六集·7. 瞿陀长老尼偈颂注释
6. 六集义注 · 53 段
7. 瞿陀长老尼偈颂注释
7. Guttātherīgāthāvaṇṇanā
“古陀长老尼的偈颂‘Gutte yadatthaṃ pabbajjā’等，说的就是这位受到守护的长老尼。她也在过去诸佛那里积下了善行，生生世世以出离为依托，不断积累善业，逐渐圆满了解脱的资粮。善根成熟后，她只在善趣中流转。到这一佛出世时，她出生在舍卫城的一个婆罗门家庭，名叫古陀。她长大后，因为具足善根而被触动，厌弃在家生活，征得父母同意后，在大爱道跟前出家。出家之后，她开始修观，精勤禅修。可是由于长久以来的习气，她的心总是向外追逐外在对象，无法专一。导师看到后，为了帮助她，就在香室里像平常一样坐着，放出光明，把自己的身形显现在她附近的虚空中，仿佛坐在她身边一样，对她教诫道：
Gutte yadatthaṃ pabbajjātiādikā guttāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī anukkamena sambhatavimokkhasambhārā hutvā, paripakkakusalamūlā sugatīsuyeva saṃsarantī imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattā, guttātissā nāmaṃ ahosi. Sā viññutaṃ patvā upanissayasampattiyā codiyamānā gharāvāsaṃ jigucchantī mātāpitaro anujānāpetvā mahāpajāpatigotamiyā santike pabbaji. Pabbajitvā ca vipassanaṃ paṭṭhapetvā bhāvanaṃ anuyuñjantiyā tassā cittaṃ cirakālaparicayena bahiddhārammaṇe vidhāvati, ekaggaṃ nāhosi. Satthā disvā taṃ anuggaṇhanto, gandhakuṭiyaṃ yathānisinnova obhāsaṃ pharitvā tassā āsanne ākāse nisinnaṃ viya attānaṃ dassetvā ovadanto –
古陀啊，你出家正是为了这个目标，为此舍弃了儿子、财富和所爱之人；
你就好好修习这个，不要屈从于心的控制。
‘‘Gutte yadatthaṃ pabbajjā, hitvā puttaṃ vasuṃ piyaṃ; Tameva anubrūhehi, mā cittassa vasaṃ gami.
众生被心所欺骗，沉迷在魔的领域里，
愚昧无知的人，在无数次生死轮回中不停流转。
‘‘Cittena vañcitā sattā, mārassa visaye ratā; Anekajātisaṃsāraṃ, sandhāvanti aviddasū.
欲贪、嗔恚，还有有身见；
戒禁取，以及第五个——疑。
‘‘Kāmācchandañca byāpādaṃ, sakkāyadiṭṭhimeva ca; Sīlabbataparāmāsaṃ, vicikicchaṃ ca pañcamaṃ.
比丘尼啊，既已断除这些下分结缚，
你便不再重返此间。
‘‘Saṃyojanāni etāni, pajahitvāna bhikkhunī; Orambhāgamanīyāni, nayidaṃ punarehisi.
远离了贪、慢、无明和掉举之后，
斩断诸结后，你将终结痛苦。
‘‘Rāgaṃ mānaṃ avijjañca, uddhaccañca vivajjiya; Saṃyojanāni chetvāna, dukkhassantaṃ karissasi.
断除了结生相续的轮回，遍知了再有。
就在这一世，你已不再渴求，将安详地行走。这些偈颂是他当时诵出的。
‘‘Khepetvā jātisaṃsāraṃ, pariññāya punabbhavaṃ; Diṭṭheva dhamme nicchātā, upasantā carissasī’’ti. – imā gāthā ābhāsi;
在这里，你应当只增长那件事：为了什么目的呢？就是为了烦恼的般涅槃和五蕴的般涅槃。舍弃儿子、财富和所爱，也就是舍弃应当珍爱的亲属圈和财富的聚集，在我的教法中出家、过梵行生活，这是你所愿求的，你就应当增长它、成就它。不要随顺心的控制：不要随顺那长久以来以色等为所缘而不断增长的诡诈之心的控制。
Tattha tameva anubrūhehīti yadatthaṃ yassa kilesaparinibbānassa khandhaparinibbānassa ca atthāya. Hitvā puttaṃ vasuṃ piyanti piyāyitabbaṃ ñātiparivaṭṭaṃ bhogakkhandhañca hitvā mama sāsane pabbajjā brahmacariyavāso icchito, tameva vaḍḍheyyāsi sampādeyyāsi. Mā cittassa vasaṃ gamīti dīgharattaṃ rūpādiārammaṇavasena vaḍḍhitassa kūṭacittassa vasaṃ mā gacchi.
