位年长居士的样子,来到他面前问道:“尊者,您为何站在此处?”那位长老答道:“居士,有恶比丘进入了这布萨堂,我不愿与他共行布萨,所以站在外面。”“尊者,请您切勿如此认定。这位比丘是持戒清净的比丘,您见到的那个女子其实是我。我为了考验二位长老的友爱是否坚固、会否破裂,才做出那等事。”“那么你究竟是谁,善士?”“尊者,我是一位地居天神。”这位天神一边说,一边以诸天之威神现身,跪倒在长老脚下,恳求道:“尊者,请您原谅我。那位长老并无此过失,请您入内行布萨吧。”于是请长老进入布萨堂,长老便与他在堂中同在一处,完成了那次布萨。然而,因为这段因缘,他心中基于往昔友谊的信赖,此后再也没有与这位长老共住。他也始终未曾说出这位地居天神所造成的误会。之后,这……
Tato bhikkhusaṅghassa uposathāgāraṃ pavisanavelāya so bhikkhu taṃ bhikkhuṃ uposathagge disvā sañjānitvā ‘‘imasmiṃ uposathagge evarūpo nāma pāpabhikkhu atthi, nāhaṃ tena saddhiṃ uposathaṃ karissāmī’’ti nikkhamitvā bahi aṭṭhāsi. Atha bhummadevatā ‘‘bhāriyaṃ mayā kammaṃ kata’’nti mahallakaupāsakavaṇṇena tassa santikaṃ gantvā – ‘‘kasmā, bhante, ayyo imasmiṃ ṭhāne ṭhito’’ti āha. ‘‘Upāsaka, imaṃ uposathaggaṃ eko pāpabhikkhu paviṭṭho, ‘ahaṃ tena saddhiṃ uposathaṃ na karomī’ti bahi ṭhitomhī’’ti. ‘‘Bhante, mā evaṃ gaṇhatha, parisuddhasīlo esa bhikkhu, tumhehi diṭṭhamātugāmo nāma ahaṃ. Mayā tumhākaṃ vīmaṃsanatthāya ‘daḷhā nu kho imesaṃ therānaṃ metti, no daḷhā’ti bhijjanābhijjanabhāvaṃ olokentena taṃ kammaṃ kata’’nti. ‘‘Ko pana tvaṃ, sappurisā’’ti? ‘‘Ahaṃ ekā bhummadevatā, bhante’’ti. Devaputto kathentoyeva dibbānubhāvena ṭhatvā therassa pādamūle patitvā ‘‘mayhaṃ, bhante, khamatha, therassa eso doso natthi, uposathaṃ karothā’’ti theraṃ yācitvā uposathaggaṃ pavesesi. So thero uposathaṃ tāva ekaṭṭhāne akāsi. Mittasanthavavasena pana puna tena saddhiṃ na ekaṭṭhāne vasi. Imassa therassa dosaṃ na kathesi. Aparabhāge cuditakatthero pana vipassanāya kammaṃ karonto arahattaṃ pāpuṇi.
而那位地居天神,由于该业的异熟,整整一佛之隔都未能脱离恶趣。即便偶尔转生为人,无论任何人所犯的过失,也都会落在他的头上。他在我们世尊出世时,于舍卫城一婆罗门家出生,取名达那青年。他成年后通达三吠陀,年迈时听闻世尊说法而心生净信,遂在教法中出家。从他受具足戒的那一天起,便有一个盛装打扮的女人:他进村,她便跟着进去;他出村,她便跟着出来;他进入寺院,她也跟着进入;他停下,她也停住——她如影随形,总被其他人看见。长老自己看不见她,但由于过去业的异熟,她却呈现在别人眼前。
Bhummadevatā tassa kammassa nissandena ekaṃ buddhantaraṃ apāyato na muccittha. Sace pana kālena kālaṃ manussattaṃ āgacchati, aññena yena kenaci kato doso tasseva upari patati. So amhākaṃ bhagavato uppannakāle sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, dhānamāṇavotissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto tayo vede uggaṇhitvā mahallakakāle satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho sāsane pabbaji. Tassa upasampannadivasato paṭṭhāya ekā alaṅkatapaṭiyattā itthī tasmiṃ gāmaṃ pavisante saddhiṃyeva pavisati, nikkhamante nikkhamati, vihāraṃ pavisantepi saddhiṃ pavisati, tiṭṭhantepi tiṭṭhatīti evaṃ niccānubandhā paññāyati. Thero taṃ na passati. Tassa pana purimakammassa nissandena sā aññesaṃ upaṭṭhāsi.
在村中,妇女们施舍稀粥时开玩笑道:“尊者,这一勺粥是给您的,这一勺是给我们这位女伴的。”长老因此深受困扰。回到寺院,沙弥与年轻比丘们也围住他,戏弄说:“达那真是愚钝,成了个‘憨货’。”由此因缘,他便得到了“军头陀那”(意为“愚钝的达那”)长老之名。他一次次起身应对,实在无法忍受这般不断的嘲弄,终于像发狂一样说道:“你们才是憨货!你们的亲教师是憨货,教授师也是憨货!”于是大众禀告世尊:“世尊,军头陀那对年轻沙弥们说了这样粗鲁的恶语。”世尊召他来问:“达那,你真的对年轻沙弥们说了粗鲁的恶语吗?”他答:“是真的,世尊。”世尊又问:“你为何这样说?”他答道:“世尊,我实在无法忍受他们不断的骚扰,才这样说的。”世尊说:“你往昔所造的业,至今尚未消受完毕。以后不得再对比丘们说这样的粗恶语。”接着,世尊说出以下偈颂:
Gāme yāgubhikkhaṃ dadamānā itthiyo, ‘‘bhante, ayaṃ eko yāguuḷuṅko tumhākaṃ, eko imissā amhākaṃ sahāyikāyā’’ti parihāsaṃ karonti. Therassa mahatī vihesā hoti. Vihāragatampi naṃ sāmaṇerā ceva daharabhikkhū ca parivāretvā ‘‘dhāno koṇḍo jāto’’ti parihāsaṃ karonti. Athassa teneva kāraṇena kuṇḍadhāno theroti nāmaṃ jātaṃ. So uṭṭhāya samuṭṭhāya tehi kariyamānaṃ keḷiṃ sahituṃ asakkonto ummādaṃ gahetvā ‘‘tumhe koṇḍā, tumhākaṃ upajjhāyo koṇḍo, ācariyo koṇḍo’’ti vadati. Atha naṃ satthu ārocesuṃ – ‘‘kuṇḍadhāno, bhante, daharasāmaṇerehi saddhiṃ evaṃ pharusavācaṃ vadatī’’ti. Satthā taṃ pakkosāpetvā ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, dhāna, daharasāmaṇerehi saddhiṃ pharusavācaṃ vadasī’’ti pucchi. Tena ‘‘saccaṃ bhagavā’’ti vutte – ‘‘kasmā evaṃ vadasī’’ti āha. ‘‘Bhante, nibaddhaṃ vihesaṃ sahituṃ asakkonto evaṃ kathemī’’ti . ‘‘Tvaṃ pubbe katakammaṃ yāvajjadivasā jīrāpetuṃ na sakkosi, puna evaṃ pharusavācaṃ mā vada bhikkhū’’ti vatvā āha –
莫对任何人说粗恶语,若你说了,对方必会回敬你;
因为忿怒的言词带来痛苦,报复的棍棒可能落在你身上。
若能像破损的铜锣一般,自我克制,寂然无声;
如是,你已证得涅槃,心中再无愤恨。
‘‘Māvoca pharusaṃ kañci, vuttā paṭivadeyyu taṃ; Dukkhā hi sārambhakathā, paṭidaṇḍā phuseyyu taṃ. ‘‘Sace neresi attānaṃ, kaṃso upahato yathā; Esa pattosi nibbānaṃ, sārambho te na vijjatī’’ti. (dha. pa. 133-134) –
然而,这位长老与女人一同往来的事,甚至传到了憍萨罗国王那里。国王道:“去,你们去试探他。”便派人前去,随后自己也只带少数随从来到长老的住处,站在一旁观察。那时,长老正坐着做针线活,那女子也在不远处站着。
Imañca pana tassa therassa mātugāmena saddhiṃ vicaraṇabhāvaṃ kosalaraññopi kathayiṃsu. Rājā ‘‘gacchatha, bhaṇe, naṃ vīmaṃsathā’’ti pesetvā sayampi mandeneva parivārena saddhiṃ therassa santikaṃ gantvā ekamante olokento aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe thero sūcikammaṃ karonto nisinno hoti. Sāpi itthī avidūre ṭhāne ṭhitā viya paññāyati.
