三集·13. 《阿毗布长老偈》的注释
3. 三集义注 · 76 段
13. 《阿毗布长老偈》的注释
13. Abhibhūtattheragāthāvaṇṇanā
请听,所有亲属们,这些偈颂,是尊者阿毗布长老说的。其因缘如何?这位长老也曾在过去诸佛那里修过善行,在一次次投生中积累福德。在毗舍婆佛的时代,他出生在一个好人家,长大后因为亲近善知识,对佛陀的教法生起了虔诚的信心。那位世尊般涅槃时,大众都争着去取佛舍利,他本人最先用香水把火葬的柴堆浇灭了。凭着这份福德之业,他在天界和人间流转,到这一佛出世时,他出生在韦咤普城的王族,得名“阿毗布”。父亲去世后,他继承了王位。那时世尊正游行各地教化,一路辗转来到那座城。国王听说“世尊已经来到我的城里”,就去世尊跟前闻法,第二天又设了盛大的布施。世尊吃完饭,随顺国王的心意做了随喜,并为他详细宣说法义。国王闻法后生起净信,舍弃王位出家,最终证得阿拉汉果。正如《譬喻经》(《长老譬喻》2.47.11-15)中所说:
Suṇāthañātayo sabbeti āyasmato abhibhūtattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto vessabhussa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto tādisena kalyāṇamittasannissayena sāsane abhippasanno ahosi. So satthari parinibbute tassa dhātuṃ gahetuṃ mahājane ussāhaṃ karonte sayaṃ sabbapaṭhamaṃ gandhodakena citakaṃ nibbāpesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde veṭhapuranagare rājakule nibbattitvā abhibhūtoti laddhanāmo pitu accayena rajjaṃ kāreti. Tasmiñca samaye bhagavā janapadacārikaṃ caranto anupubbena taṃ nagaraṃ pāpuṇi. Tato so rājā ‘‘bhagavā kira mama nagaraṃ anuppatto’’ti sutvā satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā dutiyadivase mahādānaṃ pavattesi. Bhagavā bhuttāvī tassa rañño ajjhāsayānurūpaṃ anumodanaṃ karontoyeva vitthārato dhammaṃ desesi. So dhammaṃ sutvā laddhappasādo rajjaṃ pahāya pabbajitvā arahattaṃ sacchākāsi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.47.11-15) –
当大仙人毗舍婆佛的遗体正在火化时,
我拿来香水,把火葬堆浇灭了。
此去三十一劫前,我曾以香水浇灭柴堆之火;
我不曾知道恶趣,此即香水的果报。
“我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”
‘‘Dayhamāne sarīramhi, vessabhussa mahesino; Gandhodakaṃ gahetvāna, citaṃ nibbāpayiṃ ahaṃ. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, citaṃ nibbāpayiṃ ahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, gandhodakassidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
他证得阿拉汉果之后,安住在解脱之乐中时,他的亲属、大臣、随从、市民和乡民全都聚到一起,悲叹道:“尊者,您为什么让我们成了无依无靠的人,自己却出家了呢?”长老看到这些以亲属为首的人们在悲叹,就通过说明自己出家的原因来为他们说法:
Arahattaṃ pana patvā vimuttisukhena viharante tasmiṃ tassa ñātakā amaccā pārisajjā nāgarā jānapadāti sabbe samāgantvā, ‘‘bhante, kasmā tvaṃ amhe anāthe katvā pabbajito’’ti parideviṃsu. Thero te ñātipamukhe manusse paridevante disvā tesaṃ attano pabbajjakāraṇavibhāvanamukhena dhammaṃ kathento –
诸位亲族请谛听,凡会集于此者;
我为汝等宣说正法:一再投生是苦。
‘‘Suṇātha ñātayo sabbe, yāvantettha samāgatā; Dhammaṃ vo desayissāmi, dukkhā jāti punappunaṃ.
