第七品 七集显示巴利原文
7. Sattakanipāto
一、郁多罗长老尼偈注释显示巴利原文
1. Uttarātherīgāthāvaṇṇanā
第七品中，“手持杵臼……”（musalāni gahetvāna）是郁多罗长老尼的偈颂。这位长老尼在过去诸佛时已植功德，于处处轮回中累积导向出离的善业；如此次第，她的善根渐得培育，解脱资粮得以圆满，令解脱必然成熟。在此佛陀出世之时，她生于舍卫城某族姓，取名郁多罗。长大后，她前往波吒左罗长老尼处，波吒左罗长老尼为她说法。她闻法后，对轮回生起悚惧，于教法生起净信，便出家。出家后，她完成了应作的前行，便在波吒左罗长老尼座下树立观行，精勤修习。因她具足亲依止，诸根成熟，不久观力增进，并得无碍解，证得阿拉汉果。证得阿拉汉果后，她回观自己的修行次第，有感而发地诵出此偈：显示巴利原文
Sattakanipāte musalāni gahetvānāti uttarāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī, anukkamena sambhāvitakusalamūlā samupacitavimokkhasambhārā paripakkavimuttiparipācanīyadhammā hutvā, imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ aññatarasmiṃ kulagehe nibbattitvā uttarāti laddhanāmā anukkamena viññutaṃ patvā paṭācārāya theriyā santikaṃ upasaṅkami. Therī tassā dhammaṃ kathesi. Sā dhammaṃ sutvā saṃsāre jātasaṃvegā sāsane abhippasannā hutvā pabbaji. Pabbajitvā ca katapubbakiccā paṭācārāya theriyā santike vipassanaṃ paṭṭhapetvā bhāvanamanuyuñjantī upanissayasampannatāya indriyānaṃ paripākaṃ gatattā ca na cirasseva vipassanaṃ ussukkāpetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Arahattaṃ pana patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena –
“年轻人手持杵臼，舂捣谷物；”
青年们养育妻子儿女，谋求财富。
显示巴利原文 ‘‘Musalāni gahetvāna, dhaññaṃ koṭṭenti māṇavā; Puttadārāni posentā, dhanaṃ vindanti māṇavā.
‘‘Ghaṭetha buddhasāsane, yaṃ katvā nānutappati; Khippaṃ pādāni dhovitvā, ekamantaṃ nisīdatha.
安立其心，令心专一、善等持；
他以这样的心观照诸行：彻底审视一切有为的造作，将其视为外在之物，而非自我。
显示巴利原文 ‘‘Cittaṃ upaṭṭhapetvāna, ekaggaṃ susamāhitaṃ; Paccavekkhatha saṅkhāre, parato no ca attato.
听了她的那番教诫之语，波吒左罗的教诲之后，
洗净双足后，于一旁坐下。
显示巴利原文 ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, paṭācārānusāsaniṃ; Pāde pakkhālayitvāna, ekamante upāvisiṃ.
‘‘Rattiyā purime yāme, pubbajātimanussariṃ; Rattiyā majjhime yāme, dibbacakkhuṃ visodhayiṃ.
后夜时分，我摧破了黑暗之蕴聚；
我证得三明，安立于你的教诫之中。
显示巴利原文 ‘‘Rattiyā pacchime yāme, tamokkhandhaṃ padālayiṃ; Tevijjā atha vuṭṭhāsiṃ, katā te anusāsanī.
犹如三十三天中的帝释，于战场上未尝败绩；
受众人拥戴而住，我已成就三明，漏尽无余。
显示巴利原文 ‘‘Sakkaṃva devā tidasā, saṅgāme aparājitaṃ; Purakkhatvā vihassāmi, tevijjāmhi anāsavā’’ti. –
她宣说了这些偈颂。显示巴利原文
Imā gāthā abhāsi.
