第十五 伞品
15. Chattavaggo
一、阿提恰提亚长老譬喻注释
1. Atichattiyattheraapadānavaṇṇanā
以“当世尊般涅槃后”等开头的,是具寿阿提恰提亚长老的譬喻。他亦曾在过去诸佛处广积善行,于种种生中不断积累趣向解脱的福业。在义见佛时代,他出生于某个家庭;因未能值遇住世的佛陀,便于世尊般涅槃后心想:“唉,我错失了何等殊胜的机缘!”于是决心:“我当令此生结出果实。”便让人制成重层伞盖,供养安置彼世尊舍利的塔室。随后,他又制作花伞再次供养那座塔室。凭此福业,他在天界与人界流转,享足二种成就。最后于今佛出世时,他出生于一居士家庭。成年后对导师生起净信,出家后修习业处,精勤不息,不久便证得阿拉汉果。
Parinibbutebhagavatītiādikaṃ āyasmato atichattiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto atthadassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto dharamānassa bhagavato adiṭṭhattā parinibbutakāle ‘‘aho mama parihānī’’ti cintetvā ‘‘mama jātiṃ saphalaṃ karissāmī’’ti katasanniṭṭhāno chattādhichattaṃ kāretvā tassa bhagavato sarīradhātuṃ nihitadhātugabbhaṃ pūjesi. Aparabhāge pupphacchattaṃ kāretvā tameva dhātugabbhaṃ pūjesi. So teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde gahapatikule nibbatto viññutaṃ patto satthari pasanno pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vāyamanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
1他忆起自己往昔所造之业,心生喜悦,为宣说过去所行之譬喻,而诵出“当世尊般涅槃后……”等偈颂。此处,“重层伞盖”(chattātichattaṃ)中,“伞”(chattaṃ)是指能遮蔽、防护烈日等之物;“伞之重层”(chattātichattaṃ)是指在伞上更覆一层伞,即于伞上再安放伞,形成层层叠覆。又“奉于塔上”(thūpamhi abhiropayiṃ)中,“塔”(thūpo),一者指积聚之处;再者,亦可解释为:因其坚固性,能令增长、广大乃至安立,故称为塔。我将所作的伞盖,于此塔上层层叠放,作如此殊胜供养——即此偈之义。
1. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento parinibbute bhagavatītiādimāha. Tattha chattātichattanti chādiyati saṃvariyati ātapādinti chattaṃ, chattassa atichattaṃ chattassa upari katachattaṃ chattātichattaṃ, chattassa uparūpari chattanti attho. Thūpamhi abhiropayinti thūpiyati rāsikarīyatīti thūpo, atha vā thūpati thirabhāvena vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjamāno patiṭṭhātīti thūpo, tasmiṃ thūpamhi mayā kāritaṃ chattaṃ uparūpari ṭhapanavasena abhi visesena āropayiṃ pūjesinti attho.
2“作花盖已”(Pupphacchadanaṃ katvāna)的意思是:以种种盛开芬芳的花朵,在伞上做成覆盖的帐幔而供养。其余各处的意义,都清楚明了。
2.Pupphacchadanaṃ katvānāti vikasitehi sugandhehi anekehi phupphehi chadanaṃ chattupari vitānaṃ katvā pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
二、坦巴洛帕卡长老譬喻注释
2. Thambhāropakattheraapadānavaṇṇanā
以“当世间依怙已寂灭”等开头的,是具寿坦巴洛帕卡长老的譬喻。这位长老同样在过去诸佛处累积了广大善行,于种种生命形态中积集了趋向解脱的福业。在见法佛的时代,他生于一个家族,具足信心与净信。当彼世尊般涅槃后,他为了彼世尊,在舍利塔院范围内竖起了一根柱子,并在柱上悬挂旗帜。他又采集了许多应时盛开的善意花,把它们编结起来,登上梯子去作供养。
Nibbutelokanāthamhītiādikaṃ āyasmato thambhāropakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto dhammadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto saddho pasanno parinibbute bhagavati tassa bhagavato dhātugabbhamāḷake thambhaṃ nikhanitvā dhajaṃ āropesi. Bahūni jātisumanapupphāni ganthitvā nisseṇiyā ārohitvā pūjesi.
