第十三 素馨品
13. Sereyyavaggo
一、舍利耶迦长老譬喻注释
1. Sereyyakattheraapadānavaṇṇanā
以“读诵者、持咒者”等为首者,是尊者舍利耶迦长老的譬喻。此尊者于过去诸胜佛前亦曾广修加行;此后于千生之中,积聚能导向离系的福德。至毗婆尸世尊时,他生于婆罗门家,成年通慧后,通达三部吠陀,于史传等一切婆罗门法亦达究竟。一日,携随从立于露地,见到世尊后,心生净信,即取素馨花向空中抛撒供养。花于空中化作天盖,停留七日方散。见此稀有,心极净信欣悦,便以此喜心命终,生于兜率天等天界,享天乐后,复受人乐。至现在佛出现于世时,生于某家,成年后,由宿习之力,于世尊导师生信出家,不久即证阿拉汉果。
Ajjhāyakomantadharotiādikaṃ āyasmato sereyyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tato paresu attabhāvasahassesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṃ gantvā itihāsādisakalabrāhmaṇadhammesu koṭippatto ekasmiṃ divase abbhokāse saparivāro ṭhito bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sereyyapupphaṃ gahetvā ākāse khipanto pūjesi. Tāni pupphāni ākāse vitānaṃ hutvā sattāhaṃ ṭhatvā pacchā antaradhāyiṃsu. So taṃ acchariyaṃ disvā atīva pasannamānaso teneva pītisomanassena kālaṃ katvā tusitādīsu nibbatto tattha dibbasukhamanubhavitvā tato manussasukhamanubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ pāpuṇitvā pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
1后来,他忆起往昔所造的善业,心生欢喜;为宣说过去所行的本生事迹,便诵出了以“读诵者、持咒者”等开头的偈颂。此偈含义,与前文所述无异。
1. So aparabhāge purākatakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ajjhāyako mantadharotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva.
3“采了那素馨花”一句:生于合欢树的原种花,名为“素馨”;“素馨花”即是素馨本身。所谓“采了那素馨花呢”,依文脉即是“摘取了那种素馨花”。这句话的意思是:因当时对世尊生起净信,来不及置办纯种素馨、茉莉、瞻波花等名贵花朵前来供养,便用当下恰好遇到的这种素馨花采来供养世尊。其余各处,义理浅白易解。
3.Sereyyakaṃ gahetvānāti sirise bhavaṃ jātipupphaṃ sereyyaṃ, sereyyameva sereyyakaṃ, taṃ sereyyakaṃ gahetvānāti sambandho. Bhagavati pasanno jātisumanamakuḷacampakādīni pupphāni patiṭṭhapetvā pūjetuṃ kālaṃ natthitāya tattha sampattaṃ taṃ sereyyakaṃ pupphaṃ gahetvā pūjesinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
二、花塔长老譬喻注释
2. Pupphathūpiyattheraapadānavaṇṇanā
以“在离雪山不远处”等开头的这篇,是尊者花塔长老的本生事迹。这位长老在过去诸佛座下亦曾积累加行,于种种生命形态中,不断积集能导向离系的福德善业。在毗婆尸佛世尊的时代,他投生于婆罗门家庭,成年后,虽然对自己所学的技艺已臻圆满,却不见轮回中有何真实价值,便弃家出走,进入雪山,与自己所带领的五百名弟子一同修行,证得了五种神通及八种禅定成就,住在名为“犬山”的附近,搭建了一间树叶屋居住。那时,他听说佛陀已出现于世,本想与弟子们一同前往佛陀跟前,却因身患某种疾病而被困住,只好返回叶屋。他从弟子那里听闻了佛陀的威神功德与三十二相,心中生起净信,便吩咐人从雪山摘来瞻波花、无忧花、蒂罗迦花、羯昙迦花等各色花朵,堆成一座花塔,将其视同真实的佛陀来恭敬供养,之后便命终,投生于梵天界。后来,他的弟子们将他火化后,来到佛前禀告了这件事。当时,世尊以佛眼观照,并以能知未来的智慧,揭示了此事的因果始末。这位长老后来于今佛出世时,投生在舍卫城的某户人家,长大成人后,凭着过往的善根因缘
Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato pupphathūpiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassibuddhassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā sakasippe nipphattiṃ patto tattha sāraṃ apassanto gehaṃ pahāya himavantaṃ pavisitvā attanā sahagatehi pañcasissasahassehi saddhiṃ pañcābhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā kukkuranāmapabbatasamīpe