一、阿毗遮摩那饿鬼事注释显示巴利原文
1. Abhijjamānapetavatthuvaṇṇanā
“Abhijjamānevārimhīti”这一教示,是导师住在竹林精舍时,针对一位猎人饿鬼而宣说的。据说,在波罗奈城的另一侧,渡过恒河彼岸,越过瓦萨跋村之后,有个名叫准达提拉村的村庄,那里住着一位猎人。他在林中猎杀野兽,把最好的肉放在炭火上烤熟吃掉,剩下的肉用叶子包好、捆紧,再用扁担挑着往村子走。村里的男孩们在村口望见他,便伸着手跑过来,嘴里喊着:“给我肉!给我肉!”猎人就分给他们每人一点点肉。后来有一天,他什么肉也没猎获,便佩戴上伍答拉咖花,又用手捧了许多花,朝着村子走去。那些男孩在村口望见他,照样伸着手跑过来喊:“给我肉!给我肉!”他便给每个男孩一串花。显示巴利原文
Abhijjamānevārimhīti idaṃ satthari veḷuvane viharante aññataraṃ luddapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Bārāṇasiyaṃ kira aparadisābhāge pāragaṅgāya vāsabhagāmaṃ atikkamitvā cundaṭṭhilanāmake gāme eko luddako ahosi. So araññe mige vadhitvā varamaṃsaṃ aṅgāre pacitvā khāditvā avasesaṃ paṇṇapuṭe bandhitvā kājena gahetvā gāmaṃ āgacchati. Taṃ bāladārakā gāmadvāre disvā ‘‘maṃsaṃ me dehi, maṃsaṃ me dehī’’ti hatthe pasāretvā upadhāvanti. So tesaṃ thokaṃ thokaṃ maṃsaṃ deti. Athekadivasaṃ maṃsaṃ alabhitvā uddālakapupphaṃ piḷandhitvā bahuñca hatthena gahetvā gāmaṃ gacchantaṃ taṃ dārakā gāmadvāre disvā ‘‘maṃsaṃ me dehi, maṃsaṃ me dehī’’ti hatthe pasāretvā upadhāviṃsu. So tesaṃ ekekaṃ pupphamañjariṃ adāsi.
过了一段时间,他死后投生为饿鬼,赤身裸体,相貌丑恶怪异,令人怖畏,连在梦中也不得点滴饮食。他把伍答拉咖花环绑在头上,心想:‘到准达提拉村去,在亲戚们身边,或许能得到些什么。’于是,他就在水不分开的恒河上,逆流徒步而行。那时,有位名叫拘离耶的大臣,是频婆娑罗王的重臣。他平息边境的叛乱后返回,命象兵、马兵等随从部队从陆路先行,自己乘船顺恒河而下。他看见那饿鬼这样行走,便问道:显示巴利原文
Atha aparena samayena kālaṃ katvā petesu nibbatto naggo virūparūpo bhayānakadassano supinepi annapānaṃ ajānanto sīse ābandhitauddālakakusumamālākalāpo ‘‘cundaṭṭhilāyaṃ ñātakānaṃ santike kiñci labhissāmī’’ti gaṅgāya udake abhijjamāne paṭisotaṃ padasā gacchati. Tena ca samayena koliyo nāma rañño bimbisārassa mahāmatto kupitaṃ paccantaṃ vūpasametvā paṭinivattento hatthiassādiparivārabalaṃ thalapathena pesetvā sayaṃ gaṅgāya nadiyā anusotaṃ nāvāya āgacchanto taṃ petaṃ tathā gacchantaṃ disvā pucchanto –
在水不分开的恒河之上,你如此行走;
你赤身裸体,犹如只有上半身的饿鬼,却佩戴花环,装扮华丽;
饿鬼,你要去往何处?将在何处安住?
显示巴利原文 ‘‘Abhijjamāne vārimhi, gaṅgāya idha gacchasi; Naggo pubbaddhapetova, māladhārī alaṅkato; Kuhiṃ gamissasi peta, kattha vāso bhavissatī’’ti. –
说了此偈。其中,“abhijjamāne”是省略的说法,指“在未被分开的聚合中”;“vārimhi gaṅgāya”指恒河的水中。“idha”即在此处。“pubbaddhapetova”意为如同身体的前半部分离开,即如同脱离母胎的天子。何以故?“佩戴花环、装饰华丽”,即以花环妆点,使头饰庄严。“kattha vāso bhavissati”意思是:你住在哪个村落或地区,请告诉我。显示巴利原文
Gāthamāha. Tattha abhijjamāneti padanikkhepena abhijjamāne saṅghāte, vārimhi gaṅgāyāti gaṅgāya nadiyā udake. Idhāti imasmiṃ ṭhāne. Pubbaddhapetovāti kāyassa purimaddhena apeto viya apetayoniko devaputto viya. Kathaṃ? Māladhārī alaṅkatoti, mālāhi piḷandhitvā alaṅkatasīsaggoti attho. Kattha vāso bhavissatīti katarasmiṃ gāme dese vā tuyhaṃ nivāso bhavissati, taṃ kathehīti attho.
现在,为了说明当时那位饿鬼与拘利族人所言,结集圣典的长老们诵出——显示巴利原文
Idāni yaṃ tadā tena petena koliyena ca vuttaṃ, taṃ dassetuṃ saṅgītikārā –
388 (注:此处为经文序号388。)显示巴利原文
388.
“我要去准达提拉村。”那个饿鬼这样说道;
在跋沙村与波罗奈城之间,就在附近。
显示巴利原文 ‘‘Cundaṭṭhilaṃ gamissāmi, peto so iti bhāsati; Antare vāsabhagāmaṃ, bārāṇasiñca santike.
看见那饿鬼之后,一位以拘利耶之名著称的大臣,
他将炒米、米饭与一对黄色衣袍施予了那饿鬼。
显示巴利原文 ‘‘Tañca disvā mahāmatto, koliyo iti vissuto; Sattuṃ bhattañca petassa, pītakañca yugaṃ adā.
船停泊时,他让人施与理发师;
在理发师之处所施之物,现在饿鬼所在之处显现出来。
显示巴利原文 ‘‘Nāvāya tiṭṭhamānāya, kappakassa adāpayi; Kappakassa padinnamhi, ṭhāne petassa dissatha.
于是便穿上华美之衣,佩戴花环,装点庄严;
对于那个处在彼境的饿鬼,布施能成就利益;
因此,出于哀愍,你们应当时常布施饿鬼们。”——他们诵出了这些偈颂;
显示巴利原文 ‘‘Tato suvatthavasano, māladhārī alaṅkato; Ṭhāne ṭhitassa petassa, dakkhiṇā upakappatha; Tasmā dajjetha petānaṃ, anukampāya punappuna’’nti. – gāthāyo avocuṃ;
388 「准达提拉」:指一个叫这个名字的村庄。「在跋沙村与波罗奈城之间,附近」:即跋沙村与波罗奈城的正中间。由于与‘之间’一词的搭配,此处用业格表示‘附近’义。也就是说,那个村庄位于波罗奈城附近。这里的意思是:在跋沙村与波罗奈城之间,有一个名为准达提拉的村庄,距波罗奈城不远;他说:‘我将前往那个村庄’。显示巴利原文
388. Tattha cundaṭṭhilanti evaṃnāmakaṃ gāmaṃ. Antare vāsabhagāmaṃ, bārāṇasiñca santiketi vāsabhagāmassa ca bārāṇasiyā ca vemajjhe. Antarā-saddayogena hetaṃ sāmyatthe upayogavacanaṃ. Bārāṇasiyā santike hi so gāmoti. Ayañhettha attho – antare vāsabhagāmassa ca bārāṇasiyā ca yo cundaṭṭhilanāmako gāmo bārāṇasiyā avidūre, taṃ gāmaṃ gamissāmīti.
389 “以拘利耶之名而著称”:他以拘利耶这个名字而为世人所知。“炒面和饭食”:指炒面与饭食。“他给了一套黄色的衣袍”:他给了一套金黄色的衣袍,色泽如同黄金一般。显示巴利原文
389.Koliyo iti vissutoti koliyoti evaṃpakāsitanāmo. Sattuṃ bhattañcāti sattuñceva bhattañca. Pītakañca yugaṃ adāti pītakaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ ekaṃ vatthayugañca adāsi.
390 若问“何时给?”答:“当船停泊之时。”“令理发师给与”:即让船停住,交给那里的一位理发师近事男;对所施的那套衣料,作如此的衔接说明。“顿时”:就在那一刹那。“显现于那饿鬼”:在那饿鬼身上显现出来,他的内衣与外衣一时具足。因此说:“于是,衣饰美好,佩戴花鬘,庄严具足”,意即衣裳美好,以花鬘等饰品而庄严。“当那饿鬼立于彼处时,布施即得成办”:这份布施因立足于应供者的地位,对于那饿鬼而得成就,即产生了效用。因此,“当为诸饿鬼屡屡慈悯而施”:即出于对诸饿鬼的悲悯,为诸饿鬼应一再行布施。显示巴利原文
390. Kadā adāsīti ce āha nāvāya tiṭṭhamānāya. Kappakassa adāpayīti gacchantiṃ nāvaṃ ṭhapetvā tattha ekassa nhāpitassa upāsakassa dāpesi , dinnamhi vatthayugeti yojanā. Ṭhāneti ṭhānaso taṅkhaṇaññeva. Petassa dissathāti petassa sarīre paññāyittha, tassa nivāsanapārupanavatthaṃ sampajji. Tenāha ‘‘tato suvatthavasano, māladhārī alaṅkato’’ti, suvatthavasano mālābharaṇehi sumaṇḍitapasādhito. Ṭhāne ṭhitassa petassa, dakkhiṇā upakappathāti dakkhiṇeyyaṭṭhāne ṭhitā panesā dakkhiṇā tassa petassa yasmā upakappati, viniyogaṃ agamāsi. Tasmā dajjetha petānaṃ, anukampāya punappunanti petānaṃ anukampāya pete uddissa punappunaṃ dakkhiṇaṃ dadeyyāti attho.
那时,拘利族大臣出于对那饿鬼的悲悯,如法完成了布施,随后顺流而下,在日出时分抵达波罗奈。世尊为摄受他们,从空中而来,立于恒河岸边。拘利族大臣下得船来,满心欢喜地邀请世尊:“尊者世尊,愿您慈悯,今日受我饭食。”世尊默然受请。大臣知世尊已应允,便即刻在一处令人愉悦的地面上,令众人架起一座巨大的枝叶华盖,华盖上方与四周用种种离贪颜色的布匹及诸庄严饰品华丽装点,并在其中为世尊铺设了坐具。世尊便在所铺设的坐具上坐下。显示巴利原文
Atha so koliyamahāmatto taṃ petaṃ anukampamāno dānavidhiṃ sampādetvā anusotaṃ āgantvā sūriye uggacchante bārāṇasiṃ sampāpuṇi. Bhagavā ca tesaṃ anuggahatthaṃ ākāsena āgantvā gaṅgātīre aṭṭhāsi. Koliyamahāmattopi nāvāto otaritvā haṭṭhapahaṭṭho bhagavantaṃ nimantesi – ‘‘adhivāsetha me, bhante, bhagavā ajjatanāya bhattaṃ anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. So bhagavato adhivāsanaṃ viditvā tāvadeva ramaṇīye bhūmibhāge mahantaṃ sākhāmaṇḍapaṃ upari catūsu ca passesu nānāvirāgavaṇṇavicittavividhavasanasamalaṅkataṃ kāretvā tattha bhagavato āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane.
于是,那位大臣来到世尊面前,以香、花等作供养,顶礼之后退坐一面,把自己先前所说的话以及饿鬼的回答禀告世尊。世尊心想:“愿比丘僧团前来。”此念才生,比丘僧团便因佛陀的威神力而受策励,犹如持国天王的金色天鹅群一般,环绕法王而住。这时大众也纷纷聚集,心想:“一定会有盛大的法教。”见到这番景象,大臣心生净信,用精致的饮食供养以世尊为首的比丘僧团,令其饱足。世尊用完斋饭,出于对大众的慈悯,发愿道:“愿波罗奈城附近的村民们前来聚集。”凭借神力,那些大众全都聚集而来,世尊又使数量众多的饿鬼显现出来。他们之中,有的披着破烂的碎布片,有的仅用自己的头发遮住羞处,有的赤身裸体如初生赤子,为饥渴所逼迫,皮包骨头,仅剩一副骨架,四处游荡,令大众亲眼目睹。显示巴利原文
Atha so mahāmatto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā gandhapupphādīhi pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisinno heṭṭhā attano vuttavacanaṃ petassa ca paṭivacanaṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā ‘‘bhikkhusaṅgho āgacchatū’’ti cintesi. Cintitasamanantarameva buddhānubhāvasañcodito suvaṇṇahaṃsagaṇo viya dhataraṭṭhahaṃsarājaṃ bhikkhusaṅgho dhammarājaṃ samparivāresi. Tāvadeva mahājano sannipati ‘‘uḷārā dhammadesanā bhavissatī’’ti. Taṃ disvā pasannamānaso mahāmatto buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena santappesi. Bhagavā katabhattakicco mahājanassa anukampāya ‘‘bārāṇasisamīpagāmavāsino sannipatantū’’ti adhiṭṭhāsi. Sabbe ca te iddhibalena mahājanā sannipatiṃsu, uḷāre cassa pete pākaṭe akāsi. Tesu keci chinnabhinnapilotikakhaṇḍadharā, keci attano keseheva paṭicchāditakopinā, keci naggā yathājātarūpā khuppipāsābhibhūtā tacapariyonaddhā aṭṭhimattasarīrā ito cito ca paribbhamantā mahājanassa paccakkhato paññāyiṃsu.
于是世尊示现如是神通变化:令诸饿鬼聚集一处,将自己过去所造的恶业向大众宣告。结集者为了阐明其义,说道:显示巴利原文
Atha bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi, yathā te ekajjhaṃ sannipatitvā attanā kataṃ pāpakammaṃ mahājanassa pavedesuṃ. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –
有的身着破衣,有的以发蔽体;饿鬼们为求饮食,四处奔走。
有的远行求食,一无所得而返;为饥所迫,昏迷恐惧,仆倒在地,撞于地上。
显示巴利原文 ‘‘Sātunnavasanā eke, aññe kesanivāsanā; Petā bhattāya gacchanti, pakkamanti disodisaṃ.
「其中有者跌倒,仆倒撞击于地」:有些饿鬼跑向远处后,一无所获便折返回来,因饥饿而昏迷、惶恐,仆倒在地,撞击地面。
「往昔不修福善,如被火燃于日」:他们往昔未作善业,因此如同在烈日下被火焚烧一般受苦。
显示巴利原文 ‘‘Dūre eke padhāvitvā, aladdhāva nivattare; Chātā pamucchitā bhantā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā.
‘‘Keci tattha papatitvā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā; Pubbe akatakalyāṇā, aggidaḍḍhāva ātape.
‘‘Mayaṃ pubbe pāpadhammā, gharaṇī kulamātaro; Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.
纵有丰足的饮食,也曾被我们那样散弃糟蹋;
对于行于正道的出家者,我们却不曾布施任何东西;
显示巴利原文 ‘‘Pahūtaṃ annapānampi, apissu avakirīyati; Sammaggate pabbajite, na ca kiñci adamhase.
我们不愿劳作,懈怠懒惰,贪好美味,饮食无度;
我们虽施一口之食,却对受施者恶言相向,横加辱骂。
显示巴利原文 ‘‘Akammakāmā alasā, sādukāmā mahagghasā; Ālopapiṇḍadātāro, paṭiggahe paribhāsimhase.
那些房舍、那些婢女,还有那些饰物,原本都是我们的;
如今他人享用了它们,我们却承受着痛苦。
显示巴利原文 ‘‘Te gharā tā ca dāsiyo, tānevābharaṇāni no; Te aññe paricārenti, mayaṃ dukkhassa bhāgino.
辫子女常受人轻贱,造车者屡遭饥荒;
旃陀罗女多遭悲苦,理发师亦一再如此。
显示巴利原文 ‘‘Veṇī vā avaññā honti, rathakārī ca dubbhikā; Caṇḍālī kapaṇā honti, kappakā ca punappunaṃ.
那些低贱、贫穷的家庭,
他们便投生在这样的家庭中,这就是悭吝者的趣。
显示巴利原文 ‘‘Yāni yāni nihīnāni, kulāni kapaṇāni ca; Tesu tesveva jāyanti, esā maccharino gati.
那些往昔曾修善业、远离悭吝的施主们,
他们遍满天界,并照亮了难陀园。
显示巴利原文 ‘‘Pubbe ca katakalyāṇā, dāyakā vītamaccharā; Saggaṃ te paripūrenti, obhāsenti ca nandanaṃ.
那些贪求欲乐的人,在最胜殿中享乐之后,
从彼处死后,转生到高贵富足的家族。
显示巴利原文 ‘‘Vejayante ca pāsāde, ramitvā kāmakāmino; Uccākulesu jāyanti, sabhogesu tato cutā.
在尖顶屋与宫殿中,铺着毛毯的床座上,
身体受孔雀羽扇轻拂,出生于声誉显赫的家族。
显示巴利原文 ‘‘Kūṭāgāre ca pāsāde, pallaṅke ponakatthate; Bījitaṅgā morahatthehi, kule jātā yasassino.
从一膝被递到另一膝,头戴花环,盛装装扮;
求乐者朝夕有乳母服侍。
显示巴利原文 ‘‘Aṅkato aṅkaṃ gacchanti, māladhārī alaṅkatā; Dhātiyo upatiṭṭhanti, sāyaṃ pātaṃ sukhesino.
这并非未积福德之人所能得,唯积福德之人方能获得;
那是没有忧伤、充满喜悦、可爱怡人的三十三天大林园。
显示巴利原文 ‘‘Nayidaṃ akatapuññānaṃ, katapuññānamevidaṃ; Asokaṃ nandanaṃ rammaṃ, tidasānaṃ mahāvanaṃ.
未作福者之乐,此处无有,他方世亦无;
已作福者之乐,此处亦有,他方世亦有。
显示巴利原文 ‘‘Sukhaṃ akatapuññānaṃ, idha natthi parattha ca; Sukhañca katapuññānaṃ, idha ceva parattha ca.
对于希望与他们共住之人,应当广行善事;
因已作福者,在天界享诸妙欲而欢喜。”——她们诵出这些偈颂。
显示巴利原文 ‘‘Tesaṃ sahabyakāmānaṃ, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ; Katapuññā hi modanti, sagge bhogasamaṅgino’’ti. – gāthāyo avocuṃ;
392 此处,“穿着破敝衣”是指穿着被剪破、撕裂成一块块碎布片的衣服。“一些”是指某几位。“以发为衣者”是指仅用自己的头发来遮覆私处。“为饮食而往”:她们心想:“或许我们从这里去到别处,无论何处,或许能得到一些残羹冷饭、被人吐弃的食物,或是胎垢之类的东西。”因此,她们不在任何地方停驻,为求食而四处奔走。“走向四方”是指从此方走向彼方,去向相隔许多由旬之处。显示巴利原文
392. Tattha sātunnavasanāti chinnabhinnapilotikakhaṇḍanivāsanā. Eketi ekacce. Kesanivāsanāti keseheva paṭicchāditakopinā. Bhattāya gacchantīti ‘‘appeva nāma ito gatā yattha vā tattha vā kiñci ucchiṭṭhabhattaṃ vā vamitabhattaṃ vā gabbhamalādikaṃ vā labheyyāmā’’ti katthacideva aṭṭhatvā ghāsatthāya gacchanti. Pakkamanti disodisanti disato disaṃ anekayojanantarikaṃ ṭhānaṃ pakkamanti.
393 远处:即很远的地方。一些:指某些饿鬼。奔走后:指为了寻找食物而奔走之后。无所获而还:指没有得到任何食物或饮水,便这样返回。闷绝:指由于饥渴等痛苦所生的昏厥。迷乱:指心神恍惚,四处游荡。倒在地上:指由于那种昏厥,挣扎站起后,又如被抛掷的泥团般干瘪枯萎,摔倒在地。显示巴利原文
393.Dūreti dūreva ṭhāne. Eketi ekacce petā. Padhāvitvāti ghāsatthāya upadhāvitvā. Aladdhāva nivattareti kiñci ghāsaṃ vā pānīyaṃ vā alabhitvā eva nivattanti. Pamucchitāti khuppipāsādidukkhena sañjātamucchā. Bhantāti paribbhamantā. Bhūmiyaṃ paṭisumbhitāti tāya eva mucchāya uppattiyā ṭhatvā avakkhittamattikāpiṇḍā viya vissussitvā pathaviyaṃ patitā.