国王见此情景,心想‘此事果然有因’,便朝那女子站立之处走去。当他走近时,那女子仿佛已进入了长老所居的草屋。国王也跟着她一同进入草屋,四处察看却不见其踪影,于是心想:‘这并非女人,乃是长老的一种业报显现。’他带着这样的念头来到长老近旁,但并未行礼。待他明白那事并非真实之后,才从草屋中出来,礼敬长老,退坐一面,问道:‘尊者,托钵乞食还辛苦吗?’长老回答:‘还行,大王。’国王说:‘尊者,我知道您的情况。像你们这样被烦恼所缠缚的人,谁会净信呢?从今以后,你们不必再去任何地方托钵了。我当以四资具供养你们,你们切勿放逸,要如理作意。’说罢,便开始每日供给食物。长老得到了国王的护持,依此合宜的饮食,心得专一,增长观智,证得了阿拉汉果。从那时起,那个女人便消失了。
Rājā taṃ disvā ‘‘atthi taṃ kāraṇa’’nti tassā ṭhitaṭṭhānaṃ agamāsi. Sā tasmiṃ āgacchante therassa vasanapaṇṇasālaṃ paviṭṭhā viya ahosi. Rājāpi tāya saddhiṃ eva paṇṇasālāyaṃ pavisitvā sabbattha olokento adisvā ‘‘nāyaṃ mātugāmo, therassa eko kammavipāko’’ti saññaṃ katvā paṭhamaṃ therassa samīpena gacchantopi theraṃ avanditvā tassa kāraṇassa abhūtabhāvaṃ ñatvā paṇṇasālato nikkhamitvā theraṃ vanditvā ekamante nisinno ‘‘kacci, bhante, piṇḍakena na kilamathā’’ti pucchi. Thero ‘‘vaṭṭati, mahārājā’’ti āha. ‘‘Jānāmahaṃ, bhante, ayyassa kathaṃ, evarūpenupakkilesena saddhiṃ carantānaṃ tumhākaṃ ke nāma pasīdissanti, ito paṭṭhāya vo katthaci gamanakiccaṃ natthi. Ahaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhahissāmi, tumhe yonisomanasikāre mā pamajjitthā’’ti vatvā nibaddhabhikkhaṃ paṭṭhapesi. Thero rājānaṃ upatthambhakaṃ labhitvā bhojanasappāyena ekaggacitto hutvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tato paṭṭhāya sā itthī antaradhāyi.
那时,大善贤住在优楼频螺城的一个邪见家庭里。她心想‘愿世尊慈悯于我’,便持守布萨戒,离诸不净食,站在高楼的顶层,作此真实誓言:‘愿这些花不要散落,在半空中成为十力者头顶的华盖。愿十力者以此为我心念之信号,明日与五百位比丘一起,接受我的食物供养。’随后,她将八把素馨花向空中抛去。那些花在世尊说法之时,停在他头顶上方形成了华盖。世尊看见那素馨花花盖后,心中默然应允了善贤的供养。次日黎明,世尊对阿难长老说:‘阿难,今日我们要去远处托钵,勿给凡夫筹,只给圣者筹。’阿难长老便告知比丘们:‘贤友们,今日世尊要去远处托钵。凡夫切勿取筹,唯有圣者才可取筹。’昆达坦长老说:‘贤友,请给我筹。’并率先伸出了手。阿难心想:‘世尊意在不令这样的比丘取筹,他唯许圣者取筹。’便前去禀告世尊。世尊说:‘他正是当取筹的人,给他筹吧。’阿难长老心想:‘若给昆达坦筹不合宜,世尊自会阻止,其中必有缘故。’便决定了:‘我这就把筹给昆达坦。’于是准备送筹过去。昆达坦在阿难到来之前,便已进入神通所依的第四禅那,以神通力立于空中,伸手说道:‘阿难贤友。’
Tadā mahāsubhaddā ugganagare micchādiṭṭhikule vasamānā ‘‘satthā maṃ anukampatū’’ti uposathaṅgaṃ adhiṭṭhāya nirāmagandhā hutvā uparipāsādatale ṭhitā ‘‘imāni pupphāni antare aṭṭhatvā dasabalassa matthake vitānaṃ hutvā tiṭṭhantu, dasabalo imāya saññāya sve pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ mayhaṃ bhikkhaṃ gaṇhatū’’ti saccakiriyaṃ katvā aṭṭha sumanapupphamuṭṭhiyo vissajjesi. Pupphāni gantvā dhammadesanāvelāya satthu matthake vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu. Satthā taṃ sumanapupphavitānaṃ disvā citteneva subhaddāya bhikkhaṃ adhivāsetvā punadivase aruṇe uṭṭhite ānandattheraṃ āha – ‘‘ānanda, mayaṃ ajja dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissāma, puthujjanānaṃ adatvā ariyānaṃyeva salākaṃ dehī’’ti. Thero bhikkhūnaṃ ārocesi – ‘‘āvuso, satthā ajja dūraṃ bhikkhācāraṃ gamissati. Puthujjanā mā gaṇhantu, ariyāva salākaṃ gaṇhantū’’ti. Kuṇḍadhānatthero – ‘‘āharāvuso, salāka’’nti paṭhamaṃyeva hatthaṃ pasāresi. Ānando ‘‘satthā tādisānaṃ bhikkhūnaṃ salākaṃ na dāpeti, ariyānaṃyeva dāpetī’’ti vitakkaṃ uppādetvā gantvā satthu ārocesi. Satthā ‘‘āharāpentassa salākaṃ dehī’’ti āha. Thero cintesi – ‘‘sace kuṇḍadhānassa salākā dātuṃ na yuttā, atha satthā paṭibāheyya, bhavissati ettha kāraṇa’’nti ‘‘kuṇḍadhānassa salākaṃ dassāmī’’ti gamanaṃ abhinīhari. Kuṇḍadhāno tassa purāgamanā eva abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā iddhiyā ākāse ṭhatvā ‘‘āharāvuso ānanda, satthā maṃ jānāti, mādisaṃ bhikkhuṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantaṃ na satthā vāretī’’ti hatthaṃ pasāretvā salākaṃ gaṇhi. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā theraṃ imasmiṃ sāsane paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Yasmā ayaṃ thero rājānaṃ upatthambhaṃ labhitvā sappāyāhārapaṭilābhena samāhitacitto vipassanāya kammaṃ karonto upanissayasampannatāya chaḷabhiñño ahosi. Evaṃbhūtassāpi imassa therassa guṇe ajānantā ye puthujjanā bhikkhū ‘‘ayaṃ paṭhamaṃ salākaṃ gaṇhati, kiṃ nu kho eta’’nti vimatiṃ uppādenti. Tesaṃ taṃ vimatividhamanatthaṃ thero ākāsaṃ abbhuggantvā iddhipāṭihāriyaṃ dassetvā aññāpadesena aññaṃ byākaronto ‘‘pañca chinde’’ti gāthaṃ abhāsi.
1如此,他依其所累积的福德资粮,顺应地成为阿拉汉,获得了最为殊胜的地位。他忆念起自己过去的业行,出于喜悦,为开示往昔所行本生事迹,而说了‘七日专修……’等语。其中,‘七日’即是七天,指依止灭尽定而专修,也就是处于远离的状态。其余文句,含义浅显明了。
1. Evaṃ so pūritapuññasambhārānurūpena arahā hutvā pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sattāhaṃ paṭisallīnantiādimāha. Tattha satthāhaṃ sattadivasaṃ nirodhasamāpattivihārena paṭisallīnaṃ vivekabhūtanti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
2. 《萨嘎达长老譬喻注疏》
2. Sāgatattheraapadānavaṇṇanā
“名为庄严……”等,是具寿萨嘎达长老的譬喻。他亦曾于过去诸佛处累积善行,在种种生命形态中积集导向出离的福业。于莲花上世尊之时,他出生于一个婆罗门家庭,通达一切技艺,名为庄严。他精通三部吠陀,兼通词汇、礼仪、音韵、语法,并以古史为第五,娴于辞句与文法。对于世间种种学问及大人之相,无不善巧。一日,他见到莲花上世尊具足三十二大人相而显发的威光端严,正从御花园门前走过,内心极生敬悦,便以种种方式、众多赞辞加以称叹。世尊听闻他的赞颂后,授记道:‘未来于乔达摩世尊的教法中,他将成为名为萨嘎达的声闻弟子。’自此以后,他相续修福行善,直到寿命终了,从此处命终,转生天界。于十万劫中,他遍受天界与人间的两类成就。到如今这位佛陀出现世间时,他降生于一家庭中。父母因为他能令众人增长喜悦,便给他取名‘萨嘎达’,意即‘善来者’。他于教法中生出净信,出家修行,增长观智,证得阿拉汉果。
Sobhito nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato sāgatattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ brāhmaṇakule nibbatto sabbasippesu nipphattiṃ patto nāmena sobhito nāma hutvā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo. So ekadivasaṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasiriyā sobhamānaṃ uyyānadvārena gacchantaṃ disvā atīva pasannamānaso anekehi upāyehi anekehi guṇavaṇṇehi thomanaṃ akāsi. Bhagavā tassa thomanaṃ sutvā ‘‘anāgate gotamassa bhagavato sāsane sāgato nāma sāvako bhavissatī’’ti byākaraṇaṃ adāsi. So tato paṭṭhāya puññāni karonto yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto devaloke nibbatto. Kappasatasahassadevamanussesu ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto. Tassa mātāpitaro somanassaṃ vaḍḍhento sujāto āgatoti sāgatoti nāmaṃ kariṃsu. So sāsane pasīditvā pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ patto.