要发起行动,要向前迈进,要专心投入佛陀的教法;
像大象掀翻芦苇棚一样,把死神的军队彻底摧毁。
‘‘Ārambhatha nikkamatha, yuñjatha buddhasāsane; Dhunātha maccuno senaṃ, naḷāgāraṃva kuñjaro.
如果有人在这套法与律中不放逸地生活,
舍弃了生与轮回,就能终结苦。他诵出了这三首偈颂。
‘‘Yo imasmiṃ dhammavinaye, appamatto vihassati; Pahāya jātisaṃsāraṃ, dukkhassantaṃ karissatī’’ti. – tisso gāthā abhāsi;
其中,“请听”的意思是:请你们倾听、注意听。也就是说,现在你们要以耳朵这个入口,专心听我即将说的法。“亲族们”是以亲族为首,用来称呼他们所有人,因此说“所有聚集在这里的人”,意思是:凡是来到这里集会的人,或者是为了我出家这件事而聚集到这里的人。
Tattha suṇāthāti nisāmetha, idāni mayā vuccamānaṃ ohitasotā sotadvārānusārena upadhārethāti attho. Ñātayoti ñātī pamukhe katvā tesaṃ sabbesaṃ ālapanaṃ, tenāha ‘‘sabbe yāvantettha samāgatā’’ti, yāvanto yattakā ettha samāgame, etissaṃ vā mama pabbajjāya samāgatāti attho.
现在,针对前面那句劝人听闻的“你们听”的话,他先承认“我要为你们说法”,然后就用“生是苦,一次又一次”等话开始宣说。其中,“生是苦,一次又一次”是说:所谓生,因为它是种种苦的依止处——这些苦以入胎等为根本,以衰老等为差别——所以是苦;而这种生一次又一次地发生,就更加是苦。
Idāni yaṃ sandhāya ‘‘suṇāthā’’ti savanāṇattikavacanaṃ kataṃ, taṃ ‘‘dhammaṃ vo desayissāmī’’ti paṭijānitvā ‘‘dukkhā jāti punappuna’’ntiādinā desetuṃ ārabhi. Tattha dukkhā jāti punappunanti jāti nāmesā gabbhokkantimūlakādibhedassa jarādibhedassa ca anekavihitassa dukkhassa adhiṭṭhānabhāvato dukkhā. Sā punappunaṃ pavattamānā ativiya dukkhā.
为了说明应当努力超越这种生,他接着说了“ārambhatha”等话。其中,“ārambhatha”意思是:发起被称为“发勤界”的精进。“nikkamatha”意思是:由于已经脱离了懈怠那一方,所以发起更进一步的精进,这被称为“出离界”。“yuñjatha buddhasāsane”意思是:因为依靠戒的防护、守护根门、饮食知节量、正念正知这些法而安住的人,通过实行警寤策励,就能成就发勤界和出离界;所以,你们要成为那样的人,全心投入被称为止观的世尊教法,或者投入被称为增上戒学等的世尊教法。“Dhunātha maccuno senaṃ, naḷāgāraṃva kuñjaro”意思是:这样修行的人,那掌控三界、将众生导入自己势力之下的死王,其被称为军队的势力无力而虚弱;就像一头具足力量的雄象,一瞬间就能摧毁芦苇搭成的房子一样,同样地,你们要驱散、粉碎、破坏那烦恼的聚集。
Tassā pana jātiyā samatikkamanatthaṃ ussāho karaṇīyoti dassento āha ‘‘ārambhathā’’tiādi. Tattha ārambhathāti ārambhadhātusaṅkhātaṃ vīriyaṃ karotha. Nikkamathāti kosajjapakkhato nikkhantattā nikkamadhātusaṅkhātaṃ taduttariṃ vīriyaṃ karotha. Yuñjatha buddhasāsaneti yasmā sīlasaṃvaro indriyesu guttadvāratā bhojane mattaññutā satisampajaññanti imesu dhammesu patiṭṭhitānaṃ jāgariyānuyogavasena ārambhanikkamadhātuyo sampajjanti, tasmā tathābhūtā samathavipassanāsaṅkhāte adhisīlasikkhādisaṅkhāte vā bhagavato sāsane yuttappayuttā hotha. Dhunātha maccuno senaṃ, naḷāgāraṃva kuñjaroti evaṃ paṭipajjantā ca tedhātuissarassa maccurājassa vasaṃ satte netīti tassa senāsaṅkhātaṃ abalaṃ dubbalaṃ yathā nāma thāmabalūpapanno kuñjaro naḷehi kataṃ agāraṃ khaṇeneva viddhaṃseti, evameva kilesagaṇaṃ dhunātha vidhamatha viddhaṃsethāti attho.
