三集·第7篇 婆罗那长老偈的注释
3. 三集义注 · 112 段
第7篇 婆罗那长老偈的注释
7. Vāraṇattheragāthāvaṇṇanā
“凡在此世间人中者”是尊者婆罗那长老的偈颂。他的来历是怎样的呢?这位长老也曾在过去诸佛那里积集过善根,在生生世世中修福。距今九十二劫之前,在提舍世尊出世以前,他就出生在一个婆罗门家庭。他通达婆罗门的一切学问和技艺,后来出家修仙人行,教导五万四千名弟子诵持咒语,就这样生活着。那时,还是菩萨的提舍世尊从兜率天去世,以最后一次受生入于母胎,大地因此震动。大众看到地震,非常恐惧惊慌,就来到这位仙人跟前,问大地震动的原因。仙人告诉他们:“大菩萨入母胎了,所以大地震动,你们不必害怕。”他宣说了佛陀将要出世的预兆,安慰了众人,并让他们生起以佛陀为所缘的欢喜。他凭着这份福德业,在天界和人间流转,到如今佛陀出世的时代,投生在憍萨罗国的一个婆罗门家庭,取名婆罗那。他成年后,在一位林中住的长老跟前听闻佛法,生起信心,于是出家,修行沙门的法。有一天,他在前往礼拜佛陀的路上,看见一条蛇和一只獴互相争斗而死,心想“这些众生因为互相敌对而丧了命”,内心生起悚惧,便来到世尊跟前。世尊知道他的心念活动,就针对他的情况给予教导——
Yodha koci manussesūti āyasmato vāraṇattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto ito dvānavute kappe tissassa bhagavato uppattito puretarameva brāhmaṇakule nibbattitvā brāhmaṇānaṃ vijjāsippesu pāragū hutvā isipabbajjaṃ pabbajitvā catupaṇṇāsasahassānaṃ antevāsikānaṃ mante vācento vasati. Tena ca samayena tissassa bhagavato bodhisattabhūtassa tusitā kāyā cavitvā carimabhave mātukucchiṃ okkamanena mahāpathavikampo ahosi. Taṃ disvā mahājano bhīto saṃviggo naṃ isiṃ upasaṅkamitvā pathavikampanakāraṇaṃ pucchi. So ‘‘mahābodhisatto mātukucchiṃ okkami, tenāyaṃ pathavikampo, tasmā mā bhāyathā’’ti buddhuppādassa pubbanimittabhāvaṃ kathetvā samassāsesi, buddhārammaṇañca pītiṃ paṭivedesi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā vāraṇoti laddhanāmo vayappatto aññatarassa āraññakassa therassa santike dhammaṃ sutvā laddhappasādo pabbajitvā samaṇadhammaṃ karoti. So ekadivasaṃ buddhupaṭṭhānaṃ gacchanto antarāmagge ahinakule aññamaññaṃ kalahaṃ katvā kālaṅkate disvā ‘‘ime sattā aññamaññavirodhena jīvitakkhayaṃ pattā’’ti saṃviggamānaso hutvā bhagavato santikaṃ gato, tassa bhagavā cittācāraṃ ñatvā tadanurūpameva ovādaṃ dento –
在这世上,如果有人伤害其他众生;
这个人从这个世界和他方世界两边都会堕落衰败。
‘‘Yodha koci manussesu, parapāṇāni hiṃsati; Asmā lokā paramhā ca, ubhayā dhaṃsate naro.
如果有人以慈心,怜悯一切众生;
这样的人确实能积累很多福德。
‘‘Yo ca mettena cittena, sabbapāṇānukampati; Bahuñhi so pasavati, puññaṃ tādisako naro.
应当学习善说,也应当亲近侍奉沙门;
还有独坐与独处,以及内心的寂静——他诵出了这三首偈颂。
‘‘Subhāsitassa sikkhetha, samaṇūpāsanassa ca; Ekāsanassa ca raho, cittavūpasamassā cā’’ti. – tisso gāthā abhāsi;
在这里,在人们当中,不论是谁——刹帝利、婆罗门、吠舍、首陀罗,在家人或出家人。这里提到“人”,应当理解为是以最殊胜的有情来代表。“伤害其他众生”,就是杀害、伤害其他有情。“从此世”,就是从这个世间。“从他世”,就是从另一个世间。“两边都毁坏”,就是从两边毁坏,意思是从此世和他世所包含的利益与安乐中退失。“人”,指有情。
Tattha yodha koci manussesūti idha manussesu yo koci khattiyo vā brāhmaṇo vā vesso vā suddo vā gahaṭṭho vā pabbajito vā. Manussaggahaṇañcettha ukkaṭṭhasattanidassananti daṭṭhabbaṃ. Parapāṇāni hiṃsatīti parasatte māreti vibādhati ca. Asmā lokāti idha lokato. Paramhāti paralokato. Ubhayā dhaṃsateti ubhayato dhaṃsati, ubhayalokapariyāpannahitasukhato parihāyatīti attho. Naroti satto.