394 在那里:指所到之处。倒在地上:因饥渴等痛苦,如同坠入悬崖般不能站立而倒在地上;或者在其所到之处,因得不到食物等而彻底绝望,犹如被人迎面痛击、捶打一般倒在地上,这是该词句的含义。过去未作善:指在前一世未曾造作善业。如被火焚烧于烈日下:如同在酷暑时节,于阳光暴晒之处被烈火焚烧一样,(她们)被饥渴之火所燃烧,承受极大痛苦,这是该词句的意思。显示巴利原文
394.Tatthāti gataṭṭhāne. Bhūmiyaṃ paṭisumbhitāti papāte patitā viya jighacchādidukkhena ṭhātuṃ asamatthabhāvena bhūmiyaṃ patitā, tattha vā gataṭṭhāne ghāsādīnaṃ alābhena chinnāsā hutvā kenaci paṭimukhaṃ sumbhitā pothitā viya bhūmiyaṃ patitā hontīti attho. Pubbe akatakalyāṇāti purimabhave akatakusalā. Aggidaḍḍhāva ātapeti nidāghakāle ātapaṭṭhāne agginā daḍḍhā viya, khuppipāsagginā ḍayhamānā mahādukkhaṃ anubhavantīti attho.
395 过去:指过去世。恶法者:即因嫉妒、悭吝等而秉性低劣的人。家庭主妇:即家中的女主人。家族之母:指族中孩子的母亲,或族中男人们的母亲。洲:指庇护所,这里是指福德。因为它是众生在善趣中的立足之处,故称‘庇护所’。我们未曾作:即我们没有做过。显示巴利原文
395.Pubbeti atītabhave. Pāpadhammāti issukīmaccharīādibhāvena lāmakasabhāvā. Gharaṇīti gharasāminiyo. Kulamātaroti kuladārakānaṃ mātaro, kulapurisānaṃ vā mātaro. Dīpanti patiṭṭhaṃ, puññanti attho. Tañhi sattānaṃ sugatīsu patiṭṭhābhāvato ‘‘patiṭṭhā’’ti vuccati. Nākamhāti na karimha.
396 「众多」即很多。「饮与食」即食物与饮料。「且被撒弃」:‘su’仅为语助词,意为‘且被撒弃、被丢弃’。「于正道行者」:指正确行道、正确修行者,此处特指正确修行的女性。「于出家者」:指出家女性。此处是将与格用作属格,意指:当有正道行者或出家者在场、可作布施对象时。‘我们未曾施与任何东西’:他们为懊悔所压倒,说道:‘我们连少许应施之物也未曾布施。’显示巴利原文
396.Pahūtanti bahuṃ. Annapānampīti annañca pānañca. Apissu avakirīyatīti sūti nipātamattaṃ, api avakirīyati chaṭṭīyati. Sammaggateti sammā gate sammā paṭipanne sammā paṭipannāya. Pabbajiteti pabbajitāya. Sampadāne hi idaṃ bhummavacanaṃ. Sammaggate vā pabbajite sati labbhamāneti attho. Na ca kiñci adamhaseti ‘‘kiñcimattampi deyyadhammaṃ nādamhā’’ti vippaṭisārābhibhūtā vadanti.
397 「不乐善业者」:喜好不应作、不善之业者;或以善士应行之善业为乐者,名为「乐善业者」,「不乐善业者」即不喜行善业者,意指于善法无意乐。「懈怠者」:懒惰,于造作善业无精进力者。「乐甘味者」:喜好甜美、甘甜之物者。「大食者」:食量巨大者。此二词皆表明:得到美好甘甜的食物后,不给任何有需要的人,只顾自己享用。「施与一口食者」:施与哪怕只有一口饭团的人。「于接受者」:即接受布施的人。「我们曾轻蔑地说」:我们曾以轻蔑的口吻说话,即鄙视、嘲笑之意。显示巴利原文
397.Akammakāmāti sādhūti akattabbaṃ kammaṃ akusalaṃ kāmentīti akammakāmā, sādhūhi vā kattabbaṃ kusalaṃ kāmentīti kammakāmā, na kammakāmāti akammakāmā , kusaladhammesu acchandikāti attho. Alasāti kusītā kusalakammakaraṇe nibbīriyā. Sādukāmāti sātamadhuravatthupiyā. Mahagghasāti mahābhojanā, ubhayenāpi sundarañca madhurañca bhojanaṃ labhitvā atthikānaṃ kiñci adatvā sayameva bhuñjitāroti dasseti. Ālopapiṇḍadātāroti ālopamattassapi bhojanapiṇḍassa dāyakā. Paṭiggaheti tassa paṭiggaṇhanake. Paribhāsimhaseti paribhavaṃ karontā bhāsimha, avamaññimha uppaṇḍimhā cāti attho.
398 「那些房屋」:我们过去曾执取为‘我家’的那些房屋,如今依旧如故,却对我们毫无帮助——这是其内涵。「那些婢女、那些装饰品也不属于我们」:此处解释同理。其中‘no’意为‘我们的’,‘Te’指房屋等。「他人受用」:他人支配使用、享受这些东西。‘我们是苦的拥有者’:我们过去一味嬉戏,抛弃财物,不知将其化为能随行的旅途资粮,如今便成为饥渴等苦的承受者——他们如此自责地说。显示巴利原文
398.Te gharāti yattha mayaṃ pubbe ‘‘amhākaṃ ghara’’nti mamattaṃ akarimhā, tāni gharāni yathāṭhitāni, idāni no na kiñci upakappatīti adhippāyo. Tā ca dāsiyo tānevābharaṇāni noti etthāpi eseva nayo. Tattha noti amhākaṃ. Teti te gharādike. Aññe paricārenti, paribhogādivasena viniyogaṃ karontīti attho. Mayaṃ dukkhassa bhāginoti mayaṃ pana pubbe kevalaṃ kīḷanappasutā hutvā sāpateyyaṃ pahāya gamanīyaṃ anugāmikaṃ kātuṃ ajānantā idāni khuppipāsādidukkhassa bhāgino bhavāmāti attānaṃ garahantā vadanti.
399 如今,为了说明这一意义——众生从饿鬼趣死后,即使投生为人,也大多由于该业的残余果报而成为低贱种姓、贫困无依者——因此说了“编篱者”等两首偈颂。其中,“编篱者”指藤族(竹编民族),即竹编工、苇编工等。“vā”字表示不确定。“被轻贱者”指应受轻视和看不起的人,是这个词语的含意;或读作“Vambhanā”,意为被他人压迫欺凌的人。“造车者”指皮匠们。“毒友者”即毒害朋友、给朋友带来伤害的人。“旃陀罗种”即旃陀罗种姓的人。“穷困者”即乞讨者,极为可怜的人。“理发师种”即理发匠种姓的人。以上每一句都应与“会一再地成为”相连结,意思是:他们会不停地、一次又一次地投生在这些低劣的家族中。显示巴利原文
399. Idāni yasmā petayonito cavitvā manussesu uppajjantāpi sattā yebhuyyena tasseva kammassa vipākāvasesena hīnajātikā kapaṇavuttinova honti, tasmā tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘veṇivā’’tiādinā dve gāthā vuttā. Tattha veṇivāti venajātikā, vilīvakārā naḷakārā hontīti attho. Vā-saddo aniyamattho. Avaññāti avaññeyyā, avajānitabbāti vuttaṃ hoti. ‘‘Vambhanā’’ti vā pāṭho, parehi bādhanīyāti attho. Rathakārīti cammakārino. Dubbhikāti mittadubbhikā mittānaṃ bādhikā. Caṇḍālīti caṇḍālajātikā. Kapaṇāti vanibbakā ativiya kāruññappattā . Kappakāti kappakajātikā, sabbattha ‘‘honti punappuna’’nti yojanā, aparāparampi imesu nihīnakulesu uppajjantīti vuttaṃ hoti.
400 “就在那些之中出生”:即诸如尼沙陀族、弗居娑族等其他种种穷困、极度鄙贱、最为困苦的家族。就在那些低劣家族中,他们因悭吝垢染先投生为饿鬼,从那里死后,又转生在这些地方。因此说:“这是悭吝者之趣。”显示巴利原文
400.Tesu tesveva jāyantīti yāni yāni aññānipi nesādapukkusakulādīni kapaṇāni ativiya vambhaniyāni paramaduggatāni ca, tesu tesu eva nihīnakulesu macchariyamalena petesu nibbattitvā tato cutā nibbattanti. Tenāha ‘‘esā maccharino gatī’’ti.
401 如此开示了未造福德众生的趣向之后,为再开示已造福德者的趣向,而说了“昔日曾造善”等七首偈颂。其中,“他们令天界圆满”:那些在过去生、前一生中曾造善业的人们,是布施者、喜好布施功德,已远离悭吝垢染。他们凭借自己的容色成就和眷属成就,令天界圆满,也就是使天界得以充实、遍满。“且照耀欢喜园”:不仅令其圆满,欢喜园原本就因各种如意树等的光辉而自然闪耀;但这些人更以自己衣饰和身体的光芒,在压过它的光辉的同时,令它更为光亮耀眼、灿烂夺目。显示巴利原文
401. Evaṃ akatapuññānaṃ sattānaṃ gatiṃ dassetvā idāni katapuññānaṃ gatiṃ dassetuṃ ‘‘pubbe ca katakalyāṇā’’ti satta gāthā vuttā. Tattha saggaṃ te paripūrentīti ye pubbe purimajātiyaṃ katakalyāṇā dāyakā dānapuññābhiratā vigatamalamaccherā, te attano rūpasampattiyā ceva parivārasampattiyā ca saggaṃ devalokaṃ paripūrenti paripuṇṇaṃ karonti. Obhāsenti ca nandananti na kevalaṃ paripūrentiyeva, atha kho kapparukkhādīnaṃ pabhāhi sabhāveneva obhāsamānampi nandanavanaṃ attano vatthābharaṇajutīhi sarīrappabhāya ca abhibhavitvā ceva obhāsetvā ca jotenti.
402 “欲乐受用者”:即于所爱着的诸欲功德中,能随心所欲受用之人。“于高贵家”:即生于高贵的刹帝利等家族中。“于富有家”:即生在大财富之家。“从彼处没后”:即从那天界没后。显示巴利原文
402.Kāmakāminoti yathicchitesu kāmaguṇesu yathākāmaṃ paribhogavanto. Uccākulesūti uccesu khattiyakulādīsu kulesu. Sabhogesūti mahāvibhavesu. Tato cutāti tato devalokato cutā.
403 “于尖顶屋与宫殿中”:即处在尖顶屋与宫殿之中。“身受扇凉者”:指身体由扇子扇拂之人。“持孔雀羽扇者”:即由手持孔雀尾羽所饰扇子者随侍。“具名声者”:意为拥有众多随从,受诸快乐。显示巴利原文
403.Kūṭāgāreca pāsādeti kūṭāgāre ca pāsāde ca. Bījitaṅgāti bījiyamānadehā. Morahatthehīti morapiñchapaṭimaṇḍitabījanīhatthehi. Yasassinoti parivāravanto ramantīti adhippāyo.
404 “从膝至膝而行”:意思是,纵在孩童时期,也只从亲族与乳母的怀中递到另一怀中,未曾被放在地上。“侍奉”:即随侍、承事。“寻求安乐者”:指希求安乐之人;他们为回避哪怕“勿令受寒、受热”这样的微小苦楚而侍奉——这是它的意思。显示巴利原文
404.Aṅkato aṅkaṃ gacchantīti dārakakālepi ñātīnaṃ dhātīnañca aṅkaṭṭhānato aṅkaṭṭhānameva gacchanti, na bhūmitalanti adhippāyo. Upatiṭṭhantīti upaṭṭhānaṃ karonti. Sukhesinoti sukhamicchantā, ‘‘mā sītaṃ vā uṇhaṃ vā’’ti appakampi dukkhaṃ pariharantā upatiṭṭhantīti adhippāyo.
405 这欢喜园,因无有忧伤之事而名为无忧,令人愉悦、令人欢喜,是三十三天众的大林、大近林;它不属于未造福德者,他们无法得到——这是句子的意思。显示巴利原文
405.Nayidaṃ akatapuññānanti idaṃ sokavatthuabhāvato asokaṃ rammaṃ ramaṇīyaṃ tidasānaṃ tāvatiṃsadevānaṃ mahāvanaṃ mahāupavanabhūtaṃ nandanaṃ nandanavanaṃ akatapuññānaṃ na hoti, tehi laddhuṃ na sakkāti attho.
406 “此处”,指此人间,特别是修造福德之处,乃就此而言;或者,“此处”指现世。“彼处”,指来世。显示巴利原文
406.Idhāti imasmiṃ manussaloke visesato puññaṃ karīyati, taṃ sandhāyāha. Idhāti vā diṭṭhadhamme. Paratthāti samparāye.
407 “他们的”,指那些如前所说的天众。“欲求共处者”,指希求与他们共处。“具足财宝者”,指具足财宝,即完全享有天界的五种欲功德而欢喜。其余的意义显而易见。显示巴利原文
407.Tesanti tehi yathāvuttehi devehi. Sahabyakāmānanti sahabhāvaṃ icchantehi. Bhogasamaṅginoti bhogehi samannāgatā, dibbehi pañcakāmaguṇehi samappitā modantīti attho. Sesaṃ uttānatthameva.
就这样,通过诸饿鬼的共同遭遇,世尊将自作业之趣向与福德业之趣向宣示之后,便随顺以悚惧的拘利族大臣为首的在场大众之意乐,详尽地开示了法。说法结束时,八万四千有情当下现观了法。显示巴利原文
Evaṃ tehi petehi sādhāraṇato attanā katakammassa ca gatiyā puññakammassa ca gatiyā paveditāya saṃviggamanassa koḷiyāmaccapamukhassa tattha sannipatitassa mahājanassa ajjhāsayānurūpaṃ bhagavā vitthārena dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.
二、《沙那瓦西长老饿鬼事》的注释。显示巴利原文
2. Sāṇavāsittherapetavatthuvaṇṇanā
《拘利那城长老》这一事,是世尊住竹林精舍时,针对具寿沙那瓦西长老的一位亲戚(饿鬼)的因缘而说。据说,过去波罗奈城有位名叫棋王的国王之子,在园林游玩归来时,见到一位名叫苏内德的独觉佛乞食后正出城,便因权势而骄慢,心生嗔恚,想:“这秃头怎么不对我合掌就走了?”他从象背下来,假装打招呼说:“你乞到食物了吗?”随即从独觉佛手中取过钵,摔碎在地。那时,那位独觉佛已于一切处证得如性,安住不动,只是以悲悯所生的喜悦,怀净信心注视着他。王子却以无端的嗔恚染污心,说:“你不知道我是棋王的儿子吗?你这样看着我,又能奈何我什么?”说罢,嘲笑着离去。他刚一离开,身上便生起了犹如地狱之火燃烧般的剧烈身热。他被这巨大的热恼所征服,身体遭受极度苦受的逼迫,死后投生于无间地狱。显示巴利原文
Kuṇḍināgariyo theroti idaṃ satthari veḷuvane viharante āyasmato sāṇavāsittherassa ñātipete ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasiyaṃ kitavassa nāma rañño putto uyyānakīḷaṃ kīḷitvā nivattanto sunettaṃ nāma paccekabuddhaṃ piṇḍāya caritvā nagarato nikkhamantaṃ disvā issariyamadamatto hutvā ‘‘kathañhi nāma mayhaṃ añjaliṃ akatvā ayaṃ muṇḍako gacchatī’’ti paduṭṭhacitto hatthikkhandhato otaritvā ‘‘kacci te piṇḍapāto laddho’’ti ālapanto hatthato pattaṃ gahetvā pathaviyaṃ pātetvā bhindi. Atha naṃ sabbattha tādibhāvappattiyā nibbikāraṃ karuṇāvipphārasomanassanipātapasannacittameva olokentaṃ aṭṭhānāghātena dūsitacitto ‘‘kiṃ maṃ kitavassa rañño puttaṃ na jānāsi, tvaṃ olokayanto mayhaṃ kiṃ karissasī’’ti vatvā avahasanto pakkāmi. Pakkantamattasseva cassa narakaggidāhapaṭibhāgo balavasarīradāho uppajji. So tena mahāsantāpenābhibhūtakāyo atibāḷhaṃ dukkhavedanābhitunno kālaṃ katvā avīcīmahāniraye nibbatti.
他在那里,时而右侧卧,时而左侧卧,时而仰卧,时而俯卧,以种种方式辗转受苦,经八万四千年煎熬后,从彼处死去。随后投生为饿鬼,经历了无量时的饥渴等苦。又从饿鬼死没,值此佛陀出世时,投生于拘利那城附近的一个渔夫村。他生起宿命智,由此回忆起过去曾遭受的苦,虽然已经长大,但因怖畏恶行,即便与亲戚同住,也不愿从事捕鱼。亲戚们去捕鱼时,他不想杀鱼,便躲藏起来;若去了,就弄破渔网,或将活鱼放回水中放生。亲戚们不喜欢他这种行为,便将他逐出家门。然而,他有一位兄弟对他怀着深厚的感情。显示巴利原文
So tattha dakkhiṇapassena vāmapassena uttāno avakujjoti bahūhi pakārehi parivattitvā caturāsīti vassasahassāni paccitvā tato cuto petesu apirimitakālaṃ khuppipāsādidukkhaṃ anubhavitvā tato cuto imasmiṃ buddhuppāde kuṇḍinagarassa samīpe kevaṭṭagāme nibbatti. Tassa jātissarañāṇaṃ uppajji, tena so pubbe attanā anubhūtapubbaṃ dukkhaṃ anussaranto vayappattopi pāpabhayena ñātakehipi saddhiṃ macchabandhanatthaṃ na gacchati. Tesu gacchantesu macche ghātetuṃ anicchanto nilīyati, gato ca jālaṃ bhindati, jīvante vā macche gahetvā udake vissajjeti, tassa taṃ kiriyaṃ arocantā ñātakā gehato taṃ nīhariṃsu. Eko panassa bhātā sinehabaddhahadayo ahosi.
那时,具寿阿难正住在拘利那城附近的沙那山。那个渔夫的儿子被亲戚遗弃后,四处游荡,来到该地,于进食时分来到长老面前。长老询问后,知道他需要食物,便给了他饭食。用毕饭食,长老了解了他的全部情况,见他对法谈心生欢喜,便说:“贤友,你愿意出家吗?”“是的,尊者,我愿意出家。”长老便让他出家,带他去见世尊。那时,世尊说:“阿难,你应当怜悯这位沙弥。”但他由于过去未积善业,所得甚少。于是,世尊为了扶持他,便安排他给比丘们饮用水的瓶子灌水。优婆塞们见了,便为他施设了许多常供饭食。显示巴利原文
Tena ca samayena āyasmā ānando kuṇḍinagaraṃ upanissāya sāṇapabbate viharati. Atha so kevaṭṭaputto ñātakehi pariccatto hutvā ito cito ca paribbhamanto taṃ padesaṃ patto bhojanavelāya therassa santikaṃ upasaṅkami. Thero taṃ pucchitvā bhojanena atthikabhāvaṃ ñatvā tassa bhattaṃ datvā katabhattakicco sabbaṃ taṃ pavattiṃ ñatvā dhammakathāya pasannamānasaṃ ñatvā ‘‘pabbajissasi, āvuso’’ti? ‘‘Āma, bhante, pabbajissāmī’’ti. Thero taṃ pabbājetvā tena saddhiṃ bhagavato santikaṃ agamāsi. Atha naṃ satthā āha – ‘‘ānanda, imaṃ sāmaṇeraṃ anukampeyyāsī’’ti. So ca akatakusalattā appalābho ahosi. Atha naṃ satthā anuggaṇhanto bhikkhūnaṃ paribhogatthāya pānīyaghaṭānaṃ paripūraṇe niyojesi. Taṃ disvā upāsakā tassa bahūni niccabhattāni paṭṭhapesuṃ.