5他尽其寿命而住,命终后在诸天与人间流转,享受了两界的成就,在一切处都受到尊敬供养。当这位佛陀出现于世时,他出生于一个家庭,从幼年时起便受到尊敬供养,对教法生起坚固的信心。出家之后,连同无碍解一起证得了阿拉汉果。他回忆起自己过去所作的业,心生喜悦,为了宣说过去的行愿譬喻,便说出了“Nibbute lokanāthamhī”等偈颂。其中,“Nibbute lokanāthamhī”:意思是,当那位作为整个世间依怙、领袖与皈依处的导师,通过蕴的般涅槃而归于寂灭,犹如灯焰熄灭般不再可见时。“Dhammadassīnarāsabhe”:因为能见到四圣谛法,所以称为“见法佛”;又因为他习惯见、善观四念处等三十七菩提分法,所以称为“见法佛”。他是人群中的牛王、最殊胜、最上者,所以称为“人中雄”。既是见法佛又是人中雄,故合称为“见法佛·人中雄”。在那位见法佛·人中雄般涅槃时。
5. So yāvatāyukaṃ ṭhatvā kālaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā sabbattha pūjito imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto daharakālato pabhuti pūjanīyo sāsane baddhasaddho pabbajitvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patto attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Tattha nibbute lokanāthamhīti sakalalokassa nāthe padhānabhūte paṭisaraṇe ca satthari khandhaparinibbānena nibbute nibbutadīpasikhā viya adassanaṃ gateti attho. Dhammadassīnarāsabheti catusaccadhammaṃ passatīti dhammadassī, atha vā satipaṭṭhānādike sattatiṃsabodhipakkhiyadhamme dassanasīlo passanasīloti dhammadassī, narānaṃ āsabho pavaro uttamoti narāsabho, dhammadassī ca so narāsabho ceti dhammadassīnarāsabho, tasmiṃ dhammadassīnarāsabhe. Āropesiṃ dhajaṃ thambhanti cetiyamāḷake thambhaṃ nikhanitvā tattha dhajaṃ āropesiṃ bandhitvā ṭhapesinti attho.
6“Nisseṇiṃ māpayitvāna”:“梯子”是人们依靠它、由它往上登的工具。做好那样的梯子,搭设完毕后,“登上最胜塔”,这是句子的关联。“Jātipupphaṃ gahetvāna”:正在开放的花,能使人们心生美好,所以称为“善意”,也就是“应生善意花”。本来应该说“应生善意花”这个复合词,但为了作偈时节律上的方便,省略了“sumana”一词的音节,只简说为“应生花”。取来那样的应生善意花,编结之后,献上塔去作供养。这就是意思。其余部分容易理解。
6.Nisseṇiṃ māpayitvānāti nissāya taṃ iṇanti gacchanti ārohanti uparīti nisseṇi, taṃ nisseṇiṃ māpayitvā kāretvā bandhitvā thūpaseṭṭhaṃ samāruhinti sambandho. Jātipupphaṃ gahetvānāti jāyamānameva janānaṃ sundaraṃ manaṃ karotīti jātisumanaṃ, jātisumanameva pupphaṃ ‘‘jātisumanapuppha’’nti vattabbe gāthābandhasukhatthaṃ sumanasaddassa lopaṃ katvā ‘‘jātipuppha’’nti vuttaṃ, taṃ jātisumanapupphaṃ gahetvā ganthitvā thūpamhi āropayiṃ, āropetvā pūjesinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
三、围栏制作长老譬喻注释
3. Vedikārakattheraapadānavaṇṇanā
以“nibbute lokanāthamhī”等偈颂开端的,是尊者围栏制作长老的本生传。这位尊者在过去诸胜者座下,也曾累积善业,在流转诸趣的过程中,不断积聚作为解脱助缘的福德。在喜见佛世尊的时代,他生于一个富裕的家庭,成年后安顿好居家生活。当导师般涅槃后,他生起净信,为导师的塔庙建造了一圈围栏,又以七宝填满,行大供养。以此善业为缘,他在天界与人中流转,历经无量十万生,成为应供的对象,拥有大财富、大受用,享受两种乐之后,当现今这位佛陀出世时,生于良善之家,拥有财富。出家后精勤修行,不久便证得阿拉汉果。
Nibbutelokanāthamhītiādikaṃ āyasmato vedikārakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto piyadassissa bhagavato kāle vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patvā gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā nibbute satthari pasanno tassa cetiye valayaṃ kāresi, sattahi ratanehi paripūretvā mahāpūjaṃ kāresi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto anekesu jātisatasahassesu pūjanīyo mahaddhano mahābhogo ubhayasukhaṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto vibhavasampanno pabbajitvā vāyamanto nacirasseva arahā ahosi.