其中，“将心安立后”：即将修习之心安立于业处之后。如何理解？“令心专一、善等持而作观照”：意为观察修习之行持，即对诸行以“无常”、“苦”、“无我”三相进行观照，此是其义。这段文句，是在教诫时，既为自身，亦为其余比丘尼及长老尼等，作为随顺教诫而说。“波吒左罗之教诫”：指波吒左罗长老尼的教导。另有传本读作“对波吒左罗之教说”。显示巴利原文
Tattha cittaṃ upaṭṭhapetvānāti bhāvanācittaṃ kammaṭṭhāne upaṭṭhapetvā. Kathaṃ? Ekaggaṃ susamāhitaṃ paccavekkhathāti paṭipattiṃ avekkhatha, saṅkhāre aniccātipi, dukkhātipi, anattātipi lakkhaṇattayaṃ vipassathāti attho. Idañca ovādakāle attano aññesañca bhikkhunīnaṃ theriyādīnaṃ ovādassa anuvādavasena vuttaṃ. Paṭācārānusāsaninti paṭācārāya theriyā anusiṭṭhiṃ. ‘‘Paṭācārāya sāsana’’ntipi vā pāṭho.
“而我起身”：指从证得三明之后，从座位上起身。此长老尼于某日，在波吒左罗长老尼跟前澄清业处后，回到自己的住处，结跏趺坐而坐。她下定决心：“我此心若未无所执取、从诸漏中解脱，终不拆散此跏趺坐。”随后，她全面观照诸行，次第增进观照，依循修道次第，证得了具足神通与无碍解的阿拉汉果。当十九种省察智生起时，她生起喜悦：“我已办毕所应作。”在曙光初现时，她宣说这些喜悦的偈颂，然后舒展双足。之后，黑夜完全破晓，她来到长老尼前，回应了这些偈颂。因此经中说：“你的教诫已经完成”等。其余一切，皆如前解所说。显示巴利原文
Atha vuṭṭhāsinti tevijjābhāvappattito pacchā āsanato vuṭṭhāsiṃ. Ayampi therī ekadivasaṃ paṭācārāya theriyā santike kammaṭṭhānaṃ sodhetvā attano vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā nisīdi. ‘‘Na tāvimaṃ pallaṅkaṃ bhindissāmi, yāva me na anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccatī’’ti nicchayaṃ katvā sammasanaṃ ārabhitvā, anukkamena vipassanaṃ ussukkāpetvā maggapaṭipāṭiyā abhiññāpaṭisambhidāparivāraṃ arahattaṃ patvā ekūnavīsatiyā paccavekkhaṇāñāṇāya pavattāya ‘‘idānimhi katakiccā’’ti somanassajātā imā gāthā udānetvā pāde pasāresi aruṇuggamanavelāyaṃ. Tato sammadeva vibhātāya rattiyā theriyā santikaṃ upagantvā imā gāthā paccudāhāsi. Tena vuttaṃ ‘‘katā te anusāsanī’’tiādi. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayameva.
2. 遮罗长老尼偈颂注释显示巴利原文
2. Cālātherīgāthāvaṇṇanā
以“提起正念后”等开头的偈颂，是遮罗长老尼所说。她于过去诸佛时种下种种善行，在轮回诸趣中累积了导向解脱的善法。值此佛陀出世，她于摩揭陀国那罗村，投生在路西萨利婆罗门女的母胎中。命名之日，人们给她取名“遮罗”，其妹名“优波遮罗”，小妹名“尸须波遮罗”。这三姐妹都是法将（舍利弗）的妹妹，她们三人的儿子也各取同名。关于她们，《长老偈》中曾说：“遮罗、优波遮罗、尸须波遮罗”（Thag.42）。显示巴利原文
Satiṃupaṭṭhapetvānātiādikā cālāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde magadhesu nālakagāme rūpasāribrāhmaṇiyā kucchimhi nibbatti. Tassā nāmaggahaṇadivase cālāti nāmaṃ akaṃsu, tassā kaniṭṭhāya upacālāti, atha tassā kaniṭṭhāya sīsūpacālāti . Imā tissopi dhammasenāpatissa kaniṭṭhabhaginiyo, imāsaṃ puttānampi tiṇṇaṃ idameva nāmaṃ. Ye sandhāya theragāthāya ‘‘cāle upacāle sīsūpacāle’’ti (theragā. 42) āgataṃ.