paṇṇasālaṃ kāretvā paṭivasati. Tadā buddhuppādabhāvaṃ sutvā sissehi saha buddhassa santikaṃ gantukāmo kenaci byādhinā pīḷito paṇṇasālaṃ pavisitvā sissasantikā buddhassānubhāvaṃ lakkhaṇañca sutvā pasannamānaso himavantato campakāsokatilakakeṭakādyaneke pupphe āharāpetvā thūpaṃ katvā buddhaṃ viya pūjetvā kālaṃ katvā brahmalokūpago ahosi. Atha te sissā tassa āḷahanaṃ katvā buddhasantikaṃ gantvā taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Atha bhagavā buddhacakkhunā oloketvā anāgataṃsañāṇena pākaṭīkaraṇamakāsi. So aparabhāge imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto pubbavāsanābalena satthari pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
10随后,他忆起自己往昔的善业,心生喜悦。为宣说他过去生中所行的譬喻,而说出开头的“离雪山不远处”等偈颂。其义如前所述。名为“犬山”的山,因山顶形状似犬,如狗一般,故被称为“犬山”。他在其附近搭建叶屋,与五百苦行者同住,即是此意。依此类推,其余一切皆明了易知。
10. Atha so attano pubbakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttatthameva. Kukkuro nāma pabbatoti pabbatassa sikharaṃ kukkurākārena sunakhākārena saṇṭhitattā ‘‘kukkurapabbato’’ti saṅkhyaṃ gato, tassa samīpe paṇṇasālaṃ katvā pañcatāpasasahassehi saha vasamānoti attho. Nayānusārena sesaṃ sabbaṃ uttānatthamevāti.
三、施乳粥长老譬喻的注释
3. Pāyasadāyakattheraapadānavaṇṇanā
以“金色正觉者”等偈颂开始的,是具寿施乳粥长老的譬喻。这位长老于过去诸佛时广积功德,在生生世世中累积以涅槃为所依的善业。在毗婆尸佛世尊的时代,他出生在一个极为富有的家庭。成年后,他过着在家生活,拥有象、马、钱财、谷物、七宝等丰厚的资财,信心圆满,深信业果。他令人制作了一千只金钵,盛满一千份乳粥,然后将这些金钵全部运至僧伽罗树林。那时,毗婆尸佛世尊放出六色光芒,于空中化现经行处,并在其上经行。长者见此稀有之相,欢喜踊跃,便安置好金钵,顶礼世尊,禀告请求接受供养。于是,世尊出于慈愍,纳受了供养。受用之后,为令其生起喜悦,世尊与一千位比丘组成的僧团共同受用;所余部分,则由其他数千位比丘受用。他以该善业之力,唯于善趣中流转受生。至现在佛出世时,他生于某家庭,长大后生起信心,出家修行,不久便证得阿拉汉果。
Suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādikaṃ āyasmato pāyasadāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ vibhavasampanne kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā gharāvāsaṃ vasanto hatthiassadhanadhaññasattaratanādivibhavasampanno saddhāsampanno kammaphalaṃ saddahitvā sahassamattā suvaṇṇapātiyo kāretvā tasmiṃ khīrapāyasasahassassa pūretvā tā sabbā gāhāpetvā simbalivanaṃ agamāsi. Tasmiṃ samaye vipassī bhagavā chabbaṇṇaraṃsiyo vissajjetvā ākāse caṅkamaṃ māpetvā caṅkamati. So pana seṭṭhi taṃ acchariyaṃ disvā atīva pasanno pātiyo ṭhapetvā vanditvā ārocesi paṭiggahaṇāya. Atha bhagavā anukampaṃ upādāya paṭiggahesi, paṭiggahetvā ca pana tassa somanussuppādanatthaṃ sahassamattehi bhikkhusaṅghehi saddhiṃ paribhuñji, tadavasesaṃ anekasahassabhikkhū paribhuñjiṃsu. So tena puññena sugatīsuyeva saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
26后来,他观察自己所修的善业,忆及此事,心生喜悦,为开示其往昔所行譬喻,便说出“金色正觉者”等偈颂。其义如前所述。
26. So aparabhāge attano kusalaṃ paccavekkhamāno taṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādimāha. Taṃ heṭṭhā vuttameva.
