十八、莲花品显示巴利原文
18. Kumudavaggo
一、莲花鬘长老譬喻注显示巴利原文
1. Kumudamāliyattheraapadānavaṇṇanā
以「Pabbate himavantamhī」等为开端的,是具寿莲花鬘长老的譬喻。这位长老亦于过去诸佛处广修功德,在种种生命形态中积累与解脱相应的善业。于义见佛世尊出世时,他投生为雪山附近一处天然湖泊边的罗刹。见义见佛世尊来至此处,他心生净信,便采莲花供养世尊。世尊为他作了随喜祝愿,随后离去。显示巴利原文
Pabbatehimavantamhītiādikaṃ āyasmato kumudamāliyattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle himavantapabbatasamīpe jātassarassa āsanne rakkhaso hutvā nibbatto atthadassiṃ bhagavantaṃ tattha upagataṃ disvā pasannamānaso kumudapupphāni ocinitvā bhagavantaṃ pūjesi. Bhagavā anumodanaṃ katvā pakkāmi.
1 他凭借该善业,从罗刹身谢灭后投生天界,享受了六欲天的种种福报;在人中也曾受用转轮王等胜妙果报。到了今佛出世之时,他生于善家,及至成年,于三宝生起净信,出家精进修习,圆满梵行,证得阿拉汉果。之后,他忆念起过去所造善业,心生欢喜,为显往昔行迹,遂宣说此譬喻,即所谓「Pabbate himavantamhī」等偈。其中「tattha tatthajo rakkhaso āsiṃ」的意思是:在那天然湖泊附近出生并显现的罗刹,乃是食他人血肉、无有慈心、形貌恐怖、本性令人怖畏、具大神通威力而又暴躁凶残的夜叉。「āsiṃ」则为“我曾是,我过去是”。显示巴利原文
1. So tena puññena tato cavitvā devalokaṃ upapanno cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattiādisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vuddhippatto ratanattaye pasanno pabbajitvā vāyamanto brahmacariyapariyosānaṃ arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento pabbate himavantamhītiādimāha. Tattha tatthajo rakkhaso āsinti tasmiṃ jātassarasamīpe jāto nibbatto rakkhaso pararudhiramaṃsakhādako niddayo ghorarūpo bhayānakasabhāvo mahābalo mahāthāmo kakkhaḷo yakkho āsiṃ ahosinti attho.
「Kumudaṃ pupphate tattha」意为:在那大湖中,当无日光照射的傍晚时分,这些花便合拢蜷缩,失去光彩与色泽,因此得名“kumuda”(莲花);「pupphate」则表绽放之义。「Cakkamattāni jāyare」意为:那些花盛开时,大如车轮。其余文义皆容易了知。显示巴利原文
Kumudaṃpupphate tatthāti tasmiṃ mahāsare sūriyaraṃsiyā abhāve sati sāyanhe makuḷitaṃ kuñcitākārena nippabhaṃ avaṇṇaṃ hotīti ‘‘kumuda’’nti laddhanāmaṃ pupphaṃ pupphate vikasatīti attho. Cakkamattāni jāyareti tāni pupphāni rathacakkapamāṇāni hutvā jāyantīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
二、施梯长老譬喻注显示巴利原文
2. Nisseṇidāyakattheraapadānavaṇṇanā
以“Koṇḍaññassabhagavato”等开头的,是具寿施梯长老的譬喻。这位长老亦于过去诸胜者佛处累积殊胜善行,于无数生中积集与解脱相应的善业。在憍陈如世尊的时代,他生于木匠家庭,具足信心,心地清净。听闻世尊说法后,心生净信,便以坚固木材制作梯子,竖起安置,为令世尊登上所住楼阁。世尊为增长其净信,即于其面登楼而上。他由此生起极大净信,怀着喜悦命终,投生天界,享尽天乐。后转生人间,因施梯之果报,生于高贵家族,享受人间快乐。至现在佛陀出世,他生于某家,闻大师说法而生信心,出家修行,不久即证阿拉汉果。显示巴利原文