然而，这三姐妹听闻“法将出家了”之后，心想：“这法与律必不寻常，出家也绝非等闲，我们的兄长竟在此中出家了。”于是她们发起极大的热忱和强烈的愿求，不顾哭泣流泪的亲族，出家而去。出家后，她们精勤努力，持续用功，不久便证得了阿拉汉果。证果之后，她们便恒时安住于涅槃之乐和果定之乐中。显示巴利原文
Imā pana tissopi bhaginiyo ‘‘dhammasenāpati pabbajī’’ti sutvā ‘‘na hi nūna so orako dhammavinayo, na sā orikā pabbajjā, yattha amhākaṃ ayyo pabbajito’’ti ussāhajātā tibbacchandā assumukhaṃ rudamānaṃ ñātiparijanaṃ pahāya pabbajiṃsu. Pabbajitvā ca ghaṭentiyo vāyamantiyo nacirasseva arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Arahattaṃ pana patvā nibbānasukhena phalasukhena viharanti.
其中，遮罗比丘尼一天于午后从托钵乞食归来，进入安陀林，为日间住坐于一处。这时，魔罗前来以欲乐诱惑她。关于此事，经中如是说：显示巴利原文
Tāsu cālā bhikkhunī ekadivasaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā andhavanaṃ pavisitvā divāvihāraṃ nisīdi. Atha naṃ māro upasaṅkamitvā kāmehi upanesi. Yaṃ sandhāya sutte vuttaṃ –
那时，遮罗比丘尼于午前时分，着下衣，持钵与衣，进入舍卫城乞食。在舍卫城游行乞食后，于午后从托钵乞食归来，便前往盲林作日间住。她进入盲林，坐于某棵树下度过日间。这时，邪恶的魔罗来到遮罗比丘尼处，来到后，对遮罗比丘尼如是说：显示巴利原文
‘‘Atha kho cālā bhikkhunī pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaraṃ ādāya sāvatthiṃ piṇḍāya pāvisi. Sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena andhavanaṃ, tenupasaṅkami divāvihārāya. Andhavanaṃ ajjhogāhetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle divāvihāraṃ nisīdi. Atha kho māro pāpimā yena cālā bhikkhunī, tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā cālaṃ bhikkhuniṃ etadavocā’’ti (saṃ. ni. 1.167).
在盲林中为日间住而坐时，魔罗靠近，欲令她中断梵行生活，问道：‘你究竟为了谁而剃头……？’等等。于是，她向他阐明导师的功德及法的出离导向，并通过显示自己所作已办的状态，宣告已超越了魔罗的领域。魔罗听后，忧苦不乐，即于彼处隐没。其后，她以自说的形式，叙述了与魔罗之间的对话偈颂：显示巴利原文
Andhavanamhi divāvihāraṃ nisinnaṃ māro upasaṅkamitvā brahmacariyavāsato vicchinditukāmo ‘‘kaṃ nu uddissa muṇḍāsī’’tiādiṃ pucchi. Athassa satthu guṇe dhammassa ca niyyānikabhāvaṃ pakāsetvā attano katakiccabhāvavibhāvanena tassa visayātikkamaṃ pavedesi. Taṃ sutvā māro dukkhī dummano tatthevantaradhāyi. Atha sā attanā mārena ca bhāsitā gāthā udānavasena kathentī –
比丘尼安立正念，修习诸根；
证悟了寂静的境界——诸行寂灭的安乐。
显示巴利原文 ‘‘Satiṃ upaṭṭhapetvāna, bhikkhunī bhāvitindriyā; Paṭivijjhi padaṃ santaṃ, saṅkhārūpasamaṃ sukhaṃ.