28“经行处善登”者:“经行”即提脚迈步而行、走动;“经行处”则是作为举足迈步所依凭的地面之处。于此经行处特为登履,故称“经行处善登”。“虚空无覆处”者:“虚空”即无有覆盖,不被任何物所障蔽,故说为“空”,如同白布一般。“无隐藏”指此处无有藏匿、无有遮掩。“具神通者由此普行”,是说具神通者能周遍游于此中,故名为“行处”。既无隐藏,又为行处,故合称“无隐藏行处”。在这虚空无覆处,世尊化现出经行处。其余文义,悉皆明了。
28.Caṅkamaṃ susamārūḷhoti cadinanto padavikkhepaṃ karonto kamati gacchatīti caṅkamaṃ, caṅkamassa padavikkhepassa ādhārabhūtapathavipadeso caṅkamaṃ nāmāti attho, etaṃ caṅkamaṃsu visesena ārūḷhoti sambandho. Ambare anilāyaneti varīyati chādiyati anenāti varaṃ, na baranti ambaraṃ, setavatthasadisaṃ ākāsanti attho. Natthi nilīyanaṃ gopanaṃ etthāti anilaṃ, ā samantato yanti gacchanti anena iddhimantoti āyanaṃ, anilañca taṃ āyanañceti anilāyanaṃ, tasmiṃ ambare anilāyane caṅkamaṃ māpayinti attho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
香施水长老譬喻的注释
4. Gandhodakiyattheraapadānavaṇṇanā
“坐在胜妙楼阁上”等语句,是具寿香施水长老的譬喻。这位长老在过去诸佛时已作广大功德,于种种生中,以涅槃为近依,积集众多善业。在毗婆尸世尊的时代,他生于长者家,成年后拥有大财富、大受用,如同享受天乐般享受人间欲乐。一日,他坐在胜妙的楼阁上。那时,世尊犹如大金山沿街游行。他见世尊正在游行,心生净信,上前顶礼,以妙香的香水洒向世尊而作供养。以此善业,他辗转于诸天人间。至现今佛陀出兴于世时,他生于某族姓家,成年后不贪着居家生活,在导师座下出家,接受禅修业处,修习观禅,不久便证得阿拉汉果。
Nisajja pāsādavaretiādikaṃ āyasmato gandhodakiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave nibbānūpanissayāni puññāni upacinanto vipassībhagavato kāle seṭṭhikule nibbatto viññutaṃ patvā mahaddhano mahābhogo dibbasukhamanubhavanto viya manussasukhamanubhavanto ekasmiṃ divase pāsādavare nisinno hoti. Tadā bhagavā suvaṇṇamahāmeru viya vīthiyā vicarati, taṃ vicaramānaṃ bhagavantaṃ disvā pasannamānaso gantvā vanditvā sugandhodakena bhagavantaṃ osiñcamāno pūjesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patto gharāvāsena anallīno satthu santike pabbajitvā kammaṭṭhānaṃ gahetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacirasseva arahā ahosi.