像这样,先显示了以伤害他人为特征的恶法之后,现在为了显示以停止伤害他人为特征的善法,说出“以慈心”等第二首偈颂。其中,“以慈心”:指与慈相应的心,达到止定的心,或者其他一些心。“悲悯一切众生”:像对待自己的亲生儿子一样,对一切众生怀有慈爱。“他确实产生许多福德”:这样修习慈心的人,能产生、获得、证得许多、广大、无量的善。
Evaṃ parapīḷālakkhaṇaṃ pāpadhammaṃ dassetvā idāni parapīḷānivattilakkhaṇaṃ kusalaṃ dhammaṃ dassento ‘‘yo ca mettenā’’tiādinā dutiyaṃ gāthamāha. Tattha mettena cittenāti mettāsampayuttena cittena appanāpattena itarītarena vā. Sabbapāṇānukampatīti sabbe pāṇe attano orasaputte viya mettāyati. Bahuñhi so pasavati, puññaṃ tādisako naroti so tathārūpo mettāvihārī puggalo bahuṃ mahantaṃ anappakaṃ kusalaṃ pasavati paṭilabhati adhigacchati.
现在,为了引导他投入包含止观及其辅助条件的法,以“善说”等开头的第三首偈颂说:其中,“应当学习善说”:应当通过听闻、受持、请问等方式,学习以少欲论等为内容的善说,也就是教理之法。“以及亲近沙门”:应当适时前往,学习亲近侍奉止息恶行的沙门、善知识、近事男,并通过修行与他们近距离共住。“以及独坐,与心寂静”:独自一人、没有同伴、增长身远离的人,应当在僻静处依业处修习而学习安坐。“如此致力于业处”,使修习达到顶点,并以彻底断除的方式学习心的烦恼寂静。通过增上戒等学处,烦恼被彻底止息、断除,对于修习道果之学的人来说,心才真正称为彻底寂静。偈颂结束时,他增长观智,证得阿拉汉果。因此《譬喻》中说:
Idāni taṃ sasambhāre samathavipassanādhamme niyojento ‘‘subhāsitassā’’tiādinā tatiyaṃ gāthamāha. Tattha subhāsitassa sikkhethāti appicchakathādibhedaṃ subhāsitaṃ pariyattidhammaṃ savanadhāraṇaparipucchādivasena sikkheyya. Samaṇūpāsanassa cāti samitapāpānaṃ samaṇānaṃ kalyāṇamittānaṃ upāsakānaṃ kālena kālaṃ upasaṅkamitvā payirupāsanañceva paṭipattiyā tesaṃ samīpacariyañca sikkheyya. Ekāsanassa ca raho cittavūpasamassa cāti ekassa asahāyassa kāyavivekaṃ anubrūhantassa raho kammaṭṭhānānuyogavasena āsanaṃ nisajjaṃ sikkheyya. Evaṃ kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto bhāvanañca matthakaṃ pāpento samucchedavasena kilesānaṃ cittassa vūpasamañca sikkheyya. Yāhi adhisīlasikkhādīhi kilesā accantameva vūpasantā pahīnā honti, tā maggaphalasikkhā sikkhantassa accantameva cittaṃ vūpasantaṃ nāma hotīti. Gāthāpariyosāne vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.47.59-72) –
昔我深入雪山中,教令诵习诸咒语;
五万四千众弟子,承事随侍于左右。
他们已掌握所学,成为真正的智者,在六支上达到了究竟。
他们仗着自己的学问,住在雪山里。
从兜率天身殁后,有大名声的天子;
他投生到母胎中时,保持着正知和正念。
当正觉者入胎时,一万个世界都震动了。
盲人们得到了眼睛,当导师(佛陀)入胎之时。
大地以一切方式震动,这整个大地都是如此。
众人听到那巨大的响声后,都惊恐起来。
所有的人都聚集在一起,来到我面前;
大地震动了,会带来什么果报呢?