Koṇḍaññassabhagavatotiādikaṃ āyasmato nisseṇidāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto koṇḍaññassa bhagavato kāle vaḍḍhakikule nibbatto saddho pasanno bhagavato dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso bhagavato vasanapāsādassārohanatthāya sārakaṭṭhamayaṃ nisseṇiṃ katvā ussāpetvā ṭhapesi. Bhagavā tassa pasādasaṃvaḍḍhanatthāya passantasseva uparipāsādaṃ āruhi. So atīva pasanno teneva pītisomanassena kālaṃ katvā devaloke nibbatto tattha dibbasampattiṃ anubhavitvā manussesu jāyamāno nisseṇidānanissandena uccakule nibbatto manussasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto satthu dhammadesanaṃ sutvā saddhājāto pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
9 他忆起自己过去世所造的业,生起喜悦;为了宣说前生所行的本生故事,便说出「koṇḍaññassa bhagavato」等语句。在那当中,「koṇḍaññassa」的解释是:「koṇḍa」指自性低劣而持续流转,所以是指低劣的有情;「koṇḍañña」则指与koṇḍa不同,也就是不低劣的、上人。或者,因为在婆罗门的族姓中,有人出生于憍陈如(Koṇḍañña)族姓,所以根据族姓,他的名字就叫作“憍陈如”。其余部分浅显易懂。显示巴利原文
9. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento koṇḍaññassa bhagavatotiādimāha. Tattha koṇḍaññassāti kucchito hutvā ḍeti pavattatīti koṇḍo, lāmakasatto, koṇḍato aññoti koṇḍañño, alāmako uttamapurisoti attho. Atha vā brāhmaṇagottesu koṇḍaññagotte uppannattā ‘‘koṇḍañño’’ti gottavasena tassa nāmaṃ, tassa koṇḍaññassa. Sesaṃ pākaṭamevāti.
三、持夜花长老譬喻注显示巴利原文
3. Rattipupphiyattheraapadānavaṇṇanā
以「Migaluddo pure āsi」等开头的,是具寿持夜花长老的譬喻。这位长老也是在过去诸佛那里累积了殊胜善行,在种种生命形态中,积聚与解脱相应的善业。在毗婆尸佛世尊的时代,他出生于猎人家庭,为了猎杀鹿而在林间游荡。出于世尊的悲悯,在林间游荡的他见到了毗婆尸世尊,心生欢喜,便采下盛开的、名为夜花(rattika)的花和拘阇他花,连同花茎,以喜悦心供养。世尊随喜之后便离开了。显示巴利原文
Migaluddopure āsintiādikaṃ āyasmato rattipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle nesādakule uppanno migavadhāya araññe vicaramāno tassa kāruññena araññe caramānaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso pupphitaṃ rattikaṃ nāma pupphaṃ kuṭajapupphañca saha vaṇṭena ocinitvā somanassacittena pūjesi. Bhagavā anumodanaṃ katvā pakkāmi.
13 他凭借那个善业,在天与人中流转,享受两种成就。在此佛陀出世之时,他生于良善之家,成年后对三宝生起净信,听闻导师说法,见到欲乐的过患后便出家,不久即证得阿拉汉果。他忆念起自己所造的过去业,生起喜悦,心想:“我身为猎人时所作的善业,真是美好!”于是为了宣说前生所行的事例,便说出“migaluddo pure āsi”等。其中,“猎鹿者”(migaluddo)是指对鹿施加暴力、杀害鹿的人,或是对鹿贪婪残暴的人,意思就是猎人,即过去的自己。显示巴利原文
13. So teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā kāmesu ādīnavaṃ disvā pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patto attano pubbakammaṃ saritvā ‘‘nesādabhūtena mayā katakusalaṃ sundara’’nti somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento migaluddo pure āsintiādimāha. Tattha migānaṃ luddo sāhasiko mārakoti migaluddo, migesu vā luddo lobhīti migaluddo, nesādo āsiṃ pureti attho.