35后来,他回忆起自己往昔所作善业,心生喜悦,为宣说过去所行之本事,便说了“坐在胜妙楼阁上”等语句。其中,“楼阁”者,谓能令人生起喜悦、生起净信,故称楼阁。意思是:见到花鬘、彩绘、金工等种种巧妙装饰,令进入此处者心生欢喜。此楼阁又因可欲、殊胜之义,名为“胜妙”,所以合称“胜妙楼阁”。整句的连贯意义是:坐此胜妙楼阁上已,得见胜者毗婆尸佛。其余各处,文义甚明。
35. So aparabhāge attano pubbakusalaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nisajja pāsādavaretiādimāha. Tattha pāsādoti pasādaṃ somanassaṃ janeti uppādetīti pāsādo , mālākammacittakammasuvaṇṇakammādyanekavicittaṃ disvā tattha paviṭṭhānaṃ janānaṃ pasādaṃ janayatīti attho. Pāsādo ca so patthetabbaṭṭhena varo cāti pāsādavaro, tasmiṃ pāsādavare nisajja nisīditvā vipassiṃ jinavaraṃ addasanti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
5. 当面赞颂长老譬喻的注释
5. Sammukhāthavikattheraapadānavaṇṇanā
“当毗婆尸出生时”等语句,是具寿当面赞颂长老的譬喻。这位长老也曾在过去诸佛处累积深厚的善根,为了解脱轮回的资粮,在种种生命中积聚福德。在毗婆尸世尊的时代,他出生于一个婆罗门家庭,年仅七岁便已精通自身的技艺。他安顿好居家生活而住。那时,毗婆尸菩萨刚刚诞生,一切诸佛在三吠陀中所说的瑞相,已为国王为首的民众所见。他为毗婆尸菩萨解释了这些相,并授记其必定成佛,消除了人们心中的疑惑,还宣说了许多赞颂的言辞。他靠着这项善业,享受了欲界的六种成就,又在人间享受了转轮王的成就。到了现在这尊佛陀出世时,他出生于善家,成年后生起净信,出家修行,不久便证得了阿拉汉果。因为他曾作过这样的善行,所以以“当面赞颂长老”之名广为人知。
Jāyamāne vipassimhītiādikaṃ āyasmato sammukhāthavikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto sattavassikakāleyeva sakasippe nipphattiṃ patto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā vasanto vipassimhi bodhisatte uppanne sabbabuddhānaṃ lakkhaṇāni vedattaye dissamānāni tāni rājappamukhassa janakāyassa vipassībodhisattassa lakkhaṇañca buddhabhāvañca byākaritvā janānaṃ mānasaṃ nibbāpesi, anekāni ca thutivacanāni nivedesi. So tena kusalakammena cha kāmāvacarasampattiyo anubhavitvā manussesu ca cakkavattisampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde kulagehe nibbatto viññutaṃ patto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi. Katakusalanāmena sammukhāthavikattheroti pākaṭo.
41他回忆起自己过去所作之业,心生喜悦,为了宣说过去所行的譬喻事迹,便说了“当毗婆尸出生时”等语句。其义为:当毗婆尸正自觉者诞生、出现,从母胎降生时,我针对那些显现的瑞相——即征兆,解释其为成佛之因,并讲说了许多显现的稀有之事。其余的文句,依照前面说过的道理,就很容易理解了。
41. So attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento jāyamāne vipassimhītiādimāha. Vipassimhi sammāsambuddhe jāyamāne uppajjamāne mātukucchito nikkhante ahaṃ pātubhūtaṃ nimittaṃ kāraṇaṃ buddhabhāvassa hetuṃ byākariṃ kathesiṃ, anekāni acchariyāni pākaṭāni akāsinti attho. Sesaṃ vuttanayānusārena suviññeyyamevāti.