后来,他受了具足戒,证得阿拉汉果,成为长老,与十二位比丘一同住在沙那山。他的亲戚约有五百人,因未积善业,积集了悭吝等恶法,死后投生于饿鬼中。他的父母心想:“这人过去被我们从家里赶了出去。”因此感到惭愧,不去亲近他,只派了那位对他怀有深情的兄弟前去。那位兄弟在长老入村乞食时,右膝着地、合掌显现身形,说出“尊者,您的母亲和父亲……”等偈颂。而开头那五首以“拘利那城的长老”等开头的偈颂,是结集法藏的长老们为显示这些偈颂间的关联,特意安放于此的。显示巴利原文
So aparena samayena laddhūpasampado arahattaṃ patvā thero hutvā dvādasahi bhikkhūhi saddhiṃ sāṇapabbate vasi. Tassa pana ñātakā pañcasatamattā anupacitakusalakammā upacitamaccherādipāpadhammā kālaṃ katvā petesu nibbattiṃsu. Tassa pana mātāpitaro ‘‘esa amhehi pubbe gehato nikkaḍḍhito’’ti sārajjamānā taṃ anupasaṅkamitvā tasmiṃ baddhasinehaṃ bhātikaṃ pesesuṃ. So therassa gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhasamaye dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ patiṭṭhāpetvā katañjalī attānaṃ dassetvā ‘‘mātā pitā ca te, bhante’’tiādigāthā avoca. Kuṇḍināgariyo therotiādayo pana ādito pañca gāthā tāsaṃ sambandhadassanatthaṃ dhammasaṅgāhakehi ṭhapitā.
拘利那城的长老,沙那山的住者;
名为布咤婆楼的沙门,已修诸根。
显示巴利原文 ‘‘Kuṇḍināgariyo thero, sāṇavāsinivāsiko; Poṭṭhapādoti nāmena, samaṇo bhāvitindriyo.
他的母亲、父亲与兄弟,皆堕入苦趣,生于阎魔世界;
造作恶业后,从此世间往赴饿鬼道。
显示巴利原文 ‘‘Tassa mātā pitā bhātā, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.
他们陷入悲惨,被针刺所折磨,疲惫不堪,赤身裸体,骨瘦如柴;
他们极度恐惧,心怀大怖畏,不敢在残忍者面前显现。
显示巴利原文 ‘‘Te duggatā sūcikaṭṭā, kilantā naggino kisā; Uttasantā mahattāsā, na dassenti kurūrino.
他的兄弟从那里脱身,赤身裸体,独自走在路上;
他四肢匍匐在地,好让长老看见自己。
显示巴利原文 ‘‘Tassa bhātā vitaritvā, naggo ekapathekako; Catukuṇḍiko bhavitvāna, therassa dassayītumaṃ.
‘‘Thero cāmanasikatvā, tuṇhībhūto atikkami; So ca viññāpayī theraṃ, ‘bhātā petagato ahaṃ’.
尊者,您的母亲与父亲也堕在悲惨的阎魔世界;
造了恶业之后,从此处堕入饿鬼界。
显示巴利原文 ‘‘Mātā pitā ca te bhante, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.
因此,他们堕入恶趣,被针所刺,疲惫不堪,赤身裸露,瘦骨嶙峋;
他们惶恐惊惧,充满大恐怖,这些残忍者便不再显现自身。
显示巴利原文 ‘‘Tena duggatā sūcikaṭṭā, kilantā naggino kisā; Uttasantā mahattāsā, na dassenti kurūrino.
具悲悯者,请慈悯我们!布施之后,请为我们回向;
凭你所施的布施,这些残忍者将得以活命。
显示巴利原文 ‘‘Anukampassu kāruṇiko, datvā anvādisāhi no; Tava dinnena dānena, yāpessanti kurūrino’’ti.
408-9 其中,“库恩迪那城长老”指在名为库恩迪那的城市出生并成长的长老,也作“库恩迪卡城长老”,义同。“住萨那瓦西尼者”指住在萨那山的人。“名叫波吒帕陀”指其名为波吒帕陀。“沙门”指已寂灭罪恶者。“已修习根者”指通过圣道修习而修习了信等根者,意为阿拉汉。“他的”指那位萨那瓦西长老的。“恶趣者”指已堕入恶趣者。显示巴利原文
408-9. Tattha kuṇḍināgariyo theroti evaṃnāmake nagare jātasaṃvaḍḍhatthero, ‘‘kuṇḍikanagaro thero’’tipi pāṭho, so evattho. Sāṇavāsinivāsikoti sāṇapabbatavāsī. Poṭṭhapādoti nāmenāti nāmena poṭṭhapādo nāma. Samaṇoti samitapāpo. Bhāvitindriyoti ariyamaggabhāvanāya bhāvitasaddhādiindriyo, arahāti attho. Tassāti tassa sāṇavāsittherassa. Duggatāti duggatigatā.
410 “被针所刺者”:身肉腐烂、粗糙,只剩骨架,被名为“针”的饥渴所逼迫与折磨。也有读作“针喉”的,意思是口如针孔般细小。“疲惫”:身心疲惫。“赤裸”:裸形无衣。“瘦弱”:身体仅剩骨与皮,故而瘦弱。“畏惧者”:因“这位沙门是我们的儿子”的羞愧而生起恐惧。“大恐怖者”:因自己过去所造之业而生起大恐怖。“不显现”:不显露自己,不来到面前。“残忍者”:行为残忍者。显示巴利原文
410.Sūcikaṭṭāti pūtinā lūkhagattā aṭṭakā, sūcikāti laddhanāmāya khuppipāsāya aṭṭā pīḷitā. ‘‘Sūcikaṇṭhā’’ti keci paṭhanti, sūcichiddasadisamukhadvārāti attho. Kilantāti kilantakāyacittā. Nagginoti naggarūpā niccoḷā. Kisāti aṭṭhittacamattasarīratāya kisadehā. Uttasantāti ‘‘ayaṃ samaṇo amhākaṃ putto’’ti ottappena utrāsaṃ āpajjantā . Mahattāsāti attanā pubbe katakammaṃ paṭicca sañjātamahābhayā. Na dassentīti attānaṃ na dassenti, sammukhībhāvaṃ na gacchanti. Kurūrinoti dāruṇakammantā.
411 “他的兄弟”:萨那瓦西长老的兄弟。“超越”:已超越,指消除了羞愧与恐惧。或读作“vituritvā”,意为匆忙,显出慌张的样子。“在单行道上”:在仅容一人独行的小路上。“单独”:孤身一人,没有同伴。“成为四肢蜷行者”:即以四肢蜷曲身体活动,用双膝和双手行走、站立,变成那样的状态。他以前为了遮蔽羞处就这样做,所以这次也这样做了。“为向长老显示”:为了向长老指示并展示自己。显示巴利原文
411.Tassa bhātāti sāṇavāsittherassa bhātā. Vitaritvāti vitiṇṇo hutvā, ottappasantāsabhayāti attho. Vituritvāti vā pāṭho, turito hutvā, taramānarūpo hutvāti vuttaṃ hoti. Ekapatheti ekapadikamagge. Ekakoti ekiko adutiyo. Catukuṇḍiko bhavitvānāti catūhi aṅgehi kuṇḍeti attabhāvaṃ pavattetīti catukuṇḍiko, dvīhi jāṇūhi dvīhi hatthehi gacchanto tiṭṭhanto ca, evaṃbhūto hutvāti attho. So hi evaṃ purato kopīnapaṭicchādanā hotīti tathā akāsi. Therassa dassayītumanti therassa attānaṃ uddisayi dassesi.
412 “不留意”:没有作意“这是某某人”,没有注意。“而他”:指那个饿鬼。那饿鬼对长老说:“我过去生中是兄弟,如今已生为饿鬼,来到这里。”这样告知长老,这便是文脉的串接。显示巴利原文
412.Amanasikatvāti ‘‘ayaṃ nāma eso’’ti evaṃ manasi akaritvā anāvajjetvā. So cāti so peto. Bhātā petagato ahanti ‘‘ahaṃ atītattabhāve bhātā, idāni petabhūto idhāgato’’ti vatvā viññāpayi theranti yojanā.
413-5 为了说明他是如何告知的,便说了以“父母”等开头的三首偈颂。其中,“父母”指你的母亲和父亲;“请慈悯”即请护念、请生起慈悯;“请回向”即请回向;“我们”即我们;“由你所施与的”即由你所施与的。显示巴利原文
413-5. Yathā pana viññāpayi, taṃ dassetuṃ ‘‘mātā pitā cā’’tiādinā tisso gāthā vuttā. Tattha mātā pitā ca teti tava mātā ca pitā ca. Anukampassūti anuggaṇha anudayaṃ karohi. Anvādisāhīti ādisa. Noti amhākaṃ. Tava dinnenāti tayā dinnena.
听闻此言后,为显示长老是如何做的,便说:显示巴利原文
Taṃ sutvā thero yathā paṭipajji, taṃ dassetuṃ –
长老托钵乞食后,与另外十二位比丘
聚在一处,为分发食物之事。
显示巴利原文 ‘‘Thero caritvā piṇḍāya, bhikkhū aññe ca dvādasa; Ekajjhaṃ sannipatiṃsu, bhattavissaggakāraṇā.
长老对一切比丘说:“你们所得的食物,悉皆给我;
我出于对亲属的慈悯,将办僧团食。”
显示巴利原文 ‘‘Thero sabbeva te āha, yathāladdhaṃ dadātha me; Saṅghabhattaṃ karissāmi, anukampāya ñātinaṃ.
布施后,长老回向母亲、父亲与兄弟:
“愿此成为我亲属之所有,愿亲属们快乐。”
显示巴利原文 ‘‘Niyyādayiṃsu therassa, thero saṅghaṃ nimantayi; Datvā anvādisi thero, mātu pitu ca bhātuno; ‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.
‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, bhojanaṃ udapajjatha; Suciṃ paṇītaṃ sampannaṃ, anekarasabyañjanaṃ.
于是,那位容貌俊美、强壮快乐的兄弟显现了;
“尊者!您看,我们虽有丰盛的食物,却赤身裸体。”
显示巴利原文 ‘‘Tato uddassayī bhātā, vaṇṇavā balavā sukhī; Pahūtaṃ bhojanaṃ bhante, passa naggāmhase mayaṃ; Tathā bhante parakkama, yathā vatthaṃ labhāmase.
长老从垃圾堆中拾取破布,
将碎布制成布片,供养给四方僧团。
显示巴利原文 ‘‘Thero saṅkārakūṭamhā, uccinitvāna nantake; Pilotikaṃ paṭaṃ katvā, saṅghe cātuddise adā.
长老在供养之后,回向给母亲、父亲与兄弟;
愿此一切尽归我诸亲属所有,愿诸亲属快乐。
显示巴利原文 ‘‘Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno; ‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.
回向之际,衣物便即现前;
然后,那位衣着美好的人向长老展示了自己。
显示巴利原文 ‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vatthāni udapajjisuṃ; Tato suvatthavasano, therassa dassayītumaṃ.
犹如难陀王境内所覆盖的那样,
尊者,我们所用的衣物还要更多;
显示巴利原文 ‘‘Yāvatā nandarājassa, vijitasmiṃ paṭicchadā; Tato bahutarā bhante, vatthānacchādanāni no.
丝绸毯与羊毛毯,乃至亚麻布与棉布;
它们广大而贵重,悬于空中;
显示巴利原文 ‘‘Koseyyakambalīyāni, khomakappāsikāni ca; Vipulā ca mahagghā ca, tepākāsevalambare.
我们穿上任何令意欢喜之衣;
恳请尊者精进努力,以令我等得获房舍。
显示巴利原文 ‘‘Te mayaṃ paridahāma, yaṃ yañhi manaso piyaṃ; Tathā bhante parakkama, yathā gehaṃ labhāmase.
布施之后,长老回向于母亲、父亲和兄弟;
“愿此归于我诸亲属,愿亲属们快乐。”
显示巴利原文 ‘‘Thero paṇṇakuṭiṃ katvā, saṅghe cātuddise adā; Datvā ca anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno; ‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.
就在回向的刹那,屋宅便现起;
尖顶屋舍与住处,皆按份额分配、如法度量。
显示巴利原文 ‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, gharāni udapajjisuṃ; Kūṭāgāranivesanā, vibhattā bhāgaso mitā.
人间已无如此之家,如我们这里的家;
纵有天人之家,我们这里的家也正如它一般。
显示巴利原文 ‘‘Na manussesu īdisā, yādisā no gharā idha; Api dibbesu yādisā, tādisā no gharā idha.
它们闪耀光辉,遍照四方;
尊者!请您如此精进,令我们得以饮水。
显示巴利原文 ‘‘Daddallamānā ābhenti, samantā caturo disā; Tathā bhante parakkama, yathā pānīyaṃ labhāmase.
长老装满容器后,施与四方僧伽;
布施之后,长老回向给母亲、父亲与兄弟;
‘愿我此功德归于亲族,愿亲族们快乐。’
显示巴利原文 ‘‘Thero karaṇaṃ pūretvā, saṅghe cātuddise adā; Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno; ‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.
回向甫毕,饮水即刻涌现;
深邃方正、巧妙化现的莲花池。
显示巴利原文 ‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, pānīyaṃ udapajjatha; Gambhīrā caturassā ca, pokkharañño sunimmitā.
水清凉,有善好阶梯,清凉而无恶臭;
遍覆红莲与青莲,水面上花粉充盈。
显示巴利原文 ‘‘Sītodikā suppatitthā, sītā appaṭigandhiyā; Padumuppalasañchannā, vārikiñjakkhapūritā.
‘‘Tattha nhatvā pivitvā ca, therassa paṭidassayuṃ; Pahūtaṃ pānīyaṃ bhante, pādā dukkhā phalanti no.
我们四处游荡,在砂砾、拘舍草与荆棘间一瘸一拐地行走。
显示巴利原文 ‘‘Āhiṇḍamānā khañjāma, sakkhare kusakaṇṭake; Tathā bhante parakkama, yathā yānaṃ labhāmase.
‘‘Thero sipāṭikaṃ laddhā, saṅghe cātuddise adā; Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno; ‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.
‘‘Samanantarānuddiṭṭhe , petā rathena māgamuṃ; Anukampitamha bhadante, bhattenacchādanena ca.
“通过房舍、饮水的布施,以及车辆的布施,以此两者,
“尊者,我们是为礼敬世间悲悯的牟尼而来。”——他们诵出这些偈颂。
显示巴利原文 ‘‘Gharena pānīyadānena, yānadānena cūbhayaṃ; Muniṃ kāruṇikaṃ loke, bhante vanditumāgatā’’ti. – gāthāyo āhaṃsu;
416-7 其中,“长老行已,为乞食”:长老为托钵乞食而行。“比丘及其他十二位”:即与长老共住的另外十二位比丘,他们一同聚集于一处。若问为什么?“因为分发饭食的缘故”:即为了饭食的分配,也就是为了受用食物。“他们”:指那些比丘。“如所得”:指无论得到什么食物。“施与”:请你们施与。显示巴利原文
416-7. Tattha thero caritvā piṇḍāyāti thero piṇḍāpātacārikāya caritvā. Bhikkhū aññe ca dvādasāti therena saha vasantā aññe ca dvādasa bhikkhū ekajjhaṃ ekato sannipatiṃsu. Kasmāti ce? Bhattavissaggakāraṇāti bhattakiccakāraṇā bhuñjananimittaṃ. Teti te bhikkhū. Yathāladdhanti yaṃ yaṃ laddhaṃ. Dadāthāti detha.
418 “已供养”:指他们已经施与。“邀请僧团”:那十二位比丘,以指定僧团的方式,邀请对方接受那顿饭食。“回向”:即指定,特别提及。在此,为显示所回向的对象,偈颂说:“愿此归于我的母亲、父亲及兄弟,愿此归于我的亲属,愿亲人们快乐。”显示巴利原文
418.Niyyādayiṃsūti adaṃsu. Saṅghaṃ nimantayīti te eva dvādasa bhikkhū saṅghuddesavasena taṃ bhattaṃ dātuṃ nimantesi. Anvādisīti ādisi. Tattha yesaṃ anvādisi, te dassetuṃ ‘‘mātu pitu ca bhātuno, idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’ti vuttaṃ.
419 “回向的紧邻之际”:指回向完成之后紧接着的那个刹那。“食物生起”:指食物为那些饿鬼而出现。为了说明那是怎样的食物,偈颂说“洁净的”等等。其中,“具有种种菜肴”:指与种种滋味的菜肴相应,或亦可解释为具有种种滋味与种种菜肴。“此后”:指从得到食物之后。显示巴利原文
419.Samanantarānuddiṭṭheti uddiṭṭhasamanantarameva. Bhojanaṃ udapajjathāti tesaṃ petānaṃ bhojanaṃ uppajji. Kīdisanti āha ‘‘suci’’ntiādi. Tattha anekarasabyañjananti nānārasehi byañjanehi yuttaṃ, atha vā anekarasaṃ anekabyañjanañca. Tatoti bhojanalābhato pacchā.
420 “兄弟显现”:指已成为饿鬼的兄弟向长老显现了自身。“有容貌、有力量、快乐”:指凭借所获食物,他当即容色具足、力量具足,成为快乐者。“尊者,食物众多”:意为“尊者,因您布施的威神力,我们获得了众多、无尽的食物。”“请看,我们是裸体的”:意为“请您垂视:我们却是裸身无衣。因此,尊者,请您加功用行,以便我们获得衣服”——即无论以何种方便、通过怎样的精勤,若可令我所有人都得到衣服,便请您那样去精进努力,这就是其中的意思。显示巴利原文
420.Uddassayī bhātāti bhātikabhūto peto therassa attānaṃ dassesi. Vaṇṇavā balavā sukhīti tena bhojanalābhena tāvadeva rūpasampanno balasampanno sukhitova hutvā. Pahūtaṃ bhojanaṃ, bhanteti, bhante, tava dānānubhāvena pahūtaṃ anappakaṃ bhojanaṃ amhehi laddhaṃ. Passa naggāmhaseti olokehi, naggikā pana amha, tasmā tathā, bhante, parakkama payogaṃ karohi. Yathā vatthaṃ labhāmaseti yena pakārena yādisena payogena sabbeva mayaṃ vatthāni labheyyāma, tathā vāyamathāti attho.
421 “从垃圾堆”:指从各处的垃圾堆放处。“收集之后”:指通过寻找的方式拿取之后。“碎布”:指那些边缘破损、被丢弃的布块。由于这些布块处于破碎的状态,故称“碎布”。长老便以这些碎布作成袈裟,供养僧团,因此说:“以碎布成衣,供养四方僧团”。其中,“供养四方僧团”意为布施给从四方前来的比丘僧团;此处所用的依格,正是用来表示给予的对象。显示巴利原文
421.Saṅkārakūṭamhāti tattha tattha saṅkāraṭṭhānato. Uccinitvānāti gavesanavasena gahetvā. Nantaketi chinnapariyante chaḍḍitadussakhaṇḍe . Te pana yasmā khaṇḍabhūtā pilotikā nāma honti, tāhi ca thero cīvaraṃ katvā saṅghassa adāsi, tasmā āha ‘‘pilotikaṃ paṭaṃ katvā, saṅghe cātuddise adā’’ti. Tattha saṅghe cātuddise adāti catūhipi disāhi āgatabhikkhusaṅghassa adāsi. Sampadānatthe hi idaṃ bhummavacanaṃ.
423-4 “善衣著者”:指穿着美好衣服之人。“为向长老显示”:意为向长老显现自身、展示自己,即变得明显可见。“于此覆盖”:意为以此处作为覆盖。显示巴利原文
423-4.Suvatthavasanoti sundaravatthavasano. Therassa dassayītumanti therassa attānaṃ dassayi dassesi, pākaṭo ahosi. Paṭicchādayati etthāti paṭicchadā.
428-9 “尖顶屋与住所”:指呈尖顶形状以及被称为其他住所的房屋。这是通过指称颠倒的方式而说。“被区分”:指按方形、四方形、长形、圆形等形状加以区分。“依部分而计量”:意为被部分所划分限定。“不”:意为不是我们的。“于此”:意指在这个饿鬼世界。“即使在诸天”中的“即使”只是一个无实义的小品词,整句意思是指在天界当中。显示巴利原文
428-9.Kūṭāgāranivesanāti kūṭāgārabhūtā tadaññanivesanasaṅkhātā ca gharā. Liṅgavipallāsavasena hetaṃ vuttaṃ. Vibhattāti samacaturassaāyatavaṭṭasaṇṭhānādivasena vibhattā. Bhāgaso mitāti bhāgena paricchinnā. Noti amhākaṃ. Idhāti imasmiṃ petaloke. Api dibbesūti apīti nipātamattaṃ, devalokesūti attho.
431 “作器”:指盛水的容器。“充满后”:意为装满水之后。“为水与花蕊所充满”:指各处水面上,因满满覆盖着红莲、青莲等花蕊团簇,而说为充满。“结果”:此处指开花,即在脚后跟周围等处皮肤迸裂的意思。显示巴利原文
431.Karaṇanti dhamakaraṇaṃ. Pūretvāti udakassa pūretvā. Vārikiñjakkhapūritāti tattha tattha vārimatthake padumuppalādīnaṃ kesarabhārehi sañchāditavasena pūritā. Phalantīti pupphanti, paṇhikapariyantādīsu vidālentīti attho.