‘‘Kaṃ nu uddissa muṇḍāsi, samaṇī viya dissati; Na ca rocesi pāsaṇḍe, kimidaṃ carasi momuhā.
于此教法之外，诸外道依附于种种见；
他们不了知法，也不精通法。
显示巴利原文 ‘‘Ito bahiddhā pāsaṇḍā, diṭṭhiyo upanissitā; Na te dhammaṃ vijānanti, na te dhammassa kovidā.
有一位生于释迦族的佛陀，无人能及；
他教导我法——超越一切见的方法。
显示巴利原文 ‘‘Atthi sakyakule jāto, buddho appaṭipuggalo; So me dhammamadesesi, diṭṭhīnaṃ samatikkamaṃ.
苦、苦的生起，及苦的超越；
及圣八支道，是导向苦之止息的道。
显示巴利原文 ‘‘Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ; Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ.
我听闻他的话语之后，便喜悦地安住于教法之中；
三种明已证得，佛陀的教法已究竟成就。
显示巴利原文 ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, vihariṃ sāsane ratā; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
于一切处，喜悦已断；黑暗之蕴，已予破除；
“恶魔，你当知：你已被击败，你就是死魔。”
显示巴利原文 ‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokkhandho padālito; Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antakā’’ti. –
她说出这几首偈颂。显示巴利原文
Imā gāthā abhāsi.
其中，「satiṃ upaṭṭhapetvānāti（已建立起念）」：通过修习念处，于身等以不净、苦、无常、无我之力，善巧地建立了念。「bhikkhunīti（比丘尼）」：是指她自称。「bhāvitindriyāti（诸根已修）」：由圣道修习而修习了信等五根。「paṭivijjhi padaṃ santanti（通达寂静之迹）」：寂静之迹即涅槃，以亲证通达而通达，已作证。「saṅkhārūpasamanti（诸行寂灭）」：是一切行寂灭之因。「sukhanti（乐）」：即是究竟乐。显示巴利原文
Tattha satiṃ upaṭṭhapetvānāti satipaṭṭhānabhāvanāvasena kāyādīsu asubhadukkhāniccānattavasena satiṃ suṭṭhu upaṭṭhitaṃ katvā. Bhikkhunīti attānaṃ sandhāya vadati. Bhāvitindriyāti ariyamaggabhāvanāya bhāvitasaddhādipañcindriyā. Paṭivijjhi padaṃ santanti santaṃ padaṃ nibbānaṃ sacchikiriyāpaṭivedhena paṭivijjhi sacchākāsi. Saṅkhārūpasamanti sabbasaṅkhārānaṃ upasamahetubhūtaṃ. Sukhanti accantasukhaṃ.
「Kaṃ nu uddissāti（你究竟为谁）……」这首偈颂是魔罗所说的。此处略释：在这个世间，有许多不同的学说与时节，这些学说的导师——外道师为数众多，你究竟是针对谁而剃除头发，成为剃光头的呢？非但剃光头，且因穿着袈裟而看似沙门尼。你不喜欢外道——如明镜般映现种种见解的外道，诸如苦行者、游方者等，于一切时，你皆不喜。你这愚痴人，为何如此游荡？你舍弃了外道所施设的现前涅槃之道，如今却走上邪道，极度愚痴地流转、徘徊。显示巴利原文
‘‘Kaṃ nu uddissā’’ti gāthā mārena vuttā. Tatrāyaṃ saṅkhepattho – imasmiṃ loke bahū samayā tesañca desetāro bahū eva titthakarā, tesu kaṃ nu kho tvaṃ uddissa muṇḍāsi muṇḍitakesā asi. Na kevalaṃ muṇḍāva, atha kho kāsāvadhāraṇena ca samaṇī viya dissati. Na ca rocesi pāsaṇḍeti tāpasaparibbājakādīnaṃ ādāsabhūte pāsaṇḍe te te samayantare neva rocesi. Kimidaṃ carasi momuhāti kiṃ nāmidaṃ, yaṃ pāsaṇḍavihitaṃ ujuṃ nibbānamaggaṃ pahāya ajja kālikaṃ kumaggaṃ paṭipajjantī ativiya mūḷhā carasi paribbhamasīti.