14 “Rattikaṃ pupphitaṃ disvā”的解释:诸如莲花等许多花,受阳光照触,于白天绽放,夜晚合拢。而像茉莉、善意花、末利花等许多花,则于夜晚绽放,白天不开放。正因为这些花在夜晚开放,所以叫作“夜花”;这里的意思是取各种芳香的花以及拘阇他花来作供养。其余文句浅显易懂。显示巴利原文
14.Rattikaṃ pupphitaṃ disvāti padumapupphādīni anekāni pupphāni sūriyaraṃsisamphassena divā pupphanti rattiyaṃ makuḷitāni honti. Jātisumanamallikādīni anekāni pupphāni pana rattiyaṃ pupphanti no divā. Tasmā rattiyaṃ pupphanato rattipupphanāmakāni anekāni sugandhapupphāni ca kuṭajapupphāni ca gahetvā pūjesinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
4. 施井长老譬喻注显示巴利原文
4. Udapānadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“毗婆尸世尊……”等文句,是尊者施井长老的本行。这位长老亦在过去诸最胜佛前累积了殊胜的业行,在许多生中积集了所造的福德。在毗婆尸世尊的时代,他出生于善家,长大成人后心想:“我应行饮水供养,且要让它能无间断地持续下去。”于是他令人挖掘了一口井,待水充足时,又让人用砖砌筑,使井坚固;随后,他将这口涌出泉水、注满清水的井供养给了毗婆尸世尊。世尊为他作了阐明饮水布施功德的随喜。他凭借这份福德,在天界与人中流转,所生之处,皆有池塘、水井、饮水等,享受安乐。在此佛陀出世时,他出生于某个家庭,逐渐长大,生起信心与净信而出家,不久便证得了阿拉汉果。显示巴利原文
Vipassino bhagavatotiādikaṃ āyasmato udapānadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimamunivaresu katādhikāro anekesu bhavesu katapuññasañcayo vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto ‘‘pānīyadānaṃ mayā dātabbaṃ, tañca nirantaraṃ katvā pavattetuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ekaṃ kūpaṃ khanāpetvā udakasampattakāle iṭṭhakāhi cināpetvā thiraṃ katvā tattha uṭṭhitena udakena puṇṇaṃ taṃ udapānaṃ vipassissa bhagavato niyyādesi. Bhagavā pānīyadānānisaṃsadīpakaṃ anumodanaṃ akāsi . So tena puññena devamanussesu saṃsaranto nibbattanibbattaṭṭhāne pokkharaṇīudapānapānīyādisampanno sukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto vuddhimanvāya saddho pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
18 后来,他忆起自己过去生中所造的这项善业,心生喜悦。当他宣说宿世事迹时,便说:「对毗婆尸世尊……」等语。其中,「我造了井」(udapāno kato mayā):「udapāno」是指人们从中饮水的地方,是井、池塘、湖泊的通称。那口井,就是为毗婆尸世尊所造、所开掘的。其余文义皆清晰易懂。显示巴利原文
18. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassino bhagavatotiādimāha. Tattha udapāno kato mayāti udakaṃ pivanti etthāti udapāno, kūpapokkharaṇītaḷākānametaṃ adhivacanaṃ. So udapāno kūpo vipassissa bhagavato atthāya kato khanitoti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
五、施狮子座长老的本行注疏显示巴利原文
5. Sīhāsanadāyakattheraapadānavaṇṇanā
「在世尊般涅槃时」等开头的文字,是尊者施狮子座长老的本行。这位尊者过去在诸佛前累积了功德,于多生中为证涅槃而积集福德。在莲花上佛世尊的时代,他生于居士家庭,成年后听闻导师说法,对三宝生起净信。当彼世尊般涅槃后,他令人制作了一张七宝严饰的狮子座,以供养菩提树,并奉上众多花鬘、香与熏香。显示巴利原文
Nibbutelokanāthamhītiādikaṃ āyasmato sīhāsanadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave nibbānādhigamatthāya katapuññūpacayo padumuttarassa bhagavato kāle gahapatikule nibbatto viññutaṃ patto satthu dhammadesanaṃ sutvā ratanattaye pasanno tasmiṃ bhagavati parinibbute sattahi ratanehi khacitaṃ sīhāsanaṃ kārāpetvā bodhirukkhaṃ pūjesi, bahūhi mālāgandhadhūpehi ca pūjesi.