不过,对于这样在佛陀教法中精勤努力的人,为了说明超越生苦是确定无疑的,他宣说了以“yo imasmi”开头的第三首偈颂。这首偈颂本身很容易理解。
Evaṃ pana buddhasāsane ussāhaṃ karontassa ekaṃsiko jātidukkhassa samatikkamoti dassento ‘‘yo imasmi’’ntiādinā tatiyaṃ gāthamāha. Taṃ suviññeyyameva.
14. 《乔达摩长老偈》的注释
14. Gotamattheragāthāvaṇṇanā
尊者乔达摩长老的偈颂在讲流转轮回。它的由来是什么呢?据说,这位长老在过去诸佛在世时就已经积下了深厚的善根,在一次次生命中不断修福。当尸弃世尊般涅槃后,天人们和人们正在供养他的荼毗堆时,他用八朵瞻波花供养了荼毗堆。凭着这份福业,他在天界和人间流转,直到这次佛陀出世时,诞生在释迦王族中,依族姓得名乔达摩。他长大后,在导师与亲族相聚的场合中生起了信心,出家修行观禅,证得了六种神通。因此,《譬喻经》(Ap. thera 2.47.6-10)中这样说:
Saṃsaranti āyasmato gotamattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayaṃ kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto sikhimhi bhagavati parinibbute tassa citakaṃ devamanussesu pūjentesu aṭṭhahi campakapupphehi citakaṃ pūjesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sakyarājakule nibbattitvā gotamoti gottavaseneva abhilakkhitanāmo vayappatto satthu ñātisamāgame paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.47.6-10) –
正在燃烧的世尊——世间亲友——尸弃,
我把八朵瞻波花献到了火葬堆上。
在三十一劫之前,我供养了那朵花;
我不曾知道有恶趣,这就是供养荼毗堆的果报。
“我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”
‘‘Jhāyamānassa bhagavato, sikhino lokabandhuno; Aṭṭha campakapupphāni, citakaṃ abhiropayiṃ. ‘‘Ekatiṃse ito kappe, yaṃ pupphamabhiropayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, citapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
他证得六神通后,安住在解脱的快乐中。有一天,亲属们问他:“尊者,您为什么舍弃我们出家呢?”为了向他们说明自己在轮回中亲身经历过的痛苦,以及如今证得的涅槃之乐,他说了下面这些话:
Chaḷabhiñño pana hutvā vimuttisukhena viharanto ekadivasaṃ ñātakehi ‘‘kasmā, bhante, amhe pahāya pabbajito’’ti puṭṭho saṃsāre attanā anubhūtadukkhañceva idāni adhigataṃ nibbānasukhañca pakāsento –
我在轮回中流转,曾堕入地狱,也一次又一次投生到饿鬼的世界;
我在畜生道里也受尽了苦,长久以来,我在那里以种种方式生活过。
‘‘Saṃsarañhi nirayaṃ agacchissaṃ, petalokamagamaṃ punappunaṃ; Dukkhamamhipi tiracchānayoniyaṃ, nekadhā hi vusitaṃ ciraṃ mayā.