17如此,他依所积福德资粮,证得阿拉汉果。他忆起自己往昔的行业,心生欢喜,便开示过去所作行的譬喻,说道:‘名为庄严……’等。此处意谓:‘那时,正值福德资粮圆满之际,我是一位名叫庄严的婆罗门。’
17. Evaṃ so puññasambhārānurūpena pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sobhito nāma nāmenātiādimāha. Tattha tadā puññasambhārassa paripūraṇasamaye nāmena sobhito nāma brāhmaṇo ahosinti sambandho.
21‘Vipathā uddharitvānā’指的是除去、断除邪途、歧路或非道。‘Pathaṃ ācikkhase’即‘您指示道路’,句义为:尊者,一切知者啊,您指示了道路——也就是善士之道、证悟涅槃之方法——您宣说、讲述、开示、分析、明了地阐述了它。其余文义显然,不再赘述。
21.Vipathā uddharitvānāti viruddhapathā kumaggā, uppathā vā uddharitvā apanetvā. Pathaṃ ācikkhaseti, bhante, sabbaññu tuvaṃ pathaṃ sappurisamaggaṃ nibbānādhigamanupāyaṃ ācikkhase kathesi desesi vibhaji uttāniṃ akāsīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
3. 《大迦旃延长老譬喻注疏》
3. Mahākaccānattheraapadānavaṇṇanā
这部以“Padumuttaranāthassa……”为开篇的,是尊者大迦旃延长老的譬喻。他曾于过去诸佛处累积善行资粮,于种种生命形态中积集导向涅槃的功德。在胜莲花世尊的时代,他出生于一大富长者居士家。成年后,一日于世尊前听法,见世尊将一比丘置于“能广解佛陀略说法义”之首,见后便发愿亦证此位。由此广行布施等功德,辗转流转于天界人间。至善慧佛时,他成为持明者,某次飞行空中,见世尊坐于林中,顿生净信,遂以迦尼迦罗花供养。
Padumuttaranāthassātiādikaṃ āyasmato kaccānattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle gahapatimahāsālakulagehe nibbattetvā vuddhippatto ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthento dānādīni puññāni katvā devamanussesu saṃsaranto sumedhassa bhagavato kāle vijjādharo hutvā ākāsena gacchanto satthāraṃ ekasmiṃ vanasaṇḍe nisinnaṃ disvā pasannamānaso kaṇikārapupphehi pūjaṃ akāsi.
以此善业之力,他唯辗转生于善趣。至迦叶十力者时代,生于波罗奈城一户人家。世尊般涅槃后,他来到建金塔处,供养一块价值一万钱的金砖,并发愿:“愿我每一生所生之处,身色皆成金色。”此后穷尽一生修诸善法,历经一佛间隔之漫长岁月,流转于天、人二界。于今佛出世之时,他生于邬阇尼城灯光王国师之家。命名之日,父母谓:“我儿金色璀璨,名符其实。”遂取名“金童子”。及长,通达三吠陀,父殁后嗣国师位。因族姓故,称为“迦旃延”。
So tena puññakammena aparāparaṃ sugatīsuyeva parivattetvā kassapadasabalassa kāle bārāṇasiyaṃ kulaghare nibbattitvā parinibbute bhagavati suvaṇṇacetiyakaraṇaṭṭhānaṃ dasasahassagghanikāya suvaṇṇiṭṭhakāya pūjaṃ katvā ‘‘bhagavā mayhaṃ nibbattanibbattaṭṭhāne sarīraṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ hotū’’ti pattharaṃ akāsi. Tato yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde ujjeniyaṃ rañño caṇḍapajjotassa purohitassa gehe nibbatti, tassa nāmaggahaṇadivase mātāpitaro ‘‘amhākaṃ putto suvaṇṇavaṇṇo attano nāmaṃ gahetvā āgato’’ti kañcanamāṇavotveva nāmaṃ kariṃsu. So vuddhimanvāya tayo vede uggaṇhitvā pitu accayena purohitaṭṭhānaṃ labhi. So gottavasena kaccānoti paññāyittha.
灯光王听闻佛陀出世,便命他:“老师,请你前去,将世尊请来此地。”迦旃延便与另外七人,一行八人来到世尊面前。世尊为他们说法。说法结束时,他与七人皆证得阿拉汉果,并具足无碍解。那时,世尊伸手说:“来吧,比丘们!”当下,他们仅余两指长的须发,手持神通所现钵衣,看似六十年戒腊的长老。长老成就自利后,对世尊说:“尊者,灯光王欲顶礼您的双足并闻法。”世尊说:“比丘,你自行前往,你到后,国王自会生净信。”长老便与那七人同行至彼,使国王生起净信,在阿槃提地区建立教法后,再回到世尊身边。
Rājā caṇḍapajjoto buddhuppādaṃ sutvā, ‘‘ācariya, tvaṃ tattha gantvā satthāraṃ idhānehī’’ti pesesi. So attaṭṭhamo satthu santikaṃ upagato. Tassa satthā dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne so sattahi janehi saddhiṃ sahapaṭisambhidāhi arahatte patiṭṭhāsi. Atha satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Te tāvadeva dvaṅgulamattakesamassukā iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Evaṃ thero sadatthaṃ nipphādetvā, ‘‘bhante, rājā pajjoto tumhākaṃ pāde vandituṃ dhammañca sotuṃ icchatī’’ti satthu ārocesi. Satthā ‘‘tvaṃyeva bhikkhu tattha gaccha, tayi gatepi rājā pasīdissatī’’ti āha. Thero attaṭṭhamo tattha gantvā rājānaṃ pasādetvā avantīsu sāsanaṃ patiṭṭhāpetvā puna satthu santikameva gato.
31如此,他证得阿拉汉果后,获得了“诸比丘,于我弟子中,能详释略说法义者,以大迦旃延为第一”(《增支部》1.188, 197)这一最上位。他回忆起自己过去所作之业,宣说往昔行迹的譬喻,便诵出以“莲花上佛”为首的偈颂。
其中,“莲花”塔庙:因被莲花覆盖,或依莲花形状而建,故称塔庙。实际上那是世尊所住的香室精舍,以其为供养之处,故称塔庙。如同我们说“乔达摩塔庙”“旷野夜叉塔庙”,那些夜叉的住处因是可礼敬处而得名塔庙;同样地,此处的世尊住所称为塔庙,应理解为并非安置舍利的塔庙。因为世尊尚住于世间,未般涅槃,无身骨舍利,故未建造舍利塔。
“造作石座”:为那间名“莲花”的香室,用以安放花束,于其下以琉璃作了一座石座。
“用金涂抹”:以阎浮河金悉心涂抹、覆盖其石座,意即以最胜妙的方式涂抹。
31. Evaṃ so pattaarahattaphalo ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ vibhajantānaṃ yadidaṃ mahākaccāno’’ti (a. ni. 1.188, 197) etadaggaṭṭhānaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaranāthassātiādimāha. Tattha padumaṃ nāma cetiyanti padumehi chāditattā vā padumākārehi katattā vā bhagavato vasanagandhakuṭivihārova pūjanīyabhāvena cetiyaṃ, yathā ‘‘gotamakacetiyaṃ, āḷavakacetiya’’nti vutte tesaṃ yakkhānaṃ nivasanaṭṭhānaṃ pūjanīyaṭṭhānattā cetiyanti vuccati, evamidaṃ bhagavato vasanaṭṭhānaṃ cetiyanti vuccati, na dhātunidhāyakacetiyanti veditabbaṃ. Na hi aparinibbutassa bhagavato sarīradhātūnaṃ abhāvā dhātucetiyaṃ akari. Silāsanaṃ kārayitvāti tassā padumanāmikāya gandhakuṭiyā pupphādhāratthāya heṭṭhā phalikamayaṃ silāsanaṃ kāretvā. Suvaṇṇenābhilepayinti taṃ silāsanaṃ jambonadasuvaṇṇena abhivisesena lepayiṃ chādesinti attho.
