蛇品·大织工饿鬼事的释义
1. 蛇品义注 · 204 段
大织工饿鬼事的释义巴利
9. Mahāpesakārapetivatthuvaṇṇanā
“粪、尿、血和脓”这一句,是世尊住在舍卫城时,因为一位织工饿鬼而说的。据说,有十二位比丘在世尊跟前领了禅修业处后,在雨安居快到时,到处寻找适合居住的地方。他们看见一处树林,有树荫也有水,很舒服,附近不太远也不太近的地方有个可以托钵的村子。他们就在那里住了一夜,第二天进村乞食。那村里住着十一位织工,他们看见这些比丘,心里很欢喜,各自把比丘请到自己家里,用上好的饮食招待,然后问:“尊者,你们要去哪里?”比丘们说:“哪里住得舒服,我们就去哪里。”织工们说:“既然这样,尊者,就住在这里吧。”于是请求比丘们在这里结雨安居。比丘们答应了。这些近事男就在那里为比丘们建了树林里的小屋,送给他们。比丘们就在那里结了雨安居。巴利
Gūthañcamuttaṃ ruhirañca pubbanti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ pesakārapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Dvādasamattā kira bhikkhū satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā vasanayoggaṭṭhānaṃ vīmaṃsantā upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya aññataraṃ chāyūdakasampannaṃ ramaṇīyaṃ araññāyatanaṃ tassa ca nātidūre nāccāsanne gocaragāmaṃ disvā tattha ekarattiṃ vasitvā dutiyadivase gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Tattha ekādasa pesakārā paṭivasanti, te te bhikkhū disvā sañjātasomanassā hutvā attano attano gehaṃ netvā paṇītena āhārena parivisitvā āhaṃsu ‘‘kuhiṃ, bhante, gacchathā’’ti? ‘‘Yattha amhākaṃ phāsukaṃ, tattha gamissāmā’’ti. ‘‘Yadi evaṃ, bhante, idheva vasitabba’’nti vassūpagamanaṃ yāciṃsu. Bhikkhū sampaṭicchiṃsu. Upāsakā tesaṃ tattha araññakuṭikāyo kāretvā adaṃsu. Bhikkhū tattha vassaṃ upagacchiṃsu.
那时,年长的织工恭敬地用四种资具供养两位比丘,其他织工则各自供养一位比丘。年长织工的妻子没有信心,心不清净,持有邪见,又悭吝,对比丘们不肯恭敬照料。织工看到这情形,就把妻子的妹妹接来,把家里的大权交给她。她有信心,内心清净,恭敬地照料比丘们。雨安居结束后,这些织工各自给自己供养的比丘布施了一块布。这时,那位悭吝的年长织工的妻子心怀恶意,辱骂丈夫说:“你布施给这些释迦子沙门的饮食,愿它在你来世变成粪、尿、脓、血;布施的布,愿它们变成烧得通红的铁板。”巴利
Tattha jeṭṭhakapesakāro dve bhikkhū catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahi, itare ekekaṃ bhikkhuṃ upaṭṭhahiṃsu. Jeṭṭhakapesakārassa bhariyā assaddhā appasannā micchādiṭṭhikā maccharinī bhikkhū na sakkaccaṃ upaṭṭhāti. So taṃ disvā tassāyeva kaniṭṭhabhaginiṃ ānetvā attano gehe issariyaṃ niyyādesi. Sā saddhā pasannā hutvā sakkaccaṃ bhikkhū paṭijaggi. Te sabbe pesakāro vassaṃ vutthānaṃ bhikkhūnaṃ ekekassa ekekaṃ sāṭakamadaṃsu. Tattha maccharinī jeṭṭhapesakārassa bhariyā paduṭṭhacittā attano sāmikaṃ paribhāsi – ‘‘yaṃ tayā samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ dānaṃ dinnaṃ annapānaṃ, taṃ te paraloke gūthamuttaṃ pubbalohitañca hutvā nibbattatu, sāṭakā ca jalitā ayomayapaṭṭā hontū’’ti.