435-6 “游荡着”指四处游走。“我们跛行”即以跛脚的方式行走。“在沙砾与拘舍草刺上”意指在布满沙砾和拘舍草刺的地面,并踏踩于沙砾与拘舍草刺之上。“车乘”指车、轿等任何一种交通工具。“单层底凉鞋”即仅有一层鞋底的凉鞋。显示巴利原文
435-6.Āhiṇḍamānāti vicaramānā. Khañjāmāti khañjanavasena gacchāma. Sakkhare kusakaṇṭaketi sakkharavati kusakaṇṭakavati ca bhūmibhāge, sakkhare kusakaṇṭake ca akkamantāti attho. Yānanti rathavayhādikaṃ yaṃkiñci yānaṃ. Sipāṭikanti ekapaṭalaupāhanaṃ.
437-8 “以车来”:其中的“m”为连声字,完整地说为“以车前来”。“两者”指以两种布施,即车乘布施与饭食等四资具布施两者兼备。此处,以饮水布施也包含了医药布施。其余内容,因前已释其义,文义明显,在此不再赘述。显示巴利原文
437-8.Rathena māgamunti makāro padasandhikaro, rathena āgamaṃsu. Ubhayanti ubhayena dānena, yānadānena ceva bhattādicatupaccayadānena ca. Pānīyadānena hettha bhesajjadānampi saṅgahitaṃ. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānamevāti.
长老将此事禀告了世尊。世尊以此事作为缘起,说道:“正如这些人如今的遭遇一样,在你前一个紧邻的过去生中,你也曾转生为饿鬼,遭受了巨大的痛苦。”随后,世尊应长老的祈请,讲述了《经集·饿鬼事》,继而为在场的大众说法。大众听闻此法后,心生强烈的触动,从此精勤于布施、持戒等种种福善之行。显示巴利原文
Thero taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā ‘‘yathā ime etarahi, evaṃ tvampi ito anantarātīte attabhāve peto hutvā mahādukkhaṃ anubhavī’’ti vatvā therena yācito suttapetavatthuṃ kathetvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano sañjātasaṃvego dānasīlādipuññakammanirato ahosīti.
《车匠种饿鬼事注疏》显示巴利原文
3. Rathakārapetivatthuvaṇṇanā
“琉璃柱,美妙而光辉……”这句话,是世尊住在舍卫城时,针对一位女饿鬼而说的。据说在过去迦叶佛的时代,有一位戒行具足的女人,依止善知识,对教法生起了净信。她建造了一座布局精美、装饰彩绘的墙壁、柱子、阶梯和地面、极为庄严悦目的住所,请比丘们入座,以殊胜的饮食供养,然后将此住所献给了比丘僧团。后来她命终时,由于另一个恶业的力量,转生到了喜马拉雅山王那里的车匠湖附近,成了一位天宫饿鬼。由于她供养僧团住所的福德威力,她获得了一座天宫,纯由种种宝物所成,广大庄严,四方皆美,令人悦意喜爱,如同欢喜园一般庄严;她自身也呈金色,相貌美丽,令人赏心悦目,端庄可亲。显示巴利原文
Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaranti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ petiṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapassa bhagavato kāle aññatarā itthī sīlācārasampannā kalyāṇamittasannissayena sāsane abhippasannā suvibhattavicitrabhittithambhasopānabhūmitalaṃ ativiya dassanīyaṃ ekaṃ āvāsaṃ katvā tattha bhikkhū nisīdāpetvā paṇītena āhārena parivisitvā bhikkhusaṅghassa niyyādesi. Sā aparena samayena kālaṃ katvā aññassa pāpakammassa vasena himavati pabbatarāje rathakāradahaṃ nissāya vimānapetī hutvā nibbatti. Tassā saṅghassa āvāsadānapuññānubhāvena sabbaratanamayaṃ uḷāraṃ ativiya samantato pāsādikaṃ manoharaṃ ramaṇīyaṃ pokkharaṇiyaṃ nandanavanasadisaṃ upasobhitaṃ vimānaṃ nibbatti, sayañca suvaṇṇavaṇṇā abhirūpā dassanīyā pāsādikā ahosi.
她在那里没有男子相伴,独自享受天界成就而住。长时无有伴侣,便生不悦。她心生厌倦,思惟:‘有一方便。’便将天界的芒果投入河中。其后的经过,一如《康纳蒙达饿鬼事》中所说。当时,有一位住在波罗奈的青年,在恒河中看见其中一个芒果,便寻找它的来源,辗转来到那个地方,见到河流,顺河而至她所住之处。她见到他,将他带到自己的住处,亲切款待后坐下。他看到她的住处如此殊胜,便问道:显示巴利原文
Sā tattha purisehi vināva dibbasampattiṃ anubhavantī viharati. Tassā tattha dīgharattaṃ nippurisāya vasantiyā anabhirati uppannā. Sā ukkaṇṭhitā hutvā ‘‘attheso upāyo’’ti cintetvā dibbāni ambapakkāni nadiyaṃ pakkhipati. Sabbaṃ kaṇṇamuṇḍapetivatthusmiṃ āgatanayeneva veditabbaṃ. Idha pana bārāṇasivāsī eko māṇavo gaṅgāya tesu ekaṃ ambaphalaṃ disvā tassa pabhavaṃ gavesanto anukkamena taṃ ṭhānaṃ gantvā nadiṃ disvā tadanusārena tassā vasanaṭṭhānaṃ gato. Sā taṃ disvā attano vasanaṭṭhānaṃ netvā paṭisanthāraṃ karontī nisīdi. So tassā vasanaṭṭhānasampattiṃ disvā pucchanto –
登上那座琉璃为柱、美妙光辉、彩绘庄严的天宫,
你安住其中,大威力天女,犹如十五的月亮,那般圆满。
显示巴利原文 ‘‘Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ, vimānamāruyha anekacittaṃ; Tatthacchasi devi mahānubhāve, pathaddhani pannaraseva cando.
你安坐于无比、无与伦比的最胜座上,独自一人,并无夫主。
显示巴利原文 ‘‘Vaṇṇo ca te kanakassa sannibho, uttattarūpo bhusa dassaneyyo; Pallaṅkaseṭṭhe atule nisinnā, ekā tuvaṃ natthi ca tuyha sāmiko.
你的这些池塘,四周遍满花鬘与数不清的白莲;
金粉遍撒于岸边,池中无淤泥,也无水草。
显示巴利原文 ‘‘Imā ca te pokkharaṇī samantā, pahūtamalyā bahupuṇḍarīkā; Suvaṇṇacuṇṇehi samantamotthatā, na tattha paṅko paṇako ca vijjati.
这些天鹅赏心悦目,令人喜爱,终日在水面游弋;
它们齐声和鸣,音声圆润,犹如大鼓之音。
显示巴利原文 ‘‘Haṃsā cime dassanīyā manoramā, udakasmimanupariyanti sabbadā; Samayya vaggūpanadanti sabbe, bindussarā dundubhīnaṃva ghoso.
享有盛名的女子啊,你容光闪耀,倚着船舷站着;
长睫含笑的女子啊,你言语亲切,四肢完美,分外璀璨。
显示巴利原文 ‘‘Daddallamānā yasasā yasassinī, nāvāya ca tvaṃ avalamba tiṭṭhasi; Āḷārapamhe hasite piyaṃvade, sabbaṅgakalyāṇi bhusaṃ virocasi.
这座无垢的天宫坐落于平坦之地,拥有园林,令欢喜与愉悦增长;
拥有无与伦比容貌的女子啊,我渴望与您一同在这欢喜园中共享欢乐。
显示巴利原文 ‘‘Idaṃ vimānaṃ virajaṃ same ṭhitaṃ, uyyānavantaṃ ratinandivaḍḍhanaṃ; Icchāmahaṃ nāri anomadassane, tayā saha nandane idha moditu’’nti. –
他宣说了这些偈颂。显示巴利原文
Imā gāthā abhāsi.
439 「Tattha」意为在那个天宫中。「Acchasi」意为想要安坐时便能安坐。「Devīti」是对她的称呼,即“女神”。「Mahānubhāve」指具大威力者。「Pathaddhanī」意为在道路中,指自身作为道路的空中之路,亦即虚空路。「Pannaraseva cando」意为如同十五日的月亮,即如满月之轮,光辉照耀。显示巴利原文
439. Tattha tatthāti tasmiṃ vimāne. Acchasīti icchiticchitakāle nisīdasi. Devīti taṃ ālapati. Mahānubhāveti mahatā dibbānubhāvena samannāgate. Pathaddhanīti attano pathabhūte addhani, gaganatalamaggeti attho. Pannaraseva candoti puṇṇamāsiyaṃ paripuṇṇamaṇḍalo cando viya vijjotamānāti attho.
440 「Vaṇṇo ca te kanakassa sannibho」意为:你的容色与炽热的纯金相似,极为令人喜爱。因此说“炽金般的形象,极为庄严”。「Atule」意为无比,指极为珍贵;或「Atule」是对天神的称呼,意为形貌无与伦比。「Natthi ca tuyha sāmiko」意为你并无丈夫。显示巴利原文
440.Vaṇṇoca te kanakassa sannibhoti tava vaṇṇo ca uttattasiṅgīsuvaṇṇena sadiso ativiya manoharo. Tenāha ‘‘uttattarūpo bhusa dassaneyyo’’ti. Atuleti mahārahe. Atuleti vā devatāya ālapanaṃ, asadisarūpeti attho. Natthi ca tuyha sāmikoti tuyhaṃ sāmiko ca natthi.
441 「Pahūtamalyā」意为具有众多花卉,即布满莲花、青莲花等各式花朵。「Suvaṇṇacuṇṇehi」意为以金屑,即以金砂铺洒。「Samantamotthatā」意为周匝遍布。「Tattha」指在那些池塘当中。「Paṅko paṇako cāti」指淤泥与水藻,意思是既没有污泥,也没有水面的浮垢。显示巴利原文
441.Pahūtamalyāti kamalakuvalayādibahuvidhakusumavatiyo . Suvaṇṇacuṇṇehīti suvaṇṇavālukāhi. Samantamotthatāti samantato okiṇṇā. Tatthāti tāsu pokkharaṇīsu. Paṅko paṇako cāti kaddamo vā udakapicchillo vā na vijjati.
442 “Haṃsā cime dassanīyā manoramā”(这些天鹅,好看又可爱)——指这些天鹅既赏心悦目,又令人喜爱。“Anupariyanti”(周遍遨游)——指它们到处游荡。“Sabbadā”(一切时)——指在所有的季节里。“Samayyā”(共集)——指聚集在一起。“Vaggū”(美妙)——指声音甘甜悦耳。“Upanadanti”(鸣叫)——指它们发出鸣叫声。“Bindussarā”(圆音)——指声音不散乱,圆润而集中。“Dundubhīnaṃva ghoso”(音声如鼓)——指其音声美妙圆润,犹如大鼓之声;这便是你池塘中天鹅的啼鸣。显示巴利原文
442.Haṃsā cime dassanīyā manoramāti ime haṃsā ca dassanasukhā manoramā ca. Anupariyantīti anuvicaranti. Sabbadāti sabbesu utūsu. Samayyāti saṅgamma. Vaggūti madhuraṃ. Upanadantīti vikūjanti. Bindussarāti avisaṭassarā sampiṇḍitassarā. Dundubhīnaṃva ghosoti vaggubindussarabhāvena dundubhīnaṃ viya tava pokkharaṇiyaṃ haṃsānaṃ ghosoti attho.
443 “Daddallamānā”(闪耀)——指极度闪耀,光彩照人。“Yasasā”(以荣光)——指凭借天神的神通威力。“Nāvāyā”(以船)——指在舟中。这句话是当他见到那个女鬼坐着金船,在莲花池中的高广大床上戏水时说的。“Avalambā”(倚靠)——指倚着、靠着支撑物。“Tiṭṭhasi”(你站着)——这里的“站立”一词有否定行走之义,故表示拒绝行走。也有版本作“Nisajjasi”(你坐着),应理解为安坐。“Āḷārapamhe”(睫毛长弯)——指睫毛弯曲、修长、黑亮。“Hasite”(在笑颜)——指脸庞带着微笑或开怀欢喜的表情。“Piyaṃvade”(说爱语)——指说令人喜爱的话语。“Sabbaṅgakalyāṇī”(一切肢节善美)——指身体的一切部分都美丽,即所有大小肢体都端正美好。“Virocasi”(你照耀)——指你光彩闪耀,明艳动人。显示巴利原文
443.Daddallamānāti ativiya abhijalantī. Yasasāti deviddhiyā. Nāvāyāti doṇiyaṃ. Pokkharaṇiyañhi paduminiyaṃ suvaṇṇanāvāya mahārahe pallaṅke nisīditvā udakakīḷaṃ kīḷantiṃ petiṃ disvā evamāha. Avalambāti avalambitvā apassenaṃ apassāya. Tiṭṭhasīti idaṃ ṭhānasaddassa gatinivatti atthattā gatiyā paṭikkhepavacanaṃ. ‘‘Nisajjasī’’ti vā pāṭho, nisīdasiccevassa attho daṭṭhabbo. Āḷārapamheti vellitadīghanīlapakhume. Hasiteti hasitamahāhasitamukhe. Piyaṃvadeti piyabhāṇinī. Sabbaṅgakalyāṇīti sabbehi aṅgehi sundare, sobhanasabbaṅgapaccaṅgīti attho. Virocasīti virājesi.
444 “Viraja”(离尘)——远离尘垢,无有过失。“Same ṭhita”(立于平坦处)——指站在平坦的地面上,或因四方端正庄严而立于平整之地,意谓周围一切皆妙。“Uyyānavanta”(有园林)——指拥有欢喜园。“Ratinandivaḍḍhana”(增长喜乐)——令喜乐与愉悦增长,即增长快乐与喜悦。“Nārī”(女子)——对这位女性的称呼。“Anomadassane”(无上美观者)——因肢节圆满,容貌无可指摘。“Nandane”(使欢喜)——能令人欢喜。“Idha”(在此)——指在这个欢喜园或天宫中。“Modituṃ”(享受)——连接起来意为‘我想要享受快乐’。显示巴利原文
444.Virajanti vigatarajaṃ niddosaṃ. Same ṭhitanti same bhūmibhāge ṭhitaṃ, caturassasobhitatāya vā samabhāge ṭhitaṃ, samantabhaddakanti attho. Uyyānavantanti nandanavanasahitaṃ. Ratinandivaḍḍhananti ratiñca nandiñca vaḍḍhetīti ratinandivaḍḍhanaṃ, sukhassa ca pītiyā ca saṃvaḍḍhananti attho. Nārīti tassā ālapanaṃ. Anomadassaneti paripuṇṇaaṅgapaccaṅgatāya aninditadassane. Nandaneti nandanakare. Idhāti nandanavane, vimāne vā. Moditunti abhiramituṃ icchāmīti yojanā.
那位青年这样说后,这位天女回答他说——显示巴利原文
Evaṃ tena māṇavena vutte sā vimānapetidevatā tassa paṭivacanaṃ dentī –
“你应在此处造作能感果报的业,并将心安置于此;
你在此处造了应受之业后,便能得到我,你这贪求欲乐的人啊。
显示巴利原文 ‘‘Karohi kammaṃ idha vedanīyaṃ, cittañca te idha nihitaṃ bhavatu; Katvāna kammaṃ idha vedanīyaṃ, evaṃ mamaṃ lacchasi kāmakāmini’’nti. –
她诵出此偈颂。其中,“karohi kammaṃ idha vedanīyaṃ(你应造作此应受之业)”的意思是:你应在此天界之处,造作、积累能于此地成熟并感得果报的善业。“idha nihitaṃ(心安置于此)”的意思是:心被引导安放于此;亦可读作“idha ninnaṃ(心倾向于此)”,即让你的心对此处趋向、低垂、俯就。“mamaṃ”即“我”。“lacchasi”即“你将获得”。显示巴利原文
Gāthamāha. Tattha karohi kammaṃ idha vedanīyanti idha imasmiṃ dibbaṭṭhāne vipaccanakaṃ vipākadāyakaṃ kusalakammaṃ karohi pasaveyyāsi. Idha nihitanti idhūpanītaṃ, ‘‘idha ninna’’nti vā pāṭho, imasmiṃ ṭhāne ninnaṃ poṇaṃ pabbhāraṃ tava cittaṃ bhavatu hotu. Mamanti maṃ. Lacchasīti labhissasi.
那位青年听了那位天宫女鬼的话之后,从那里回到人间。他将心安置于彼处,做了与彼相应的福德之业,不久便命终,投生到那里,成为那位女鬼的同伴。为阐明此义,结集者们说:显示巴利原文
So māṇavo tassā vimānapetiyā vacanaṃ sutvā tato manussapathaṃ gato tattha cittaṃ paṇidhāya tajjaṃ puññakammaṃ katvā nacirasseva kālaṃ katvā tattha nibbatti tassā petiyā sahabyataṃ. Tamatthaṃ pakāsentā saṅgītikārā –
“善哉!”他应允她之后,
他在那里造了应受之业;
作了应于彼处感受的业已,
那位青年便投生为她的同伴。”——
显示巴利原文 ‘‘Sādhūti so tassā paṭissuṇitvā, Akāsi kammaṃ tahiṃ vedanīyaṃ; Katvāna kammaṃ tahiṃ vedanīyaṃ, Upapajji so māṇavo tassā sahabyata’’nti. –
结集者们诵出了这最后的偈颂。此处,“善哉”(sādhu)是表示接受、应允的语气词。“她”(tassā)指那位天女。“应允了”(paṭissuṇitvā)意思是接受了她的话。“应于彼处感受的”(tahiṃ vedanīyaṃ)指的是在那座天宫中,应与她共同感受的、能带来乐果的善业。“同伴”(sahabyataṃ)即共住、同伴之意。那位青年投生为她的同伴——这是句子的连接意义。其余的内容,意思浅显易解。显示巴利原文
Osānagāthamāhaṃsu. Tattha sādhūti sampaṭicchane nipāto. Tassāti tassā vimānapetiyā. Paṭissuṇitvāti tassā vacanaṃ sampaṭicchitvā. Tahiṃ vedanīyanti tasmiṃ vimāne tāya saddhiṃ veditabbasukhavipākaṃ kusalakammaṃ. Sahabyatanti sahabhāvaṃ. So māṇavo tassā sahabyataṃ upapajjīti yojanā. Sesaṃ uttānameva.
就这样,当他们长久享受天界之乐时,男子因业尽而命终;女子则因自之福业已成福田,便在那里住满整整一个佛陀间隔期才离去。后来,我们的世尊出现于世间,转动殊胜法轮,渐次住于祇园精舍。那时,具寿大目犍连某日巡行山间,看见了那座宫殿与天女鬼,便以「琉璃柱美妙光辉……」等偈颂询问。她便从头到尾讲述了自己的全部经历。长老听后返回舍卫城,向世尊禀报。世尊以此因缘,为在场大众说法。大众闻已,皆热衷于布施等福德之法。显示巴利原文
Evaṃ tesu tattha cirakālaṃ dibbasampattiṃ anubhavantesu puriso kammassa parikkhayena kālamakāsi, itthī pana attano puññakammassa khettaṅgatabhāvena ekaṃ buddhantaraṃ tattha paripuṇṇaṃ katvā vasi. Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena jetavane viharante āyasmā mahāmoggallāno ekadivasaṃ pabbatacārikaṃ caramāno taṃ vimānañca vimānapetiñca disvā ‘‘veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassara’’ntiādikāhi gāthāhi pucchi. Sā cassa ādito paṭṭhāya sabbaṃ attano pavattiṃ ārocesi. Taṃ sutvā thero sāvatthiṃ āgantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano dānādipuññadhammanirato ahosīti.