32“宝所成伞”:指以七宝制成的伞盖。手持此伞高擎于头顶,并执持牛尾拂尘与最上等的白拂尘,一同奉献给佛陀。“世间亲戚、如此者”:意即供养那位堪为一切世间之亲戚、具足“如此”(如不动心等)功德的佛陀。余义显明,不再赘述。
32.Ratanāmayaṃ sattahi ratanehi kataṃ chattaṃ paggayha muddhani dhāretvā vāḷabījaniñca setapavaracāmariñca paggayha buddhassa abhiropayiṃ. Lokabandhussa tādinoti sakalalokabandhusadisassa tādiguṇasamaṅgissa buddhassa dhāresinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
4. 伍达夷长老譬喻注疏
4. Kāḷudāyittheraapadānavaṇṇanā
以“莲花上佛”等开首的,是尊者伍达夷长老的本生譬喻。他于过去诸佛处久积殊胜功德,在种种生命形态中不断累积导向解脱的善行。在莲花上佛世尊的时代,他出生于汉舍卫城的一个家庭。听佛说法时,见导师将一位比丘置于“能令族姓生信诸比丘”中的最上位,便发起与之相应的誓愿,期望证得那最胜的阶位。
Padumuttarabuddhassātiādikaṃ āyasmato kāḷudāyittherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbatto satthu dhammadesanaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ kulappasādakānaṃ bhikkhūnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā tajjaṃ abhinīhāraṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi.
他终其一生修持善法,于人与天界流转。就在我们的菩萨入母胎结生之日,他亦在迦毗罗卫城的大臣家中结生。与菩萨同日出生,当天人们便将他放在细棉襁褓中,送至菩萨身边以便随侍。与菩萨同时降生者,有菩提树、罗睺罗母、四宝藏、善乘象、骏马犍陟、阿难、车匿及伍达夷——此七者因同日而生,故称「俱生者」。后来,在命名日那天,适逢全城欢庆,便为他取名「优陀夷」。然而,因其肤色略显黝黑,故常以「伍达夷」称之。他与菩萨一同嬉戏,渐渐长大。
So yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bodhisattassa mātukucchiyaṃ paṭisandhiggahaṇadivase kapilavatthusmiṃyeva amaccagehe paṭisandhiṃ gaṇhi, bodhisattena saddhiṃ ekadivasaṃyeva jātoti taṃ divasaṃyeva naṃ dukūlacumbaṭake nipajjāpetvā bodhisattassa upaṭṭhānatthāya nayiṃsu. Bodhisattena hi saddhiṃ bodhirukkho, rāhulamātā, cattāro nidhī, ārohanahatthī, assakaṇḍako, ānando, channo, kāḷudāyīti ime satta ekadivase jātattā sahajātā nāma ahesuṃ. Athassa nāmaggahaṇadivase sakalanagarassa udaggacittadivase jātattā udāyitveva nāmaṃ akaṃsu. Thokaṃ kāḷadhātukattā pana kāḷudāyīti paññāyittha. So bodhisattena saddhiṃ kumārakīḷaṃ kīḷanto vuddhiṃ agamāsi.
后来,世尊(世间依怙)行大出家,次第证得一切知智,转无上法轮,住于王舍城竹林精舍。净饭王闻此消息,便遣一位大臣,率千人前往,嘱曰:「将我儿请来!」那大臣于说法时来到导师近前,站在大众边缘听法,即与随众共证阿拉汉果。此时导师伸手道:「来,诸比丘!」刹那之间,众人便藉神变之力获得钵与衣,看似具足六十年戒腊的长老。然而,证得阿拉汉果的圣者自然安住于中舍,故该大臣未向十力者转达王命。国王见「使者既不归来,亦无音信」,复遣另一大臣带领千人。此大臣亦复如是,其后国王再三派遣……如是共派九位大臣,各率千人,全都在证得阿拉汉果后,默然不语。
Aparabhāge lokanāthe mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā anukkamena sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakke rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharante suddhodanamahārājā taṃ pavattiṃ sutvā purisasahassaparivāraṃ ekaṃ amaccaṃ ‘‘puttaṃ me idhānehī’’ti pesesi. So dhammadesanāvelāyaṃ satthu santikaṃ gantvā parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ pāpuṇi. Atha ne satthā ‘‘etha, bhikkhavo’’ti hatthaṃ pasāresi. Sabbe taṅkhaṇaññeva iddhimayapattacīvaradharā vassasaṭṭhikattherā viya ahesuṃ. Arahattappattito paṭṭhāya pana ariyā majjhattāva honti. Tasmā raññā pahitasāsanaṃ dasabalassa na kathesi. Rājā ‘‘neva gato āgacchati, na sāsanaṃ suyyatī’’ti aparaṃ amaccaṃ purisasahassehi pesesi. Tasmimpi tathā paṭipanne aparampi pesesīti evaṃ navahi purisasahassehi saddhiṃ nava amacce pesesi. Sabbe arahattaṃ patvā tuṇhī ahesuṃ.
于是,净饭王心想:「这些人对我感情淡薄,故无一人在十力者面前提及来请之事。而这位优陀夷,与十力者同年,自幼一同玩泥沙嬉戏,且对我尚有感情。我便派遣他去吧。」于是召他前来,说:「孩子,你带上一千随从,前往王舍城,请十力者来此!」他出发时禀告:「大王,若我得出家,我便将世尊请来。」国王答道:「不论你用什么方法,只要能让我见到我儿即可!」于是优陀夷来到王舍城,于说法时站在大众边缘听法,与随从一同证得阿拉汉果,成为善来比丘。证得阿拉汉后,他想:「眼下尚非十力者归乡之时,待春来林园百花绽放,大地为绿草所覆,方是起程时节。」他便等待时机。当春天到来,为赞叹导师返乡之途,他吟出如下偈颂:
Atha rājā cintesi – ‘‘ettakā janā mayi sinehābhāvena dasabalassa idhāgamanatthāya na kiñci kathayiṃsu, ayaṃ kho udāyi dasabalena samavayo, sahapaṃsukīḷiko, mayi ca sineho atthi, imaṃ pesessāmī’’ti taṃ pakkosāpetvā, ‘‘tāta, tvaṃ purisasahassaparivāro rājagahaṃ gantvā dasabalaṃ idhānehī’’ti vatvā pesesi. So pana gacchanto ‘‘sacāhaṃ, deva, pabbajituṃ labhissāmi, evāhaṃ bhagavantaṃ idhānessāmī’’ti vatvā ‘‘yaṃ kiñci katvā mama puttaṃ dassehī’’ti vutto rājagahaṃ gantvā satthu dhammadesanavelāyaṃ parisapariyante ṭhito dhammaṃ sutvā saparivāro arahattaṃ patvā ehibhikkhubhāve patiṭṭhāsi. Arahattaṃ pana patvā ‘‘na tāvāyaṃ dasabalassa kulanagaraṃ gantuṃ kālo, vasante pana upagate pupphite vanasaṇḍe haritatiṇasañchannāya bhūmiyā gamanakālo bhavissatī’’ti kālaṃ paṭimānento vasante sampatte satthu kulanagaraṃ gantuṃ gamanamaggavaṇṇaṃ saṃvaṇṇento –
尊者!如今树木如同火焰般红艳,结果的树木已脱去叶衣;
它们如燃烧的火焰般闪耀。大雄!这正是适宜驾车出行的时节。
开花的树木赏心悦目,向四面八方散发芬芳;
它们舍弃了旧叶,期盼着果实。英雄!此刻正是启程离开此地之时。
尊者!既不寒冷,也不炎热,这是宜人的季节,正适合远行;
愿释迦族和拘利族人,看见您面朝西方渡过罗希尼河。
因希望而耕作田地,因希望而播下种子;
因希望,商人远赴大海,寻求财富;
我依止于这一希望而安住,愿我的这个希望得以实现。(《长老偈》527-530)
不太冷,不太热,也没有严重的饥荒与饥饿;
大地回荡声响,一片青翠,大牟尼啊,这正是时候!
