第八集
8. Aṭṭhakanipāto
尸须波遮罗长老尼偈颂注
1. Sīsūpacālātherīgāthāvaṇṇanā
第八集里,以“比丘尼戒具足……”等开首的偈颂,是尸须波遮罗长老尼所说。关于这位长老尼的事迹,其叙述方式与前面遮罗长老尼的事迹中所说相同。她同样是在听闻法将舍利弗尊者出家的消息后,自己发起热忱而出家。出家之后,她完成了前分应作的准备工作,修习毗婆舍那,精进努力,不久便证得阿拉汉果。证果之后,她安住于果等至的喜悦中。一日,她省察所行,了知所作已办,心生喜悦,便以优陀那的方式诵出此偈:
Aṭṭhakanipāte bhikkhunī sīlasampannātiādikā sīsūpacālāya theriyā gāthā. Imissāpi vatthu cālāya theriyā vatthumhi vuttanayameva. Ayampi hi āyasmato dhammasenāpatissa pabbajitabhāvaṃ sutvā sayampi ussāhajātā pabbajitvā katapubbakiccā vipassanaṃ paṭṭhapetvā, ghaṭentī vāyamantī nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaṃ patvā phalasamāpattisukhena viharantī ekadivasaṃ attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā katakiccāti somanassajātā udānavasena –
“比丘尼戒具足(sīlasampannā),于诸根善防护(indriyesu susaṃvutā);
“她将证得寂静处,那纯净而有滋养的。”——她诵出此偈。
‘‘Bhikkhunī sīlasampannā, indriyesu susaṃvutā; Adhigacche padaṃ santaṃ, asecanakamojava’’nti. – gāthamāha;
在此,“戒具足”指完全具足清净的比丘尼戒。“于诸根善防护”是说,对于包括意根在内的六根,都善加防护:在色等所缘上,对可意的舍弃贪,对不可意的舍弃嗔,在没有正念观察时也能舍弃痴,牢牢地关闭根门。“纯净而有滋养的”是指不被任何事物所掺杂、有滋养力、本性甘甜、能止息一切烦恼病的药——即圣道,或涅槃本身。因为圣道也是希求涅槃者所应修行的,并且由于它没有烦恼的炽热,所以也可称它为“寂静处”。
Tattha sīlasampannāti parisuddhena bhikkhunisīlena samannāgatā paripuṇṇā. Indriyesu susaṃvutāti manacchaṭṭhesu indriyesu suṭṭhu saṃvutā, rūpādiārammaṇe iṭṭhe rāgaṃ, aniṭṭhe dosaṃ, asamapekkhane mohañca pahāya suṭṭhu pihitindriyā. Asecanakamojavanti kenaci anāsittakaṃ ojavantaṃ sabhāvamadhuraṃ sabbassāpi kilesarogassa vūpasamanosadhabhūtaṃ ariyamaggaṃ, nibbānameva vā. Ariyamaggampi hi nibbānatthikehi paṭipajjitabbato kilesapariḷāhābhāvato ca padaṃ santanti vattuṃ vaṭṭati.
三十三天、夜摩天,以及兜率天的天神们;
化乐天的天神们,以及他化自在天的天神们;
将你的心导向那里,你往昔曾居住的地方。”
‘‘Tāvatiṃsā ca yāmā ca, tusitā cāpi devatā; Nimmānaratino devā, ye devā vasavattino; Tattha cittaṃ paṇīdhehi, yattha te vusitaṃ pure’’ti. –
此偈颂是魔罗所说。他为了扰乱长老尼、令她从定境退失,想让她对欲界诸天产生爱恋。
Ayaṃ gāthā kāmasaggesu nikantiṃ uppādehīti tattha uyyojanavasena theriṃ samāpattiyā cāvetukāmena mārena vuttā.