21 他凭借此福德,于天界与人间流转,享受天界与人间的两种成就,在一切处皆受恭敬。在此佛陀出世之时,他生于舍卫城良家,长大后过着在家生活。听闻导师说法后,其心清净生信,便舍离亲族眷属而出家,不久即证得阿拉汉果。他忆起过去生所累积的善资粮,心生欢喜,宣说宿世所行事迹,而说出「在世尊般涅槃时……」等语。其中,「我布施了狮子座」的意思是:「狮子座」指饰有狮子图案、金银与宝石的座席;或因那是适合如狮子般无畏的世尊所坐的,又或因那是最好、最上的座位,故称狮子座。我以那样的座席供养了菩提树。其余义理容易了解。显示巴利原文
21. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ vasanto satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso ñātivaggaṃ pahāya pabbajito nacirasseva arahā hutvā pubbūpacitakusalasambhāraṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha sīhāsanamadāsahanti sīharūpahiraññasuvaṇṇaratanehi khacitaṃ āsanaṃ sīhāsanaṃ, sīhassa vā abhītassa bhagavato nisinnārahaṃ, sīhaṃ vā seṭṭhaṃ uttamaṃ āsananti sīhāsanaṃ, taṃ ahaṃ adāsiṃ, bodhirukkhaṃ pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
六、授道者长老的本行注疏显示巴利原文
6. Maggadattikattheraapadānavaṇṇanā
这部以“无量见佛世尊”等语为开篇的,是尊者授道者长老的传记。这位尊者在过去诸佛前曾累积功德,于一生又一生中不断积聚以解脱为所依的福德。在无量见佛世尊的时代,他生于良家,成年后建立居家生活,安定而过。那时,他看见无量见佛世尊在空中经行,每当佛陀举足、放足时,便有鲜花从地面涌出,散落于经行之处。见此神变,他心生净信,便向空中散花,这些花遂形成华盖停驻于彼。显示巴利原文
Anomadassī bhagavātiādikaṃ āyasmato maggadattikattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto anomadassiṃ bhagavantaṃ ākāse caṅkamantaṃ pāduddhāre pāduddhāracaṅkamanaṭṭhāne pupphānaṃ vikiraṇaṃ acchariyañca disvā pasannamānaso pupphāni ākāse ukkhipi, tāni vitānaṃ hutvā aṭṭhaṃsu.
26 他凭借此福德,只在善趣流转,于一切处受尊敬、享安乐。于此佛陀出世时,他生于某个家庭,渐渐长大成人,生起信心而出家,具足行持,不久即证得阿拉汉果。由于曾供养经行之处,他便以“授道者长老”之名广为人知。他忆起往昔所造之业,心生欢喜,为了阐明过去生所行的传记,而说出“无量见佛世尊”等语。其中,“为了现法安乐”的意思是:即于此生,通过经行而获得身体轻快等安乐。而“在露天处经行”的意思是:在露天的空地、广场处所作的经行,也就是举足、放足地行走。显示巴利原文
26. So tena puññena sugatīsuyeva saṃsaranto sabbattha pūjito sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kule nibbatto kamena yobbaññaṃ pāpuṇitvā saddhājāto pabbajitvā vattasampanno nacirasseva arahattaṃ patto caṅkamanassa pūjitattā maggadattikattheroti pākaṭo. So pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassī bhagavātiādimāha. Diṭṭhadhammasukhatthāyāti imasmiṃ attabhāve caṅkamanena sarīrasallahukādisukhaṃ paṭiccāti attho. Abbhokāsamhi caṅkamīti abbhokāse aṅgaṇaṭṭhāne caṅkami, padavikkhepaṃ padasañcāraṃ akāsīti attho.