他们一再播下种子,天王一再降下雨水;
农夫们一次次耕作田地,谷物一次次遍满王国。
乞求者们一次次巡行游方,布施主们一次次行于布施;
布施主们一次次行布施已,便一次次往生天界善趣。
英雄确实能令七代亲近、清净;具足广大智慧者,即生于那样具足众多功德的家族。
我意以为诸天中最殊胜的天中天确实堪能,因为世间所称‘名为真实的牟尼’——那说真实语的寂静圣者佛陀,正是由您这位大梵天所生。
大仙的父亲名为净饭,佛陀的母亲则名摩耶;也就是说,那位大仙——世尊的父亲名字是净饭,而佛陀的母亲名字是摩耶。
她以腹中怀藏菩萨、悉心守护;身坏命终之后,便投生三十三天,享受大乐。
那位乔达弥命终之后,从此处谢世;她具足天界的种种欲乐享受,
为诸天众所围绕,受用五种欲乐功德,常怀喜悦。
‘‘Aṅgārino dāni dumā bhadante, phalesino chadanaṃ vippahāya; Te accimantova pabhāsayanti, samayo mahāvīra bhāgī rathānaṃ. ‘‘Dumāni phullāni manoramāni, samantato sabbadisā pavanti; Pattaṃ pahāya phalamāsasānā, kālo ito pakkamanāya vīra. ‘‘Nevātisītaṃ na panātiuṇhaṃ, sukhā utu addhaniyā bhadante; Passantu taṃ sākiyā koḷiyā ca, pacchāmukhaṃ rohiniyaṃ tarantaṃ. ‘‘Āsāya kasate khettaṃ, bījaṃ āsāya vappati; Āsāya vāṇijā yanti, samuddaṃ dhanahārakā; Yāya āsāya tiṭṭhāmi, sā me āsā samijjhatu. (theragā. 527-530); ‘‘Nātisītaṃ nātiuṇhaṃ, nātidubbhikkhachātakaṃ; Saddalā haritā bhūmi, esa kālo mahāmuni. (a. ni. aṭṭha. 1.1.225); ‘‘Punappunañceva vapanti bījaṃ, punappunaṃ vassati devarājā; Punappunaṃ khettaṃ kasanti kassakā, punappunaṃ dhaññamupeti raṭṭhaṃ. ‘‘Punappunaṃ yācanakā caranti, punappunaṃ dānappatī dadanti; Punappunaṃ dānappatī daditvā, punappunaṃ saggamupenti ṭhānaṃ. ‘‘Vīro have sattayugaṃ puneti, yasmiṃ kule jāyati bhūripañño; Maññāmahaṃ sakkati devadevo, tayā hi jāto muni saccanāmo. ‘‘Suddhodano nāma pitā mahesino, buddhassa mātā pana māyanāmā; Yā bodhisattaṃ parihariya kucchinā, kāyassa bhedā tidivamhi modati. ‘‘Sā gotamī kālakatā ito cutā, dibbehi kāmehi samaṅgibhūtā; Sā modati kāmaguṇehi pañcahi, parivāritā devagaṇehi tehī’’ti. (theragā. 531-535);
便宣说了这些偈颂。其中,「aṅgārino」意为「如炭火一般」,即炭火。炭火比喻树木那红如珊瑚的花与果;因这些树木具足这些花果,故称「aṅgārino」,意谓:如同被一场由深红花朵与新嫩细叶所形成的炭火之雨遍洒覆盖。「Dāni」指「此时」。「Dumā」指「树木」。「Bhadante」:此词意为,善妙功德(bhadda)在其究竟(ante),省略一‘d’音,故称「bhadante」。它指具足种种殊胜功德,且于具功德者中最上第一,即导师。因此,「bhadante」纯为对导师的称呼,是以‘e’音收尾的独立呼词,如同“sugate”、“paṭikamme”、“sukhe”、“dukkhe”、“jīve”等词的用法。然在此处,应将其理解为呼格,故注释书云:「bhadante 是一种称呼。」亦有说:「此乃与‘bhadda’义同的另一词。」「phalesino」指「寻求诸果的人」,这是将无心的树木说成了仿佛有知觉一般。
Imā gāthā abhāsi. Tattha aṅgārinoti aṅgārāni viyāti aṅgārāni. Aṅgārāni rattapavāḷavaṇṇāni rukkhānaṃ pupphaphalāni, tāni etesaṃ santīti aṅgārino, abhilohitakusumakisalayehi aṅgāravuṭṭhisamparikiṇṇā viyāti attho. Dānīti imasmiṃ kāle. Dumāti rukkhā. Bhadanteti bhaddaṃ ante etassāti, ‘‘bhadante’’ti ekassa da-kārassa lopaṃ katvā vuccati. Guṇavisesayutto, guṇavisesayuttānañca aggabhūto satthā. Tasmā, bhadanteti satthu ālapanameva, paccattavacanañcetaṃ ekārantaṃ ‘‘sugate paṭikamme sukhe dukkhe jīve’’tiādīsu viya. Idha pana sambodhanaṭṭhe daṭṭhabbaṃ. Tena vuttaṃ, ‘‘bhadanteti ālapana’’nti. ‘‘Bhaddasaddena samānatthaṃ padantarameka’’nti keci. Phalāni esantīti phalesino. Acetanepi hi sacetanakiriyaṃ āha. Evaṃ therena yācito bhagavā tattha gamane bahūnaṃ visesādhigamanaṃ disvā vīsatisahassakhīṇāsavaparivuto rājagahato aturitacārikāvasena kapilavatthugāmimaggaṃ paṭipajji. Thero iddhiyā kapilavatthuṃ gantvā rañño purato ākāse ṭhitova adiṭṭhapubbavesaṃ disvā raññā ‘‘kosi tva’’nti pucchito ‘‘amaccaputtaṃ tayā bhagavato santikaṃ pesitaṃ maṃ na jānāsi, tvaṃ evaṃ pana jānāhī’’ti dassento –
我是佛子,是那位难可胜伏者、辉耀者、无能匹敌者、如如不动者之子;
你是我父亲的父亲,释迦!乔达摩啊!依于正法,你乃是我的祖父。
‘‘Buddhassa puttomhi asayhasāhino, aṅgīrasassappaṭimassa tādino; Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsi sakka, dhammena me gotama ayyakosī’’ti. (theragā. 536) –
其中,「我是佛陀之子」的意思是:我是遍知佛陀的亲生子。「难胜者」:因为在正自觉之前,除了大菩萨,无人能忍受、承担那不可承担的全部菩提资粮与大悲行,而他能忍受和承担;此后,他又能忍受和摧伏他人无法忍受和摧伏的五魔;他善知众生根性、随眠、行为、意乐等差别,对堪受教化者,依现法利益、来世利益和胜义利益加以教导——这种他人无法担负的佛陀事业,他能承担,或于此事业中善巧成就,故称「难胜者」。「辉煌者」:意为具足公认的戒等功德成就者;也有人说,是从各肢体放射光芒的意思。还有人说,「辉煌者」和「悉达多」这两个名字都是父亲取的。「无匹者」:即无与伦比者。「如如不动者」:因其对可喜与不可喜,都已达至那样的平等状态。「你是我父之父」:依圣种姓来说,我的……
Tattha buddhassa puttomhīti sabbaññubuddhassa orassa putto amhi. Asayhasāhinoti abhisambodhito pubbe ṭhapetvā mahābodhisattaṃ aññehi sahituṃ vahituṃ asakkuṇeyyattā asayhassa sakalassa bodhisambhārassa mahākāruṇikādhikārassa ca sahanato vahanato, tato parampi aññehi sahituṃ abhibhavituṃ asakkuṇeyyattā asayhānaṃ pañcannaṃ mārānaṃ sahanato abhibhavanato, āsayānusayacaritādhimuttiādivibhāgāvabodhanena yathārahaṃ veneyyānaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaparamatthehi anusāsanīsaṅkhātassa aññehi asayhassa buddhakiccassa sahanato, tattha vā sādhukāribhāvato asayhasāhino. Aṅgīrasassāti aṅgīkatasīlādisampattikassa. Aṅgamaṅgehi niccharaṇakaobhāsassāti apare. Keci pana ‘‘aṅgīraso, siddhatthoti dve nāmāni pitarāyeva gahitānī’’ti vadanti. Appaṭimassāti anūpamassa. Iṭṭhāniṭṭhesu tādilakkhaṇappattiyā tādino. Pitupitā mayhaṃ tuvaṃsīti ariyajātivasena mayhaṃ pitu sammāsambuddhassa lokavohārena tvaṃ pitā asi. Sakkāti jātivasena rājānaṃ ālapati. Dhammenāti sabhāvena ariyajāti lokiyajātīti dvinnaṃ jātīnaṃ sabhāvasamodhānena. Gotamāti rājānaṃ gottena ālapati. Ayyakosīti pitāmaho asi. Ettha ca ‘‘buddhassa puttomhī’’tiādiṃ vadanto thero aññaṃ byākāsi.