那时我对他们说:别害怕,你们没有危险。
你们全都可以放心了,这个生起是很有福益的。
毫无疑问,最胜的佛陀、具眼者将会出现;
我使众人知晓后,将讲述五戒。
听说了五戒,也知道佛陀出世极其难得;
他们欢欣振奋,满心欢喜,个个欢欣雀跃,这样说道。
去此九十二劫前,我曾授记彼瑞相;
恶趣之苦未曾知,此即授记之果报。
“我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”
‘‘Ajjhogāhetvā himavaṃ, mante vācemahaṃ tadā; Catupaññāsasahassāni, sissā mayhaṃ upaṭṭhahuṃ. ‘‘Adhitā vedagū sabbe, chaḷaṅge pāramiṃ gatā; Sakavijjāhupatthaddhā, himavante vasanti te. ‘‘Cavitvā tusitā kāyā, devaputto mahāyaso; Uppajji mātukucchismiṃ, sampajāno patissato. ‘‘Sambuddhe upapajjante, dasasahassi kampatha; Andhā cakkhuṃ alabhiṃsu, uppajjantamhi nāyake. ‘‘Sabbākāraṃ pakampittha, kevalā vasudhā ayaṃ; Nigghosasaddaṃ sutvāna, ubbijjiṃsu mahājanā. ‘‘Sabbe janā samāgamma, āgacchuṃ mama santikaṃ; Vasudhāyaṃ pakampittha, kiṃ vipāko bhavissati. ‘‘Avacāsiṃ tadā tesaṃ, mā bhetha natthi vo bhayaṃ; Visaṭṭhā hotha sabbepi, uppādoyaṃ suvatthiko. ‘‘Aṭṭhahetūhi samphussa, vasudhāyaṃ pakampati; Tathā nimittā dissanti, obhāso vipulo mahā. ‘‘Asaṃsayaṃ buddhaseṭṭho, uppajjissati cakkhumā; Saññāpetvāna janataṃ, pañcasīle kathesahaṃ. ‘‘Sutvāna pañcasīlāni, buddhuppādañca dullabhaṃ; Ubbegajātā sumanā, tuṭṭhahaṭṭhā ahaṃsu te. ‘‘Dvenavute ito kappe, yaṃ nimittaṃ viyākariṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, byākaraṇassidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
第8 雨季长老偈颂注释
8. Vassikattheragāthāvaṇṇanā
即使一位有信且有智慧者这首偈颂,是尊者雨季长老说的。它的由来是什么?这位长老在过去诸佛时代就积累了善行,在一次次投生中不断修福。在见义佛住世时,他出生在一个好人家,长大后,有一天见到导师,心生净信,就供养了波罗叉树的果实。凭着这份福业,他在天界和人间之间辗转投生,直到现在这位佛出世时,投生在憍萨罗国的一个婆罗门家庭,得名“雨季”。成年后,他见到世尊显现双神变,生起信心,于是出家修行沙门之法。修行时,他患了病。那时亲属们依照医师的指导,用医药照料他,使他恢复了健康。病愈之后,他心生警策,便精勤修习,最终证得六神通。因此,在《譬喻》中这样说:
Ekopisaddho medhāvīti āyasmato vassikattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni karonto atthadassissa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannacitto pilakkhaphalāni adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde kosalaraṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā vassikoti laddhanāmo vayappatto satthu yamakapāṭihāriyaṃ disvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā samaṇadhammaṃ karonto ābādhiko ahosi. Atha naṃ ñātakā vejjaparidiṭṭhena bhesajjavidhinā upaṭṭhahitvā arogamakaṃsu. So tamhā ābādhā vuṭṭhito saṃvegajāto bhāvanaṃ ussukkāpetvā chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.47.40-44) –
林中得见见义佛,大名远闻世所尊;
我心澄净怀欢喜,供养波罗叉果。
在一千八百劫之前,那时我布施了那个果实。
我不曾经历恶趣,这是布施果实的果报。
“我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”
‘‘Vanantare buddhaṃ disvā, atthadassiṃ mahāyasaṃ; Pasannacitto sumano, pilakkhassa phalaṃ adā. ‘‘Aṭṭhārase kappasate, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
他证得六神通后,以神通从空中去到亲戚们面前,停在虚空中为他们说法,使他们确立于皈依和戒行之中。他们当中有些人命终之后,因为已确立于皈依和戒行,投生到了天界。那时,当他前来侍候佛陀时,导师问道:“瓦西卡,你的亲戚们都平安健康吗?”他便把自己对亲戚所做的帮助讲给导师听,说道:
Chaḷabhiñño pana hutvā ākāsena ñātakānaṃ santike gantvā ākāse ṭhito dhammaṃ desetvā te saraṇesu sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Tesu keci kālaṅkatā saraṇesu sīlesu ca patiṭṭhitattā sagge nibbattiṃsu. Atha naṃ satthā buddhupaṭṭhānaṃ upagataṃ ‘‘kiṃ te, vassika, ñātīnaṃ ārogya’’nti pucchi. So ñātīnaṃ attanā kataṃ upakāraṃ satthu kathento –
就算在没信仰的亲戚当中,只要有一个有信仰又有智慧的人,
安住于法、具足戒行的人,会成为亲族之利。
‘‘Ekopi saddho medhāvī, assaddhānīdha ñātinaṃ; Dhammaṭṭho sīlasampanno, hoti atthāya bandhunaṃ.
我出于悲悯,呵责劝诫了亲族们;
因为对亲族的情谊和关爱,对比丘们做了供养。
‘‘Niggayha anukampāya, coditā ñātayo mayā; Ñātibandhavapemena, kāraṃ katvāna bhikkhusu.
“他们已逝去、已经命终,到达了三十三天的安乐。
我的兄弟和母亲,这些贪求欲乐的人,正欢喜快乐。”
‘‘Te abbhatītā kālaṅkatā, pattā te tidivaṃ sukhaṃ; Bhātaro mayhaṃ mātā ca, modanti kāmakāmino’’ti. –
他说了这三首偈颂。
Tisso gāthā abhāsi.