4. 粗糠饿鬼事注释显示巴利原文
4. Bhusapetavatthuvaṇṇanā
「糠屑……某人一再地稻谷……」这件事是导师住在舍卫城时,针对四个饿鬼而说的。据说,离舍卫城不远处的一个村庄里,有个奸诈的商人,靠缺斤短两等不正当手段谋生。他取来稻谷的谷壳,用铜色泥土浸泡加重后,混入红米中出售。他的儿子因为「父亲不礼敬来家里的我的朋友与伙伴们」而动怒,拿轭杆上的皮鞭去打母亲的头。他的媳妇偷吃了准备给大家共用的肉,后来被他们追问时,便发下毒誓说:「若我吃了那块肉,便教我生生世世割取自己背上的肉来吃。」而他的妻子,当有人向她乞求某件用具时,她说「没有」;后来被逼得紧了,竟发了虚妄的毒誓:「若我把有的说成没有,便教我每一投生之处,都成为食粪者。」显示巴利原文
Bhusāni eko sāliṃ punāparoti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante cattāro pete ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake eko kūṭavāṇijo kūṭamānādīhi jīvikaṃ kappesi. So sālipalāpe gahetvā tambamattikāya paribhāvetvā garutare katvā rattasālihi saddhiṃ missetvā vikkiṇi. Tassa putto ‘‘gharaṃ āgatānaṃ mama mittasuhajjānaṃ sammānaṃ na karotī’’ti kupito yugacammaṃ gahetvā mātusīse pahāramadāsi. Tassa suṇisā sabbesaṃ atthāya ṭhapitamaṃsaṃ corikāya khāditvā puna tehi anuyuñjiyamānā ‘‘sace mayā taṃ maṃsaṃ khāditaṃ, bhave bhave attano piṭṭhimaṃsaṃ kantitvā khādeyya’’nti sapathamakāsi. Bhariyā panassa kiñcideva upakaraṇaṃ yācantānaṃ ‘‘natthī’’ti vatvā tehi nippīḷiyamānā ‘‘sace santaṃ natthīti vadāmi, jātajātaṭṭhāne gūthabhakkhā bhaveyya’’nti musāvādena sapathamakāsi.
这四人后来在某个时候死去,转生于文阇山林中,成为饿鬼。在那里,那位奸商由于业果,双手捧起猛烈燃烧的粗糠往自己头上倾倒,感受巨大痛苦;他的儿子用铁杵自己打破头颅,承受无量之苦;他的媳妇因业力所感,用极锐利而长大的指甲切下自己背上的肉吞食,感受无尽之苦;而他的妻子那里,原本芬芳清净、无有黑粒的粳米饭,刚一送到面前便成了充满各种虫聚、极为恶臭、令人鄙弃的粪便,她只得双手捧起来吃,备受极苦。显示巴利原文
Te cattāropi janā aparena samayena kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ petā hutvā nibbattiṃsu. Tattha kūṭavāṇijo kammaphalena pajjalantaṃ bhusaṃ ubhohi hatthehi gahetvā attano matthake ākiritvā mahādukkhaṃ anubhavati, tassa putto ayomayehi muggarehi sayameva attano sīsaṃ bhinditvā anappakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti. Tassa suṇisā kammaphalena sunisitehi ativiya vipulāyatehi nakhehi attano piṭṭhimaṃsāni kantitvā khādantī aparimitaṃ dukkhaṃ anubhavati, tassa bhariyāya sugandhaṃ suvisuddhaṃ apagatakāḷakaṃ sālibhattaṃ upanītamattameva nānāvidhakimikulākulaṃ paramaduggandhajegucchaṃ gūthaṃ sampajjati, taṃ sā ubhohi hatthehi pariggahetvā bhuñjantī mahādukkhaṃ paṭisaṃvedeti.
当那四人投生于饿鬼、正感受着巨大痛苦时,尊者大目犍连在山间巡行,一日来到了彼处。他看到那些饿鬼后——显示巴利原文
Evaṃ tesu catūsu janesu petesu nibbattitvā mahādukkhaṃ anubhavantesu āyasmā mahāmoggalāno pabbatacārikaṃ caranto ekadivasaṃ taṃ ṭhānaṃ gato. Te pete disvā –
[偈颂:]“一人饱受灼热糠秕之苦,另一人自碎其头,这妇人啖食自身血肉;而你却受用这不净、不可爱的粪便——这究竟是何种业果?”
显示巴利原文 ‘‘Bhusāni eko sāliṃ punāparo, ayañca nārī sakamaṃsalohitaṃ; Tuvañca gūthaṃ asuciṃ akantaṃ, paribhuñjasi kissa ayaṃ vipāko’’ti. –
长老用这首偈颂询问他们过去所造的业。在此,"bhusāni"意为谷糠。"eko"指独自一人。"sāliṃ"指粳米,此处为属格意义的宾格用法,意为:"粳米燃烧的谷糠散落在自己头上"——这是偈颂的意旨。"punāparo"指"又另一人",即那个曾打母亲头的人,他用铁杵打破自己的头、导致头破裂,所指的正是此事。"sakamaṃsalohitaṃ"意为:自己食自身背部的肉与血——这是依文句的连接而解。"akantaṃ"指不可爱、可厌的。"kissa ayaṃ vipāko"意为:"你们如今所感受的这些,是何种恶业的果报呢?显示巴利原文
Imāya gāthāya tehi katakammaṃ pucchi. Tattha bhusānīti palāpāni. Ekoti ekako. Sālinti sālino. Sāmiatthe hetaṃ upayogavacanaṃ, sālino palāpāni pajjalantāni attano sīse avakiratīti adhippāyo. Punāparoti puna aparo. Yo hi so mātusīsaṃ pahari, so ayomuggarehi attano sīsaṃ paharitvā sīsabhedaṃ pāpuṇāti, taṃ sandhāya vadati. Sakamaṃsalohitanti attano piṭṭhimaṃsaṃ lohitañca paribhuñjatīti yojanā. Akantanti amanāpaṃ jegucchaṃ. Kissa ayaṃ vipākoti katamassa pāpakammassa idaṃ phalaṃ, yaṃ idāni tumhehi paccanubhavīyatīti attho.
如此,在长老询问了他们所造之业后,那骗子商人的妻子便讲述了所有人所造的业,她说道——显示巴利原文
Evaṃ therena tehi katakamme pucchite kūṭavāṇijassa bhariyā sabbehi tehi katakammaṃ ācikkhantī –
此人昔日伤害其母,此人乃是奸诈商贾,
此人食肉已,复以妄语行欺诳。
显示巴利原文 ‘‘Ayaṃ pure mātaraṃ hiṃsati, ayaṃ pana kūṭavāṇijo; Ayaṃ maṃsāni khāditvā, musāvādena vañceti.
我是出生在人中的女人,是在家的,并且是整个家庭的女主人;当有可以布施的东西时,我却把它们藏起来,心里想着:‘不要从这里给出任何东西。’
我隐藏现有之物,心想:'莫从此处作任何布施。'
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, agārinī sabbakulassa issarā; Santesu pariguhāmi, mā ca kiñci ito adaṃ.
‘‘Musāvādena chādemi, natthi etaṃ mama gehe; Sace santaṃ niguhāmi, gūtho me hotu bhojanaṃ.
由于此业的果报,与妄语的双重,
香美的粳米饭,在我这里化为粪便。
显示巴利原文 ‘‘Tassa kammassa vipākena, musāvādassa cūbhayaṃ; Sugandhaṃ sālino bhattaṃ, gūthaṃ me parivattati.
这恶臭、遍是蛆虫的粪秽,我正吃它、喝它。 ——她说了此偈。
显示巴利原文 ‘‘Avañjhāni ca kammāni, na hi kammaṃ vinassati; Duggandhaṃ kiminaṃ mīḷhaṃ, bhuñjāmi ca pivāmi cā’’ti. – gāthā abhāsi;
448 此处,「ayanti puttaṃ dassenti vadati」指指着儿子说。「Hiṃsatī」指以强力压迫,即用棍棒击打。「Kūṭavāṇijo」即狡诈的商人,意为以欺骗经商。「Maṃsāni khāditvā」指吃了与他人共有的肉之后,以“我没吃”的妄语欺骗他们。显示巴利原文
448. Tattha ayanti puttaṃ dassenti vadati. Hiṃsatīti thāmena paribādheti, muggarena paharatīti attho. Kūṭavāṇijoti khalavāṇijo, vañcanāya vaṇijjakārakoti attho . Maṃsāni khāditvāti parehi sādhāraṇamaṃsaṃ khāditvā ‘‘na khādāmī’’ti musāvādena te vañceti.
449-50 「Agārinī」即家主妇。「Santesu」指在确实存在、被他人乞求的物品上。「Pariguhāmī」即我隐藏。这是因时态颠倒而说。「Mā ca kiñci ito adanti」指我未曾把自己这里的任何丝毫施予有需要的人。「Chādemi」即以“我家中没有此物”的妄语加以掩饰。显示巴利原文
449-50.Agārinīti gehasāminī. Santesūti vijjamānesveva parehi yācitaupakaraṇesu. Pariguhāmīti paṭicchādesiṃ. Kālavipallāsena hetaṃ vuttaṃ. Mā ca kiñci ito adanti ito mama santakato kiñcimattampi atthikassa parassa na adāsiṃ. Chādemiti ‘‘natthi etaṃ mama gehe’’ti musāvādena chādesiṃ.
451-2 「Gūthaṃ me parivattatī」谓:香美的粳米饭,因我业力故,转变为粪便而变异。「Avañjhānī」指不空无果,必成果报。「Na hi kammaṃ vinassatī」即已积之业,在未给出果报前,确实不会消失。「kiminanti」谓虫类滋生,已成虫聚。「mīḷhanti」即粪秽。余处因前文已说明其理,此处易懂。显示巴利原文
451-2.Gūthaṃ me parivattatīti sugandhaṃ sālibhattaṃ mayhaṃ kammavasena gūthabhāvena parivattati pariṇamati. Avañjhānīti amoghāni anipphalāni. Na hi kammaṃ vinassatīti yathūpacitaṃ kammaṃ phalaṃ adatvā na hi vinassati. Kiminanti kimivantaṃ sañjātakimikulaṃ. Mīḷhanti gūthaṃ. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānameva.
于是,长老听了那位女饿鬼的话,便将此事禀报世尊。世尊以此事为缘起,为在场的大众开示佛法。那次开示给大众带来了利益。显示巴利原文
Evaṃ thero tassā petiyā vacanaṃ sutvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
五、童子饿鬼事注释显示巴利原文
5. Kumārapetavatthuvaṇṇanā
「善逝的智慧真是奇妙稀有」(Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇaṃ)——这是《童子饿鬼事》的内容。这则故事是怎样产生的呢?据说,在舍卫城,有许多居士结为法会,于城中搭建了一个大帐篷,用种种色彩的布装饰起来。他们一早就邀请以佛陀为首的比丘僧团,请入敷设了最胜垫褥的座位,以香与花等供养后,举办了盛大的布施。看到这番情景,有一个被悭吝垢秽缠缚住心的人,无法忍受这样的恭敬供养,便这样说道:「把这些全部丢到垃圾堆里去,也不要布施给这些秃头。」居士们听了这话,心中震惊,想道:「这人真是造作了重罪,竟这般冒犯以佛陀为首的比丘僧团。」于是,他们将这事告诉那人的母亲,说:「请您替我们在世尊与声闻僧团面前请求宽恕吧。」她答应道:「好的。」她责备并劝导儿子之后,便来到世尊与比丘僧团面前,向佛陀陈明儿子所犯的过错,请求宽恕,随后连续七天以粥供养世尊及比丘僧团。她的儿子不久后便死去,投生于一位从事不净业的妓女腹中。那妓女生下他后,知是男孩,便将他丢弃在坟场。他在坟场中,依凭自己善业的力量得到了……显示巴利原文
Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇanti idaṃ kumārapetavatthu. Tassa kā uppatti? Sāvatthiyaṃ kira bahū upāsakā dhammagaṇā hutvā nagare mahantaṃ maṇḍapaṃ kāretvā taṃ nānāvaṇṇehi vatthehi alaṅkaritvā kālasseva satthāraṃ bhikkhusaṅghañca nimantetvā mahārahavarapaccattharaṇatthatesu āsanesu buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā gandhapupphādīhi pūjetvā mahādānaṃ pavattenti. Taṃ disvā aññataro maccheramalapariyuṭṭhitacitto puriso taṃ sakkāraṃ asahamāno evamāha – ‘‘varametaṃ sabbaṃ saṅkārakūṭe chaḍḍitaṃ, na tveva imesaṃ muṇḍakānaṃ dinna’’nti. Taṃ sutvā upāsakā saṃviggamānasā ‘‘bhāriyaṃ vata iminā purisena pāpaṃ pasutaṃ, yena evaṃ buddhappamukhe bhikkhusaṅghe aparaddha’’nti tamatthaṃ tassa mātuyā ārocetvā ‘‘gaccha, tvaṃ sasāvakasaṅghaṃ bhagavantaṃ khamāpehī’’ti āhaṃsu. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā puttaṃ santajjentī saññāpetvā bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca upasaṅkamitvā puttena kataaccayaṃ desentī khamāpetvā bhagavato bhikkhusaṅghassa ca sattāhaṃ yāgudānena pūjaṃ akāsi. Tassā putto nacirasseva kālaṃ katvā kiliṭṭhakammūpajīviniyā gaṇikāya kucchiyaṃ nibbatti. Sā ca naṃ jātamattaṃyeva ‘‘dārako’’ti ñatvā susāne chaḍḍāpesi. So tattha attano puññabaleneva gahitārakkho kenaci anupadduto mātu-aṅke viya sukhaṃ supi. Devatā tassa ārakkhaṃ gaṇhiṃsūti ca vadanti.
那时,世尊在黎明时分从大悲定中出定,以佛眼观察世间,看见那个被丢弃在坟场的男孩。日出时分,世尊来到坟场。大众心想:「导师来到这里,定有因缘。」于是聚集起来。世尊对聚集的大众说:「不可轻视这个男孩。虽他现在被弃于坟场,无依无靠,但在今生与来世,他都将获得极大的成就。」众人便问:「尊者,他前世造了什么业呢?」世尊被这样请问后,便说道:显示巴利原文
Atha bhagavā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento taṃ dārakaṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ disvā sūriyuggamanavelāya sivathikaṃ agamāsi. ‘‘Satthā idhāgato, kāraṇenettha bhavitabba’’nti mahājano sannipati. Bhagavā sannipatitaparisāya ‘‘nāyaṃ dārako oññātabbo, yadipi idāni susāne chaḍḍito anātho ṭhito, āyatiṃ pana diṭṭheva dhamme abhisamparāyañca uḷārasampattiṃ paṭilabhissatī’’ti vatvā tehi manussehi ‘‘kiṃ nu kho, bhante, iminā purimajātiyaṃ kataṃ kamma’’nti puṭṭho –
大众向以佛陀为首的比丘僧团,作了盛大的供养;
那时,他的心发生了变化,说出了粗恶、不雅的话。
显示巴利原文 ‘‘Buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa, pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ; Tatrassa cittassahu aññathattaṃ, vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbha’’nti. –
世尊以这种方式开示了那男孩过去所造的业和未来将得的成就,随后为聚集的大众宣说了随顺他们心意的法,接着又作了一场自我赞叹的说法。说法结束时,有八万四千众生获得了法的现观。有一位拥有八十亿家财的富家主,当着世尊的面认领说:“这是我的儿子。”世尊说:“这样,这个男孩便得到了保护,大众也因此得到了利益。”之后,世尊便返回了精舍。显示巴利原文
Ādinā nayena dārakena katakammaṃ āyatiṃ pattabbaṃ sampattiñca pakāsetvā sannipatitāya parisāya ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ kathetvā upari sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ akāsi. Saccapariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi, tañca dārakaṃ asītikoṭivibhavo eko kuṭumbiko bhagavato sammukhāva ‘‘mayhaṃ putto’’ti aggahesi. Bhagavā ‘‘ettakena ayaṃ dārako rakkhito, mahājanassa ca anuggaho kato’’ti vihāraṃ agamāsi.
后来,那位家主去世后,男孩继承了留给他的财产,开始经营家业,就在那城中成为一位巨富居士,致力于布施等善行。有一天,比丘们在法堂中发起议论:“世尊对众生确实心怀悲悯啊!那个男孩当初无依无靠,如今却获得巨大成就,且正修广大的福业。”世尊听到后,授记说:“比丘们,他的福报并不仅止于此,他在寿终之后,将投生到三十三天,成为天帝释的儿子,享受巨大的天界成就。”比丘们与大众听后,说道:“看来,具远见的世尊正是观见此事因缘,才在那男孩刚出生便被弃于荒凉坟场时,亲往那里施予救护。”他们如是赞叹世尊的卓越智慧,并谈论着他那生的事迹。为了阐明这个含义,结集者们说:显示巴利原文
So aparena samayena tasmiṃ kuṭumbike kālakate tena niyyāditaṃ dhanaṃ paṭipajjitvā kuṭumbaṃ saṇṭhapento tasmiṃ nagareyeva mahāvibhavo gahapati hutvā dānādinirato ahosi. Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘aho nūna satthā sattesu anukampako, sopi nāma dārako tadā anātho ṭhito etarahi mahatiṃ sampattiṃ paccanubhavati, uḷārāni ca puññāni karotī’’ti. Taṃ sutvā satthā ‘‘na, bhikkhave, tassa ettakāva sampatti, atha kho āyupariyosāne tāvatiṃsabhavane sakkassa devarañño putto hutvā nibbattissati, mahatiṃ dibbasampattiñca paṭilabhissatī’’ti byākāsi. Taṃ sutvā bhikkhū ca mahājano ca ‘‘idaṃ kira kāraṇaṃ disvā dīghadassī bhagavā jātamattassevassa āmakasusāne chaḍḍitassa tattha gantvā saṅgahaṃ akāsī’’ti satthu ñāṇavisesaṃ thometvā tasmiṃ attabhāve tassa pavattiṃ kathesuṃ. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –
“善逝的智慧奇妙稀有”,导师如此授记那位补特伽罗;
有些人确实福报广大,有些人则福报微薄。
显示巴利原文 ‘‘Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇaṃ, satthā yathā puggalaṃ byākāsi; Ussannapuññāpi bhavanti heke, parittapuññāpi bhavanti heke.
这个男孩被弃于坟场,靠着吮吸拇指的汁液度过夜晚;
夜叉、鬼怪,乃至爬虫之类,都不会伤害这位具足福德的男孩。
显示巴利原文 ‘‘Ayaṃ kumāro sīvathikāya chaḍḍito, aṅguṭṭhasnehena yāpeti rattiṃ; Na yakkhabhūtā na sarīsapā vā, viheṭhayeyyuṃ katapuññaṃ kumāraṃ.
群狗舔舐他的双脚,乌鸦与豺狼在周围旋绕;
鸟群衔走胎垢,乌鸦则啄去眼垢。
显示巴利原文 ‘‘Sunakhāpimassa palihiṃsu pāde, dhaṅkā siṅgālā parivattayanti; Gabbhāsayaṃ pakkhigaṇā haranti, kākā pana akkhimalaṃ haranti.
无人为他施设防护,也未给予药物或芥子烟熏;
也没有举行星宿合会的仪式,也没有撒布各种谷物。
显示巴利原文 ‘‘Nayimassa rakkhaṃ vidahiṃsu keci, na osadhaṃ sāsapadhūpanaṃ vā; Nakkhattayogampi na aggahesuṃ, na sabbadhaññānipi ākiriṃsu.
如此陷入极度的困苦,于夜间被带来弃于坟场;
犹如酥油团般颤抖,生命仅存残息,危在旦夕。
显示巴利原文 ‘‘Etādisaṃ uttamakicchapattaṃ, rattābhataṃ sīvathikāya chaḍḍitaṃ; Nonītapiṇḍaṃva pavedhamānaṃ, sasaṃsayaṃ jīvitasāvasesaṃ.
为诸天与人所崇敬者看见他后,便以广大智慧预言:
此童子将成为此城中财富受用方面的最上族姓。
显示巴利原文 ‘‘Tamaddasā devamanussapūjito, disvā ca taṃ byākari bhūripañño; ‘Ayaṃ kumāro nagarassimassa, aggakuliko bhavissati bhogato ca’.
为何修梵行?其果报为何?善修此梵行,所得是何报?遭遇如此灾难后,他如此承受果报。
显示巴利原文 ‘‘Kissa vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā, taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhi’’nti. –
他们诵出了这六首偈颂。显示巴利原文
Cha gāthā avocuṃ.
453 453. 此处,「acchera rūpaṃ」意指“稀有之相”。「善逝之智」是指与余智不共的、正自觉者的智慧,即就了知众生心性与随眠等的一切知智而言。而这正是他人无法企及的境界,因此说“导师如何记说补特伽罗”。由此可知,正是透过导师的说法,才显明了此智的稀有性。显示巴利原文
453. Tattha accherarūpanti acchariyasabhāvaṃ. Sugatassa ñāṇanti aññehi asādhāraṇaṃ sammāsambuddhassa ñāṇaṃ, āsayānusayañāṇādisabbaññutaññāṇameva sandhāya vuttaṃ. Tayidaṃ aññesaṃ avisayabhūtaṃ kathaṃ ñāṇanti āha ‘‘satthā yathā puggalaṃ byākāsī’’ti. Tena satthu desanāya eva ñāṇassa acchariyabhāvo viññāyatīti dasseti.