10一天,他忆起自己过去所造作的善业,心生喜悦,为宣说过去所行的本生事迹,便诵出“nibbute lokanāthamhī”等偈。其义如前所释。其中,“piyadassīnaruttama”:可爱、令人喜悦的样貌,即其显现,故称“喜见”(piyadassī);这是说,他以身高体量、三十二大人相、八十种好、一寻光轮等相好,善能令大众生起净信,故得此名。人中最为尊胜者,称为“人中尊”(naruttama)。既是喜见又是人中尊,合称“喜见人中尊”。当那位喜见人中尊般涅槃后,我在安放舍利的塔基处建造了围栏——这是此句的关联。其意为,为了安放花朵,最终建造了一圈围栏。
10. So ekadivasaṃ attano pubbe katakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokanāthamhītiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Piyadassīnaruttameti piyaṃ somanassākāraṃ dassanaṃ yassa so piyadassī, ārohapariṇāhadvattiṃsamahāpurisalakkhaṇaasītānubyañjanabyāmappabhāmaṇḍalehi sādhu mahājanappasādaṃ janayanākāradassanoti attho. Narānaṃ uttamoti naruttamo, piyadassī ca so naruttamo ceti piyadassīnaruttamo, tasmiṃ piyadassīnaruttame nibbute dhātugabbhamhi muttavediṃ ahaṃ akāsinti sambandho. Pupphādhāratthāya pariyosāne vedikāvalayaṃ akāsinti attho.
11“Maṇīhi parivāretvā”:以诸宝珠围绕。Maṇi(宝珠)意为闪耀、发光,故称宝珠;又或能令人心满足、生起喜悦,由此而得名,故谓宝珠。即以种种宝珠——天然宝珠、染色宝珠、琉璃宝珠等——围绕那座已建成的围栏,作最殊胜的大供养。此即其义。其余部分文义明显。
11.Maṇīhi parivāretvāti maṇati jotati pabhāsatīti maṇi, atha vā janānaṃ manaṃ pūrento somanassaṃ karonto ito gato pavattoti maṇi, jātiraṅgamaṇiveḷuriyamaṇiādīhi anekehi maṇīhi katavedikāvalayaṃ parivāretvā uttamaṃ mahāpūjaṃ akāsinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
第4节:有随从长老譬喻的注疏
4. Saparivāriyattheraapadānavaṇṇanā
以“胜者名为莲花上”开篇的,是尊者“有随从”长老的譬喻。这位尊者同样在过去诸佛所积累善业,于无数生中积聚能导向出离轮回的福德。在莲花上世尊的时代,他生于善家,成年后成为拥有大财富、大受用的人。后来,莲花上世尊般涅槃,大众安放舍利后,建造大塔以作供养。当时,这位居士用栴檀心材在那座塔上建造了一座殿堂,并作盛大供养。他正是凭此福德,流转于天界和人间,享受此二种成就以后,于今佛出世时,生于某善家。长大后,他修习善法,以信心在教法中出家,不久便证得阿拉汉果。
Padumuttaro nāma jinotiādikaṃ āyasmato saparivāriyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto mahaddhano mahābhogo ahosi. Atha padumuttare bhagavati parinibbute mahājano tassa dhātuṃ nidahitvā mahantaṃ cetiyaṃ kāretvā pūjesi. Tasmiṃ kāle ayaṃ upāsako tassupari candanasārena cetiyagharaṃ karitvā mahāpūjaṃ akāsi. So teneva puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto vuddhimanvāya kusalaṃ katvā saddhāya sāsane pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
15-8他后来回忆起自己过去所造的业,心生欢喜,为了宣说宿世所行的本生事迹,诵出了以“胜者名为莲花上”开头的偈颂。其中,“omatta”意为:我未见、未知有任何低劣、卑下或痛苦之状态;意思是“我从未见过低下之状态”。其余含义易了知。
15-8. So aparabhāge attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento padumuttaro nāma jinotiādimāha. Tattha omattanti lāmakabhāvaṃ nīcabhāvaṃ dukkhitabhāvaṃ vā na passāmi na jānāmi, na diṭṭhapubbo mayā nīcabhāvoti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.