6. 花座长老譬喻的注释
6. Kusumāsaniyattheraapadānavaṇṇanā
“在财胜城”等开头的话,是具寿花座长老的譬喻。这位长老也在过去诸胜者那里种下了善行的因,为了从轮回中解脱的资粮,在一生又一生中累积福德。在毗婆尸世尊的时代,他出生在一个婆罗门家庭,成年后拥有大财富、大受用,通达三部吠陀,在婆罗门的各种技艺中达到了顶尖水平,精通自他教义。他一心想侍奉父母,便手持五把莲花坐在一旁。看见毗婆尸世尊由比丘僧团围绕而来,又见到青、黄等色的浓郁佛光,心中生起净信。他铺设座位,将那些花铺于座上,请世尊就坐,然后把家中为母亲准备的所有嚼食与啖食悉皆取来,亲手供养世尊及其随行眷属,令他们饱满满足。用完斋饭后,他又供养了一把莲花。由此心生喜悦,并发下誓愿。世尊为他作了随喜的教诫后,便离去了。他靠着这个福德,在天界和人间享受了两种成就。到此佛出世之时,他出生在舍卫城一个财产丰足的家庭,成年后财富与名声不断增长。见欲乐之过患后,他便舍弃居家而出家,不久即证得阿拉汉果。
Nagare dhaññavatiyātiādikaṃ āyasmato kusumāsaniyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimajinavaresu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patto mahaddhano mahābhogo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāraṃ gato brāhmaṇasippesu koṭippatto sakaparasamayakusalo mātāpitaro pūjetukāmo pañca uppalakalāpe attano samīpe ṭhapetvā nisinno bhikkhusaṅghaparivutaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ āgacchantaṃ disvā nīlapītādighanabuddharasmiyo ca disvā pasannamānaso āsanaṃ paññāpetvā tattha tāni pupphāni santharitvā bhagavantaṃ tattha nisīdāpetvā sakaghare mātu atthāya paṭiyattāni sabbāni khādanīyabhojanīyāni gahetvā saparivāraṃ bhagavantaṃ sahatthena santappento bhojesi. Bhojanāvasāne ekaṃ uppalahatthaṃ adāsi. Tena somanassajāto patthanaṃ akāsi. Bhagavāpi anumodanaṃ katvā pakāmi. So tena puññena devamanussesu dve sampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ vibhavasampanne ekasmiṃ kule nibbatto viññutaṃ patto bhogayasehi vaḍḍhito kāmesu ādīnavaṃ disvā gharāvāsaṃ pahāya pabbajito nacirasseva arahā ahosi.
65后来,他以宿住智忆念起过去所造的善业,内心充满喜悦。为了宣说过去所行的本行,他诵出了“于财胜城”等偈句。所谓“财胜”(dhaññavatī):因为这是众多拥有财富的人——刹帝利、婆罗门、居士大富之家——汇聚的地方,所以称为“财胜”;或者,因为它是摩尼等七宝和七种谷物的受用与资具汇集之处,所以称为“财胜”;又有一说,因为它是佛陀、独觉佛、诸漏尽者所住的园林、寺院等汇聚之处,所以称为“财胜”——指的就是那座财胜城。所谓“城”(nagaraṃ):渴望受用与资具的人们在这里寻求,所以叫“城”;或者,“不去”(na gacchati)称为“naga”,指国王、王子、大臣等居住的地方;“naga”被“rā”执取、把握,就叫做“城”(nagaraṃ)。意思是:由城墙、城濠等围绕、划定了界限,作为国王等人寓所的聚落,就称为城。在那座城里,当我从世尊毗婆尸那里得到授记时,我就是那座财胜城里的一位婆罗门——这是文句之间的关联。其余文句皆浅显易明。
65. So aparabhāge pubbe katakusalaṃ pubbenivāsañāṇena saritvā somanassappatto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento nagare dhaññavatiyātiādimāha. Dhaññānaṃ puññavantānaṃ khattiyabrāhmaṇagahapatimahāsālānaṃ anekesaṃ kulānaṃ ākarattā dhaññavatī, atha vā muttāmaṇiādisattaratanānaṃ sattavidhadhaññānaṃ upabhogaparibhogānaṃ ākarattā dhaññavatī, atha vā dhaññānaṃ buddhapaccekabuddhakhīṇāsavānaṃ vasanaṭṭhānaṃ ārāmavihārādīnaṃ ākarattā dhaññavatī, tassā dhaññavatiyā. Nagaranti patthenti ettha upabhogaparibhogatthikā janāti nagaraṃ, na gacchatīti vā nagaṃ, rājayuvarājamahāmattādīnaṃ vasanaṭṭhānaṃ. Nagaṃ rāti ādadāti gaṇhātīti nagaraṃ, rājādīnaṃ vasanaṭṭhānasamūhabhūtaṃ pākāraparikhādīhi parikkhittaṃ paricchinnaṭṭhānaṃ nagaraṃ nāmāti attho. Nagare yadā ahaṃ vipassissa bhagavato santike byākaraṇaṃ alabhiṃ, tadā tasmiṃ dhaññavatiyā nagare brāhmaṇo ahosinti sambandho. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