现在,为显示记说而说:“有些人虽福德广大,有些人却福德微薄。”这意思是:在此,有些人虽然具有广大的善法,但由于得到不善助缘之力,即由出身等因而成为低劣;有些人则福德微薄,即善法极少,但由于福田殊胜等因,其福德具有广大威光而成为殊胜。显示巴利原文
Idāni byākaraṇaṃ dassento ‘‘ussannapuññāpi bhavanti heke, parittapuññāpi bhavanti heke’’ti āha. Tassattho – ussannakusaladhammāpi idhekacce puggalā laddhapaccayassa apuññassa vasena jātiādinā nihīnā bhavanti, parittapuññāpi appatarapuññadhammāpi eke sattā khettasampattiādinā tassa puññassa mahājutikatāya uḷārā bhavantīti.
454 454.「sīvathikāya」指坟场。「aṅguṭṭhasnehena」意为由拇指流出的乳汁,也就是天神从拇指滴出的乳汁。「不是化作夜叉,也不是爬行类」意为:无论是毗舍遮鬼、夜叉,还是任何爬行之类,凡是能活动行走者,都不能伤害、不能恼害。显示巴利原文
454.Sīvathikāyāti susāne. Aṅguṭṭhasnehenāti aṅguṭṭhato pavattasnehena, devatāya aṅguṭṭhato paggharitakhīrenāti attho. Na yakkhabhūtā na sarīsapā vāti pisācabhūtā vā yakkhabhūtā vā sarīsapā vā ye keci sarantā gacchantā vā na viheṭhayeyyuṃ na bādheyyuṃ.
455 455.「palihiṃsu pāde」意为它们用自己的舌头舔他的脚。「dhaṅkā」指乌鸦。「parivattayanti」意为它们守护着他,心想“莫让任何人伤害这男孩”,并为了确知他是否健康无恙,不断地来回转绕。「gabbhāsaya」指胎垢。「pakkhigaṇā」指诸如秃鹫、黑鸢等的飞鸟群。「haranti」意为清除。「akkhimala」指眼垢。显示巴利原文
455.Palihiṃsu pādeti attano jivhāya pāde lihisuṃ. Dhaṅkāti kākā. Parivattayantīti ‘‘mā naṃ kumāraṃ keci viheṭheyyu’’nti rakkhantā nirogabhāvajānanatthaṃ aparāparaṃ parivattanti. Gabbhāsayanti gabbhamalaṃ. Pakkhigaṇāti gijjhakulalādayo sakuṇagaṇā. Harantīti apanenti. Akkhimalanti akkhigūthaṃ.
456 “keci”(有些人):指某些人,但非人等却为他安排了守护。“osadha”(药):指当时及未来能带来康健的药。“sāsapadhūpanaṃ vā”(或以芥子烟熏):指为保护新生男婴,以芥子进行烟熏,然而他们连这也没有为他做——此处即说明此点。“nakkhattayogampi na aggahesuṃ”(不取星宿会合):意为不取星宿的会合,即不采用星宿会合。所谓“于某星宿、某日期、某时刻,此婴儿出生”这样的出生占卜,也没有人为他做,这就是它的意思。“na sabbadhaññānipi ākiriṃsu”(也不撒一切谷物):意为在举行吉祥仪式时,为了药用而撒布的、与芥子油混合的稻谷等一切谷物,也不曾为他撒布,这就是它的意思。显示巴利原文
456.Kecīti keci manussā, amanussā pana rakkhaṃ saṃvidahiṃsu. Osadhanti tadā āyatiñca ārogyāvahaṃ agadaṃ. Sāsapadhūpanaṃ vāti yaṃ jātassa dārakassa rakkhaṇatthaṃ sāsapena dhūpanaṃ karonti, tampi tassa karontā nāhesunti dīpenti. Nakkhattayogampi na aggahesunti nakkhattayuttampi na gaṇhiṃsu. ‘‘Asukamhi nakkhatte tithimhi muhutte ayaṃ jāto’’ti evaṃ jātakammampissa na keci akaṃsūti attho. Na sabbadhaññānipi ākiriṃsūti maṅgalaṃ karontā agadavasena yaṃ sāsapatelamissitaṃ sāliādidhaññaṃ ākiranti, tampissa nākaṃsūti attho.
457 “etādisa”:意为这样的状态。“uttamakicchapatta”:陷入极端的困苦,即遭受极度的痛苦。“rattābhata”:于夜间被带来。“nonītapiṇḍaṃ viya”:如同鲜奶油团,因为仅是一小片肉,故如此说。“pavedhamāna”:因虚弱而颤抖。“sasaṃsaya”:因怀疑“是活着呢,还是没有活着?”而处于疑惑当中。“jīvitasāvasesa”:因为维持生命的一切要素都已丧失,仅剩下残余的生命。显示巴利原文
457.Etādisanti evarūpaṃ . Uttamakicchapattanti paramakicchaṃ āpannaṃ ativiya dukkhappattaṃ. Rattābhatanti rattiyaṃ ābhataṃ. Nonītapiṇḍaṃ viyāti navanītapiṇḍasadisaṃ, maṃsapesimattatā evaṃ vuttaṃ. Pavedhamānanti dubbalabhāvena pakampamānaṃ. Sasaṃsayanti ‘‘jīvati nu kho na nu kho jīvatī’’ti saṃsayitatāya saṃsayavantaṃ. Jīvitasāvasesanti jīvitaṭṭhitiyā hetubhūtānaṃ sādhanānaṃ abhāvena kevalaṃ jīvitamattāvasesakaṃ.
458 “Aggakuliko bhavissati bhogato cā”这句话的意思是:以财富为征相,凭藉财富之力,他将成为最上等的族姓、最高贵的族姓。显示巴利原文
458.Aggakuliko bhavissati bhogato cāti bhoganimittaṃ bhogassa vasena aggakuliko seṭṭhakuliko bhavissatīti attho.
459 「Kissa vata」这首偈颂,是由站在世尊身边的近事男们,针对他所造的业而发问所说。而且应当知道,这是在坟场集会时所说的。其中,「kissa」意为“什么”,即“他的什么”;「vataṃ」指“誓愿行持”。再次提到「kissa」时,通过改变格位而理解为:“是怎样的善行誓愿与梵行?”「etādisaṃ」意为“这样的”,即如生在妓女腹中、被弃于坟场之类的情形;「byasanaṃ」意为“灾祸、不幸”。「tādisaṃ」意为“那样的”,即如“靠拇指的一点油膏度过夜晚”等等,以及“这位男童将成为此城中属于最上族者”等等所说的那一类情况,这是它的含义。「iddhi」指天神通,也就是天界的成就。显示巴利原文
459. ‘‘Kissa vata’’nti ayaṃ gāthā satthu santike ṭhitehi upāsakehi tena katakammassa pucchāvasena vuttā. Sā ca kho sivathikāya sannipatitehīti veditabbā. Tattha kissāti kiṃ assa. Vatanti vatasamādānaṃ. Puna kissāti kīdisassa suciṇṇassa vatassa brahmacariyassa cāti vibhattiṃ vipariṇāmetvā yojanā. Etādisanti gaṇikāya kucchiyā nibbattanaṃ, susāne chaḍḍananti evarūpaṃ. Byasananti anatthaṃ. Tādisanti tathārūpaṃ, ‘‘aṅguṭṭhasnehena yāpeti ratti’’ntiādinā, ‘‘ayaṃ kumāro nagarassimassa aggakuliko bhavissatī’’tiādinā ca vuttappakāranti attho. Iddhinti deviddhiṃ, dibbasampattinti vuttaṃ hoti.
此后,结集者们为了说明世尊如何回答那些近事男的提问,而这样说:显示巴利原文
Idāni tehi upāsakehi puṭṭho bhagavā yathā tadā byākāsi, taṃ dassentā saṅgītikārā –
‘‘Buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa, pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ; Tatrassa cittassahu aññathattaṃ, vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbhaṃ.
他舍弃了那个寻之后,随即获得了喜与净信;
他以粥供养住在祇园的如来,整整七夜。
显示巴利原文 ‘‘So taṃ vitakkaṃ pavinodayitvā, pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhā pacchā; Tathāgataṃ jetavane vasantaṃ, yāguyā upaṭṭhāsi sattarattaṃ.
‘‘Tassa vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ, tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā, taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhiṃ.
‘‘Ṭhatvāna so vassasataṃ idheva, sabbehi kāmehi samaṅgibhūto; Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, sahabyataṃ gacchati vāsavassā’’ti. –
他们诵出四首偈颂。显示巴利原文
Catasso gāthā avocuṃ.
460 此处,「janatā」(众生)指人群,意为近事男众。「Tatra」(在那里)指在那次供养当中。「Assa」(他的)指那个男孩。「Cittassa aññathattaṃ」(心的变易)指在前一生中,心的变异——变得不恭敬、不尊重、不以为意。「Asabbhaṃ」(非圣善)指他说了粗恶语,那是不适合在善士集会中让人听闻的话语。显示巴利原文
460. Tattha janatāti janasamūho, upāsakagaṇoti adhippāyo. Tatrāti tassaṃ pūjāyaṃ. Assāti tassa dārakassa. Cittassahu aññathattanti purimabhavasmiṃ cittassa aññathābhāvo anādaro agāravo apaccayo ahosi. Asabbhanti sādhusabhāya sāvetuṃ ayuttaṃ pharusaṃ vācaṃ abhāsi.
461 「So」(那个)指那个男孩。「taṃ vitakkaṃ」(那个寻)指那个恶寻。「Pavinodayitvā」(除去后)指通过母亲的教诫而平息之后。「Pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhā」(获得喜悦与净信)指他获得喜悦与净信,生起这些心所。「Yāguyā upaṭṭhāsi」(以粥奉侍)指他以施粥作奉侍。「Sattarattaṃ」(七夜)即七日。显示巴利原文
461.Soti so ayaṃ. Taṃ vitakkanti taṃ pāpakaṃ vitakkaṃ. Pavinodayitvāti mātarā katāya saññattiyā vūpasametvā. Pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhāti pītiṃ pasādañca paṭilabhitvā uppādetvā. Yāguyā upaṭṭhāsīti yāgudānena upaṭṭhahi. Sattarattanti sattadivasaṃ.
462 「Tassa vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ」(他的誓愿,亦即那梵行)的意思是:我之前所说的对自己内心的净信,以及布施,便是此人的誓愿与梵行,除此之外再无其他。显示巴利原文
462.Tassavataṃ taṃ pana brahmacariyanti taṃ mayā heṭṭhā vuttappakāraṃ attano cittassa pasādanaṃ dānañca imassa puggalassa vataṃ taṃ brahmacariyañca, aññaṃ kiñci natthīti attho.
463 463.“Ṭhatvāna”(住立后)是指就在这人间安住,直至寿命终结。“Abhisamparāyaṃ”(来世)是指在再有之中,即未来之生。“Sahabyataṃ gacchati vāsavassa”(与天王为伴)是指他将以帝释天之子的身份,成为帝释天的同伴。这是对未来的事,而用了现在时的表述。其余各处,意思都很清楚。显示巴利原文
463.Ṭhatvānāti yāva āyupariyosānā idheva manussaloke ṭhatvā. Abhisamparāyanti punabbhave. Sahabyataṃ gacchati vāsavassāti sakkassa devānamindassa puttabhāvena sahabhāvaṃ gamissati. Anāgatatthe hi idaṃ paccuppannakālavacanaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
6. 塞莉尼饿鬼事注释显示巴利原文
6. Seriṇīpetivatthuvaṇṇanā
“裸形、容貌丑陋者”这一句,是世尊住在祇园时,以塞莉尼饿鬼为因缘而说的。据说在俱卢国的象城,有一位名叫塞莉尼的妓女。那时,为了举行布萨,比丘们从各处聚集前来。之后又有一次大比丘众的集会。人们见到后,便准备了芝麻、米、酥油、鲜奶油、蜂蜜等许多布施物品,举行了大布施。而那时,这位妓女并无信,也无清净的信心,内心被悭吝的垢秽所缠缚。尽管那些人对她说:‘来吧,请随喜这份布施!’她却对他们表示不信任,说道:‘给那些剃光头的沙门有什么用?’她连一丝一毫的微物都不肯施舍。显示巴利原文
Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari jetavane viharante seriṇīpetiṃ ārabbha vuttaṃ. Kururaṭṭhe kira hatthinipure seriṇī nāma ekā rūpūpajīvinī ahosi. Tattha ca uposathakaraṇatthāya tato tato bhikkhū sannipatiṃsu. Puna mahābhikkhusannipāto ahosi. Taṃ disvā manussā tilataṇḍulādiṃ sappinavanītamadhuādiñca bahuṃ dānūpakaraṇaṃ sajjetvā mahādānaṃ pavattesuṃ. Tena ca samayena sā gaṇikā assaddhā appasannā maccheramalapariyuṭṭhitacittā tehi manussehi ‘‘ehi tāva idaṃ dānaṃ anumodāhī’’ti ussāhitāpi ‘‘kiṃ tena muṇḍakānaṃ samaṇānaṃ dinnenā’’ti appasādameva nesaṃ sampavedesi, kuto appamattakassa pariccāgo.
后来她命终,投生为某边鄙城护城河堤上的一个女饿鬼。那时,象城有一位近事男因经商去到那座城市。有一天后夜,破晓时分,他因某种需要来到护城河堤。她在那里看见了他,认出了他,便赤裸着身体,只剩皮包骨,形貌极其可怖,站在距他不远处,显现身形。那位近事男看见她后——显示巴利原文
Sā aparena samayena kālaṃ katvā aññatarassa paccantanagarassa parikhāpiṭṭhe petī hutvā nibbatti. Atha hatthinipuravāsī aññataro upāsako vaṇijjāya taṃ nagaraṃ gantvā rattiyā paccūsasamaye parikhāpiṭṭhaṃ gato tādisena payojanena. Sā tattha taṃ disvā sañjānitvā naggā aṭṭhittacamattāvasesasarīrā ativiya bībhacchadassanā avidūre ṭhatvā attānaṃ dassesi. So taṃ disvā –
你裸露身体,容貌丑陋,骨瘦如柴,青筋暴露;
肋骨凸显的枯瘦者,你是谁?为何站在这里?
显示巴利原文 ‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā; Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –
她以偈颂问道:显示巴利原文
Gāthāya pucchi. Sāpissa –
“尊者,我是饿鬼,堕在阎魔世界,饱受苦难;我生前造了恶业,从人间死后,便投生到这饿鬼界中。”
「造作恶业之后,从此处往饿鬼界而去。」——她以这首偈颂表明了自己的处境。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –
她以偈颂表明了自己的情况。接着,他又问:显示巴利原文
Gāthāya attānaṃ pakāsesi. Puna tena –
你曾以身、语、意造作了何等恶行?又因何种业的果报,令你从此处死去,投生至饿鬼世间?
显示巴利原文 ‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –
他以偈颂询问了所造之业。显示巴利原文
Gāthāya katakammaṃ pucchitā –
在无遮的渡口,我搜寻半摩沙迦;
可施之物具足时,我未为己作灯明。
显示巴利原文 ‘‘Anāvaṭesu titthesu, viciniṃ aḍḍhamāsakaṃ; Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano.
‘‘Nadiṃ upemi tasitā, rittakā parivattati; Chāyaṃ upemi uṇhesu, ātapo parivattati.
‘‘Aggivaṇṇo ca me vāto, ḍahanto upavāyati; Etañca bhante arahāmi, aññañca pāpakaṃ tato.
去了象城之后,请转告我的母亲:
我见到了你的女儿,她处境悲惨,堕在阎魔世间;
她造了恶业之后,从此处去到了饿鬼世间。
显示巴利原文 ‘‘Gantvāna hatthiniṃ puraṃ, vajjesi mayha mātaraṃ; ‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’.
我有一物存放于此,而我未曾说明;
四十万,在床座之下。
显示巴利原文 ‘‘Atthi me ettha nikkhittaṃ, anakkhātañca taṃ mayā; Cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato.
“愿她以此为我行布施,也愿她以此安养余生;
布施之后,愿我母亲回向那份供养。
显示巴利原文 ‘‘Tato me dānaṃ dadatu, tassā ca hotu jīvikā; Dānaṃ datvā ca me mātā, dakkhiṇaṃ anudicchatu; Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –
她以这六首偈颂,既述说了自己过去所造的业,也指明了自己应当做的事情。显示巴利原文
Imāhi chahi gāthāhi attanā katakammañceva puna tena attano kātabbaṃ atthañca ācikkhi.
467 此处,“于无遮的渡口”指河、湖等处供人沐浴、用水的渡口,任何人皆可自由出入,无人遮止。在那里,“我搜寻了半摩沙迦”,意即我被贪欲所覆蔽,心想:“或许有人忘了或遗落了什么,说不定能从这里捡到些许。”于是便搜寻,哪怕只是半摩沙迦的东西。又可解为:沙门、婆罗门以其身语意清净成为众生皈依处,犹如渡口,不拒任何人亲近,无有遮止之时;而“我搜寻了半摩沙迦”则是说,我的心被悭垢覆盖,于任何人、任何物皆不施舍,反而刻意去搜寻半摩沙迦,并未积集福德。所以说道:“当有可施之物时,我却不曾为自己造作灯明。”显示巴利原文
467. Tattha anāvaṭesu titthesūti kenaci anivāritesu nadītaḷākādīnaṃ titthapadesesu, yattha manussā nhāyanti, udakakiccaṃ karonti, tādisesu ṭhānesu. Viciniṃ aḍḍhamāsakanti ‘‘manussehi ṭhapetvā vissaritaṃ apināmettha kiñci labheyya’’nti lobhābhibhūtā aḍḍhamāsakamattampi viciniṃ gavesiṃ. Atha vā anāvaṭesu titthesūti upasaṅkamanena kenaci anivāritesu sattānaṃ payogāsayasuddhiyā kāraṇabhāvena titthabhūtesu samaṇabrāhmaṇesu vijjamānesu. Viciniṃ aḍḍhamāsakanti maccheramalapariyuṭṭhitacittā kassaci kiñci adentī aḍḍhamāsakampi visesena ciniṃ, na sañciniṃ puññaṃ. Tenāha ‘‘santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano’’ti.
468 “渴”即口渴。“空竭”是说,即便是乌鸦可饮的河流,原本在流淌,却因我的恶业而干涸无水,空余沙粒翻转。“于暑热时”指炎热时节。“暑热转起”意谓,我走近树荫之处,那里反倒成了烈日曝晒之地。显示巴利原文
468.Tasitāti pipāsitā. Rittakāti kākapeyyā sandamānāpi nadī mama pāpakammena udakena rittā tucchā vālikamattā hutvā parivattati. Uṇhesūti uṇhasamayesu. Ātapo parivattatīti chāyāṭṭhānaṃ mayi upagatāya ātapo sampajjati.
469-70 “火色”指触感如烈火之色,故说“燃烧炙烤”。而“这些,尊者,我理当承受”中的“尊者”,是她对那位近事男的尊称。她的意思是:“尊者,我不仅应当承受前所述及的渴等诸苦,还应承受比此更惨重、更剧烈的苦,因为我造作了相应的恶业。”“你将说”是指你将会这样说。显示巴利原文
469-70.Aggivaṇṇoti samphassena aggisadiso. Tena vuttaṃ ‘‘ḍahanto upavāyatī’’ti. Etañca, bhante, arahāmīti, bhanteti taṃ upāsakaṃ garukārena vadati. Bhante, etañca yathāvuttaṃ pipāsādidukkhaṃ, aññañca tato pāpakaṃ dāruṇaṃ dukkhaṃ anubhavituṃ arahāmi tajjassa pāpassa katattāti adhippāyo. Vajjesīti vadeyyāsi.
471-72 471-72.“已放置,未说明”意为:没有说明“此处放置了多少”。如今,为指明数量和所置之处,她说:“四十万,在床座之下。”其中的“床座”,是指她过去自己睡卧的床座。“从那里”,是从所藏财宝中取出一部分,以她的名义作布施。“她的”,指的是我的母亲。显示巴利原文
471-72.Ettha nikkhittaṃ, anakkhātanti ‘‘ettakaṃ ettha nikkhitta’’nti anācikkhitaṃ. Idāni tassa parimāṇaṃ ṭhapitaṭṭhānañca dassentī ‘‘cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato’’ti āha. Tattha pallaṅkassāti pubbe attano sayanapallaṅkassa. Tatoti nihitadhanato ekadesaṃ gahetvā mamaṃ uddissa dānaṃ detu. Tassāti mayhaṃ mātuyā.