第5节:优摩花长老譬喻的注疏
5. Umāpupphiyattheraapadānavaṇṇanā
以“当那位为世间所崇敬的”开篇的,是尊者优摩花长老的譬喻。这位长老同样在过去诸佛所积累善业,于种种有中积聚导向出离轮回的福德。在悉达多佛世尊的时代,他生于一家庭,长大后安立居家生活。当那位已寂灭的世尊的塔庙举行庆典时,他拿着色泽宛如蓝宝石的优摩花进行供养。凭借此福德,他唯流转于善趣,享受天界和人间的种种成就。在每一生中,他多具蓝色身形,出身高贵,财富丰盛。于今佛陀出世时,他生于富足之家,懂事之后生起净信,出家不久便证得阿拉汉果。
Nibbute lokamahitetiādikaṃ āyasmato umāpupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto nibbutassa bhagavato cetiyamahe vattamāne indanīlamaṇivaṇṇaṃ umāpupphaṃ gahetvā pūjesi. So tena puññena sugatīsuyeva saṃsaranto dibbamānusasampattiyo anubhavitvā uppannuppannabhave bahulaṃ nīlavaṇṇo jātisampanno vibhavasampanno ahosi. So imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā saddhājāto pabbajito nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
21那位长老回忆起前生所造之业,心生欢喜,为阐明往昔所行,宣说了以“nibbute lokamahite”等开头的偈颂。其中,“lokamahite”意为“被世间崇敬、所供养者”,也就是“为世间所崇敬者”。在此词所指的于悉达多世尊般涅槃之时——这是句子的连接关系。在“Āhutīnaṃpaṭiggaho”一词中:“āhutina”指各种供养与恭敬,意为“堪能接受那些供养者”,故称“Āhutīnaṃpaṭiggaho”(应供);这是一个不变格复合词,意指在那位应供的世尊般涅槃之时。
21. So pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nibbute lokamahitetiādi vuttaṃ. Tattha lokamahiteti lokehi mahito pūjitoti lokamahito, tasmiṃ lokamahite siddhatthamhi bhagavati parinibbuteti sambandho. Āhutīnaṃpaṭiggaheti āhutino vuccanti pūjāsakkārā, tesaṃ āhutīnaṃ paṭiggahetuṃ arahatīti āhutīnaṃpaṭiggaho, aluttakitantasamāso, tasmiṃ āhutīnaṃpaṭiggahe bhagavati parinibbuteti attho.
22“Umāpupphaṃ”:指向上方绽放并放射蓝色光芒的花,称“优摩花”。意思是:拿着那株优摩花,在塔庙作了供养。其余文句,意义浅显明了。
22.Umāpupphanti uddhamuddhaṃ nīlapabhaṃ muñcamānaṃ pupphati vikasatīti umāpupphaṃ, taṃ umāpupphaṃ gahetvā cetiye pūjaṃ akāsinti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
6. 涂香施长老譬喻注疏
6. Anulepadāyakattheraapadānavaṇṇanā
以“Anomadassīmunino”等开头的,是具寿涂香施长老的譬喻。这位长老于过去诸佛处积累善行,在种种生命形态中积集导向离系的福业。在无量见佛世尊的时代,他生于富裕家庭,拥有大财、大受用。他为彼世尊的菩提树建造围栏,涂上石灰,铺设沙地,使其闪闪发亮犹如银造的天宫。他凭借此福德感受安乐,于每一生中皆享受银天宫、银屋、银殿之乐。于此佛陀出世的时代,他出生于家庭,长大后对佛陀生起净信,出家后修习观禅,不久便证得阿拉汉。
Anomadassīmuninotiādikaṃ āyasmato anulepadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto anomadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto mahaddhano mahābhogo tassa bhagavato bodhirukkhassa vedikāvalayaṃ kāretvā sudhākammañca kāretvā vālukasantharaṇaṃ daddaḷhamānaṃ rajatavimānamiva kāresi. So tena puññena sukhappatto uppannuppannabhave rajatavimānarajatageharajatapāsādesu sukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthari pasanno pabbajitvā vipassanamanuyutto nacirasseva arahā ahosi.