因为心这个东西就像幻术一样，被它欺骗的愚痴凡夫成了魔的随从，无法超越轮回。所以经中说“被心所欺骗”等等。
Yasmā cittaṃ nāmetaṃ māyūpamaṃ, yena vañcitā andhaputhujjanā māravasānugā saṃsāraṃ nātivattanti. Tena vuttaṃ ‘‘cittena vañcitā’’tiādi.
这些被称为“结”，就是前面说过的“欲贪与嗔恚”等五种，因为它们有束缚的作用，所以叫结。“断除”是指用不来道彻底断掉。“比丘尼”是对她的称呼。“顺下分”是指在色界、无色界以下的部分，也就是欲界，对人的生命有益、有帮助，因为它是那里结生的条件。ma这个字是连接词。经典里也写作“oramāgamanīyāni”，意思一样。“你将不再来此”是说，由于断除了下分结，你不再以结生的方式回到这个欲处、欲有。ra这个字是连接词。或者经典里也写作“itthaṃ”，意思就是此状态，也就是欲有。
Saṃyojanānietānīti etāni ‘‘kāmacchandañca byāpāda’’ntiādinā yathāvuttāni pañca bandhanaṭṭhena saṃyojanāni. Pajahitvānāti anāgāmimaggena samucchinditvā. Bhikkhunīti tassā ālapanaṃ. Orambhāgamanīyānīti rūpārūpadhātuto heṭṭhābhāge kāmadhātuyaṃ manussajīvassa hitāni upakārāni tattha paṭisandhiyā paccayabhāvato. Ma-kāro padasandhikaro. ‘‘Oramāgamanīyānī’’ti pāḷi, so evattho. Nayidaṃ punarehisīti orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ pahānena idaṃ kāmaṭṭhānaṃ kāmabhavaṃ paṭisandhivasena puna nāgamissasi. Ra-kāro padasandhikaro. ‘‘Ittha’’nti vā pāḷi, itthattaṃ kāmabhavamicceva attho.
“贪”是指色贪和无色贪。“慢”是指被阿拉汉道所断的慢。“无明”和“掉举”在这里也是同样的道理。“回避”是指以观智暂时压伏。“断除结”是指以阿拉汉道彻底断除色贪等五种上分结。“你将作苦的尽头”是指你将到达一切轮回之苦的终点、终结。
Rāganti rūparāgañca arūparāgañca. Mānanti aggamaggavajjhaṃ mānaṃ. Avijjañca uddhaccañcāti etthāpi eseva nayo. Vivajjiyāti vipassanāya vikkhambhetvā. Saṃyojanāni chetvānāti etāni rūparāgādīni pañcuddhambhāgiyāni saṃyojanāni arahattamaggena samucchinditvā. Dukkhassantaṃ karissasīti sabbassāpi vaṭṭadukkhassa pariyantaṃ pariyosānaṃ pāpuṇissasi.
断除了生的轮回流转：把以生为根源的轮回流转彻底结束。无渴爱：就是没有渴爱。已寂静：因为一切烦恼完全止息而寂静。其余按前面所说的方式理解。
Khepetvā jātisaṃsāranti jāti samūlikasaṃsārapavattiṃ pariyosāpetvā. Nicchātāti nittaṇhā. Upasantāti sabbaso kilesānaṃ vūpasamena upasantā. Sesaṃ vuttanayameva.
世尊这样说完这些偈颂之后，在偈颂结束时，那位长老尼就证得了阿拉汉果并具足四无碍解，然后以自说的方式，完全依照世尊所说的方式说出了这些偈颂。因此，这些偈颂就成了她的长老尼偈。
Evaṃ satthārā imāsu gāthāsu bhāsitāsu gāthāpariyosāne therī saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā udānavasena bhagavatā bhāsitaniyāmeneva imā gāthā abhāsi. Teneva tā theriyā gāthā nāma jātā.