这样,在表明身份后,欢喜满意的国王请长老坐在非常贵重的座位上,并将为他准备的、各种殊胜味道的食物装满钵,正当要递给他时,长老做出要离开的样子。国王问:「尊者,为什么您想走?请用食吧。」长老回答:「我去导师跟前进食。」「那么,导师在何处?」「有两万比丘伴随,为了见你们,正行于道。」国王说:「您享用这份团食吧,另外拿一份给世尊。而且,在我的儿子到达此城之前,每天都从这里为他带团食去。」长老用完餐,为国王和大众说法,在世尊到来之前,让整个王宫都对三宝生起净信。然后,当着所有人的面,他将装满要带给世尊的食物的钵放到空中,自己也飞腾到空中,递上团食,放在世尊手中。世尊享用了那份团食。就这样,对于日行一由旬、在六十由旬长的路上行进的世尊,他每天从王宫带团食来供养。随后世尊心想:「这人让我的父亲的整个家宅都生起净信。」于是说:「诸比丘,在我的弟子中,这位就是令家族净信第一的比丘,即伍达夷。」以此将他安置在令家族净信者的最上位。
Evaṃ pana attānaṃ jānāpetvā haṭṭhatuṭṭhena raññā mahārahe pallaṅke nisīdāpetvā attano paṭiyāditassa nānaggarasabhojanassa pattaṃ pūretvā dinne gamanākāraṃ dassesi. ‘‘Kasmā, bhante, gantukāmattha, bhuñjathā’’ti ca vutte, ‘‘satthu santikaṃ gantvā bhuñjissāmī’’ti. ‘‘Kahaṃ pana satthā’’ti? ‘‘Vīsatisahassabhikkhuparivāro tumhākaṃ dassanatthāya maggaṃ paṭipanno’’ti. ‘‘Tumhe imaṃ piṇḍapātaṃ bhuñjatha, aññaṃ bhagavato harissatha. Yāva ca mama putto imaṃ nagaraṃ sampāpuṇāti, tāvassa ito piṇḍapātaṃ harathā’’ti vutte thero bhattakiccaṃ katvā rañño parisāya ca dhammaṃ kathetvā satthu āgamanato puretarameva sakalarājanivesanaṃ ratanattaye abhippasannaṃ karonto sabbesaṃ passantānaṃyeva satthu āharitabbabhattapuṇṇaṃ pattaṃ ākāse vissajjetvā sayampi vehāsaṃ abbhuggantvā piṇḍapātaṃ upanāmetvā satthu hatthe ṭhapesi. Satthā taṃ piṇḍapātaṃ paribhuñji. Evaṃ saṭṭhiyojanamagge divase divase yojanaṃ gacchantassa bhagavato rājagehatoyeva piṇḍapātaṃ āharitvā adāsi. Atha naṃ bhagavā ‘‘ayaṃ mayhaṃ pituno sakalanivesanaṃ pasādetī’’ti ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ kulappasādakānaṃ bhikkhūnaṃ yadidaṃ kāḷudāyī’’ti (a. ni. 1.219, 225) kulappasādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.
48-948-9. 如此,他依所积福德资粮之相应而证得阿罗汉果,获得第一之位后,忆念自己的过去业,出于喜悦而宣说前生所行本生,开始说“莲花上佛的……”等语。对于“正行于长途者”(addhānaṃ paṭipannassa),是指为了前往他方国土而行于远途者。“当时游历而行时”(carato cārikaṃ tadā):即内围、中围、外围这三围;当时游历而行,即正行走、游历中的莲花上佛世尊。我取了善开敷、很好盛开、绽放的花,不仅取了莲花,还取了优钵罗花和茉莉花,用双手取了满装。这是关联句。对于“取了最上食”(paramannaṃ gahetvāna):即取了最上、殊胜、甘甜、完全善煮的粳米饭,供养了导师,布施了食物。这是含义。
48-9. Evaṃ so katapuññasambhārānurūpena arahattaṃ patvā pattaetadaggaṭṭhāno attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa buddhassātiādimāha. Addhānaṃ paṭipannassāti apararaṭṭhaṃ gamanatthāya dūramaggaṃ paṭipajjantassa. Carato cārikaṃ tadāti antomaṇḍalaṃ majjhemaṇḍalaṃ bahimaṇḍalanti tīṇi maṇḍalāni tadā cārikaṃ carato carantassa padumuttarabuddhassa bhagavato suphullaṃ suṭṭhu phullaṃ pabodhitaṃ gayha gahetvā na kevalameva padumaṃ, uppalañca mallikaṃ vikasitaṃ ahaṃ gayha ubhohi hatthehi gahetvā pūresinti sambandho. Paramannaṃ gahetvānāti paramaṃ uttamaṃ seṭṭhaṃ madhuraṃ sabbasupakkaṃ sāliodanaṃ gahetvā satthuno adāsiṃ bhojesinti attho.
9797.“释迦族喜悦生者”(Sakyānaṃ nandijanano)是指:对世尊的亲族——释迦王族们,以其高大的身材、体型、容貌、年轻、言语、问候等成就,而产生欢喜、令生喜悦。“将成为亲族亲属”(Ñātibandhu bhavissati):亲族即著名的、显赫的;将成为他们的亲属。其余容易了解。
97.Sakyānaṃnandijananoti sakyarājakulānaṃ bhagavato ñātīnaṃ ārohapariṇāharūpayobbanavacanālapanasampattiyā nandaṃ tuṭṭhiṃ janento uppādento. Ñātibandhu bhavissatīti ñāto pākaṭo bandhu bhavissati. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
5. 摩伽罗阇长老本生注解释
5. Mogharājattheraapadānavaṇṇanā
从“见义佛世尊”等偈颂开始的,是具寿摩伽罗阇长老的本生。他同样在过去诸佛时培植了功德,在种种生命中积累着导向出离的所依福德。在莲花上佛的时代,他出生在一个良善家庭,长大成人后,有一天在导师身边听法,见导师将一位比丘列为粗衣第一之位,便发愿获得此位,并在随后的许多生中,持续累积福德。到了见义佛的时代,他又投生到婆罗门家庭,通达了婆罗门所需的学问与技艺。有一天,他看见见义佛被比丘僧团围绕着走在街上,心中生起清净信心,于是五体投地礼敬,在头顶合掌,用“所有有形象的导师……”等六首偈颂来赞叹,并将容器装满蜂蜜,献给佛陀。导师接受供养后,为他随喜说法。他凭借此福业,在天界与人间流转。到了迦叶佛的时代,他投生为名叫迦吒跋诃那的国王的大臣,被派去迎请导师。他来到导师面前听闻佛法,生起信心便出家,在两万年中一直修习沙门法。从那儿死后,在两个佛出世之间的时期,他一直只在天界善趣中轮转。到了今佛出世时,他投生到婆罗门家庭,取名为摩伽罗阇,在婆和利婆罗门座下学会了各种技艺。之后,他……
Atthadassī tu bhagavātiādikaṃ āyasmato mogharājattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā taṃ ṭhānantaraṃ ākaṅkhanto paṇidhānaṃ katvā tattha tattha bhave puññāni karonto atthadassissa bhagavato kāle puna brāhmaṇakule nibbattitvā brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu nipphattiṃ gato ekadivasaṃ atthadassiṃ bhagavantaṃ bhikkhusaṅghaparivutaṃ rathiyaṃ gacchantaṃ disvā pasannamānaso pañcapatiṭṭhitena vanditvā sirasi añjaliṃ katvā ‘‘yāvatā rūpino satthā’’tiādīhi chahi gāthāhi abhitthavitvā bhājanaṃ pūretvā madhuṃ upanesi. Satthā taṃ paṭiggahetvā anumodanaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto kassapabhagavato kāle kaṭṭhavāhanassa nāma rañño amacco hutvā nibbatto tena satthu ānayanatthāya pesito satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vīsativassasahassāni samaṇadhammaṃ katvā tato cuto ekaṃ buddhantaraṃ sugatīsuyeva parivattento imasmiṃ buddhuppāde brāhmaṇakule nibbattitvā mogharājāti laddhanāmo bāvarīyabrāhmaṇassa santike uggahitasippo saṃvegajāto tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā tāpasasahassaparivāro ajitādīhi saddhiṃ satthu santikaṃ pesito tesaṃ pannarasamo hutvā pañhaṃ pucchitvā vissajjanapariyosāne arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaṃ pana patvā satthalūkhaṃ suttalūkhaṃ rajanalūkhanti visesena tividhenapi lūkhena samannāgataṃ paṃsukūlaṃ dhāresi. Tena naṃ satthā lūkhacīvaradharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi.