7. 施果长老本事注疏
7. Phaladāyakattheraapadānavaṇṇanā
“教导者、持咒者”等语,是具寿施果长老的本行。这位长老在过去诸佛处种下了善行因缘,于无量生中,积累着作为解脱资粮的福德。在莲花上佛世尊的时代,他生于婆罗门家,成年后通达三吠陀等所学技艺的究竟,成为成千婆罗门的导师与领袖。他见这些技艺无有边际,亦找不到真实义利,便舍离家而出家,成为仙人苦行者。他在雪山附近建了一座隐修庵,与弟子们共住。那时,莲花上佛世尊正在行乞,出于对他的悲悯,来到此处。苦行者见世尊后,心生净信,便将自己为充饥而放入网袋、挂在树梢的甜美芭蕉果,连同蜂蜜一同供养。世尊为了令他生起喜悦,便在他注视之下纳受,随后停于虚空,宣说施果的果报,然后离去。
Ajjhāyako mantadharotiādikaṃ āyasmato phaladāyakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekesu bhavesu vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā vedattayādisakasippesu pārappatto anekesaṃ brāhmaṇasahassāniṃ pāmokkho ācariyo sakasippānaṃ pariyosānaṃ adisvā tattha ca sāraṃ apassanto gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre assamaṃ kāretvā saha sissehi vāsaṃ kappesi, tasmiṃ samaye padumuttaro bhagavā bhikkhāya caramāno tassānukampāya taṃ padesaṃ sampāpuṇi. Tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso attano atthāya puṭake nikkhipitvā rukkhagge laggitāni madhurāni padumaphalāni madhunā saha adāsi. Bhagavā tassa somanassuppādanatthaṃ passantasseva paribhuñjitvā ākāse ṭhito phaladānānisaṃsaṃ kathetvā pakkāmi.
75他由此福德,于天、人中辗转受生,享受了两种殊胜成就。值此佛出世时,他生于财富丰足之家,年仅七岁便证得阿拉汉果。他忆念过去所造善业,心生欢喜,为了阐明过去所行的本行,便说出“教导者、持咒者”等语。其中,“ajjheti”意为“思维、思惟”,故称“ajjhāyi”;“ajjhāyako”即指“ajjhāyi”本身。此处“aka”词缀表“在其本身之状态”义。于“拒绝、增长、在其本身之状态……‘aka’缀用于缺减、少量”等十种意义中,此处取“在其本身之状态”义。他为弟子们得闻持记等利益,令其“ajjheti”(诵读),故称“ajjhāyako”,义为“思维者”。凡于师前所学的一切咒语,能以心持守、令其相续者,故称“持咒者”。“通达三吠陀之彼岸”:“吠陀”为智慧之义,以智慧知之、觉悟之,故称“吠陀”,即所谓《梨俱吠陀》、《夜柔吠陀》、《娑摩吠陀》三部经典。达至其极处,名为“到彼岸”。
75. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde vibhavasampanne ekasmiṃ kulagehe nibbatto sattavassikoyeva arahattaṃ patvā pubbe katakusalakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ajjhāyako mantadharotiādimāha. Tattha ajjheti cintetīti ajjhāyi, ajjhāyiyeva ajjhāyako. Ettha hi akāro ‘‘paṭisedhe vuddhitabbhāve…pe… akāro virahappake’’ti evaṃ vuttesu dasasu atthesu tabbhāve vattati. Sissānaṃ savanadhāraṇādivasena hitaṃ ajjheti cinteti sajjhāyaṃ karotīti ajjhāyako, cintakoti attho. Ācariyassa santike uggahitaṃ sabbaṃ mantaṃ manena dhāreti pavattetīti mantadharo. Tiṇṇaṃ vedāna pāragūti vedaṃ vuccati ñāṇaṃ, vedena veditabbā bujjhitabbāti vedā, iruvedayajuvedasāmavedasaṅkhātā tayo ganthā, tesaṃ vedānaṃ pāraṃ pariyosānaṃ koṭiṃ gato pattoti pāragū. Sesaṃ pākaṭamevāti
8. 智想长老譬喻注疏
8. Ñāṇasaññikattheraapadānavaṇṇanā