“抬足时,花”:意思是当佛陀经行时,随着脚抬起,莲花、优钵罗等花便从地面涌出,散布在经行之处。“光泽停于头顶”:意思是那些花在佛陀的头顶之上闪耀着光芒,停驻在那里。其余的内容皆容易理解。显示巴利原文
Uddhate pāde pupphānīti caṅkamantena pāde uddhate padumuppalādīni pupphāni pathavito uggantvā caṅkame vikiriṃsūti attho. Sobhaṃ muddhani tiṭṭhareti buddhassa muddhani sīse sobhayamānā tāni tiṭṭhantīti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
这部以「莲花上佛、牟尼」等语开篇的,是尊者一灯者长老的传记。这位尊者在过去诸最胜佛处累积了善的资粮,在一世又一世的轮回中,不断积聚以趋向解脱为根基的福德。在莲花上佛世尊的时代,他出生于居士家庭,长大后充满信心与净信,便在佛陀证悟的沙罗大菩提树处,供养了一盏灯。他还将这事固定下来,为了能恒常地供养一盏灯,而安排了持续供油的装置。他凭借这福德,在天界与人间流转,在一切处都像发光一样显耀,眼根清净,享受两世的安乐。在此方佛陀出世时,他出生于舍卫城一个具足财富的家庭,成年后对三宝生起净信而出家,不久便证得阿拉汉果。因为供灯而获得殊胜的证悟,他便以「一灯者长老」之名而广为人知。显示巴利原文
7. Ekadīpiyattheraapadānavaṇṇanā
尊者一灯者长老的传记,以“莲花上佛、牟尼……”等语开篇。这位尊者于过去诸胜者前累积了善的资粮,于各生各世中,不断积聚以趋向解脱为根基的福德。在莲花上佛世尊的时代,他出生于居士家庭,长大后信心具足、净信增长,便在佛证悟的沙罗大菩提树处供养了一盏灯,并将其固定下来,为能恒常供灯而安排了持续供油的装置。以此福德,他在天界与人界流转,一切处如同发光般显耀,眼根清净,享受两世的安乐。当此方佛陀出世时,他生于舍卫城一个富足的家庭,成年后对三宝生起净信而出家,不久便证得阿拉汉果。因供灯而获殊胜的证悟,他便以“一灯者长老”之名而广为人知。显示巴利原文
Padumuttarassa muninotiādikaṃ āyasmato ekadīpiyattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimajinaseṭṭhesu katakusalasambhāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle gahapatikule nibbatto vuddhippatto saddho pasanno bhagavato salalamahābodhimhi ekapadīpaṃ pūjesi, thāvaraṃ katvā niccamekapadīpapūjanatthāya telavaṭṭaṃ paṭṭhapesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha jalamāno pasannacakkhuko ubhayasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto ratanattaye pasanno pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patto dīpapūjāya laddhavisesādhigamattā ekadīpiyattheroti pākaṭo.
30 后来,他忆念起自己过去所造之业,心生喜悦,为阐明往昔所行的本行,便宣说了以“莲花上佛、牟尼……”开头的偈颂。其义皆显而易见。显示巴利原文
30. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttarassa muninotiādimāha. Taṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.