我也曾生而为人,并且一再地投生到天界;
住在色界和无色界,住在无想处和非想非非想处。
‘‘Mānusopi ca bhavobhirādhito, saggakāyamagamaṃ sakiṃ sakiṃ; Rūpadhātusu arūpadhātusu, nevasaññisu asaññisuṭṭhitaṃ.
“了知生起皆无实,有为动摇且扰动;
彼知广大之生起,具念之人证寂静。”
‘‘Sambhavā suviditā asārakā, saṅkhatā pacalitā saderitā; Taṃ viditvā mahamahattasambhavaṃ, santimeva satimā samajjhaga’’nti. –
他用三首偈颂为他们说法。
Tīhi gāthāhi tesaṃ dhammaṃ desesi.
在这里,“流转”的意思是在没有开始的轮回中流转,被业和烦恼牵引,在五趣中一生又一生地死去、投生,不断轮转。“Hi”只是个语气助词。“将去地狱”是指以结生的方式投生到等活地狱等八种大地狱,以及火炭地狱等十六种近边地狱。“再三”在这里也要加进去理解。“饿鬼界”是指饿鬼的世界,也就是以饥饿、口渴等为区别的鬼类生命,这就是它的意思。“去”是指以结生的方式投生、出生。“再三”是指一次又一次。“我也有苦”是说众生互相之间用尖锐的鞭子、棍棒等打击,受着难以忍受的痛苦。这里说“我也有苦”,是语法性别错乱的说法。“在畜生道中”是指在鹿、鸟等种种畜生道中。“多种且长久”是指以骆驼、牛、驴等身份,以及乌鸦、鹤、鹰等身份,以种种方式、无数次、长久地在漫长岁月中度过,总是以恐惧不安的心等等,一直在受苦。为了说明投生在畜生道的有情因为极度愚痴,会在那里更长久地一次又一次地轮转,所以这里说了“长久”。
Tattha saṃsaranti anādimati saṃsāre saṃsaranto kammakilesehi pañcasu gatīsu cavanupapātavasena aparāparaṃ saṃsarantoti attho. Hīti nipātamattaṃ. Nirayaṃ agacchissanti sañjīvādikaṃ aṭṭhavidhaṃ mahānirayaṃ, kukkuḷādikaṃ soḷasavidhaṃ ussadanirayañca paṭisandhivasena upagacchiṃ . ‘‘Punappuna’’nti idaṃ idhāpi ānetabbaṃ . Petalokanti pettivisayaṃ, khuppipāsādibhedaṃ petattabhāvanti attho. Agamanti paṭisandhivasena upagacchiṃ upapajjiṃ. Punappunanti aparāparaṃ. Dukkhamamhipīti aññamaññaṃ tikhiṇakasāpatodābhighātādidukkhehi dussahāyapi. Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ ‘‘dukkhamamhipī’’ti. Tiracchānayoniyanti migapakkhiādibhedāya tiracchānayoniyaṃ. Nekadhā hīti oṭṭhagoṇagadrabhādivasena ceva kākabalākakulalādivasena ca anekappakāraṃ anekavārañca ciraṃ dīghamaddhānaṃ mayā vusitaṃ niccaṃ utrastamānasatādivasena dukkhaṃ anubhūtaṃ. Tiracchānayoniyaṃ nibbattasatto mahāmūḷhatāya cirataraṃ tattheva aparāparaṃ parivattatīti dassanatthaṃ idha ‘‘cira’’nti vuttaṃ.