当那位饿鬼这样说后,这位近事男领受了她的话语,思量了应做之事,便前往象城,将此事告知了她的母亲。为说明此事——显示巴利原文
Evaṃ tāya petiyā vutte so upāsako tassā vacanaṃ sampaṭicchitvā tattha attano karaṇīyaṃ tīretvā hatthinipuraṃ gantvā tassā mātuyā tamatthaṃ ārocesi. Tamatthaṃ dassetuṃ –
Sādhūti so paṭissutvā, gantvāna hatthiniṃ puraṃ;
对她的母亲说:显示巴利原文
Avoca tassā mātaraṃ –
我见到了你的女儿,她沦落阎魔世界,处境悲惨;
她造了恶业,由此世间投生至饿鬼界。
显示巴利原文 ‘‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.
我见到了你的女儿,她在阎魔世界,境况悲惨;
她造下恶业之后,从此处堕入了饿鬼界。
显示巴利原文 ‘‘Sā maṃ tattha samādapesi, vajjesi mayha mātaraṃ; ‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.
“我有物存放于此,而我未曾说明;
在床座之下,有四十万。”
显示巴利原文 ‘‘‘Atthi ca me ettha nikkhittaṃ, anakkhātañca taṃ mayā; Cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato.
因此,请为我布施,愿此成为她的生计;
布施后,愿我母亲回向那份供养;
那时我将快乐,一切欲乐皆得成就。
显示巴利原文 ‘‘‘Tato me dānaṃ dadatu, tassā ca hotu jīvikā; Dānaṃ datvā ca me mātā, dakkhiṇaṃ anudicchatu; Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’.
于是她作了布施,并将那供养回向于她;
饿鬼女便得安乐,她的生计亦成善妙。
显示巴利原文 ‘‘Tato hi sā dānamadā, tassā dakkhiṇamādisī; Petī ca sukhitā āsi, tassā cāsi sujīvikā’’ti. –
结集者们如此说。那些偈颂是不难理解的。显示巴利原文
Saṅgītikārā āhaṃsu. Tā suviññeyyāva.
听了那偈颂后,她的母亲便向比丘僧团施舍供养,并回向给她。由此,这位饿鬼女获得了资具的圆满,得以安住。于是她向母亲显现自身,说明了原委。母亲便将此事告知比丘们,比丘们又将此事禀告了世尊。世尊以此事为缘起,为在场的会众开示法义。那次开示令大众深获利益。显示巴利原文
Taṃ sutvā tassā mātā bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā tassā ādisi. Tena sā paṭiladdhūpakaraṇasampattiyaṃ ṭhitā mātu attānaṃ dassetvā taṃ kāraṇaṃ ācikkhi, mātā bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
第七《猎人饿鬼事》注释。显示巴利原文
7. Migaluddakapetavatthuvaṇṇanā
“被男女众侍奉的青年”——这是世尊住在竹林精舍时,针对一位猎鹿者死后所成的饿鬼而说的。据说在王舍城,有一位猎人日夜以杀鹿为生。他有一位优婆塞朋友,那朋友一直无法令他完全断除恶行,便对他说:“来吧,朋友,你至少夜晚戒除杀生吧!”如此劝导他在夜间行善。那位猎人于是停止了夜间的杀生,只在白天行猎。显示巴利原文
Naranāripurakkhatoyuvāti idaṃ bhagavati veḷuvane viharante migaluddakapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Rājagahe kira aññataro luddako rattindivaṃ mige vadhitvā jīvikaṃ kappesi. Tasseko upāsako mitto ahosi, so taṃ sabbakālaṃ pāpato nivattetuṃ asakkonto ‘‘ehi, samma, rattiyaṃ pāṇātipātā viramāhī’’ti rattiyaṃ puññe samādapesi. So rattiyaṃ viramitvā divā eva pāṇātipātaṃ karoti.
他后来命终,投生为王舍城附近的一位宫殿饿鬼。白天他遭受极大的痛苦,到了夜晚便具足并享受五种欲乐。尊者那罗陀见到他后——显示巴利原文
So aparena samayena kālaṃ katvā rājagahasamīpe vemānikapeto hutvā nibbatto, divasabhāgaṃ mahādukkhaṃ anubhavitvā rattiyaṃ pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūto paricāresi. Taṃ disvā āyasmā nārado –
被男女侍从环绕的年轻饿鬼,你因那些悦意的五欲之乐而光彩照人;
你白昼受刑罚,你前世究竟造了什么业?
显示巴利原文 ‘‘Naranāripurakkhato yuvā, rajanīyehi kāmaguṇehi sobhasi; Divasaṃ anubhosi kāraṇaṃ, kimakāsi purimāya jātiyā’’ti. –
以这首偈颂发问。其中,「naranāripurakkhato」指被充当侍从的天子、天女所围绕、亲近承事。「Yuvā」指年轻。「Rajanīyehi」指那些可爱诱人、能引生贪欲的事物。「Kāmaguṇehi」指五欲的各个部分。「Sobhasī」意为:因具足这些,你在夜间光彩闪耀。因此提问者接着说「divasaṃ anubhosi kāraṇaṃ」(你白昼遭罚):在白天的时候,你却要遭受种种刑罚、被杀害。或者,「rajanī」指夜晚,「yehi」仅为虚词。「Kimakāsi purimāya jātiyā」意为:你这样导致快乐与痛苦的业,究竟造于哪一前生呢?请讲一讲那个业。显示巴利原文
Imāya gāthāya paṭipucchi. Tattha naranāripurakkhatoti paricārakabhūtehi devaputtehi devadhītāhi ca purakkhato payirupāsito. Yuvāti taruṇo. Rajanīyehīti kamanīyehi rāguppattihetubhūtehi. Kāmaguṇehīti kāmakoṭṭhāsehi. Sobhasīti samaṅgibhāvena virocasi rattiyanti adhippāyo. Tenāha ‘‘divasaṃ anubhosi kāraṇa’’nti, divasabhāge pana nānappakāraṃ kāraṇaṃ ghātanaṃ paccanubhavasi. Rajanīti vā rattīsu. Yehīti nipātamattaṃ. Kimakāsi purimāya jātiyāti evaṃ sukhadukkhasaṃvattaniyaṃ kiṃ nāma kammaṃ ito purimāya jātiyā tvaṃ akattha, taṃ kathehīti attho .
饿鬼听闻之后,便向长老讲述自己所造的业,说道:显示巴利原文
Taṃ sutvā peto therassa attanā katakammaṃ ācikkhanto –
我曾住在可爱的王舍城,那里群山环抱,令人心旷神怡;
过去我是一个猎鹿人,双手沾满鲜血,生性残暴。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje; Migaluddo pure āsiṃ, lohitapāṇi dāruṇo.
对众多无争的众生,我怀瞋毒之心;
常恒至极暴戾地游行,以伤害为乐,不束己心。
显示巴利原文 ‘‘Avirodhakaresu pāṇisu, puthusattesu paduṭṭhamānaso; Vicariṃ atidāruṇo sadā, parahiṃsāya rato asaññato.
那时,我有一位心地善良的朋友,他是一位具信的近事男;
他也出于对我的慈悯,一次又一次地劝阻我。
显示巴利原文 ‘‘Tassa me sahāyo suhadayo, saddho āsi upāsako; Sopi maṃ anukampanto, nivāresi punappunaṃ.
莫造恶业,孩子,莫堕恶趣;
若你希望死后得乐,应停止杀生,远离放逸。’
显示巴利原文 ‘‘‘Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, mā tāta duggatiṃ agā; Sace icchasi pecca sukhaṃ, virama pāṇavadhā asaṃyamā.
听了那位渴求快乐、心怀利益与慈悯者的话后,
我未能完全遵从教导,因为我长久沉溺恶行,没有智慧。
显示巴利原文 ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sukhakāmassa hitānukampino; Nākāsiṃ sakalānusāsaniṃ, cirapāpābhirato abuddhimā.
那位具广大善慧者,出于慈悯,再次将我安立于节制中:
「若你白日杀害众生,夜晚则当持守节制。」
显示巴利原文 ‘‘So maṃ puna bhūrisumedhaso, anukampāya saṃyame nivesayi; Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamo.
‘‘Svāhaṃ divā hanitvā pāṇino, virato rattimahosi saññato; Rattāhaṃ paricāremi, divā khajjāmi duggato.
由于那善业,我得以在夜间享受非人的妙乐;
而白天,犹如来报复的狗群,从四面八方跑来啃噬我。
显示巴利原文 ‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ; Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khādituṃ.
“那些恒常精进、坚定致力于善逝教法的人,
我认为他们必定能完全证得不死,达到无为的境界。”
显示巴利原文 ‘‘Ye ca te satatānuyogino, dhuvaṃ payuttā sugatassa sāsane; Maññāmi te amatameva kevalaṃ, adhigacchanti padaṃ asaṅkhata’’nti. –
他诵出这些偈颂。显示巴利原文
Imā gāthā abhāsi.
479-80 其中,「luddo」(凶残)即残酷。「lohitapāṇī」(血手):因常行杀生,手沾鲜血。「dāruṇo」(暴戾)指粗暴,即伤害众生者。「avirodhakaresu」(于无害者)谓对不作任何伤害的鹿、鸟等而言。显示巴利原文
479-80. Tattha luddoti dāruṇo. Lohitapāṇīti abhiṇhaṃ pāṇaghātena lohitamakkhitapāṇī. Dāruṇoti kharo, sattānaṃ hiṃsanakoti attho. Avirodhakaresūti kenaci virodhaṃ akarontesu migasakuṇādīsu.
482-83 「Asaṃyamā」(无律仪)指不防护、戒行败坏之人。「sakalānusāsaniṃ」(全分教导)意为全部教导,即一切时远离杀生。「cirapāpābhirato」(长久乐恶)指长时耽着恶行之人。显示巴利原文
482-83.Asaṃyamāti asaṃvarā dussīlyā. Sakalānusāsaninti sabbaṃ anusāsaniṃ, sabbakālaṃ pāṇātipātato paṭiviratinti attho. Cirapāpābhiratoti cirakālaṃ pāpe abhirato.
484 「律仪」(Saṃyame)是指于善行中。「安置」(nivesayī)即令安住、使其确立。此处显示他被如此安置的情形:「若你白天杀害众生,那么夜晚你应当克制。」据说,他因罗网、陷阱等缘故,在夜间也同样从事杀生。显示巴利原文
484.Saṃyameti sucarite. Nivesayīhi nivesesi. Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamoti nivesitākāradassanaṃ. So kira sallapāsasajjanādinā rattiyampi pāṇavadhaṃ anuyutto ahosi.
485 「Divā khajjāmi duggato」(我白日被啃食,堕入恶趣)意为:如今已堕入恶趣,遭受极大痛苦,于白昼时分被啃食。据说,由于他曾在白天让狗啃食鹿等猎物,因此感得了与所作之业相应的果报——在白昼时段,有大狗奔来,将他的身体啃得只剩下一堆骨骸。然而,当夜晚到来时,他的身体又恢复如常,享有天界的成就。由此说道:显示巴利原文
485.Divā khajjāmi duggatoti idāni duggatiṃ gato mahādukkhappatto divasabhāge khādiyāmi. Tassa kira divā sunakhehi migānaṃ khādāpitattā kammasarikkhakaṃ phalaṃ hoti, divasabhāge mahantā sunakhā upadhāvitvā aṭṭhisaṅghātamattāvasesaṃ sarīraṃ karonti. Rattiyā pana upagatāya taṃ pākatikameva hoti, dibbasampattiṃ anubhavati. Tena vuttaṃ –
夜晚,我感受那善业所生的非人成就;
白天,那些满怀敌意的狗从四面八方跑过来,要啃食我。”
显示巴利原文 ‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ; Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khāditu’’nti.
此处,“paṭihatā”指内心充满敌意,如同结下了深仇大恨一般。“samantā khādituṃ”意思是它们跑过来,从四面八方啃食我的身体。这是针对它们逼近时那令人极度恐惧的情形而说的。然而,它们跑过来之后,会将我的身体吃得只剩骨头,然后离去。显示巴利原文
Tattha paṭihatāti paṭihatacittā baddhāghātā viya hutvā. Samantā khāditunti mama sarīraṃ samantato khādituṃ upadhāvanti. Idañca nesaṃ ativiya attano bhayāvahaṃ upagamanakālaṃ gahetvā vuttaṃ. Te pana upadhāvitvā aṭṭhimattāvasesaṃ sarīraṃ katvā gacchanti.
487 “Ye ca te satatānuyogino”(那些恒常修习者):这是结尾偈颂的简要意思——“我仅仅在夜间远离杀生,便享受到了这样的成就。而那些在善逝、佛陀、世尊的教法中,于增上戒等恒常、坚固、如理地精勤修习,于一切时中皆不放逸的具福者们,我认为,他们必定证得纯粹不杂世间快乐、名为‘无为句’的不死;在证得此上,他们全无障碍。”显示巴利原文
487.Ye ca te satatānuyoginoti osānagāthāya ayaṃ saṅkhepattho – ahampi nāma rattiyaṃ pāṇavadhamattato virato evarūpaṃ sampattiṃ anubhavāmi. Ye pana te purisā sugatassa buddhassa bhagavato sāsane adhisīlādike dhuvaṃ payuttā daḷhaṃ payuttā satataṃ sabbakālaṃ anuyogavantā, te puññavanto kevalaṃ lokiyasukhena asammissaṃ ‘‘asaṅkhataṃ pada’’nti laddhanāmaṃ amatameva adhigacchanti maññe, natthi tesaṃ tadadhigame koci vibandhoti.
那位饿鬼如此说后,长老便将此事禀告了世尊。世尊以此事为缘起,为在场的会众说法。一切所说,皆如前述。显示巴利原文
Evaṃ tena petena vutte thero taṃ pavattiṃ satthu ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sabbampi vuttanayameva.
第八《第二猎鹿人饿鬼事》的注释显示巴利原文
8. Dutiyamigaluddakapetavatthuvaṇṇanā
“Kūṭāgāre ca pāsāde”(在尖顶屋与宫殿中):此偈是世尊住竹林精舍时,就另一位猎鹿饿鬼所说。据说,在王舍城,有一位猎人出身的青年,虽然财富丰足,却舍弃了受用财乐,日以继夜地猎杀鹿群,四处游荡。他的一位近事男同伴出于悲悯,劝导他说:“善哉,朋友,戒除杀生吧,不要让它带给你长久的不利与痛苦。”他却对此置若罔闻。于是,那位近事男便恳请一位他所敬重、令心生悦的漏尽长老说:“善哉,尊者,请您为那位男子应机说法,使其能由此戒除杀生。”显示巴利原文
Kūṭāgāre ca pāsādeti idaṃ bhagavati veḷuvane viharante aparaṃ migaluddakapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Rājagahe kira aññataro māgaviko māṇavo vibhavasampannopi samāno bhogasukhaṃ pahāya rattindivaṃ mige hananto vicarati. Tassa sahāyabhūto eko upāsako anuddayaṃ paṭicca – ‘‘sādhu, samma, pāṇātipātato viramāhi, mā te ahosi dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’’ti ovādaṃ adāsi. So taṃ anādiyi. Atha so upāsako aññataraṃ attano manobhāvanīyaṃ khīṇāsavattheraṃ yāci – ‘‘sādhu, bhante, asukapurisassa tathā dhammaṃ desetha, yathā so pāṇātipātato virameyyā’’ti.
有一天,那位长老在王舍城托钵乞食,来到了他家的门口。猎人看见长老,生起极大的恭敬,便迎上前去,请他进屋,铺设座位,请他坐下。长老在铺设好的座位上坐下,猎人也上前坐在一旁。长老向他开示了杀生的过患与戒除杀生的利益。他听了之后,仍不愿戒除。于是长老对他说:“贤友,你若是实在无法完全断除,那么至少先在夜间戒除吧。”他答道:“好的,尊者,我在夜间不杀生。”就这样,他戒除了夜间的杀生。其余情节与前篇故事相同。偈颂中说:显示巴利原文
Athekadivasaṃ so thero rājagahe piṇḍāya caranto tassa gehadvāre aṭṭhāsi. Taṃ disvā so māgaviko sañjātabahumāno paccuggantvā gehaṃ pavesetvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi thero paññatte āsane, sopi theraṃ upasaṅkamitvā nisīdi. Tassa thero pāṇātipāte ādīnavaṃ, tato viratiyā ānisaṃsañca pakāsesi. So taṃ sutvāpi tato viramituṃ na icchi. Atha naṃ thero āha – ‘‘sace, tvaṃ āvuso, sabbena sabbaṃ viramituṃ na sakkosi, rattimpi tāva viramassū’’ti, so ‘‘sādhu, bhante, viramāmi ratti’’nti tato virami. Sesaṃ anantaravatthusadisaṃ. Gāthāsu pana –
“在尖顶楼阁与宫殿中,在铺着长毛毯的床座上,”
你在五支乐器的妙音之中纵情享乐。
显示巴利原文 ‘‘Kūṭāgāre ca pāsāde, pallaṅke gonakatthate; Pañcaṅgikena turiyena, ramasi suppavādite.
‘‘Tato ratyā vivasāne, sūriyuggamanaṃ pati; Apaviddho susānasmiṃ, bahudukkhaṃ nigacchasi.
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti. –
那罗陀长老用三首偈颂问他。随后,那个饿鬼说:显示巴利原文
Tīhi gāthāhi nāradatthero naṃ paṭipucchi. Athassa peto –
我曾住在王舍城——那可爱、令人愉悦的基利跋耆族山;
我过去曾是一名猎鹿人,残忍且不知自制。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje; Migaluddo pure āsiṃ, luddo cāsimasaññato.
我那位朋友,心地善良,是一位具信的近事男;
有一位常到他家受供养的比丘,是乔达摩的弟子;
他也出于慈悯,一再地劝阻我。
显示巴利原文 ‘‘Tassa me sahāyo suhadayo, saddho āsi upāsako; Tassa kulūpako bhikkhu, āsi gotamasāvako; Sopi maṃ anukampanto, nivāresi punappunaṃ.
莫造恶业,孩子,莫堕悲惨恶趣;
若愿死后得乐,应戒杀生,远离放逸。
显示巴利原文 ‘‘‘Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, mā tāta duggatiṃ agā; Sace icchasi pecca sukhaṃ, virama pāṇavadhā asaṃyamā’.
我听了他的这番话——他只是盼我得利乐,对我有利益而心怀慈悯;
但我并没有完全遵从他所有的教导,因为我长久以来一向耽溺于恶行、缺乏智慧。
显示巴利原文 ‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sukhakāmassa hitānukampino; Nākāsiṃ sakalānusāsaniṃ, cirapāpābhirato abuddhimā.
‘‘So maṃ puna bhūrisumedhaso, anukampāya saṃyame nivesayi; ‘Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamo’.
‘‘Svāhaṃ divā hanitvā pāṇino, virato rattimahosi saññato; Rattāhaṃ paricāremi, divā khajjāmi duggato.
白昼时分,那群如被击打般发狂的狗,从四面冲过来啃食我。
显示巴利原文 ‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ; Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khādituṃ.
那些在善逝的教法中恒常精进、持续用功的人,
我认为他们证得了全然的不死——也就是无为的境界。
显示巴利原文 ‘‘Ye ca te satatānuyogino, dhuvaṃ payuttā sugatassa sāsane; Maññāmi te amatameva kevalaṃ, adhigacchanti padaṃ asaṅkhata’’nti. –
他阐明了这番义理。这些偈颂的含义,前文已经释出。显示巴利原文
Tamatthaṃ ācikkhi. Tāsaṃ attho heṭṭhā vuttanayova.