2626. 后来,他思惟:“我究竟造作了怎样的善业,才证得如此不共的殊胜?”于是借由宿住随念智,依次忆念,了知过去所造的善业后,心生喜悦。为了宣说过去所行的事迹,便说出“Anomadassīmunino”等语。其中,“无量见”(anomadassī):anoma指无瑕、美好,dassana指容色与见,合起来即指具有美好可观之身相者;具足此相者便称为“无量见”。因为世尊的身体具足三十二大人相、八十种好及一寻光相,闪耀而庄严,所以是“具有美好容色者”——这是它的含义。“以石灰团(sudhāya piṇḍaṃ)施与之”:意思是在菩提殿让人建造围栏后,对整个菩提殿作了石灰涂抹。“作了手磨工作(pāṇikammaṃ akāsi)”:意思是用坚实木料制成木板手掌工具(phalakapāṇiyo),再用它们来打磨光滑。其余内容容易理解。
26. So aparabhāge ‘‘kiṃ nu kho kusalaṃ katvā mayā ayaṃ viseso adhigato’’ti pubbenivāsānussatiñāṇena paṭipāṭiyā anussaritvā pubbe katakusalaṃ jānitvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento anomadassīmuninotiādimāha. Tattha anomaṃ alāmakaṃ dassanaṃ dassanīyaṃ sarīraṃ yassa so anomadassī, dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇaasītānubyañjanabyāmappabhāsamujjalavirājitasarīrattā sundaradassanoti attho. Sudhāya piṇḍaṃ datvānāti bodhighare vedikāvalayaṃ kāretvā sakale bodhighare sudhālepanaṃ katvāti attho. Pāṇikammaṃ akāsahanti sārakaṭṭhena phalakapāṇiyo katvā tāhi pāṇīhi maṭṭhakammaṃ akāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
7. 道路施长老譬喻注疏
7. Maggadāyakattheraapadānavaṇṇanā
以“Uttaritvāna nadikan”等语开头的,是具寿道路布施长老的譬喻。这位长老曾于过去诸胜者佛处积累功德,于无数生中为证涅槃而广修福业。在悉达多佛世尊的时代,他生于世间公认的家庭,长大后过着居家生活。有一天,他见到世尊渡过一条小河走入林间,心生净信,便想:“如今我应将世尊所行之路修整平坦。”于是拿了锄头和畚箕,将世尊行走的道路修治平整,铺上沙,礼拜世尊双足,发愿说:“尊者,愿我以此修整道路的功德,于未来一切生中皆成为应受供养者,并能证得涅槃。”世尊为他随喜道:“愿你如愿成就。”随后离去。
Uttaritvāna nadikantiādikaṃ āyasmato maggadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro anekesu bhavesu nibbānādhigamatthāya puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle lokasammate kule nibbatto vuddhimanvāya gharāvāsaṃ vasanto ekadivasaṃ bhagavantaṃ ekaṃ nadiṃ uttaritvā vanantaraṃ gacchantaṃ disvā pasannamānaso ‘‘idāni mayā bhagavato maggaṃ samaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā kudālañca piṭakañca ādāya bhagavato gamanamaggaṃ samaṃ katvā vālukaṃ okiritvā bhagavato pāde vanditvā, ‘‘bhante, iminā maggālaṅkārakaraṇena nibbattanibbattaṭṭhāne pūjanīyo bhaveyyaṃ, nibbānañca pāpuṇeyya’’nti patthanaṃ akāsi. Bhagavā ‘‘yathādhippāyaṃ samijjhatū’’ti anumodanaṃ vatvā pakkāmi.