64他依所发誓愿,证得阿拉汉果。见到自己过去所积的资粮,为了宣说过去所作业行的本生,便说出“见义佛……”等偈颂。这一切意义都显然易懂。
64. Evaṃ so paṇidhānānurūpena arahattaphalaṃ patvā attano pubbasambhāraṃ disvā pubbakammāpadānaṃ pakāsento atthadassī tu bhagavātiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthameva.
73“装满容器”:“容器”是指盂或罐。他用无瑕疵、无过失、无苍蝇污染的上等蜂蜜,将罐子装满,再用双手虔诚捧持,恭敬地供奉到大仙世尊面前——这是句义之间的衔接。其余皆易理解。
73.Puṭakaṃ pūrayitvānāti puṭakaṃ vuccati vārakaṃ, ghaṭaṃ vā. Aneḷakaṃ niddosaṃ makkhikaṇḍavirahitaṃ khuddamadhunā ghaṭaṃ pūretvā taṃ ubhohi hatthehi paggayha pakārena ādarena gahetvā mahesino bhagavato upanesinti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
6. 已倾向长老本生注解释
6. Adhimuttattheraapadānavaṇṇanā
从“当世间庇护主般涅槃时……”等偈颂开始,是具寿已倾向长老的本生(《长老偈注》2.已倾向长老偈颂释)。这位长老同样在过去诸佛时多作善行,于种种生命中积累导向出离的依止功德。当见义佛世间主般涅槃后,他投生于某户人家,对三宝生起信心,邀请比丘僧团,用甘蔗搭建棚屋,举行盛大布施,最终发愿指向寂静之道。从那儿死后,他在天界与人中享受两种成就。今逢佛陀出世,他出生于某户人家,于法生信,因信心笃定、胜解坚固,故被称为“已倾向长老”。
Nibbute lokanāthamhītiādikaṃ āyasmato adhimuttattherassa apadānaṃ (theragā. aṭṭha. 2.adhimuttattheragāthāvaṇṇanā). Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassimhi lokanāthe parinibbute ekasmiṃ kulagehe nibbatto ratanattaye pasanno bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā ucchūhi maṇḍapaṃ kāretvā mahādānaṃ pavattetvā pariyosāne santipadaṃ paṇidhesi. So tato cuto devesu ca manussesu ca ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto sāsane pasīditvā saddhāya patiṭṭhitattā adhimuttattheroti pākaṭo.
8484. 如此,凭借已积累的资粮,他证得阿拉汉果。随后,他忆起自己过去所造的业,心生喜悦。为开示过去所行的事迹,他说出“当世间庇护主般涅槃时”等偈颂。所有这些意义都很明显。
84. Evaṃ katasambhāravasena arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.
7. 大蒜施长老本生注解释
7. Lasuṇadāyakattheraapadānavaṇṇanā
从「距雪山不远处」等偈颂开始,是具寿大蒜施长老的本事。这位具寿在过去诸佛时已累积修行资粮,于种种生命形态中不断积累导向出离的功德。在毗婆尸世尊的时代,他出生于某个家族,成年后见到居家生活的过患,便舍弃家庭,出家为苦行者。他依止雪山而住于森林中,种植了许多大蒜,并以森林里的根与果实为食。他肩挑大蒜,来到人们往来的道路上,生起净信而行布施,将大蒜作为药供养给以佛陀为首的比丘僧团后离去。如此,他尽形寿修积功德,凭借此功德力在天人与人间流转,享受两界的成就,渐次流转,于此佛出世时投生,获得信心而出家,增长观智,不久便证得阿罗汉果。由于过去业行之力,他以「大蒜施长老」之名而著称。
Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato lasuṇadāyakattherassa apadānaṃ. Esopāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto gharāvāse ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantaṃ nissāya vane vasanto bahūni lasuṇāni ropetvā tadeva vanamūlaphalañca khādanto vihāsi. So bahūni lasuṇāni kājenādāya manussapathaṃ āharitvā pasanno dānaṃ datvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa bhesajjatthāya datvā gacchati. Evaṃ so yāvajīvaṃ puññāni katvā teneva puññabalena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiṃ anubhavitvā kamena imasmiṃ buddhuppāde uppanno paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patto pubbakammavasena lasuṇadāyakattheroti pākaṭo.
8989. 他回忆起自己过去的业行,心生喜悦,为开示过去所行的本事,说出「距雪山不远处」等偈颂。其中关联的文义是:当毗婆尸世尊出现于世时,我在喜马拉雅山的边际、人们往来之处,是一名苦行者。「我靠大蒜维生」,意为:种植红蒜,以此为食而维持生活。因此他说「大蒜是我的食物」。
89. Attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Tattha himālayapabbatassa pariyosāne manussānaṃ sañcaraṇaṭṭhāne yadā vipassī bhagavā udapādi, tadā ahaṃ tāpaso ahosinti sambandho. Lasuṇaṃ upajīvāmīti rattalasuṇaṃ ropetvā tadeva gocaraṃ katvā jīvikaṃ kappemīti attho. Tena vuttaṃ ‘‘lasuṇaṃ mayhabhojana’’nti.
90“将容器装满后”的意思是:把苦行者的器皿装满大蒜,用扁担挑着,前往僧园——那是僧众的住处,也是僧众在冬季等三个时节以四种威仪安住的精舍——我到了那里。“我欢喜踊跃,以喜悦之心”的意思是:我心满意足,以喜悦相应之心,将大蒜布施给了僧团。
90.Khāriyo pūrayitvānāti tāpasabhājanāni lasuṇena pūrayitvā kājenādāya saṅghārāmaṃ saṅghassa vasanaṭṭhānaṃ hemantādīsu tīsu kālesu saṅghassa catūhi iriyāpathehi vasanavihāraṃ agacchiṃ agamāsinti attho. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti ahaṃ santuṭṭho somanassayuttacittena saṅghassa lasuṇaṃ adāsinti attho.
91“在毗婆尸……我全心投入”:意为,我于诸人中最上、最殊胜的毗婆尸世尊的教法中,全然投入,无余欢喜。“供养僧团……我快乐”:意为我向僧团布施大蒜后,在那最为殊胜、最上的天界中,尽形寿享受天界成就,我喜悦,即内心感到满足。其余内容容易了解。
91.Vipassissa…pe…niratassahanti narānaṃ aggassa seṭṭhassa assa vipassissa bhagavato sāsane nirato nissesena rato ahanti sambandho. Saṅghassa…pe… modahanti ahaṃ saṅghassa lasuṇadānaṃ datvā saggamhi suṭṭhu aggasmiṃ devaloke āyukappaṃ dibbasampattiṃ anubhavamāno modiṃ, santuṭṭho bhavāmīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
八、《供奉施长老本事》的注疏解释
8. Āyāgadāyakattheraapadānavaṇṇanā
以“寂灭者世间怙主”等偈颂起始的,是具寿供奉施长老的本事。这位长老在过去诸佛时也已积累了修行资粮,于种种生命形态中,积聚了导向出离的功德。当尸弃世尊般涅槃时,他出生于某个家族,对教法生起净信。他出资给木匠,让他们建造了一座极为悦意的长形食堂,随后邀请比丘僧团,以殊妙的饮食供养,行大布施,令心生净信。他尽形寿修积功德,往来流转于天人与人间,享受两界的成就。于此佛出世时,他出生于某个家族,生起信心而出家,精勤策励,增长观智,不久便证得阿罗汉果。由于过去所修功德之力,他以“供奉施长老”之名而著称。
Nibbutelokanāthamhītiādikaṃ āyasmato āyāgadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sikhissa bhagavato parinibbutakāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto sāsane pasanno vaḍḍhakīnaṃ mūlaṃ datvā atimanoharaṃ dīghaṃ bhojanasālaṃ kārāpetvā bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā paṇītenāhārena bhojetvā mahādānaṃ datvā cittaṃ pasādesi. So yāvatāyukaṃ puññāni katvā devamanussesuyeva saṃsaranto ubhayasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto paṭiladdhasaddho pabbajitvā ghaṭento vāyamanto vipassanaṃ vaḍḍhetvā na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Pubbe katapuññavasena āyāgattheroti pākaṭo.