这里,第一首偈颂的意思是:有人因为相信业果、相信佛法僧三宝,所以是有信仰的人;又因为具备“业属于自己的”这类智慧,所以是有智慧的人;因为安住在导师的教诫之法以及九种出世间法中,所以是住于法的人;因为具备威仪戒、道戒和果戒,所以是戒行具足的人。这样的人哪怕只有一位,也能利益和安乐那些没有前面所说的信仰、因此被称为无信仰者的人,也能利益和安乐那些以“这是我们的”这种应被认知的意义而被称为亲属的人,以及那些以情爱束缚为束缚之义而被称为亲眷的人。
Tatthāyaṃ paṭhamagāthāya attho – yo kammaphalasaddhāya ca ratanattayasaddhāya ca vasena saddho, tato eva kammassakatañāṇādiyogato medhāvī, satthu ovādadhamme navalokuttaradhamme ca ṭhitattā dhammaṭṭho, ācārasīlassa maggasīlassa phalasīlassa ca vasena sīlasampanno, so ekopi yathāvuttāya saddhāya abhāvena assaddhānaṃ idha imasmiṃ loke ‘‘amhākaṃ ime’’ti ñātabbaṭṭhena ñātīnaṃ, tathā pemabandhanena bandhanaṭṭhena ‘‘bandhū’’ti ca laddhanāmānaṃ bandhavānaṃ atthāya hitāya hotīti.
为了让前面按普遍意义所说的内容贴近自身来显示,就以“训诫”等话引出了其余偈颂。其中,“训诫”是出于悲悯;“亲属们被我劝勉,被我训诫”——意思是他们如今仍处在悲惨境地,没有造作善业,将来切莫再次经历种种烦恼染污,所以我训诫之后,教导了亲属们。由于被亲眷之爱所系缚,也就是“这是我的亲眷”这样生起的爱,他们无法越过我的教导,于是照着去做,对比丘们生起净信心,通过布施衣等资具和恭敬侍奉,对比丘们作了恭敬供养。他们就这样去世,命终之后超越了这个世界。这里的te只是语气助词。“三十三天的乐”,是指属于天界的快乐,或者是指达到了可爱、可意的三十三天。问:“他们是谁呢?”答:“我的兄弟和母亲,他们享受欲乐,欢喜快乐。”意思是,他们自己拥有了随所欲求的种种欲乐,因此欢喜愉悦。
Evaṃ sādhāraṇato vuttamatthaṃ attūpanāyikaṃ katvā dassetuṃ ‘‘niggayhā’’tiādinā itaragāthā vuttā. Tattha niggayha anukampāya, coditā ñātayo mayāti idānipi duggatā kusalaṃ akatvā āyatiṃ parikkilesaṃ puna mānubhavitthāti niggahetvā ñātayo mayā ovaditā. Ñātibandhavapemena ‘‘amhākaṃ ayaṃ bandhavo’’ti evaṃ pavattena pemena mama ovādaṃ atikkamituṃ asakkontā kāraṃ katvāna bhikkhūsu pasannacittā hutvā cīvarādipaccayadānena ceva upaṭṭhānena ca bhikkhūsu sakkārasammānaṃ katvā te abbhatītā kālaṅkatā hutvā imaṃ lokaṃ atikkantā. Puna teti nipātamattaṃ. Tidivaṃ sukhanti devalokapariyāpannasukhaṃ, sukhaṃ vā iṭṭhaṃ tidivaṃ adhigatā. ‘‘Ke pana te’’ti āha. ‘‘Bhātaro mayhaṃ mātā ca, modanti kāmakāmino’’ti. Attanā yathākāmitavatthukāmasamaṅgino hutvā abhiramantīti attho.
9. 《亚索阇长老偈》的注释
9. Yasojattheragāthāvaṇṇanā
“犹如黑节相似者”这偈颂是具寿亚索阇长老说的。他是怎么来的呢?他在过去诸佛那里积攒过善根,一世又一世地修福。到了毗婆尸世尊的时代,他投生在一个守园人的家里,长大懂事以后,有一天看见毗婆尸世尊在空中飞行,心里生起清净的信心,就供养了一个面包果。
Kālapabbaṅgasaṅkāsoti āyasmato yasojattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle ārāmagopakakule nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ vipassiṃ bhagavantaṃ ākāsena gacchantaṃ disvā pasannamānaso labujaphalaṃ adāsi.