其中,「三十三天」:如所指出的:“与同修福业者一起的三十三人投生之处,该处即是三十三天。”因为三十三人与同修福业者一同投生之处,故该处名为三十三天。生于彼处的一切天子亦皆称为三十三天。但有些人说:“三十三天仅是那些天神的名字而已。”「夜摩天」:如所指出的:“比前两个天界更为殊胜的天乐,他们已往、已至、已具足,故名夜摩天。”因为比前两个天界更为殊胜的天乐,他们已往、已至、已具足,故名夜摩天。「兜率天」:如所指出的:“对天界的成就感到满足、喜悦,故名兜率天。”因为对天界的成就感到满足与喜悦,故名兜率天。「化乐天」:如所指出的:“想享乐时,他们超越常备的所缘,随心各各变化出欲乐以自娱,故名化乐天。”因为想享乐时,超越常备的所缘,随心各各变化出欲乐以自娱,故名化乐天。「他化自在天」:如所指出的:“了知他人心意所好,便能掌控、受用他人所变化的欲乐,故名他化自在天。”因为了知他人心意所好,便能掌控、受用他人所变化的欲乐,故名他化自在天。「你当于此确立心意」:于彼三十三天等天界中,
Tattha sahapuññakārino tettiṃsa janā yattha upapannā, taṃ ṭhānaṃ tāvatiṃsanti. Tattha nibbattā sabbepi devaputtā tāvatiṃsā. Keci pana ‘‘tāvatiṃsāti tesaṃ devānaṃ nāmamevā’’ti vadanti. Dvīhi devalokehi visiṭṭhaṃ dibbaṃ sukhaṃ yātā upayātā sampannāti yāmā. Dibbāya sampattiyā tuṭṭhā pahaṭṭhāti tusitā. Pakatipaṭiyattārammaṇato atirekena ramitukāmatākāle yathārucite bhoge nimminitvā ramantīti nimmānaratino. Cittaruciṃ ñatvā parehi nimmitesu bhogesu vasaṃ vattentīti vasavattino. Tattha cittaṃ paṇīdhehīti tasmiṃ tāvatiṃsādike devanikāye tava cittaṃ ṭhapehi, upapajjanāya nikantiṃ karohi. Cātumahārājikānaṃ bhogā itarehi nihīnāti adhippāyena tāvatiṃsādayova vuttā. Yattha te vusitaṃ pureti yesu devanikāyesu tayā pubbe vutthaṃ. Ayaṃ kira pubbe devesu uppajjantī, tāvatiṃsato paṭṭhāya pañcakāmasagge sodhetvā puna heṭṭhato otarantī, tusitesu ṭhatvā tato cavitvā idāni manussesu nibbattā.
听闻此言,长老尼便展示了自心已于欲乐与世间回转的意乐,以威慑魔罗,说道:“魔罗,暂且不说你所说的欲乐世间。此外的一切世间,也全然被贪欲之火等焚烧,正在炽烈燃烧。于这样的世间,智者的心不会欢喜。”
Taṃ sutvā therī – ‘‘tiṭṭhatu, māra, tayā vuttakāmaloko. Aññopi sabbo loko rāgaggiādīhi āditto sampajjalito. Na tattha viññūnaṃ cittaṃ ramatī’’ti kāmato ca lokato ca attano vinivattitamānasataṃ dassetvā māraṃ tajjentī –
夜摩天与三十三天,还有兜率天天神,
化乐天天神,以及他化自在天天神。
Yāmā ca‘‘tāvatiṃsā ca yāmā ca, tusitā cāpi devatā; Nimmānaratino devā, ye devā vasavattino.
长久以来,于生生世世、诸有之中,你们将这‘有身’尊崇为至上;
未能超越‘有身’,你们便在生死中不断流转。
‘‘Kālaṃ kālaṃ bhavā bhavaṃ, sakkāyasmiṃ purakkhatā; Avītivattā sakkāyaṃ, jātimaraṇasārino.
整个世间都被点燃了,整个世间都陷入炽燃;
整个世间都在猛烈焚烧,整个世间都在剧烈震动。
‘‘Sabbo ādīpito loko, sabbo loko padīpito; Sabbo pajjalito loko, sabbo loko pakampito.
佛陀所宣说的法,不可动摇、无与伦比、不为凡夫所亲近;我的心便对此法深感喜悦。
‘‘Akampiyaṃ atuliyaṃ, aputhujjanasevitaṃ; Buddho dhammamadesesi, tattha me nirato mano.