我也以那样性质的善业和合,成就、完成、获得了人身。这里应该引用《盲龟浮木譬喻经》。所谓“我屡屡前往天身”,是指被称为天趣的欲界天身,我屡屡、有时以投生的方式前往。所谓“于色界”,是指在以凡夫有顶为终极的色有中;所谓“于无色界”,是指在无色有中。所谓“在非想非非想处者、无想者中住立”,应当这样连接理解:我不只是在色界和无色界的有想者中,而且还在非想非非想处者和无想者中投生而住立。这里用“非想非非想处者”一词,摄取了非想非非想处有。如果这两个有已经被色界、无色界的表述所涵盖,那么,对于那些在此之外的外道,他们在这里执持常想和解脱想,为了显示那种想是邪谬的,所以特别单独摄取,应当这样理解。
Mānusopi ca bhavobhirādhitoti manussattabhāvopi mayā tādisena kusalakammunā samavāyena abhirādhito sādhito adhigato. Kāṇakacchapopamasuttamettha (ma. ni. 3.252; saṃ. ni. 5.1117) udāharitabbaṃ. Saggakāyamagamaṃ sakiṃ sakinti saggagatisaṅkhātaṃ kāmāvacaradevakāyaṃ sakiṃ sakiṃ kadāci kadāci upapajjanavasena agacchiṃ. Rūpadhātusūti puthujjanabhavaggapariyosānesu rūpabhavesu arūpadhātusūti arūpabhavesu. Nevasaññisu asaññisuṭṭhitanti rūpārūpadhātūsu ca na kevalaṃ saññīsu eva, atha kho nevasaññīnāsaññīsu asaññīsu ca upapajja ṭhitaṃ mayāti ānetvā yojetabbaṃ. Nevasaññiggahaṇena hettha nevasaññīnāsaññībhavo gahito. Yadipime dve bhavā rūpārūpadhātuggahaṇeneva gayhanti, ye pana ito bāhirakā tattha niccasaññino bhavavimokkhasaññino ca, tesaṃ tassā saññāya micchābhāvadassanatthaṃ visuṃ gahitāti daṭṭhabbaṃ.
像这样,用两首偈颂说明:因为有的根源还没有被断除,所以自己在无始轮回中一直承受着流转之苦;现在,为了说明通过断除这个根源而体验到的还灭之乐,便说出第三首偈颂“诸有”等。其中,“诸有”就是“有”。因为欲有等正是由于因缘条件和合而存在的,所以这里说为“诸有”。“被善知”是指以与观智相伴的道智而清楚地了知。“无坚实”等,是显示它们被了知的样相。其中,“无坚实”是指没有常坚实等坚实。“有为”是指由各种缘共同和合造作而成。“动摇”是指因为是有为的,所以从生、老等方面来说就是动摇的、不稳固的。“恒常被驱迫”是指一切时候都恒常被坏灭所驱迫,意思是短暂、趋向坏灭、容易崩坏。“了知彼……自所生者”:对于如前所说的有为体性,也就是自己生起的、依于自身而不依于自在天等其他力量的,我以遍知现观的方式了知之后,对于那与它相对立的寂静,也就是涅槃,以道智和正念,具念地亲自证得,也就是通过修习圣道而达到。这样,长老以对亲属说法为缘,宣说了自己的证悟。
Evaṃ dvīhi gāthāhi bhavamūlassa anupacchinnattā anādimati saṃsāre attano vaṭṭadukkhānubhavaṃ dassetvā idāni tadupacchedena vivaṭṭasukhānubhavaṃ dassento ‘‘sambhavā’’tiādinā tatiyaṃ gāthamāha. Tattha sambhavāti bhavā. Kāmabhavādayo eva hi hetupaccayasamavāyena bhavantīti idha sambhavāti vuttā. Suviditāti vipassanāpaññāsahitāya maggapaññāya suṭṭhu viditā. Asārakātiādi tesaṃ viditākāradassanaṃ. Tattha asārakāti niccasārādisārarahitā. Saṅkhatāti samecca sambhuyya paccayehi katā. Pacalitāti saṅkhatattā eva uppādajarādīhi pakārato calitā anavaṭṭhitā. Saderitāti sadā sabbakālaṃ bhaṅgena eritā, ittarā bhaṅgagāmino pabhaṅgunoti attho. Taṃ viditvāmahamattasambhavanti taṃ yathāvuttaṃ saṅkhatasabhāvaṃ attasambhavaṃ attani sambhūtaṃ attāyattaṃ issarādivasena aparāyattaṃ pariññābhisamayavasena ahaṃ viditvā tappaṭipakkhabhūtaṃ santimeva nibbānameva maggapaññāsatiyā satimā hutvā samajjhagaṃ adhigacchiṃ ariyamaggabhāvanāya anuppattoti. Evaṃ thero ñātakānaṃ dhammadesanāmukhena aññaṃ byākāsi.