8. 珠宝供养长老本行注显示巴利原文
8. Maṇipūjakattheraapadānavaṇṇanā
尊者珠宝供养长老的本行,以“在雪山的那一侧……”等语开篇。这位长老于过去诸佛前累积了善行,于轮回中流转,积集了导向涅槃的福德。于莲花上佛世尊的时代,他出生在一个家庭,立家之后,见在家生活之过患,便舍弃在家而出家为苦行沙门。他住在雪山低处一侧的河岸边,搭了间草屋,喜好独处,亦悲悯那方众生。见到来到此地的莲花上佛世尊后,心生净信,便以宝石座供养世尊。世尊为增长其净信,便坐在其上。他由此更为净信,发愿证得涅槃。世尊随喜后离去。以此福德,他在天界人界流转,处处受到尊敬,享受安乐。至现在此佛陀出世时,他生于舍卫城一个富贵的家庭,过着在家生活。一日听闻大师说法,生起信心,于是出家,不久便证得阿拉汉。显示巴利原文
Orenahimavantassātiādikaṃ āyasmato maṇipūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle ekasmiṃ kule nibbatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tatthādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantaorabhāge ekissā nadiyā samīpe paṇṇasālaṃ kāretvā vasanto vivekakāmatāya tassānukampāya ca tattha upagataṃ padumuttaraṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso maṇipallaṅkaṃ bhagavato pūjesi. Bhagavā tassa pasādavaḍḍhanatthāya tattha nisīdi. So bhiyyosomattāya pasanno nibbānādhigamatthāya patthanaṃ akāsi. Bhagavā anumodanaṃ vatvā pakkāmi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjito sukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne kule nibbatto gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
34 一日,他忆念起自己所作善业,心生欢喜,为宣说昔日本行,便诵出了以“在雪山的那一侧……”等开头的偈颂。其中,“在那一侧”意为:除去雪山的另一边,即近此方的一侧;依处格解释,指地处低方的那个方位。“河流善流不息”指一条不知名的河,正畅然地流淌、奔流。“在彼河近处”指那条河的岸边附近。“那时,自生者住于彼处”意为:在我以宝石座供养之时,那位无师自悟、自成佛陀的世尊即住于该处。显示巴利原文
34. So ekadivasaṃ attanā katakusalaṃ saritvā sañjātasomanasso pubbacaritāpadānaṃ pakāsento orena himavantassātiādimāha. Tattha orenāti himavantassa aparaṃ bhāgaṃ vihāya orena, bhummatthe karaṇavacanaṃ, orasmiṃ disābhāgeti attho. Nadikā sampavattathāti apākaṭanāmadheyyā ekā nadī saṃsuṭṭhu pavattānī vahānī sandamānā ahosīti attho. Tassā cānupakhettamhīti tassā nadiyā anupakhettamhi tīrasamīpeti attho. Sayambhū vasate tadāti yadā ahaṃ maṇipallaṅkaṃ pūjesiṃ, tadā anācariyako hutvā sayameva buddhabhūto bhagavā vasate viharatīti attho.
35 对于“手持宝石座”一语的注释:“宝石”,因能令心喜悦、生起欢喜,故称宝石;又因其作为衡量饰品之准则,故称宝石;或因为即使命终之际,国王、王子等亦不舍弃它,乃至人们为它而争战,故称宝石。手持那座由宝石所成、令人悦意、善美、精妙庄严的宝座,献予最胜佛,这便是供养之义。其余一切文义皆甚明了。显示巴利原文
35.Maṇiṃ paggayha pallaṅkanti maṇinti cittaṃ ārādheti somanassaṃ karotīti maṇi, atha vā māti pamāṇaṃ karoti ābharaṇanti maṇi, atha vā marantāpi rājayuvarājādayo taṃ na pariccajanti tadatthāya saṅgāmaṃ karontīti maṇi, taṃ maṇiṃ maṇimayaṃ pallaṅkaṃ manoramaṃ sādhu cittaṃ suṭṭhu vicittaṃ paggayha gahetvā buddhaseṭṭhassa abhiropayiṃ pūjesinti attho. Sesaṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.
9. 医者长老本行注显示巴利原文
9. Tikicchakattheraapadānavaṇṇanā
《尊者医者长老本行》以“在槃头摩帝城……”等文为起始。这位尊者于过去诸胜佛处曾广积善行,在轮回流转中,积集了导向涅槃的福德。于毗婆尸佛世尊的时代,他出生在槃头摩帝城的医师家庭,博学多闻、训练有素,精通医术,医治了众多病人。他治好了毗婆尸佛世尊的侍者——无忧长老的病。凭此福业,他于天界与人界辗转享受安乐;无论投生何处,皆无病长寿,并拥有金色的身体。显示巴利原文
Nagarebandhumatiyātiādikaṃ āyasmato tikicchakattherassa apadānaṃ. Ayampāyasmā purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle bandhumatīnagare vejjakule nibbatto bahussuto susikkhito vejjakamme cheko bahū rogino tikicchanto vipassissa bhagavato upaṭṭhākassa asokanāmattherassa rogaṃ tikicchi. So tena puññena devamanussesu aparāparaṃ sukhaṃ anubhavanto nibbattanibbattabhave arogo dīghāyuko suvaṇṇavaṇṇasarīro ahosi.