听了他的话,我便欢喜地安住于教法之中;
证得了三明,圆满成就了佛陀的教导。
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, vihariṃ sāsane ratā; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
于一切处,喜已尽断,黑暗之蕴被彻底摧破;
波旬,你当如是知:你已被诛灭,死魔!
‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokkhandho padālito; Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antakā’’ti. –
她诵出这些偈颂。
Imā gāthā abhāsi.
在此,「kālaṃ kālaṃ」指每一个特定的时候;「bhavā bhavaṃ」是从一种有到另一种有;「sakkāyasmiṃ」指五蕴和合之身;「purakkhatā」指尊奉者。整句话的意思是:魔罗,你所说的三十三天等天众,在从一种有投生至另一种有时,都安住于那充满无常等种种过患的有身之中。所以,在那有的生时、住时与灭时——也就是在一切时,他们都以这有身为尊而安住。正因如此,他们无法超越有身,不趣向出离,只是沿着有身的岸边来回奔驰,随逐生死流转。由于被贪欲等烦恼所逐,他们只是一再地忆念着生死,无法从中解脱。
Tattha kālaṃ kālanti taṃ taṃ kālaṃ. Bhavā bhavanti bhavato bhavaṃ. Sakkāyasminti khandhapañcake. Purakkhatāti purakkhārakārino. Idaṃ vuttaṃ hoti – māra, tayā vuttā tāvatiṃsādayo devā bhavato bhavaṃ upagacchantā aniccatādianekādīnavākule sakkāye patiṭṭhitā, tasmā tasmiṃ bhave uppattikāle, vemajjhakāle, pariyosānakāleti tasmiṃ tasmiṃ kāle sakkāyameva purakkhatvā ṭhitā. Tato eva avītivattā sakkāyaṃ nissaraṇābhimukhā ahutvā sakkāyatīrameva anuparidhāvantā jātimaraṇasārino rāgādīhi anugatattā punappunaṃ jātimaraṇameva anussaranti, tato na vimuccantīti.
「一切世间都在燃烧」:魔罗,不只你所说的欲界世间,整个三界世间,都在被贪欲之火等十一种火所燃烧。由于被这些火一再地燃烧,故称「点燃」。由于无有间断地成了一片火海,故称「炽燃」。由于被渴爱及一切烦恼从四面八方所动摇,故称「动摇」,乃至「遍动摇」。
Sabbo ādīpito lokoti, māra, na kevalaṃ tayā vuttakāmalokoyeva dhātuttayasaññito, sabbopi loko rāgaggiādīhi ekādasahi āditto. Tehiyeva punappunaṃ ādīpitatāya padīpito. Nirantaraṃ ekajālībhūtatāya pajjalito. Taṇhāya sabbakilesehi ca ito cito ca kampitatāya calitatāya pakampito.
在如此炽燃、燃烧、遍动摇的世间中,有一种法:因不为任何事物所动摇、扰动,故称“不动摇者”;因就功德而言,无法以“如此这般”来度量,且无有与之等同者,故称“无与伦比者”;因唯被佛陀等圣者以修行境所亲近、行持,并非凡夫所行之境,故称“非凡夫所行”。佛陀世尊,以大悲心之策动,对包括诸天在内的世间,开示、宣讲、阐明了道、果、涅槃等九种出世间法。于这圣法中,我心欢喜悦乐,不退转。——这是此偈颂的含义。其余部分与前面说明的道理相同。
Evaṃ āditte pajjalite pakampite ca loke kenacipi kampetuṃ cāletuṃ asakkuṇeyyatāya akampiyaṃ, guṇato ‘‘ettako’’ti tuletuṃ asakkuṇeyyatāya attanā sadisassa abhāvato ca atuliyaṃ. Buddhādīhi ariyehi eva gocarabhāvanābhigamato sevitattā aputhujjanasevitaṃ. Buddho bhagavā maggaphalanibbānappabhedaṃ navavidhaṃ lokuttaradhammaṃ mahākaruṇāya sañcoditamānaso adesesi sadevakassa lokassa kathesi pavedesi. Tattha tasmiṃ ariyadhamme mayhaṃ mano nirato abhirato, na tato vinivattatīti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.