15. 《哈利塔长老偈注》
15. Hāritattheragāthāvaṇṇanā
“凡先前应作的”这一句,是具寿哈利塔长老的偈颂。它的由来是什么呢?这位长老也曾在莲华上佛的时代,出生在一个良家,到了懂事的年纪,正遇上导师般涅槃,众人正在为佛的遗体举行供养,他就用香作了供养。凭着这份善业,他在天界和人间流转,到了现在这位佛陀出世的时代,在舍卫城的一个婆罗门家里出生,取名哈利塔。成年以后,他仗着出身种姓而骄傲,常用“贱民”这样的话去称呼别人。后来他走到比丘们那里,听了法,生起信心,就出家了,但因为长久以来的习气,还是没有改掉用“贱民”称呼别人的习惯。有一天,他在导师面前听了法,心中生起警醒,就开始修观,观察自己心念的活动,发现自己被傲慢和掉举所控制,于是舍弃了它们,努力推进观修,证得了阿拉汉果。因此《行藏》中说——
Yo pubbe karaṇīyānīti āyasmato hāritattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto satthari parinibbute tassa citakapūjāya kayiramānāya gandhena pūjaṃ akāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā hāritoti laddhanāmo vayappatto jātimānaṃ nissāya aññe vasalavādena samudācarati. So bhikkhūnaṃ santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitopi ciraparicitattā vasalasamudācāraṃ na vissajji. Athekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ sutvā sañjātasaṃvego vipassanaṃ paṭṭhapetvā attano cittappavattiṃ upaparikkhanto mānuddhaccaviggahitataṃ disvā taṃ pahāya vipassanaṃ ussukkāpetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.46.63-67) –
当柴堆被架起来,各种香料都聚集到一起时,
我心净信、充满喜悦,以一把香恭敬供养。
十万劫中,凡火葬堆我曾供养;
我不记得堕入恶趣,此即供养火葬堆之果。
“我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”
‘‘Citāsu kurumānāsu, nānāgandhe samāhaṭe; Pasannacitto sumano, gandhamuṭṭhimapūjayiṃ. ‘‘Satasahassito kappe, citakaṃ yamapūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, citapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
他成为阿拉汉之后,体验着解脱的快乐,就以“凡是先前应当做的”等三首偈颂,以教诫比丘们的方式,宣说了自己的证悟。这些偈颂的含义,前面已经讲过了。
Arahā pana hutvā vimuttisukhaṃ anubhavanto ‘‘yo pubbe karaṇīyānī’’tiādinā tīhi gāthāhi bhikkhūnaṃ ovādadānamukhena aññaṃ byākāsi. Tāsaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva.