“山中、雪山……”等偈颂,是智想长老的譬喻。他亦曾于过去诸佛处累积善行,在生生世世中积集作为解脱助缘的福德。在毗婆尸佛的时代,他生于良善家庭,成年后舍弃在家生活,出家为苦行沙门。他在雪山附近的山谷中搭起一座树叶屋,证得五神通与八等至,安住于修行。一日,他见到一片清净皎洁的白沙地,心想:“佛即是这般清净,佛智亦是这般清净。” 于是忆念佛陀与佛智,并加以称赞。
Pabbate himavantamhītiādikaṃ āyasmato ñāṇasaññikattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tasmiṃ tasmiṃ uppannuppanne bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle kulagehe nibbatto vuddhippatto gharāvāsaṃ pahāya tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre pabbatantare paṇṇasālaṃ kāretvā pañcābhiññāaṭṭhasamāpattiyo nibbattetvā vasanto ekadivasaṃ parisuddhaṃ paṇḍaraṃ pulinatalaṃ disvā ‘‘īdisā parisuddhā buddhā, īdisaṃva parisuddhaṃ buddhañāṇa’’nti buddhañca tassa ñāṇañca anussari thomesi ca.
84他凭此福德,流转于天界与人间,享受这两种胜果。当现在这位佛陀出世时,他出生于某良善家庭,成年后通达世务,于佛法中出家,不久便证得阿拉汉果。他回忆起昔日所修的福德,心生喜悦,为开显过去世的事迹,宣说了“山中、雪山……”等偈颂。“见美好沙地”,即见到了清净皎洁的沙。这里“沙地”的意思,犹如经过精制、筛去糠秕而显得清净坚实的沙;见到这样的美好沙子,便忆念最殊胜的佛——这便是此话的含意。其余内容容易理解。
84. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto viññutaṃ patvā sāsane pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ patto pubbe katapuññaṃ anussaritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento ‘‘pabbate himavantamhī’’tiādimāha. Pulinaṃ sobhanaṃ disvāti paripuṇṇakataṃ viya pulākārena parisodhitākārena pavattaṃ ṭhitanti pulinaṃ, sobhanaṃ vālukaṃ disvā seṭṭhaṃ buddhaṃ anussarinti attho. Sesaṃ suviññeyyamevāti.
9. 结花长老譬喻注疏
9. Gaṇṭhipupphiyattheraapadānavaṇṇanā
“金色正自觉者……”等偈颂,是具寿结花长老的本行。他亦曾于过去诸佛处累积善行,于无数生世中积集福德。在毗婆尸世尊的时代,他生于良家,不乏种种受用与享乐。一日,他见到毗婆尸世尊及其僧众,心生净信,便以炒米等五种花作供养。他依凭那份净信度过一生,死后生于天界,享受天界成就;之后又投生人间,享受人间成就。当现在这位佛陀出世时,他出生在某良家,生起信心而出家,不久便证得阿拉汉果。
Suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādikaṃ āyasmato gaṇṭhipupphiyattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro anekāsu jātīsu katapuññasañcayo vipassissa bhagavato kāle ekasmiṃ kulagehe nibbatto upabhogaparibhogehi anūno ekadivasaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ sagaṇaṃ disvā pasannamānaso lājāpañcamehi pupphehi pūjesi. So teneva cittappasādena yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato devaloke nibbatto dibbasampattiṃ anubhavitvā aparabhāge manussesu manussasampattiṃ anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde ekasmiṃ kulagehe nibbatto saddhājāto pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi.
91有一天,他回忆起往昔所修福德,心生喜悦,说道:“我正是依此善业证得涅槃的。”于是为开示过去生事迹,说出“金色正自觉者……”等偈颂。这些内容依前文所说,其义显了。
91. So ekadivasaṃ pubbe katapuññaṃ saritvā somanassajāto ‘‘iminā kusalenāhaṃ nibbānaṃ patto’’ti pubbacaritāpadānaṃ pakāsento suvaṇṇavaṇṇo sambuddhotiādimāha. Taṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānatthamevāti.