他凭着这份福德业,在天界和人间流转轮回。趁着这次佛陀出世,他投生在舍卫城门外渔夫村里一个统领五百户人家的渔夫首领家中,做了那渔夫的儿子,家人给他取名叫亚索阇。他长大成年后,和同伴们——那些渔夫的儿子——一起到阿致罗筏底河撒网捕鱼。这时,一条金色的大鱼钻进了网里。他们把这条鱼献给了波斯匿王。国王说:“这条鱼为什么是金色的,只有世尊知道原因。”于是命人带上鱼去给世尊看。世尊说:“这个人曾在迦叶正自觉者的教法走向衰败时出家,却行持不正,使教法更加衰败,因此堕入地狱。他在两尊佛之间的间隔那么长的时间里在地狱中受煎熬,从那里死后,才投生为阿致罗筏底河里的鱼。”世尊接着又讲了他的姐妹们堕入地狱的事,以及他的兄弟长老已经般涅槃的事,就着这个因缘宣说了《迦比罗经》。
So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthinagaradvāre kevaṭṭagāme pañcakulasatajeṭṭhakassa kevaṭṭassa putto hutvā nibbatti, yasojotissa nāmaṃ akaṃsu. So vayappatto attano sahāyehi kevaṭṭaputtehi saddhiṃ macchagahaṇatthaṃ aciravatiyaṃ nadiyaṃ jālaṃ khipi. Tattheko suvaṇṇavaṇṇo mahāmaccho antojālaṃ pāvisi. Taṃ te rañño pasenadissa dassesuṃ . Rājā ‘‘imassa suvaṇṇavaṇṇassa macchassa vaṇṇakāraṇaṃ bhagavā jānātī’’ti macchaṃ gāhāpetvā bhagavato dassesi. Bhagavā ‘‘ayaṃ kassapassa sammāsambuddhassa sāsane osakkamāne pabbajitvā micchā paṭipajjanto sāsanaṃ osakkāpetvā niraye nibbatto ekaṃ buddhantaraṃ niraye paccitvā tato cuto aciravatiyaṃ maccho hutvā nibbatto’’ti vatvā tassa bhaginīnañca niraye nibbattabhāvaṃ, tassa bhātikattherassa parinibbutabhāvañca teneva kathāpetvā imissā aṭṭhuppattiyā kapilasuttaṃ desesi.
亚索阇听完世尊的说法后,内心生起强烈的警醒,便和自己的同伴一起在世尊面前出家。他住在合适的地方,有一天带着随从比丘们前往祇园去礼拜世尊。他到来的时候,精舍里因为铺设坐卧具等事,变得大声喧闹。世尊听到喧闹后,就把亚索阇和他的随从比丘们遣散了——整个经过应该按照《自说》里记载的方式来了解。具寿亚索阇被遣散后,就像一匹被鞭子抽打的良马,内心深受震动,便和随从比丘们一起住在瓦古木达河岸边。他精勤努力,修习观智,在雨安居还没结束的时候,就证得了六神通。因此《譬喻》中说:
Satthu desanaṃ sutvā yasojo saṃvegajāto saddhiṃ attano sahāyehi bhagavato santike pabbajitvā patirūpe ṭhāne vasanto ekadivasaṃ sapariso bhagavantaṃ vandituṃ jetavanaṃ agamāsi. Tassa āgamane senāsanapaññāpanādinā vihāre uccāsaddamahāsaddo ahosi. Taṃ sutvā ‘‘bhagavā saparisaṃ yasojaṃ paṇāmesī’’ti (udā. 23) sabbaṃ udāne āgatanayena veditabbaṃ. Paṇāmito pana āyasmā yasojo kasābhihato bhaddo assājānīyo viya saṃviggamānaso saddhiṃ parisāya vaggumudāya nadiyā tīre vasanto ghaṭento vāyamanto vipassanaṃ vaḍḍhetvā antovasseyeva chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.47.32-39) –
那时,在槃头摩帝城里,我是守园人。
我曾见离尘佛陀,行于虚空之道;
我摘下菠萝蜜果,献给了最殊胜的佛陀。
他站在虚空中,寂静,这位大名声者接受了。
它让我心生喜悦,为我的现世带来安乐;
以清净心,将果实供养佛陀之后,
那时我证得了喜悦,一种广大而殊胜的快乐。
无论投生到哪里,宝珠都会在那里出现。
在九十一劫之前,那时我布施了果实。
我不曾经历恶趣,这是布施果实的果报。
“我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”
‘‘Nagare bandhumatiyā, ārāmiko ahaṃ tadā; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, gacchantaṃ anilañjase. ‘‘Labujaṃ phalamādāya, buddhaseṭṭhassadāsahaṃ; Ākāseva ṭhito santo, paṭiggaṇhi mahāyaso. ‘‘Vittisañjānano mayhaṃ, diṭṭhadhammasukhāvaho; Phalaṃ buddhassa datvāna, vippasannena cetasā. ‘‘Adhigañchiṃ tadā pītiṃ, vipulaṃ sukhamuttamaṃ; Uppajjateva ratanaṃ, nibbattassa tahiṃ tahiṃ. ‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā; Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
世尊把已经具足六神通、还带着随行大众的亚索阇尊者叫过来,用不动定来接待他。他受持了所有头陀支法并照着去做,因此身体变得消瘦、粗糙、气色不好。世尊赞叹他最上的少欲知足,说道:
Chaḷabhiññaṃ pana samānaṃ saparisaṃ āyasmantaṃ yasojaṃ satthā pakkositvā āneñjasamāpattinā paṭisanthāramakāsi. So sabbepi dhutaṅgadhamme samādāya vattati. Tenassa sarīraṃ kisaṃ ahosi lūkhaṃ dubbaṇṇaṃ, taṃ bhagavā paramappicchatāya pasaṃsanto –
身似黑竹节,瘦削青筋缠;
饮食知节量,其心不颓然——说了第一首偈颂。
‘‘Kālapabbaṅgasaṅkāso , kiso dhamanisanthato; Mattaññū annapānamhi, adīnamānaso naro’’ti. – paṭhamaṃ gāthamāha;
在这里,“肢体像黑豆荚藤的节一样”是说:因为肌肉不丰满,身体各部分显得枯瘦难看,肢节就像豆荚藤的节一样,所以经文说“瘦得血管毕露”。“瘦”是指因为圆满修习牟尼行,身体变得瘦削。“血管毕露”是指因为血肉极少,全身筋脉遍布,显现出青筋突出的身躯。“知量”是指在寻求、接受、受用和施舍等方面都懂得适度。“内心不沮丧”是指因为不被懈怠等压倒,内心不退缩,行为不懈怠。“男子”就是人,因为能承担男子汉的重担,具备男子汉的特质,所以是堪当重任的男子,这就是这句话的意思。
Tattha kālapabbaṅgasaṅkāsoti maṃsūpacayavigamena kisadusaṇṭhitasarīrāvayavatāya dantilatāpabbasadisaṅgo, tenāha ‘‘kiso dhamanisanthato’’ti. Kisoti moneyyapaṭipadāpūraṇena kisasarīro. Dhamanisanthatoti dhamanīhi santhatagatto appamaṃsalohitatāya pākaṭīhi kaṇḍarasirāhi vitatasarīro. Mattaññūti pariyesanapaṭiggahaṇaparibhogavissajjanesu pamāṇaññū. Adīnamānasoti kosajjādīhi anabhibhūtattā alīnacitto akusītavutti. Naroti puriso, porisassa dhurassa vahanato porisalakkhaṇasampanno purisadhorayhoti adhippāyo.
长老受到导师这样赞叹之后,就按照这份赞叹所对应的样子,以讲述自己安忍堪忍、精进努力和乐于远离为切入点,对比丘们说法:
Evaṃ thero satthārā pasaṭṭho pasaṭṭhabhāvānurūpaṃ attano adhivāsanakhantivīriyārambhavivekābhiratikittanamukhena bhikkhūnaṃ dhammaṃ kathento –
被牛虻和蚊子叮咬时,在寂静的森林里;
就像战象冲到战场最前线,他保持正念,在那里安忍下来。
‘‘Phuṭṭho ḍaṃsehi makasehi, araññasmiṃ brahāvane; Nāgo saṅgāmasīseva, sato tatrādhivāsaye.
“一人宛如梵天神,二人宛如天人;
三人宛如村落,逾此则成喧闹。”
‘‘Yathā brahmā tathā eko, yathā devo tathā duve; Yathā gāmo tathā tayo, kolāhalaṃ tatuttari’’nti. –
他说了这两首偈颂。
Imā dve gāthā abhāsi.
在这里,“如象在战阵前”的意思是:就像一头良种战象,在战场上能忍受刀、剑、矛等武器的攻击,然后击溃敌军;同样,比丘在森林、大林中,面对虻、蚊等荒野中的种种危险,应以正念正知去忍受,忍受之后,再借由修习的力量摧破魔军。
Tattha nāgo saṅgāmasīsevāti yathā nāma ājāneyyo hatthināgo yuddhamaṇḍale asisattitomarādippahāre adhivāsetvā parasenaṃ viddhaṃseti, evaṃ bhikkhu araññasmiṃ brahāvane araññāniyaṃ ḍaṃsādiparissaye sato sampajāno adhivāseyya, adhivāsetvā ca bhāvanābalena mārabalaṃ vidhameyya.
就像梵天神那样:梵天神独自一人,远离内心的躁动,恒常只以禅那之乐而安住;同样,所谓“独一”,是说比丘也应独自一人,没有同伴,增长远离之乐而安住。因为经中说:“独自一人的沙门之乐,是殊胜的。”以此,独住的比丘得到“与梵天神等同”的教示。就像天人那样,两人也是如此:正如诸天神之间偶尔也会有内心的躁动,同样,两位比丘共住时也可能发生摩擦,因此,有同伴共住的比丘被称为“与天人等同”。就像村落那样,三人也是如此:这句话的意思是,三位比丘共住就像住在村落里,不是远离而住。“在此之上则成喧哗”:超过三人以上,许多人共住就成了喧哗,如同高声大音、大众聚集一般,因此应当独住。这就是其含义。
Yathā brahmāti yathā brahmā ekako cittappakoparahito jhānasukhena niccameva sukhito viharati tathā ekoti bhikkhupi eko adutiyo vivekasukhamanubrūhento sukhaṃ viharati. Ekassa sāmaññasukhaṃ paṇītanti hi vuttaṃ. Etena ekavihārī bhikkhu ‘‘brahmasamo’’ti ovādaṃ deti. Yathā devo tathā duveti yathā devānaṃ antarantarā cittappakopopi siyā, tathā dvinnaṃ bhikkhūnaṃ sahavāse ghaṭṭanāpi bhaveyyāti sadutiyavāsena bhikkhu ‘‘devasamo’’ti vutto. Yathā gāmo tathā tayoti asmimeva pāṭhe tiṇṇaṃ bhikkhūnaṃ sahavāso gāmavāsasadiso vivekavāso na hotīti adhippāyo . Kolāhalaṃ tatuttarinti tato tayato upari ca bahūnaṃ saṃvāso kolāhalaṃ uccāsaddamahāsaddamahājanasannipātasadiso, tasmā ekavihārinā bhavitabbanti adhippāyoti.