第16章 维玛喇长老偈的注释
16. Vimalattheragāthāvaṇṇanā
“恶友”这首偈颂,是维玛喇长老说的。它的由来是什么呢?这位长老也曾在过去诸佛那里积下善行,一世又一世地积累能导向解脱的福德。在莲华上佛的时代,他出生在一户好人家,长大懂事时,导师已经般涅槃了。在那些善作嬉戏的日子过去之后,在家男信众们抬着导师的遗体前往荼毗的地方,他忆念导师的功德,心里生起净信,用须摩那花作了供养。凭着这份福业,他在天界和人间辗转受生,直到这一佛出世时,生在波罗奈的一个婆罗门家里,取名维玛喇。长大后,他依止索马米塔长老,在教法中出家,又在这位长老的鼓励下修起观来,不久就证得了阿拉汉果。因此,《譬喻经》中这样说(《譬喻经》〈长老偈〉第2.46章58-62偈)——
Pāpamitteti āyasmato vimalattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayaṃ puññaṃ upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto satthari parinibbute sādhukīḷanadivasesu vītivattesu satthu sarīraṃ gahetvā upāsakesu jhāpanaṭṭhānaṃ gacchantesu satthu guṇe āvajjitvā pasannamānaso sumanapupphehi pūjamakāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde bārāṇasiyaṃ brāhmaṇakule nibbattitvā vimaloti laddhanāmo vayappatto somamittattheraṃ nissāya sāsane pabbajitvā teneva ussāhito vipassanaṃ paṭṭhapetvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.46.58-62) –
当遗体被抬出去、鼓被敲响的时候,
我怀着清净的信心,满心欢喜,用铁力木花作了供养。
十万劫前,我以鲜花供养佛;
不曾堕入恶趣,此即供佛之果报。
“我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”
‘‘Nīharante sarīramhi, vajjamānāsu bherisu; Pasannacitto sumano, paṭṭipupphamapūjayiṃ. ‘‘Satasahassito kappe, yaṃ pupphamabhipūjayiṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, dehapūjāyidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿拉汉果之后,他给予自己的同伴比丘教诫时,就
Arahattaṃ pana patvā attano sahāyassa bhikkhussa ovādaṃ dento –
要远离恶友,亲近最上等的人。
想要得到不动摇的安乐,就该安住在他的教诫里。
‘‘Pāpamitte vivajjetvā, bhajeyyuttamapuggalaṃ; Ovāde cassa tiṭṭheyya, patthento acalaṃ sukhaṃ.
就像爬上一个小木块,却在大海里沉了下去;
像这样跟懈怠的人混在一起,就算本来过着善好生活的人也会垮掉;
因此,应当远离那懈怠、精进下劣之人。
‘‘Parittaṃ dārumāruyha, yathā sīde mahaṇṇave; Evaṃ kusītamāgamma, sādhujīvīpi sīdati; Tasmā taṃ parivajjeyya, kusītaṃ hīnavīriyaṃ.
“应与远离尘嚣、心向涅槃、修习禅定的圣者共住,
常与精进不懈的智者相伴。”
‘‘Pavivittehi ariyehi, pahitattehi jhāyibhi; Niccaṃ āraddhavīriyehi, paṇḍitehi sahāvase’’ti. –
他说了三首偈颂。
Tisso gāthā abhāsi.
这里,“恶友”是指不善的朋友、不是好人、精进低劣的人。“远离”是指以不与他交往的方式远远避开。“应亲近最上人”是指应当亲近善士、智者、善知识,以接受教诫和教导的方式去依止他。“应安住于他的教诫中”是指在这位善知识的教诫和教导中,按照所教导的那样去实践而安住。“希望者”是指有所希求的人。“不动之乐”是指涅槃之乐和圣果之乐。因为那种乐不可动摇,所以称为“不动”。其余内容的意思和前面所说的一样。
Tattha pāpamitteti akalyāṇamitte asappurise hīnavīriye. Vivajjetvāti taṃ abhajanavasena dūrato vajjetvā. Bhajeyyuttamapuggalanti sappurisaṃ paṇḍitaṃ kalyāṇamittaṃ ovādānusāsanīgahaṇavasena seveyya. Ovāde cassa tiṭṭheyyāti assa kalyāṇamittassa ovāde anusiṭṭhiyaṃ yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjanavasena tiṭṭheyya. Patthentoti ākaṅkhanto. Acalaṃ sukhanti nibbānasukhaṃ phalasukhañca. Tampi hi akuppabhāvato ‘‘acala’’nti vuccati. Sesaṃ vuttatthameva.