九、诈欺裁判饿鬼事注疏显示巴利原文
9. Kūṭavinicchayikapetavatthuvaṇṇanā
“头戴花鬘、冠冕与臂钏者”:此偈是世尊住于竹林精舍时,针对一位诈伪裁判的饿鬼而说。那时,频婆娑罗王每月六日持守布萨,随顺效法的众多民众也一同持守。凡有人来到跟前,国王都会问:“你们今日持布萨了吗,还是没有?”当时,有一位在裁判所任职之人,好说离间语、狡诈不实、收受贿赂。他不敢直说“我没有持”,便回禀:“我持了,陛下。”从国王面前出来后,一位朋友问他:“喂,朋友,你今天持布萨了吗?”他答道:“朋友,我是因为畏惧,才在国王面前那样说的,我并非持守布萨之人。”显示巴利原文
Mālī kiriṭī kāyūrīti idaṃ satthari veḷuvane viharante kūṭavinicchayikapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Tadā bimbisāro rājā māsassa chasu divasesu uposathaṃ upavasati, taṃ anuvattantā bahū manussā uposathaṃ upavasanti. Rājā attano santikaṃ āgatāgate manusse pucchati – ‘‘kiṃ tumhehi uposatho upavuttho, udāhu na upavuttho’’ti? Tatreko adhikaraṇe niyuttakapuriso pisuṇavāco nekatiko lañjagāhako ‘‘na upavutthomhī’’ti vattuṃ asahanto ‘‘upavutthomhi, devā’’ti āha. Atha naṃ rājasamīpato nikkhantaṃ sahāyo āha – ‘‘kiṃ, samma, ajja tayā upavuttho’’ti? ‘‘Bhayenāhaṃ, samma, rañño sammukhā evaṃ avocaṃ, nāhaṃ uposathiko’’ti.
于是朋友对他说:“既然如此,那你今日至少守个半布萨吧,请受持布萨支。”他应声“好的”,接受了朋友的提议,回到家后,并未进食,只漱了漱口,便决意受持了布萨。到了深夜,他躺下安歇时,因空腹而生起猛利的风大之苦,寿行便此断绝,命终之后,立刻投生在山谷之中,成为一位拥有天宫的饿鬼。仅凭那半个夜晚守护布萨的功德,他便获得了一座天宫,享有上万的妙龄女子为眷属,以及广大的天界成就。然而,因他曾行诈伪裁判、说离间语之故,他须自己割下背后的肉来吞食。尊者那罗陀从鹫峰山下来时,目睹了此景,说道——显示巴利原文
Atha naṃ sahāyo āha – ‘‘yadi evaṃ upaḍḍhuposathopi tāva te ajja hotu, uposathaṅgāni samādiyāhī’’ti. So tassa vacanaṃ ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā gehaṃ gantvā abhutvāva mukhaṃ vikkhāletvā uposathaṃ adhiṭṭhāya rattiyaṃ vāsūpagato rittāsayasambhūtena balavavātahetukena sūlena upacchinnāyusaṅkhāro cutianantaraṃ pabbatakucchiyaṃ vemānikapeto hutvā nibbatti. So hi ekarattiṃ uposatharakkhaṇamattena vimānaṃ paṭilabhi dasakaññāsahassaparivāraṃ mahatiñca dibbasampattiṃ. Kūṭavinicchayikatāya pana pesuṇikatāya ca attano piṭṭhimaṃsāni sayameva okkantitvā khādati. Taṃ āyasmā nārado gijjakūṭato otaranto disvā –
你佩戴着花环、头冠与臂钏,肢体涂以檀香;
你容颜焕发,如日光辉映,熠熠生辉。
显示巴利原文 ‘‘Mālī kiriṭī kāyūrī, gattā te candanussadā; Pasannamukhavaṇṇosi, sūriyavaṇṇova sobhasi.
500 此中「māli」指佩戴花环者,即以天界鲜花为装饰。「kiriṭī」指戴冠冕者。「kāyūrī」指佩戴臂钏者,即以臂饰为装饰。「gattā」指身体各部分。「candanussadā」指以檀香心材精华涂身者。「你闪耀如日轮之色」意为,你呈现如初升太阳般的色泽,如此闪耀放光。另有异读作「你闪耀如无恼天之色」,此处「无恼」指与无恼天众相似的颜色,即圣者之容貌。显示巴利原文
500.
那些非人的随从,那些侍者;
一万名少女,那些侍女;
她们佩戴着贝壳臂钏,以金耳环作严饰。
显示巴利原文 ‘‘Amānusā pārisajjā, ye teme paricārakā; Dasa kaññāsahassāni, yā temā paricārikā; Tā kambukāyūradharā, kañcanāveḷabhūsitā.
你具大神力,具足令人毛竖之相;
你亲手割下自己背部的肉,自己吃下。
显示巴利原文 ‘‘Mahānubhāvosi tuvaṃ, lomahaṃsanarūpavā; Piṭṭhimaṃsāni attano, sāmaṃ ukkacca khādasi.
是由于什么业的果报,你自己的背肉
亲自割下来吞食呢?」
显示巴利原文 ‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, piṭṭhimaṃsāni attano; Sāmaṃ ukkacca khādasīti.
我曾无益于己,游走于世间众生之中;
以离间语、妄语,以及奸诈与欺骗。
显示巴利原文 ‘‘Attanohaṃ anatthāya, jīvaloke acārisaṃ; Pesuññamusāvādena, nikativañcanāya ca.
那时我来到集会中,正当应说真话的时刻到来时,
我舍弃了义与法,却随顺了非法。
显示巴利原文 ‘‘Tatthāhaṃ parisaṃ gantvā, saccakāle upaṭṭhite; Atthaṃ dhammaṃ nirākatvā, adhammamanuvattisaṃ.
如此,那食自己肉的,正是食背肉者——
正如我今日所食,乃是自身的背肉。
显示巴利原文 ‘‘Evaṃ so khādatattānaṃ, yo hoti piṭṭhimaṃsiko; Yathāhaṃ ajja khādāmi, piṭṭhimaṃsāni attano.
那罗陀,那是你亲眼所见;那些善巧而悲悯者会如此说:
莫搬弄是非,莫说妄语,你切莫成为食背肉者。
显示巴利原文 ‘‘Tayidaṃ tayā nārada sāmaṃ diṭṭhaṃ, anukampakā ye kusalā vadeyyuṃ; Mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi, mā khosi piṭṭhimaṃsiko tuva’’nti. –
长老以四首偈颂发问,对方也以四首偈颂阐明此义。显示巴利原文
Thero catūhi gāthāhi pucchi, sopi tassa catūhi gāthāhi etamatthaṃ vissajjesi.
499 此处的「花鬘者」(mālī)指戴花环者,即以天界鲜花庄严之人。「戴冠者」(kiriṭī)指头戴冠冕之人。「戴臂钏者」(kāyūrī)指佩戴臂钏者,即以臂饰庄严之人,此为含义。「肢体」(gattā)指身体各部分。「涂以栴檀膏」(candanussadā)指涂抹了檀香心材精华者。「你闪耀如日轮之色」(sūriyavaṇṇova sobhasī)意指你如同初升太阳般的颜色而放光闪耀。另有一读作「你闪耀如无恼天之色」(araṇavaṇṇī pabhāsasī),其中的「无恼」(araṇa)指与无恼天众相似的颜色,即圣者之容貌,此为含义。显示巴利原文
499. Tattha mālīti māladhārī, dibbapupphehi paṭimaṇḍitoti adhippāyo. Kiriṭīti veṭhitasīso. Kāyūrīti keyūravā, bāhālaṅkārapaṭimaṇḍitoti attho. Gattāti sarīrāvayavā. Candanussadāti candanasārānulittā. Sūriyavaṇṇova sobhasīti bālasūriyasadisavaṇṇo eva hutvā virocasi. ‘‘Araṇavaṇṇī pabhāsasī’’tipi pāḷi, araṇanti araṇiyehi devehi sadisavaṇṇo ariyāvakāsoti attho.
500 「会众」(pārisajjā)指属于集会之人,即侍从,此为含义。「你」(tuvaṃ)即是你。「具令人毛发竖立之相者」(lomahaṃsanarūpavā)指具有让看见者毛发竖立的相貌。因其具大神通力,故如此说。「割截」(ukkaccā)指割裂,即切碎,此为含义。显示巴利原文
500.Pārisajjāti parisapariyāpannā, upaṭṭhākāti attho. Tuvanti tvaṃ. Lomahaṃsanarūpavāti passantānaṃ lomahaṃsajananarūpayutto. Mahānubhāvatāsamaṅgitāya hetaṃ vuttaṃ. Ukkaccāti ukkantitvā, chinditvāti attho.
503 「我曾行」(acārisaṃ)指我曾行、我曾实践。「以离间与妄语」(pesuññamusāvādena)即由离间与妄语。「以欺诈与蒙骗」(nikativañcanāya ca)即由欺诈与蒙骗——通过示现假善之相损害他人,并施以欺骗。显示巴利原文
503.Acārisanti acariṃ paṭipajjiṃ. Pesuññamusāvādenāti pesuññena ceva musāvādena ca. Nikativañcanāya cāti nikatiyā vañcanāya ca patirūpadassanena paresaṃ vikārena vañcanāya ca.
504 “当说真理的时机”(saccakāle)是指应当说真话的时候。“义利”(atthaṃ)指现法利益等种种利益。“法”(dhammaṃ)指原因、道理。“排拒”(nirākatvā)指抛弃、舍离之后。“他”(so)是指那些行离间等行为的人,即那个众生。其余一切,皆与前面所解释的道理相同。显示巴利原文
504.Saccakāleti saccaṃ vattuṃ yuttakāle. Atthanti diṭṭhadhammikādibhedaṃ hitaṃ. Dhammanti kāraṇaṃ ñāyaṃ. Nirākatvāti chaḍḍetvā pahāya. Soti yo pesuññādiṃ ācarati, so satto. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayameva.
10. 《毁谤舍利饿鬼事注释》显示巴利原文
10. Dhātuvivaṇṇapetavatthuvaṇṇanā
“立于虚空者”:此为《毁谤舍利饿鬼事》。当世尊在拘尸那罗末罗族的近处沙罗林、两棵沙罗树中间般涅槃,舍利分配完毕后,阿阇世王取回自己所得的那份舍利,于七年七个月零七日之中,不断随念佛陀的功德,举行盛大的供养。在那里,无量无数的人们令心清净而生起信心,投生天界。然而约有八万六千人,由于长时熏习的不信与邪见,致使心念颠倒,即使在值得净信之处,也损毁自心,结果投生于饿鬼中。就在那一座王舍城中,有一位财富丰厚的家主,他的妻子、女儿和儿媳怀有净信,心想:“我们去作舍利供养吧。”于是带上香花等物品,动身前往舍利安置之处。那位家主呵责她们说:“供养枯骨有什么用?”并毁谤舍利供养。她们不听他的话,仍去那里作了舍利供养,然后回家。不久便患重病,很快命终,投生天界。而那位为嗔怒所征服的家主,不久也命终,因彼恶业,投生于饿鬼中。显示巴利原文
Antalikkhasmiṃtiṭṭhantoti idaṃ dhātuvivaṇṇapetavatthu. Bhagavati kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane yamakasālānamantare parinibbute dhātuvibhāge ca kate rājā ajātasattu attanā laddhadhātubhāgaṃ gahetvā satta vassāni satta ca māse satta ca divase buddhaguṇe anussaranto uḷārapūjaṃ pavattesi. Tattha asaṅkheyyā appameyyā manussā cittāni pasādetvā saggūpagā ahesuṃ, chaḷāsītimattāni pana purisasahassāni cirakālabhāvitena assaddhiyena micchādassanena ca vipallatthacittā pasādanīyepi ṭhāne attano cittāni padosetvā petesu uppajjiṃsu. Tasmiṃyeva rājagahe aññatarassa vibhavasampannassa kuṭumbikassa bhariyā dhītā suṇisā ca pasannacittā ‘‘dhātupūjaṃ karissāmā’’ti gandhapupphādīni gahetvā dhātuṭṭhānaṃ gantuṃ āraddhā. So kuṭumbiko ‘‘kiṃ aṭṭhikānaṃ pūjanenā’’ti tā paribhāsetvā dhātupūjaṃ vivaṇṇesi. Tāpi tassa vacanaṃ anādiyitvā tattha gantvā dhātupūjaṃ katvā gehaṃ āgatā tādisena rogena abhibhūtā nacirasseva kālaṃ katvā devaloke nibbattiṃsu. So pana kodhena abhibhūto nacirasseva kālaṃ katvā tena pāpakammena petesu nibbatti.
后来有一天,尊者大迦叶出于对众生的悲悯,示现了如是的意所成神通,令人们得以看见那些饿鬼与天女。如此示现之后,他站在塔庙庭院中,以三首偈颂向那位毁谤舍利的饿鬼提问。那位饿鬼答道——显示巴利原文
Athekadivasaṃ āyasmā mahākassapo sattesu anukampāya tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi, yathā manussā te pete tā ca devatāyo passanti. Tathā pana katvā cetiyaṅgaṇe ṭhito taṃ dhātuvivaṇṇakaṃ petaṃ tīhi gāthāhi pucchi. Tassa so peto byākāsi –
你立于虚空之中,散发着恶臭与腐烂之气;
你的口中,蛆虫啃噬着腐臭之物;你往昔造作了什么业?”
显示巴利原文 ‘‘Antalikkhasmiṃ tiṭṭhanto, duggandho pūti vāyasi; Mukhañca te kimayo pūtigandhaṃ, khādanti kiṃ kammamakāsi pubbe.
于是拿起刀,一次又一次地刺入;
用碱水浇洒之后,又一遍又一遍地刺入。
显示巴利原文 ‘‘Tato satthaṃ gahetvāna, okkantanti punappunaṃ; Khārena paripphositvā, okkantanti punappunaṃ.
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti.
我曾住在令人愉悦的王舍城,可爱的灵鹫山;
贤者啊,我是丰饶财富与谷物的主宰者。
显示巴利原文 ‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje; Issaro dhanadhaññassa, supahūtassa mārisa.
这是我的妻子,我的女儿,和我的媳妇;
她们手持花环、青莲花与昂贵的涂香;
我曾拦阻那些搬运塔的妇女,此恶业是我所造。
显示巴利原文 ‘‘Tassāyaṃ me bhariyā ca, dhītā ca suṇisā ca me; Tā mālaṃ uppalañcāpi, paccagghañca vilepanaṃ; Thūpaṃ harantiyo vāresiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā.
‘‘Chaḷāsītisahassāni , mayaṃ paccattavedanā; Thūpapūjaṃ vivaṇṇetvā, paccāma niraye bhusaṃ.
然而,凡是在阿拉汉的塔供养大典进行时参与的人,
唯开示过患,你们应让他们远离彼处。
显示巴利原文 ‘‘Ye ca kho thūpapūjāya, vattante arahato mahe; Ādīnavaṃ pakāsenti, vivecayetha ne tato.
且看这些前来的天女,身戴花环,盛装严饰;
她们享受花鬘之果报,圆满成就,具足名声。
显示巴利原文 ‘‘Imā ca passa ayantiyo, māladhārī alaṅkatā; Mālāvipākaṃnubhontiyo, samiddhā ca tā yasassiniyo.
见此稀有、未曾有、令人身毛竖立之景象,
有智慧的人们礼敬他,向大牟尼致敬。
显示巴利原文 ‘‘Tañca disvāna accheraṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ; Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuniṃ.
我从此处离去后,若获得人身,
我将以不放逸心,一再地供养佛塔。
显示巴利原文 ‘‘Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ; Thūpapūjaṃ karissāmi, appamatto punappuna’’nti.
507-8 “恶臭的”:指令人厌恶的气味,即死尸的臭味。因此说“腐臭如乌鸦”。
“从那里……上方”:因散发恶臭及被虫啃咬之故,而说上方。
“拿着刀,砍”:在“一再地”这句中,指被业力驱使的众生握着锋利的刀,反复地切开那伤口。
“用碱水喷洒后,砍”:在“一再地”这句中,指在被切开处浇上碱水后,又反复地切开。显示巴利原文
507-8. Tattha duggandhoti aniṭṭhagandho, kuṇapagandhagandhīti attho. Tenāha ‘‘pūti vāyasī’’ti. Tatoti duggandhavāyanato kimīhi khāyitabbato ca upari. Sattaṃ gahetvāna, okkantanti punappunanti kammasañcoditā sattā nisitadhāraṃ satthaṃ gahetvā punappunaṃ taṃ vaṇamukhaṃ avakantanti. Khārena paripphositvā, okkantanti punappunanti avakantitaṭṭhāne khārodakena āsiñcitvā punappunampi avakantanti.
510 “他是极为众多的财富与谷物之主人”:指拥有极其丰富的钱财和粮食的主人、所有者,即富豪、大富者。显示巴利原文
510.Issaro dhanadhaññassa, supahūtassāti ativiya pahūtassa dhanassa dhaññassa ca issaro sāmī, aḍḍho mahaddhanoti attho.
511 “这是我的妻子、我的女儿、我的儿媳”:意为:在过去世中,这位是我的妻子,这位是女儿,这位是儿媳。为了显示她们如今成为天女而住于虚空,他这样说道。“崭新的”即全新的。“运送佛塔”指为了供养佛塔而运来,“诽谤舍利”则是指他拒绝并毁谤说“我不供养”。我造下了这恶业:即“我造作了这诽谤舍利的恶业,我已行此事”,他心生追悔而说出此言。显示巴利原文
511.Tassāyaṃ me bhariyā ca, dhītā ca suṇisā cāti tassa mayhaṃ ayaṃ purimattabhāve bhariyā, ayaṃ dhītā, ayaṃ suṇisā. Tā devabhūtā ākāse ṭhitāti dassento vadati. Paccagghanti abhinavaṃ. Thūpaṃ harantiyo vāresinti thūpaṃ pūjetuṃ upanentiyo dhātuṃ vivaṇṇento paṭikkhipiṃ. Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayāti taṃ dhātuvivaṇṇanapāpaṃ kataṃ samācaritaṃ mayāti vippaṭisārappatto vadati.
512 “八万六千”:即八万再加上六千,共计八万六千。“我们”是将那些饿鬼与自己合在一处而说。“各自感受的苦受”,指各自分别领受的苦受。“地狱”,由于痛苦极其剧烈,所以把饿鬼界说成如同地狱一般。显示巴利原文
512.Chaḷāsītisahassānīti chasahassādhikā asītisahassamattā. Mayanti te pete attanā saddhiṃ saṅgahetvā vadati. Paccattavedanāti visuṃ visuṃ anubhuyyamānadukkhavedanā. Nirayeti baladukkhatāya pettivisayaṃ nirayasadisaṃ katvā āha.
513 “然而,在阿拉汉的塔供养大典进行时”:意指在针对阿拉汉、正自觉者的佛塔举行供养大典时,像我这样宣扬塔供养过患、指出其过失的人。你们应当把那些人从这福德中分离出去,让他们远离,成为局外人。他借着这样的说法,间接地表明自己蒙受了巨大的损失。显示巴利原文
513.Ye ca kho thūpapūjāya, vattante arahato maheti arahato sammāsambuddhassa thūpaṃ uddissa pūjāmahe pavattamāne ahaṃ viya ye thūpapūjāya ādīnavaṃ dosaṃ pakāsenti. Te puggale tato puññato vivecayetha vivecāpayetha, paribāhire janayethāti aññāpadesena attano mahājāniyataṃ vibhāveti.
514 “前来的”指从空中飞来。“花鬘之果报”指于佛塔以花鬘供养所得之果报。“成就圆满”指她们以天界的成就而圆满。“她们具名声”指她们拥有众多眷属。显示巴利原文
514.Āyantiyoti ākāsena āgacchantiyo. Mālāvipākanti thūpe katamālāpūjāya vipākaṃ phalaṃ. Samiddhāti dibbasampattiyā samiddhā. Tā yasassiniyoti tā parivāravantiyo.
515 “见到那……后”指见到那由极其微少的供养福德所引生的稀有、奇特、令人毛发竖立、极其广大的殊胜果报之后。“有智慧者礼敬,向那位大牟尼礼敬”意为“尊者迦叶,这些女子向您这位最上福田、大牟尼礼敬、致敬、顶礼。”显示巴利原文
515.Tañca disvānāti tassa atiparittassa pūjāpuññassa acchariyaṃ abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ atiuḷāraṃ vipākavisesaṃ disvā. Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuninti, bhante kassapa, imā itthiyo taṃ uttamapuññakkhettabhūtaṃ vandanti abhivādenti, namo karonti namakkārañca karontīti attho.
516 那时,那位饿鬼心中生起悚惧,为了显示与悚惧相应、未来自己应行之事,便说出此偈:“那么我……”这首偈颂的意思浅显明白。显示巴利原文
516. Atha so peto saṃviggamānaso saṃvegānurūpaṃ āyatiṃ attanā kātabbaṃ dassento ‘‘sohaṃ nūnā’’ti gāthamāha. Taṃ uttānatthameva.
饿鬼这样告诉大迦叶后,大迦叶便以此事为缘起,对在场的众人说法。显示巴利原文
Evaṃ petena vutto mahākassapo taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi.
由十事所庄严的显示巴利原文
Dasavatthupaṭimaṇḍitassa