第8篇 维阁耶长老尼偈颂的注释
8. Vijayātherīgāthāvaṇṇanā
“四次”等偈颂是维阇耶长老尼所说的偈颂。她过去在诸佛那里修过功德，在一次次生命中积累趋向解脱的善法，逐渐培育善根，在天界和人间之间流转。到这位佛陀出世时，她出生在王舍城的一户人家，长大后成了差摩长老尼在家时的朋友。她听说差摩长老尼出家了，心想：“连那位王后都出家了，何况是我呢？”于是也想出家，就去找差摩长老尼。长老尼知道她的心意，便为她说法，让她对轮回生起警醒，对教法生起信心。她听完法后，心生警醒，有了信心，就请求出家。长老尼为她剃度。出家后，她做完该做的准备工作，开始修观，因为因缘具足，不久就证得阿拉汉果，同时获得无碍解。之后她回顾自己的修行，以自说的方式说出偈颂：
Catukkhattuntiādikā vijayāya theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī, anukkamena paribrūhitakusalamūlā devamanussesu saṃsarantī, imasmiṃ buddhuppāde rājagahe aññatarasmiṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patvā khemāya theriyā gihikāle sahāyikā ahosi. Sā tassā pabbajitabhāvaṃ sutvā ‘‘sāpi nāma rājamahesī pabbajissati kimaṅgaṃ panāha’’nti pabbajitukāmāyeva hutvā khemātheriyā santikaṃ upasaṅkami. Therī tassā ajjhāsayaṃ ñatvā tathā dhammaṃ desesi, yathā saṃsāre saṃviggamānasā sāsane sā abhippasannā bhavissati. Sā taṃ dhammaṃ sutvā saṃvegajātā paṭiladdhasaddhā ca hutvā pabbajjaṃ yāci. Therī taṃ pabbājesi. Sā pabbajitvā katapubbakiccā vipassanaṃ paṭṭhapetvā hetusampannatāya, na cirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena –
我四次、五次从精舍里走出来。
没能得到内心的平静，心也无法自主。
‘‘Catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ, vihārā upanikkhamiṃ; Aladdhā cetaso santiṃ, citte avasavattinī.
我走到比丘尼跟前，恭敬地向她请教；
她为我开示了法和界、处。
‘‘Bhikkhuniṃ upasaṅkamma, sakkaccaṃ paripucchahaṃ; Sā me dhammamadesesi, dhātuāyatanāni ca.
四圣谛、诸根与诸力，
觉支与八支圣道，为证最上义。
‘‘Cattāri ariyasaccāni, indriyāni balāni ca; Bojjhaṅgaṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, uttamatthassa pattiyā.
听了她的话，我就照着去做她的教诫。
夜里初更时分，我回忆起过去生的事。
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, karontī anusāsaniṃ; Rattiyā purime yāme, pubbajātimanussariṃ.
夜里中夜时分，我净化了天眼。
在夜晚的后夜时分，我粉碎了那黑暗的蕴聚。
‘‘Rattiyā majjhime yāme, dibbacakkhuṃ visodhayiṃ; Rattiyā pacchime yāme, tamokhandhaṃ padālayiṃ.
“那时，我以喜与乐遍满身体而安住；
到第七天，我伸展双脚，以脚击碎那黑暗之蕴。”
‘‘Pītisukhena ca kāyaṃ, pharitvā vihariṃ tadā; Sattamiyā pāde pasāresiṃ, tamokhandhaṃ padāliyā’’ti. –
她说了这些偈颂。
Imā gāthā abhāsi.
这里说的“比丘尼”，指的是差摩长老尼。
Tattha bhikkhuninti khemātheriṃ sandhāya vadati.
“觉支八支道”指的是七觉支和八支圣道。“为了证得最上义”是为了证得或达到阿拉汉果，或者是为了证得涅槃。
Bojjhaṅgaṭṭhaṅgikaṃ magganti sattabojjhaṅgañca aṭṭhaṅgikañca ariyamaggaṃ. Uttamatthassa pattiyāti arahattassa nibbānasseva vā pattiyā adhigamāya.
以喜乐：指属于果定范畴的喜和乐。身：指与那喜乐相应的名身，以及随它而转的色身。遍满：就是触到、遍及。在第七日伸出脚：从开始修观那天算起，到第七天解开盘腿，把脚伸出来。怎么做到的呢？破除黑暗蕴：用最上道智之剑，破除了以前从未被破除的痴蕴。其余部分和前面所说的一样。
Pītisukhenāti phalasamāpattipariyāpannāya pītiyā sukhena ca. Kāyanti taṃsampayuttaṃ nāmakāyaṃ tadanusārena rūpakāyañca. Pharitvāti phusitvā byāpetvā vā. Sattamiyā pāde pasāresinti vipassanāya āraddhadivasato sattamiyaṃ pallaṅkaṃ bhinditvā pāde pasāresiṃ. Kathaṃ? Tamokhandhaṃ padāliya, appadālitapubbaṃ mohakkhandhaṃ aggamaggañāṇāsinā padāletvā. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.