长老尼听了这话，以回答的方式呵责他，说出了“从此以外”等语。其中，“从此以外的外道”是指在此正自觉者教法之外者，如库提沙迦、巴户咖等。他们以爱欲之网和见网捕捉众生，故称外道。因此说道：“依附于诸见者”，那便是亲近执取常见等诸见，采纳这些见解。一旦依附于这些见，便即依附于外道。他们不了知法：那些外道依附于常见等见解，对于“此转起法如此转起”的流转法，不如实了知；不精通法：对于“此还灭法如此还灭”的还灭法，亦不熟练。在转起的道路上，他们尚且迷惘，更何况于还灭法！显示巴利原文
Taṃ sutvā therī paṭivacanadānamukhena taṃ tajjentī ‘‘ito bahiddhā’’tiādimāha. Tattha ito bahiddhā pāsaṇḍā nāma ito sammāsambuddhassa sāsanato bahiddhā kuṭīsakabahukārādikā. Te hi sattānaṃ taṇhāpāsaṃ diṭṭhipāsañca ḍenti oḍḍentīti pāsaṇḍāti vuccati. Tenāha – ‘‘diṭṭhiyo upanissitā’’ti sassatadiṭṭhigatāni upecca nissitā, diṭṭhigatāni ādiyiṃsūti attho. Yadaggena ca diṭṭhisannissitā, tadaggena pāsaṇḍasannissitā. Na te dhammaṃ vijānantīti ye pāsaṇḍino sassatadiṭṭhigatasannissitā ‘‘ayaṃ pavatti evaṃ pavattatī’’ti pavattidhammampi yathābhūtaṃ na vijānanti. Na te dhammassa kovidāti ‘‘ayaṃ nivatti evaṃ nivattatī’’ti nivattidhammassāpi akusalā, pavattidhammamaggepi hi te saṃmūḷhā, kimaṅgaṃ pana nivattidhammeti.
如此指出外道言论不具导向涅槃的性质后，现在为了回答“你为谁而剃发”这个问题，而说出“有生于释迦族者”等语。其中，“超越一切见”：就是超越一切见的方法，解开见之网的方法。其余的解释如前所述。显示巴利原文
Evaṃ pāsaṇḍavādānaṃ aniyyānikataṃ dassetvā idāni kaṃ nu uddissa muṇḍāsīti pañhaṃ vissajjetuṃ ‘‘atthi sakyakule jāto’’tiādi vuttaṃ. Tattha diṭṭhīnaṃ samatikkamanti sabbāsaṃ diṭṭhīnaṃ samatikkamanupāyaṃ diṭṭhijālaviniveṭhanaṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
3. 优波遮罗长老尼偈颂注显示巴利原文
3. Upacālātherīgāthāvaṇṇanā
“具念、具眼”等，是优波遮罗长老尼的偈颂。她的事迹与遮罗长老尼的事迹中所说相同。因为她亦如遮罗一般，出家后修习观，证得阿拉汉果，感兴而说出——显示巴利原文
Satimatītiādikā upacālāya theriyā gāthā. Tassā vatthu cālāya theriyā vatthumhi vuttameva. Ayampi hi cālā viya pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā arahattaṃ patvā udānentī –
具念、具眼，这位比丘尼已修习诸根；
她已通达寂静之道，为善士所行。
显示巴利原文 ‘‘Satimatī cakkhumatī, bhikkhunī bhāvitindriyā; Paṭivijjhi padaṃ santaṃ, akāpurisasevita’’nti. –
她诵出这首偈颂。显示巴利原文
Imaṃ gāthaṃ abhāsi.