这时,那位年长织工过了一段时间命终,投生到温德亚山林里,成了有大威力的树神。而他那个吝啬的妻子死后,就投生在离他住处不远的地方,成了女饿鬼。她赤身裸体,相貌丑陋,被饥渴逼得受不了,走到那位地居天神面前说:“夫君,我没有衣服穿,被饥渴折磨得太苦了,到处游荡,请你给我衣服和吃的喝的吧。”那位地居天神就给她端来天界上好的饮食。可那些东西她一拿到手,就变成了粪尿脓血;给她的布,她一披到身上,就变成了烧得通红的铁板。她受着极大的痛苦,把这些东西扔掉,哭着到处游荡。巴利
Tattha jeṭṭhapesakāro aparena samayena kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ ānubhāvasampannā rukkhadevatā hutvā nibbatti. Tassa pana kadariyā bhariyā kālaṃ katvā tasseva vasanaṭṭhānassa avidūre petī hutvā nibbatti. Sā naggā dubbaṇṇarūpā jighacchāpipāsābhibhūtā tassa bhūmadevassa santikaṃ gantvā āha – ‘‘ahaṃ, sāmi, niccoḷā ativiya jighacchāpipāsābhibhūtā vicarāmi, dehi me vatthaṃ annapānañcā’’ti. So tassā dibbaṃ uḷāraṃ annapānaṃ upanesi. Taṃ tāya gahitamattameva gūthamuttaṃ pubbalohitañca sampajjati, sāṭakañca dinnaṃ tāya paridahitaṃ pajjalitaṃ ayomayapaṭṭaṃ hoti. Sā mahādukkhaṃ anubhavantī taṃ chaḍḍetvā kandantī vicarati.
那时,有一位比丘在雨安居结束后,为了礼敬导师而出发,和一大队商队一起进入了温德亚山林。商队夜里赶路,白天看见一处有树荫、有水源的地方,就卸下车,休息了一会儿。那位比丘因为喜欢独处,稍微走开了一点,来到一棵树荫浓密、被丛林遮住的大树底下,铺开僧伽梨衣躺下,因为夜里赶路身体疲惫,就睡着了。商队休息好后继续上路,那位比丘却没有醒来。到了傍晚,他醒来后看不见商队,就走了一条岔路,渐渐来到了那位女天神的住处。那位天子看见他,就化成人形走上前来,亲切问候,把他请进自己的天宫,给他涂脚油等招待,然后坐在一旁侍奉。就在这时,那个女饿鬼来了,说道:“夫君,请给我饮食和衣服。”天子就把那些东西给了她。可那些东西她一拿到手,就变成了粪、尿、脓、血和烧得通红的大铁板。那位比丘看见这一幕,心中生起极大的悚惧,便对那位天子说:巴利
Tena ca samayena aññataro bhikkhu vutthavasso satthāraṃ vandituṃ gacchanto mahatā satthena saddhiṃ viñjhāṭaviṃ paṭipajji. Satthikā rattiṃ maggaṃ gantvā divā vane sandacchāyūdakasampannaṃ padesaṃ disvā yānāni muñcitvā muhuttaṃ vissamiṃsu. Bhikkhu pana vivekakāmatāya thokaṃ apakkamitvā aññatarassa sandacchāyassa vanagahanapaṭicchannassa rukkhassa mūle saṅghāṭiṃ paññapetvā nipanno rattiyaṃ maggagamanaparissamena kilantakāyo niddaṃ upagañchi. Satthikā vissamitvā maggaṃ paṭipajjiṃsu, so bhikkhu na paṭibujjhi. Atha sāyanhasamaye uṭṭhahitvā te apassanto aññataraṃ kummaggaṃ paṭipajjitvā anukkamena tassā devatāya vasanaṭṭhānaṃ sampāpuṇi. Atha naṃ so devaputto disvā manussarūpena upagantvā paṭisanthāraṃ katvā attano vimānaṃ pavesetvā pādabbhañjanādīni datvā payirupāsanto nisīdi. Tasmiñca samaye sā petī āgantvā ‘‘dehi me, sāmi, annapānaṃ sāṭakañcā’’ti āha. So tassā tāni adāsi. Tāni ca tāya gahitamattāni gūthamuttapubbalohitapajjalitaayopaṭṭāyeva ahesuṃ. So bhikkhu taṃ disvā sañjātasaṃvego taṃ devaputtaṃ –
她吃粪便、尿、血和脓,这到底是什么业的果报?