10. 莲花供养长老本行注疏
10. Padumapūjakattheraapadānavaṇṇanā
“离雪山不远处……”等偈颂,是具寿莲花供养长老的本行。他同样在过去诸佛处积累了善行,于种种生处累积为解脱助缘的福德。在莲花上世尊的时代,他生于婆罗门家,成年后通达自家技艺,却从中不见实质。因他生于佛陀出世之前,未得教诫,便舍弃在家生活,出家为仙人。他在离雪山不远处,依止乔达摩山建草庐,证得五神通与八等至,安住禅那之乐。那时,莲花上世尊已成佛,为救度众生出离轮回,以大悲心至雪山。苦行者见世尊后,心生净信,召集弟子,令采青莲花供养。他藉此福德,于天界人间流转,受用两种殊胜成就。值此今佛出世时,他生于舍卫城良家,具足信心与净信,出家不久即证阿拉汉果。
Himavantassāvidūretiādikaṃ āyasmato padumapūjakattherassa apadānaṃ. Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbatto viññutaṃ patvā sakasippe nipphattiṃ patvā tattha sāraṃ apassanto buddhuppattito puretaraṃ uppannattā ovādānusāsanaṃ alabhitvā gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā himavantassa avidūre gotamakaṃ nāma pabbataṃ nissāya assamaṃ kāretvā pañcābhiññā aṭṭha samāpattiyo nibbattetvā jhānasukheneva vihāsi. Tadā padumuttaro bhagavā buddho hutvā satte saṃsārato uddharanto tassānukampāya himavantaṃ agamāsi. Tāpaso bhagavantaṃ disvā pasannamānaso sakasisse samānetvā tehi padumapupphāni āharāpetvā pūjesi. So tena puññena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbatto saddho pasanno pabbajitvā nacirasseva arahā ahosi.
97他回忆起自己所造善业,心生喜悦,为开示过去生事迹,说出“离雪山不远处……”等偈颂。所谓“乔达摩山”:因是众多夜叉天神的居所,又曾作为乔达摩仙人的住所而闻名,故称“乔达摩”。“山”者,即高高耸起、屹立之处。“种种树所覆盖”:“树”意为扎根生长;或依向下扎根、向上生长而得名。由瞻波树、樟树、龙树、沉香树等种种不同树木所覆盖、围绕,即是“种种树所覆盖”。应如此连贯文句。所谓“大种群集所栖之处”:“有”指存在、出生、生起、增长。这些有又是巨大的,故名“大有”;大有之群体、聚集,即是“大有群集”;大有群集的栖息处、依止处,即指“大种群集所栖之处”。
97. So attano puññakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento himavantassāvidūretiādimāha. Gotamo nāma pabbatoti anekesaṃ yakkhadevatānaṃ āvāsabhāvena adhiṭṭhānavasena gotamassa bhavanattā gotamoti pākaṭo ahosi. Pavattati tiṭṭhatīti pabbato. Nāgarukkhehi sañchannoti ruhati tiṭṭhatīti rukkho. Atha vā pathaviṃ khananto uddhaṃ ruhatīti rukkho, nānā anekappakārā campakakappūranāgaagarucandanādayo rukkhāti nānārukkhā, tehi nānārukkhehi sañchanno parikiṇṇo gotamo pabbatoti sambandho. Mahābhūtagaṇālayoti bhavanti jāyanti uppajjanti vaḍḍhanti cāti bhūtā, mahantā ca te bhūtā cāti mahābhūtā, mahābhūtānaṃ gaṇo samūhoti mahābhūtagaṇo, mahābhūtagaṇassa ālayo patiṭṭhāti mahābhūtagaṇālayo.
98“在它的中央”意为:在那座乔达摩山的正中央、内部,化现出一座草庐,已被造就、完成。其余的内容意义浅显。
98.Vemajjhamhi ca tassāsīti tassa gotamassa pabbatassa vemajjhe abbhantare assamo abhinimmito nipphādito katoti attho. Sesaṃ uttānamevāti.