在此，“具念”指具足正念：即先于前分以殊胜的念与正知而具足，后由修习圣道，达到念的圆满，被最上的念所具足。“具眼”指以慧眼具足：即最初以能导向生灭、圣谛、能决择的慧而具足，之后达到慧的圆满，以最上的慧眼具足。“为上乘人所习行”指被非低劣者、上人、圣者、诸佛等所修习。显示巴利原文
Tattha satimatīti satisampannā, pubbabhāge paramena satinepakkena samannāgatā hutvā pacchā ariyamaggassa bhāvitattā sativepullappattiyā uttamāya satiyā samannāgatāti attho. Cakkhumatīti paññācakkhunā samannāgatā, ādito udayatthagāminiyā paññāya ariyāya nibbedhikāya samannāgatā hutvā paññāvepullappattiyā paramena paññācakkhunā samannāgatāti vuttaṃ hoti. Akāpurisasevitanti alāmakapurisehi uttamapurisehi ariyehi buddhādīhi sevitaṃ.
“为何你不喜欢生”这首偈颂，是魔罗为引诱长老尼陷入欲贪而说。魔罗问道：“比丘尼，你为何不喜欢呢？”（《相应部》1.167）长老尼回答：“贤友，我确实不喜欢生。”于是魔罗为了显示“已出生者能享受欲乐，因此生也应被希求，欲乐也应被享用”而说：显示巴利原文
‘‘Kinnu jātiṃ na rocesī’’ti gāthā theriṃ kāmesu upahāretukāmena mārena vuttā. ‘‘Kiṃ nu tvaṃ bhikkhuni na rocesī’’ti (saṃ. ni. 1.167) hi mārena puṭṭhā therī āha – ‘‘jātiṃ khvāhaṃ, āvuso, na rocemī’’ti. Atha naṃ māro jātassa kāmā paribhogā, tasmā jātipi icchitabbā, kāmāpi paribhuñjitabbāti dassento –
“你为何不喜出生？出生者享受欲乐；
应享受欲乐，莫至将来后悔。”
显示巴利原文 ‘‘Kinnu jātiṃ na rocesi, jāto kāmāni bhuñjati; Bhuñjāhi kāmaratiyo, māhu pacchānutāpinī’’ti. –
这首偈颂的意思是：优波遮罗，你有什么理由不喜欢受生、不应喜欢受生呢？根本不存在这样的理由。因为已生者得以享受诸欲——在此世间，已生者能受用色等与欲樂相关的对象，从而享受欲乐。未生者便没有这种机会，因此你应尽情享受欲乐与欲戏之乐。不要让自己事后追悔，说：‘我虽有财富，年轻时却不曾享受欲乐。’应知，所谓世间法的目的正是为了成就利益，而这一利益指的即是欲乐，其义显然。显示巴利原文
Tassattho – kiṃ nu taṃ kāraṇaṃ, yena tvaṃ upacāle jātiṃ na rocesi na roceyyāsi, na taṃ kāraṇaṃ atthi. Yasmā jāto kāmāni bhuñjati idha jāto kāmaguṇasaṃhitāni rūpādīni paṭisevanto kāmasukhaṃ paribhuñjati. Na hi ajātassa taṃ atthi, tasmā bhuñjāhi kāmaratiyo kāmakhiḍḍāratiyo anubhava. Māhu pacchānutāpinī ‘‘yobbaññe sati vijjamānesu bhogesu na mayā kāmasukhamanubhūta’’nti pacchānutāpinī mā ahosi. Imasmiṃ loke dhammā nāma yāvadeva atthādhigamattho attho ca kāmasukhatthoti pākaṭoyamatthoti adhippāyo.