这个女人到底造了什么业,才会一直把血和脓当食物吃呢?巴利
‘‘Gūthañca muttaṃ ruhirañca pubbaṃ, paribhuñjati kissa ayaṃ vipāko; Ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārī, yā sabbadā lohitapubbabhakkhā.
“ 九件衣服,既漂亮又柔软,洁净,还带着细绒;
布施出去的东西却混杂着虫子,这女人到底造了什么业?”巴利
‘‘Navāni vatthāni subhāni ceva, mudūni suddhāni ca lomasāni; Dinnāni missā kitakā bhavanti, ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārī’’ti. –
他用两首偈颂来问。其中,“这是什么果报”是说:这是哪种业的果报,让她现在承受这个?“这女人究竟造了什么业”是说:这个女人过去到底造了什么业?“她一向吃血脓”是说:她任何时候都只吃血和脓。“新的”是指刚刚才出现的、上等的。“美的”是指漂亮、好看的。“柔软的”是指碰触起来舒服的。“清净的”是指颜色纯净的。“有毛的”是指带着细毛、碰触起来舒服的,意思也是好看。“布施出去的东西混杂在一起,变成虫”是说变得像虫、像棘刺、像铁片一样。或者读作“kīṭakā bhavanti”,意思是呈现吞食的小虫的形状/颜色。巴利
Dvīhi gāthāhi paṭipucchi. Tattha kissa ayaṃ vipākoti kīdisassa kammassa ayaṃ vipāko, yaṃ esā idāni paccanubhavatīti. Ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārīti ayaṃ itthī kiṃ nu kho kammaṃ pubbe akāsi. Yā sabbadā lohitapubbabhakkhāti yā sabbakālaṃ ruhirapubbameva bhakkhati paribhuñjati. Navānīti paccagghāni tāvadeva pātubhūtāni. Subhānīti sundarāni dassanīyāni. Mudūnīti sukhasamphassāni. Suddhānīti parisuddhavaṇṇāni. Lomasānīti salomakāni sukhasamphassāni , sundarānīti attho. Dinnāni missā kitakā bhavantīti kitakakaṇṭakasadisāni lohapaṭṭasadisāni bhavanti. ‘‘Kīṭakā bhavantī’’ti vā pāṭho, khādakapāṇakavaṇṇāni bhavantīti attho.
那位天子被比丘这样一问,就说明他前世所造的业,说道:巴利
Evaṃ so devaputto tena bhikkhunā puṭṭho tāya purimajātiyā katakammaṃ pakāsento –
尊者,她曾是我的妻子,却从不布施,又贪又吝啬。
我向沙门和婆罗门布施时,她却辱骂我、讥讽我。巴利
‘‘Bhariyā mamesā ahu bhadante, adāyikā maccharinī kadariyā; Sā maṃ dadantaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ, akkosati ca paribhāsati ca.