10. 萨蒂玛提亚长老偈颂注释
10. Sāṭimattiyattheragāthāvaṇṇanā
“你过去曾有信仰”,这是具寿萨蒂玛提亚长老的偈颂。他是怎么来的呢?他在过去诸佛那里种下过善根,在一次次轮回中积累福德。到了悉达多世尊的时代,他出生在一个好人家,长大后有一天见到导师,心里生起清净的信心和欢喜,就供养了一把扇子。因为这份福业,他在天界和人间之间轮回,到这次佛陀出世时,出生在摩揭陀国的一个婆罗门家庭,得名萨蒂玛提亚。成年后,因为因缘具足,他在林居比丘的座下出家,修习观禅,最终证得六神通。因此,在《譬喻》中说:
Ahu tuyhaṃ pure saddhāti āyasmato sāṭimattiyattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ satthāraṃ disvā pasannamānaso tālavaṇṭaṃ adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde magadharaṭṭhe brāhmaṇakule nibbattitvā sāṭimattiyoti laddhanāmo vayappatto hetusampannatāya āraññakabhikkhūnaṃ santike pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karonto chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.38.43-47) –
我曾把宝扇献给悉达多世尊,
素馨花覆盖、极珍贵;我执持此扇侍立。
“九十四劫前,我供养了棕榈扇,”
我不曾知道什么是恶趣,这就是那把棕榈扇带来的果报。
“我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”
‘‘Siddhatthassa bhagavato, tālavaṇṭamadāsahaṃ; Sumanehi paṭicchannaṃ, dhārayāmi mahārahaṃ. ‘‘Catunnavutito kappe, tālavaṇṭamadāsahaṃ; Duggatiṃ nābhijānāmi, tālavaṇṭassidaṃ phalaṃ. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
他证得六神通之后,就教导、训诫比丘们,也为众多众生说法,让他们在皈依和戒律中站稳。他还让一个原本没有信心、没有净信的家庭变得有信心、有净信。因此,那家人对长老生起了很深的净信。那家里有一个容貌美丽、十分好看的少女,每当长老进家乞食时,她都恭敬地用食物供养。后来有一天,魔罗心想:“这样下去,这个人的坏名声会越来越大,他将无立足之地。”于是魔罗化作长老的模样,走过去抓住了那个少女的手。少女心里知道:“这不是人手的触碰。”便把手挣脱了。家人看到这一幕,对长老生起了不满。第二天,长老没有留意那件事,又去了那家。那里的人对他很怠慢。长老观察其中的缘由,看到是魔罗干的事,就发愿说:“让死狗的尸体挂到他脖子上!”魔罗为了解开这个束缚而来,长老让他亲口说出前一天做的事,严厉斥责之后才放他走。家主看到这一幕,就请求原谅说:“尊者,请原谅我的过失。”又说:“从今天起,尊者,由我亲自来供养您。”长老便为他说法——
Chaḷabhiñño pana hutvā bhikkhū ovadati anusāsati bahū ca satte dhammaṃ kathetvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Aññatarañca kulaṃ assaddhaṃ appasannaṃ saddhaṃ pasannaṃ akāsi. Tena tasmiṃ kule manussā there abhippasannā ahesuṃ. Tatthekā dārikā abhirūpā dassanīyā theraṃ piṇḍāya paviṭṭhaṃ sakkaccaṃ bhojanena parivisati. Athekadivasaṃ māro ‘‘evaṃ imassa ayaso vaḍḍhissati, appatiṭṭho bhavissatī’’ti cintetvā therassa rūpena gantvā taṃ dārikaṃ hatthe aggahesi. Dārikā ‘‘nāyaṃ manussasamphasso’’ti ca aññāsi, hatthañca muñcāpesi. Taṃ disvā gharajano there appasādaṃ janesi. Punadivase thero taṃ kāraṇaṃ anāvajjento taṃ gharaṃ agamāsi. Tattha manussā anādaraṃ akaṃsu. Thero taṃ kāraṇaṃ āvajjento mārassa kiriyaṃ disvā ‘‘tassa gīvāyaṃ kukkurakuṇapaṃ paṭimuñcatū’’ti adhiṭṭhahitvā tassa mocanatthaṃ upagatena mārena atītadivase katakiriyaṃ kathāpetvā taṃ tajjetvā vissajjesi. Taṃ disvā gharasāmiko ‘‘khamatha, bhante, accaya’’nti khamāpetvā ‘‘ajjatagge ahameva, bhante, tumhe upaṭṭhahāmī’’ti āha. Thero tassa dhammaṃ kathento –
你以前是有信的,可今天你身上已经找不到那份信了。
无论你造了什么,那都是你自己的事;我这边没有任何恶行。
‘‘Ahu tuyhaṃ pure saddhā, sā te ajja na vijjati; Yaṃ tuyhaṃ tuyhamevetaṃ, natthi duccaritaṃ mama.
信实无常而动摇,我今如是亲见之;
或生贪著或离染,牟尼于此复何所失?
‘‘Aniccā hi calā saddhā, evaṃ diṭṭhā hi sā mayā; Rajjantipi virajjanti, tattha kiṃ jiyyate muni.
“牟尼的饭食,是一户一户地、一点点地被煮熟的。
我要挨家挨户托钵乞食,我的腿还有力气。”
‘‘Paccati munino bhattaṃ, thokaṃ thokaṃ kule kule; Piṇḍikāya carissāmi, atthi jaṅghabalaṃ mamā’’ti. –
他说了三首偈颂。
Tisso gāthā abhāsi.
在这里,从前你对我的信心,今天在你身上已经找不到了。近事男,以前你对我有这样的信心——“这位尊者是如法而行的人,是平等而行的人”等等,那份信心如今在你身上已不复存在。所以,“属于你的,就归你自己”——这是指四资具的供养,那些就归你自己吧,我不需要它,因为布施应当以清净的信心来做。或者,“属于你的,就归你自己”是说今天你对我表现出的不恭敬,那本来就属于你自己,它的果报也只能由你自己承受,而不是由我来承受。“我没有恶行”——我确实没有恶行,因为通过道,已经彻底断除了恶行的根源,也就是那些烦恼。
Tattha ahu tuyhaṃ pure saddhā, sā te ajja na vijjatīti, upāsaka, ito pubbe tava mayi ‘‘ayyo dhammacārī samacārī’’tiādinā saddhā ahosi, sā saddhā te tava ajja idāni na upalabbhati. Tasmā yaṃ tuyhaṃ tuyhamevetanti catupaccayadānaṃ, tuyhameva etaṃ hotu, na tena mayhaṃ attho, sammā pasannacittena hi dānaṃ nāma dātabbanti adhippāyo. Atha vā yaṃ tuyhaṃ tuyhamevetanti yaṃ tava mayi ajja agāravaṃ pavattaṃ, taṃ tuyhameva, tassa phalaṃ tayā eva paccanubhavitabbaṃ, na mayāti attho. Natthi duccaritaṃ mamāti mama pana duccaritaṃ nāma natthi maggeneva duccaritahetūnaṃ kilesānaṃ samucchinnattā.
凡夫的信心是无常的,不能始终如一,所以它动摇不定,就像放在马背上的葫芦,又像插在谷壳堆里的木桩,站不稳。我就是这样亲眼看到它的:这样的信心,我在你身上亲眼见到、直接了知。众生有时贪着,有时又离欲:正因为这信心如此不稳定,这些众生才会有时在某个地方因为结交朋友而生起贪着,产生感情;有时又离欲,心变得冷淡。那么,牟尼在这当中损失了什么呢?意思是:凡夫的贪着和离欲,对出家的牟尼来说,有什么损失呢?
Aniccā hi calā saddhāti yasmā pothujjanikā saddhā aniccā ekantikā na hoti, tato eva calā assapiṭṭhe ṭhapitakumbhaṇḍaṃ viya, thusarāsimhi nikhātakhāṇukaṃ viya ca anavaṭṭhitā. Evaṃ diṭṭhā hi sā mayāti evaṃ bhūtā ca sā saddhā mayā tayi diṭṭhā paccakkhato viditā. Rajjantipi virajjantīti evaṃ tassā anavaṭṭhitattā eva ime sattā kadāci katthaci mittasanthavavasena rajjanti sinehampi karonti, kadāci virajjanti virattacittā honti. Tattha kiṃ jiyyate munīti tasmiṃ puthujjanānaṃ rajjane virajjane ca muni pabbajito kiṃ jiyyati, kā tassa hānīti attho.
如果有人想:“如果你们不接受我们的供养,你们靠什么活呢?”为了说明不要这样想,长老说了“paccate”这个偈颂。它的意思是:对出家修行的人来说,食物是在一家一家、一户一户,天天一点点地被人煮出来的,不是只在你的家里煮。我要去托钵乞食,我有腿力——我有腿力,我不是腿脚弯曲的人,不是瘸子,也没有脚病。所以,我要去托钵乞食,像世尊在“如蜜蜂从花中采蜜”等(《法句经》49;《导论》123)所说的那样,托钵乞食来维持生活。
‘‘Sace mama paccaye na gaṇhatha, kathaṃ tumhe yāpethā’’ti evaṃ mā cintayīti dassento ‘‘paccatī’’ti gāthamāha. Tassattho munino pabbajitassa bhattaṃ nāma kule kule anugharaṃ divase divase thokaṃ thokaṃ paccate, na ca tuyhaṃ eva gehe. Piṇḍikāya carissāmi, atthi jaṅghabalaṃ mamāti atthi me jaṅghabalaṃ, nāhaṃ obhaggajaṅgho na khañjo na ca pādarogī, tasmā piṇḍikāya missakabhikkhāya carissāmi, ‘‘yathāpi bhamaro puppha’’ntiādinā (dha. pa. 49; netti. 123) satthārā vuttanayena piṇḍāya caritvā yāpessāmīti dasseti.