32-332-33. 他凭借此福德,于天人与人中流转,在一切处都受到尊敬。及至今此佛陀出世的时代,他生于一个明理的家庭,于佛生起净信,出家之后修习观禅,不久便证得阿拉汉果。他亲证了知自己过去所造的业,心生喜悦,为了阐明过去所行的譬喻,说出“越渡了小河”(uttaritvā nadikan)等语。其中,“河流”(nadī)指能发出声音、流动而去的水;“小河”(nadikā)即指那条小河,“越渡了小河”(uttaritvā nadikan)意思是渡过了那条小河。在“拿了锄头和畚箕”(kudālapiṭakamādāya)中,“锄头”(kudāla):ku指大地,能够劈裂、破开、断除大地的工具,即为锄头;“畚箕”(piṭaka)指用于搬运沙土等的器具,是用棕榈叶、竹条等编成的容器。锄头与畚箕合称为锄头畚箕,拿着它、带着它,也就是拿了锄头与畚箕。其余文义容易明了。
32-3. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjito ahosi. Imasmiṃ pana buddhuppāde pākaṭe ekasmiṃ kule nibbatto satthari pasanno pabbajitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ paccakkhato ñatvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento uttaritvāna nadikantiādimāha. Tattha nadati saddaṃ karoti gacchatīti nadī, nadīyeva nadikā, taṃ nadikaṃ uttaritvā atikkamitvāti attho. Kudālapiṭakamādāyāti ku vuccati pathavī, taṃ vidālane padālane chindane alanti kudālaṃ, piṭakaṃ vuccati paṃsuvālikādivāhakaṃ, tālapaṇṇavettalatādīhi katabhājanaṃ, kudālañca piṭakañca kudālapiṭakaṃ, taṃ ādāya gahetvāti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
八、《木板布施长老譬喻》的注疏
8. Phalakadāyakattheraapadānavaṇṇanā
“过去我曾是车匠”等语,是具寿木板布施长老的譬喻。这位长老亦于过去诸佛所累积善行,于无数有身中积集福德资粮。在悉达多佛时代,他生于木匠家庭,深信三宝,用旃檀木制成一块扶手板,供养世尊。世尊为他作了随喜。
Yānakāro pure āsintiādikaṃ āyasmato phalakadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu attabhāvesu katapuññasambhāro siddhatthassa bhagavato kāle vaḍḍhakikule nibbatto ratanattaye pasanno candanena ālambanaphalakaṃ katvā bhagavato adāsi. Bhagavā tassānumodanaṃ akāsi.
37他依此福德在天人及人中流转,一切时中内心喜乐充满,享受了两种成就。至现在此佛陀出世时,他生于善家庭,成年后听闻导师说法,心生净信,出家精进,不久便证得连同无碍解在内的阿拉汉果。回忆过去所造业,他生起喜悦,为说明往事,说出“过去我曾是车匠”等语。其中,“Yānakāro(车匠)”:人乘之能至所欲之处,此具名为“车”,造车者即“车匠”;意谓过去见佛陀时,我曾是车匠。“以旃檀木作板”:能止息炎热,故名“旃檀”;或说,人以之涂身而得妙香,故称“旃檀”。以此木制成扶手板。“世间亲属(lokabandhu)”:因是世间一切众生的亲属、眷属,故名“世间亲属”,即布施予彼世间亲属、导师。其余文义易解。
37. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha kāle cittasukhapīṇito ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā satthu dhammadesanaṃ sutvā sañjātappasādo pabbajitvā vāyamanto nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento yānakāro pure āsintiādimāha. Tattha yānakāroti yanti etena icchiticchitaṭṭhānanti yānaṃ, taṃ karotīti yānakāro, pure buddhadassanasamaye ahaṃ yānakāro āsiṃ ahosinti attho. Candanaṃ phalakaṃ katvāti candati pariḷāhaṃ vūpasametīti candanaṃ. Atha vā candanti sugandhavāsanatthaṃ sarīraṃ vilimpanti etenāti candanaṃ, taṃ ālambanaphalakaṃ katvā. Lokabandhunoti sakalalokassa bandhu ñātibhūtoti lokabandhu, tassa lokabandhuno satthussa adāsinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
九、《花鬘长老譬喻》的注疏
9. Vaṭaṃsakiyattheraapadānavaṇṇanā
“名为善慧者”等语,是具寿花鬘长老的譬喻。这位长老亦于过去诸佛所积集善行,于种种生命中累积导向涅槃的福德。在善慧佛时代,他生于善家庭,成年后安顿好在家生活,但见在家过患,便舍弃家宅,出家为遍行沙门,住于大森林中。那时,善慧佛因好乐远离,亦至彼林。这位遍行沙门见世尊,心生净信,采来盛开松花,编作花鬘,安置于世尊足下作供养。世尊为令他增长净信,作随喜。他依此福德在天人及人中流转,享受两种成就。至现在此佛陀出世时,他生于富有家庭,长大之后,信心坚固,具足净信,出家不久,便成阿拉汉。
Sumedho nāma nāmenātiādikaṃ āyasmato vaṭaṃsakiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimamunindesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā tattha ādīnavaṃ disvā gehaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā mahāvane vihāsi. Tasmiṃ samaye sumedho bhagavā vivekakāmatāya taṃ vanaṃ sampāpuṇi. Atha so tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso vikasitaṃ saḷalapupphaṃ gahetvā vaṭaṃsakākārena ganthetvā bhagavato pādamūle ṭhapetvā pūjesi. Bhagavā tassa cittappasādatthāya anumodanamakāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne kule jāto vuddhimanvāya saddho pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
43后来,他忆起过去所造之业,心生欢喜,为开显往昔所行的事迹,便说出“名为善慧者”等语句。“增修远离”:即舍离人群的喧闹,增修身远离与心远离,令其增长、反复修习,由此进入大森林。其余文句,义理明显。
43. So aparabhāge pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedho nāma nāmenātiādi vuttaṃ. Vivekamanubrūhantoti janākiṇṇataṃ pahāya janavivekaṃ cittavivekañca anubrūhanto vaḍḍhento bahulīkaronto mahāvanaṃ ajjhogāhi pāvisīti attho. Sesaṃ uttānatthamevāti.