94他如此凭借所积功德资粮之力,证得阿拉汉果后,回忆起自己往昔所作的善业,心生欢喜,为开显过去所行本事,便说了“寂灭者世间怙主”等偈颂。其中,“寂灭者”的意思是:在那些宣称“我们是佛陀”的人中,最为殊胜、最上的尸弃世尊,已般涅槃。“欢喜,以欢喜心”的意思是:由于信心而极为欢喜,以与喜悦相应的心,即极其欢喜的心,我顶礼了那最上的塔、最殊胜的支提。
94. Evaṃ so katapuññasambhāravasena arahattaṃ patvā attanā pubbe katakusalakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha nibbuteti vadataṃ ‘‘mayaṃ buddhā’’ti vadantānaṃ antare vare uttame sikhimhi bhagavati parinibbuteti attho. Haṭṭho haṭṭhena cittenāti saddhatāya haṭṭhapahaṭṭho somanassayuttacittatāya pahaṭṭhena cittena uttamaṃ thūpaṃ seṭṭhaṃ cetiyaṃ avandiṃ paṇāmayinti attho.
95“向木匠们问明了”的意思是:问明了“食堂的尺寸是多少”。“当时我提供了资金”的意思是:那时,为了让他们进行建造工作,我向那些木匠提供了资金。“供奉堂”即那座长长的食堂。我心满意足,以喜悦的心,令他们建造了它。其余内容容易了解。
95.Vaḍḍhakīhi kathāpetvāti ‘‘bhojanasālāya pamāṇaṃ kittaka’’nti pamāṇaṃ kathāpetvāti attho. Mūlaṃ datvānahaṃ tadāti tadā tasmiṃ kāle ahaṃ kammakaraṇatthāya tesaṃ vaḍḍhakīnaṃ mūlaṃ datvā āyāgaṃ āyataṃ dīghaṃ bhojanasālaṃ ahaṃ santuṭṭho somanassacittena kārapesahaṃ kārāpesiṃ ahanti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
97“这就是供奉的果报”的意思是:这就是那次布施食堂所带来的善报。
97.Āyāgassa idaṃ phalanti bhojanasāladānassa idaṃ vipākanti attho.
9. 法轮长老传记注释
9. Dhammacakkikattheraapadānavaṇṇanā
“悉达多佛世尊”等语起始,是具寿法轮长老的譬喻。这位长老于过去诸佛所广行善业,在轮回各处生命之中,不断累积以涅槃为所依的功德。在悉达多佛世尊的时代,他出生于善家,成年后娶妻生子,资财丰足,为大富豪。他对三宝生起净信、起信心,于法堂中,在法座后方,造了一座宝石所成的法轮并作供奉。依此善业,他无论转生天界或人间,处处享得如帝释天王般的成就,以及如转轮王般的成就。如此辗转流转,至现在佛出世,他再度生入善家,巨富多财,生起信心出家后,精勤增长观智,不久便证得阿拉汉果。因与其过去所造善业相应,故以“法轮长老”之名为人所知。
Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato dhammacakkikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto puttadārehi vaḍḍhito vibhavasampanno mahābhogo, so ratanattaye pasanno saddhājāto dhammasabhāyaṃ dhammāsanassa piṭṭhito ratanamayaṃ dhammacakkaṃ kāretvā pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu nibbattaṭṭhānesu sakkasampattiṃ cakkavattisampattiñca anubhavitvā kamena imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe uppanno vibhavasampanno sañjātasaddho pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patvā pubbe katakusalanāmasadisanāmena dhammacakkikattheroti pākaṭo jāto ahosi.
102他随其所积功德资粮而证得阿拉汉果,忆起自身过去所作,心生喜悦。在宣说他过去生所行的事迹时,便说出了“悉达多佛世尊”等语。“于狮子座前”的意思是:在如狮子般安坐的世尊面前,也就是正对佛座之处。“我的法轮已安立”的意思是:由我展示了双狮形象、中央犹如镜面般而造的法轮,被安立、供奉了。其状如何?连贯上下文,即:此轮被那些有学识、有智慧者赞叹为“极其端严”,并称赞为精妙之作。
102. So puññasambhārānurūpena pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā jātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Sīhāsanassa sammukhāti sīhassa bhagavato nisinnassa sammukhā buddhāsanassa abhimukhaṭṭhāneti attho, dhammacakkaṃ me ṭhapitanti mayā dhammacakkākārena ubhato sīharūpaṃ dassetvā majjhe ādāsasadisaṃ kāretvā kataṃ dhammacakkaṃ ṭhapitaṃ pūjitaṃ. Kiṃ bhūtaṃ? Viññūhi medhāvīhi ‘‘atīva sundara’’nti vaṇṇitaṃ thomitaṃ sukataṃ dhammacakkanti sambandho.
103“我具妙色,光辉闪耀”的意思是:我犹如金色,闪耀光辉,灿烂夺目。“我以四姓而闪耀”是异读,它的意思是:我凭藉刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗这四种出生的种姓而闪耀、辉煌。“具备骑乘、军队与车乘”的意思是:拥有金轿等骑乘、将军与大臣等侍从力量,以及象、马、车等车乘,悉皆完备。“众人”指大众,跟随我、随顺我,恒常无间、每时每刻地环绕着我——这是上下文上的连贯。其余文义,均易了解。
103.Cāruvaṇṇovasobhāmīti suvaṇṇavaṇṇo iva sobhāmi virocāmīti attho. ‘‘Catuvaṇṇehi sobhāmī’’tipi pāṭho, tassa khattiyabrāhmaṇavessasuddajātisaṅkhātehi catūhi vaṇṇehi sobhāmi virocāmīti attho. Sayoggabalavāhanoti suvaṇṇasivikādīhi yoggehi ca senāpatimahāmattādīhi sevakehi balehi ca hatthiassarathasaṅkhātehi vāhanehi ca sahitoti attho. Bahujjanā bahavo manussā anuyantā mamānuvattantā niccaṃ niccakālaṃ parivārentīti sambandho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
10. 金树长老譬喻注
10. Kapparukkhiyattheraapadānavaṇṇanā
“悉达多佛世尊”等偈颂开篇,是尊者金树长老的譬喻。这位长老于过去诸佛时已累积修行资粮,在生生世世中不断累积成为证悟涅槃之方法的功德。在悉达多佛世尊的时代,他生于一个财富充盈的家庭,为大富豪,对导师深具信心。他以七宝装饰制作了一棵金如意树,安立于悉达多佛世尊塔庙的正前方,恭敬供养。他圆满此福德善业,尽其一生,从彼处命终后,一直在善道中流转,渐次至今佛出世时,生在一个良好的家庭。成年后,他虽先安住于居家生活,却对三宝生起信心,听闻佛法后信受坚固,令导师欢喜而出家。不久便证得阿拉汉果,由于过去所造善业之名,他以“金树长老”的称号闻名于世。
Siddhatthassa bhagavatotiādikaṃ āyasmato kapparukkhiyattherassa apadānaṃ (theragā. aṭṭha. 2.576). Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tesu tesu bhavesu nibbānādhigamūpāyabhūtāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto mahaddhano mahābhogo satthari pasanno sattahi ratanehi vicittaṃ suvaṇṇamayaṃ kapparukkhaṃ kāretvā siddhatthassa bhagavato cetiyassa sammukhe ṭhapetvā pūjesi. So evarūpaṃ puññaṃ katvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cuto sugatīsuyeva saṃsaranto kamena imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā ratanattaye pasanno dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho satthu ārādhetvā pabbajito nacirasseva arahattaṃ patvā pubbe katakusalanāmena kapparukkhiyattheroti pākaṭo ahosi.
108如此证得阿拉汉果后,他忆念自己往昔的业行,出于欢喜心,开示往昔所行之本事,宣说了“悉达多佛世尊”等偈。“在最胜的塔前”的意思是:在那最高、最殊胜、安置舍利的塔庙前处;在这些种种色彩交错、悦目可意的布料,如中国绢帛、琐摩罗绸等之上,我将其挂起、系缚,然后安置了一棵如意树,意思就是“我把它安立上去”。其余的文句,其义甚明。
108. So evaṃ pattaarahattaphalo attano pubbakammaṃ saritvā somanassavasena pubbacaritāpadānaṃ pakāsento siddhatthassa bhagavatotiādimāha. Thūpaseṭṭhassa sammukhāti seṭṭhassa uttamassa dhātunihitathūpassa cetiyassa sammukhaṭṭhāne vicittadusse anekavaṇṇehi visamena visadisena cittena manohare cinapaṭṭasomārapaṭṭādike dusse . Lagetvā olaggetvā kapparukkhaṃ ṭhapesiṃ ahaṃ patiṭṭhapesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.