长老尼听后，阐明了出生的过患相，并彰显自己已超越那种境界，随后呵斥他道：显示巴利原文
Taṃ sutvā therī jātiyā dukkhanimittataṃ attano ca tassa visayātikkamaṃ vibhāvetvā tajjentī –
出生者必有死，手足会被砍断；
遭杀害、束缚与忧恼，出生者领受苦难。
显示巴利原文 ‘‘Jātassa maraṇaṃ hoti, hatthapādāna chedanaṃ; Vadhabandhapariklesaṃ, jāto dukkhaṃ nigacchati.
释迦族中诞生了一位正自觉者，他不可战胜；
他教导了我那超越生的法。
显示巴利原文 ‘‘Atthi sakyakule jāto, sambuddho aparājito; So me dhammamadesesi, jātiyā samatikkamaṃ.
‘‘Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ; Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ.
我闻其语已，欢喜住于教法中；
证得三明，圆满佛之教法。
显示巴利原文 ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, vihariṃ sāsane ratā; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
于一切处，喜爱已灭尽，那无明的黑暗之蕴也已击破；
魔罗，你当如此了知：你，终结者，已被击败。”
显示巴利原文 ‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokkhandho padālito; Evaṃ jānāhi pāpima, nihato tvamasi antakā’’ti. –
她宣说了以下偈颂。显示巴利原文
Imā gāthā abhāsi.
此处，「有生者，死便会发生」意为：但凡已生的有情，死才会发生，未生者则不然。不仅死是如此，乃至老、病等一切灾患，也都发生在已生者身上，并以生为根源。因此世尊说：「以生为缘，老死、愁、悲、苦、忧、恼便生起。」（参阅《大本》1；《分别论》225；《优陀那》1）由此亦说「手足被砍断」：手足被砍断之事，唯见于已生者，未生者则无。于此当知，借由手足被砍断这一譬喻，也显示了业报的三十二种刑罚。故说：「鞭杖、系缚与苦害，已生者领受。」那些名为夺命、捶打的鞭杖之苦，名为枷锁的系缚之苦，以及其他任何被称为苦的，这一切对已生者才会发生，对未生者则不然。因此，我不欣乐于生。显示巴利原文
Tattha jātassa maraṇaṃ hotīti yasmā jātassa sattassa maraṇaṃ hoti, na ajātassa. Na kevalaṃ maraṇameva, atha kho jarārogādayo yattakānatthā, sabbepi te jātassa honti jātihetukā. Tenāha bhagavā – ‘‘jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavantī’’ti (mahāva. 1; vibha. 225; udā. 1). Tenevāha – ‘‘hatthapādāna chedana’’nti hatthapādānaṃ chedanaṃ jātasseva hoti, na ajātassa. Hatthapādachedanāpadesena cettha bāttiṃsa kammakāraṇāpi dassitā evāti daṭṭhabbaṃ. Tenevāha – ‘‘vadhabandhapariklesaṃ, jāto dukkhaṃ nigacchatī’’ti. Jīvitaviyojanamuṭṭhippahārādisaṅkhātaṃ vadhapariklesañceva andubandhanādisaṅkhātaṃ bandhapariklesaṃ aññañca yaṃkiñci dukkhaṃ nāma taṃ sabbaṃ jāto eva nigacchati, na ajāto, tasmā jātiṃ na rocemīti.
现在，为了从根源上显示，自己已彻底超越了生与诸欲的状况，她便说了「有生于释迦族者」等偈颂。其中，「无败者」：指不被烦恼魔等任何一者所击败。因为大师（佛陀）乃一切征服者，已完全降伏了包括诸天在内的世间而安住，故称「无败者」。其余部分因依前已所述之理，文义易解。显示巴利原文
Idāni jātiyā kāmānañca accantameva attanā samatikkantabhāvaṃ mūlato paṭṭhāya dassentī – ‘‘atthi sakyakule jāto’’tiādimāha. Tattha aparājitoti kilesamārādinā kenaci na parājito. Satthā hi sabbābhibhū sadevakaṃ lokaṃ aññadatthu abhibhavitvā ṭhito , tasmā aparājito. Sesaṃ vuttanayattā uttānameva.