39 他在今佛出世时,出生于舍卫城的一个居士家庭。长大后,他精通诸种技艺,无病、快乐而富有,对三宝心怀净信。他听闻大师说法而信心生起,便舍弃在家生活出家,不久即证阿拉汉果。他忆念往昔所行之业,心生欢喜,为了阐明过去所行的本行,便说出以“在槃头摩帝城……”为开端的偈颂。依前所述之理,这些内容的意义甚为明了。显示巴利原文
39. So imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatikule nibbatto vuddhimanvāya sabbasippesu nipphattiṃ patto arogo sukhito vibhavasampanno ratanattaye pasanno satthu dhammadesanaṃ sutvā paṭiladdhasaddho gharāvāsaṃ pahāya pabbajitvā nacirasseva arahā hutvā pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare bandhumatiyātiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.
10. 僧伽侍者长老本行注显示巴利原文
10. Saṅghupaṭṭhākattheraapadānavaṇṇanā
以“毗舍婆佛世尊时”等开头的,是尊者僧伽侍者长老的本行。这位长老亦曾于过去诸佛处积集善之资粮,于无数生中积集导向解脱的福德。在毗舍婆佛世尊时,他投生于彼佛寺院的寺男家中为子,成年后具足信心与净信,在诸寺院从事寺务,恭敬承事僧团。依此善业,他流转于天界与人界,享受两处的乐果。至现在佛陀出世时,他出生于舍卫城一个居士家庭,长大后财富丰饶,生活安乐,成为当地知名之士。他听闻世尊说法后,对教法生起净信,出家为比丘。他圆满履行一切义务,光显教法,精进修习观行。不久,他便连同四无碍解证得阿拉汉果,成为具足六神通的阿拉汉。凭此往昔所造之善业,他成为众所皆知的“僧伽侍者长老”。显示巴利原文
Vessabhumhi bhagavatītiādikaṃ āyasmato saṅghupaṭṭhākattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katakusalasambhāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle tassārāmikassa putto hutvā nibbatto viññutaṃ patvā saddho pasanno vihāresu ārāmikakammaṃ karonto sakkaccaṃ saṅghaṃ upaṭṭhāsi. So teneva kusalakammena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ gahapatikule nibbatto vuddhippatto vibhavasampanno sukhappatto pākaṭo satthu dhammadesanaṃ sutvā sāsane pasanno pabbajitvā vattasampanno sāsanaṃ sobhayamāno vipassanaṃ vaḍḍhento nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patto chaḷabhiñño pubbe katakusalakammavasena saṅghupaṭṭhākattheroti pākaṭo ahosi.
45 有一天,他心想:“我过去造了什么业,而得此出世间成就呢?”他忆念并现量证知往昔所造之业后,心生喜悦。为了阐明往昔所行的本行,他便说出以“毗舍婆佛世尊时”等开头的这段话。其中,“我曾是寺男”的意思是:“我曾是毗舍婆佛教法中的一位寺男。”其余内容,因与前述解释方法一致,且意义浅显,故易可了知。显示巴利原文
45. So ekadivasaṃ ‘‘pubbe mayā kiṃ nāma kammaṃ katvā ayaṃ lokuttarasampatti laddhā’’ti attano pubbakammaṃ saritvā paccakkhato jānitvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pākaṭaṃ karonto vessabhumhi bhagavatītiādimāha. Tattha ahosārāmiko ahanti ahaṃ vessabhussa bhagavato sāsane ārāmiko ahosinti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthattā ca suviññeyyamevāti.