《Vaṭaṃsakiyatthera长老譬喻经注释》结束。
Vaṭaṃsakiyattheraapadānavaṇṇanā samattā.
十、《Pallaṅkadāyakatthera长老譬喻经注释》
10. Pallaṅkadāyakattheraapadānavaṇṇanā
以“Sumedhassa bhagavato”(对善慧世尊)等为起始的,是具寿施结跏趺座长老的譬喻。这位长老同样在过去诸佛前培植资粮,于无数生中为体证涅槃而积集福德。在善慧世尊的时代,他生于居士家庭,长大后资财富足,于导师生起净信,听闻法后,便为那位导师制造了七宝所成的结跏趺座,并作广大供养。依此福德,他于天人与人间流转,随处受尊敬。如此辗转,到今佛乔达摩出世时,他投生于富足丰裕的家庭;成年后安置了居家生活,又因听闻导师开示而生净信,于是出家,不久便证得阿拉汉果。因过去所造福业而得名,故以“施结跏趺座长老”著称。如前所述,这些长老的名号,皆依过去所造福业而得,应如此理解。
Sumedhassabhagavatotiādikaṃ āyasmato pallaṅkadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu nibbānādhigamatthāya katapuññūpacayo sumedhassa bhagavato kāle gahapatikule nibbatto vuddhimanvāya mahābhogasampanno satthari pasīditvā dhammaṃ sutvā tassa satthuno sattaratanamayaṃ pallaṅkaṃ kāretvā mahantaṃ pūjaṃ akāsi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto sabbattha pūjito ahosi. So anukkamena imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pasanno pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patvā pubbe katapuññanāmena pallaṅkadāyakattheroti pākaṭo ahosi. Heṭṭhā viya uparipi pubbe katapuññanāmena therānaṃ nāmāni evameva veditabbāni.
47一日,他忆起自己过去所造的业,心生喜悦,为阐明往昔所行的事迹,说出以“Sumedhassa bhagavato”等为开端的语句。“此结跏趺座实为我所布施”:将双腿盘结而成坐处,人们于上坐下、安坐,此即名为结跏趺座;那个由七宝所成的结跏趺座,是我所布施、供养的,这就是它的意思。“具上盖与背靠”:与上方的帐盖、背后的靠垫一同,故说“具上盖与背靠”,即在座位上方绑结帐幕,并以殊胜布料覆盖座位。其余文句,皆清楚易懂。
47. So ekadivasaṃ attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento sumedhassa bhagavatotiādimāha. Pallaṅko hi mayā dinnoti pallaṅkaṃ ūrubaddhāsanaṃ katvā yattha upavīsanti nisīdanti, so pallaṅkoti vuccati, so pallaṅko sattaratanamayo mayā dinno pūjitoti attho. Sauttarasapacchadoti saha uttaracchadena saha pacchadena sauttarasapacchado, uparivitānaṃ bandhitvā āsanaṃ uttamavatthehi acchādetvāti attho. Sesaṃ pākaṭamevāti.
《Pallaṅkadāyakatthera长老譬喻经注释》结束。
Pallaṅkadāyakattheraapadānavaṇṇanā samattā.