“ 你应当永远享用这不清净的粪、尿、血、脓;
愿你来世也这样,愿你的衣服都像虫子一样。
她造下这样的恶行后,来到这里,长夜吞食。”巴利
‘‘Gūthañca muttaṃ ruhirañca pubbaṃ, paribhuñja tvaṃ asuciṃ sabbakālaṃ; Etaṃ te paralokasmiṃ hotu, vatthā ca te kitakasamā bhavantu; Etādisaṃ duccaritaṃ caritvā, idhāgatā cirarattāya khādatī’’ti. –
他说了两首偈颂。其中,“不施者”是指对任何人任何东西都没有布施习惯的人。“悭吝且吝啬者”:首先,因为悭吝污垢的本质而成为悭吝者,又因为反复不断地串习而成为顽固的悭吝者,由于这样而成为吝啬者——应当这样连接理解。现在为了显示她的那种吝啬,说了“她对我布施者”等话。其中,“如此”:指造作了像前面所说的恶语等恶行之后。“来到这里”:来到这个饿鬼世界,投生为饿鬼之身。“长时间吞食”:长时间只吞食粪便之类。因为她以什么方式辱骂,果报就以那种方式显现。她辱骂所针对的对象,结果却像雷电落在大地上名为树顶的地方一样,落在她自己头上。巴利
Dve gāthā abhāsi. Tattha adāyikāti kassaci kiñcipi adānasīlā. Maccharinī kadariyāti paṭhamaṃ maccheramalassa sabhāvena maccharinī, tāya ca punappunaṃ āsevanatāya thaddhamaccharinī, tāya kadariyā ahūti yojanā. Idāni tassā tameva kadariyataṃ dassento ‘‘sā maṃ dadanta’’ntiādimāha. Tattha etādisanti evarūpaṃ yathāvuttavacīduccaritādiṃ caritvā. Idhāgatāti imaṃ petalokaṃ āgatā, petattabhāvaṃ upagatā. Cirarattāya khādatīti cirakālaṃ gūthādimeva khādati. Tassā hi yenākārena akkuṭṭhaṃ, tenevākārena pavattamānampi phalaṃ. Yaṃ uddissa akkuṭṭhaṃ, tato aññattha pathaviyaṃ kamantakasaṅkhāte matthake asanipāto viya attano upari patati.
那位天子这样讲完她过去所造的业之后,又对那位比丘说:“尊者,有没有什么办法能让她从饿鬼世界解脱出来?”比丘回答说“有”。天子便说:“尊者,请说吧。”比丘说道:“如果供养世尊和圣僧伽,或者只供养一位比丘,把这份供养回向给她,而她也随喜,这样她就能从这些苦中解脱。”天子听完,就用精美的饮食供养那位比丘,并把这份供养回向给那个女饿鬼。那个女饿鬼立刻吃饱了,身心满足,像吃了天食一样心满意足。接着,他又把一对天衣放入那位比丘手中,指定供养世尊,并把这份供养回向给女饿鬼。她立刻穿上天衣,佩戴天饰,一切欲乐圆满具足,变得和天女一样。那位比丘凭借天子的神通力,当天就回到舍卫城,进入祇园,来到世尊面前,顶礼之后献上那对天衣,并把这件事禀告了世尊。世尊便以这件事为缘起,为在场的众人开示佛法。那次开示让大众获得了广大的利益。巴利
Evaṃ so devaputto tāya pubbe katakammaṃ kathetvā puna taṃ bhikkhuṃ āha – ‘‘atthi pana, bhante, koci upāyo imaṃ petalokato mocetu’’nti ? ‘‘Atthī’’ti ca vutte ‘‘kathetha, bhante’’ti. Yadi bhagavato ariyasaṅghassa ca ekasseva vā bhikkhuno dānaṃ datvā imissā uddisiyati, ayañca taṃ anumodati, evametissā ito dukkhato mutti bhavissatīti. Taṃ sutvā devaputto tassa bhikkhuno paṇītaṃ annapānaṃ datvā taṃ dakkhiṇaṃ tassā petiyā ādisi. Tāvadeva sā petī suhitā pīṇindriyā dibbāhārassa tittā ahosi. Puna tasseva bhikkhuno hatthe dibbasāṭakayugaṃ bhagavantaṃ uddissa datvā tañca dakkhiṇaṃ petiyā ādisi. Tāvadeva ca sā dibbavatthanivatthā dibbālaṅkāravibhūsitā sabbakāmasamiddhā devaccharāpaṭibhāgā ahosi. So ca bhikkhu tassa devaputtassa iddhiyā tadaheva sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ pavisitvā bhagavato santikaṃ upagantvā vanditvā taṃ sāṭakayugaṃ datvā taṃ pavattiṃ ārocesi. Bhagavāpi tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
10. 秃头女饿鬼事注释巴利
10. Khallāṭiyapetivatthuvaṇṇanā
“谁在宫殿里”这段话,是世尊住在舍卫城时,因为一位秃头女饿鬼而说的。据说过去在波罗奈,有一个靠姿色谋生的女人,长得美丽动人,看上去很悦目,仪态端庄,肤色极好,尤其有一头特别迷人的长发。她的头发又黑又长,细软柔滑,发梢卷曲,散开来有两手那么长,垂下来的发辫一直拖到腰带。年轻人看到她这头美发,大多都对她动了心。当时有些女人受不了她这头美发的光彩,心生嫉妒,就一起商量,用吃的买通了她身边的婢女,让婢女给她下脱发的药。据说那婢女把药混在洗澡粉里,趁她在恒河洗澡时交给了她。她把药涂在发根上,然后沉进水里,头刚一没入水中,头发就连根全掉了,脑袋变得像苦葫芦一样光秃秃的。她头发全没了,头顶光秃秃的,像只丑陋的秃鸽子,羞得不敢进城,就用布裹着头,在城外一个地方住了下来。过了些日子,羞耻心渐渐淡了,她又回到城里,靠榨芝麻油和卖酒过日子。有一天,两三个男人喝醉了酒,睡得死死的,她就趁他们衣服松脱时偷走了。巴利
Kānu antovimānasminti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ khallāṭiyapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasiyaṃ aññatarā rūpūpajīvinī itthī abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā atimanoharakesakalāpī ahosi. Tassā hi kesā nīlā dīghā tanū mudū siniddhā vellitaggā dvihatthagayhā visaṭṭhā yāva mekhalā kalāpā olambanti. Taṃ tassā kesasobhaṃ disvā taruṇajano yebhuyyena tassaṃ paṭibaddhacitto ahosi. Athassā taṃ kesasobhaṃ asahamānā issāpakatā katipayā itthiyo mantetvā tassā eva paricārikadāsiṃ āmisena upalāpetvā tāya tassā kesūpapātanaṃ bhesajjaṃ dāpesuṃ. Sā kira dāsī taṃ bhesajjaṃ nhāniyacuṇṇena saddhiṃ payojetvā gaṅgāya nadiyā nhānakāle tassā adāsi . Sā tena kesamūlesu temetvā udake nimujji , nimujjanamatteyeva kesā samūlā paripatiṃsu, sīsaṃ cassā tittakalābusadisaṃ ahosi. Atha sā sabbaso vilūnakesā luñcitamatthakā kapotī viya virūpā hutvā lajjāya antonagaraṃ pavisituṃ asakkontī vatthena sīsaṃ veṭhetvā bahinagare aññatarasmiṃ padese vāsaṃ kappentī katipāhaccayena apagatalajjā tato nivattetvā tilāni pīḷetvā telavaṇijjaṃ surāvaṇijjañca karontī jīvikaṃ kappesi. Sā ekadivasaṃ dvīsu tīsu manussesu surāmattesu mahāniddaṃ okkamantesu sithilabhūtāni tesaṃ nivatthavatthāni avahari.
有一天,她看见一位已经断尽烦恼的长老比丘在托钵乞食,心里生起清净的信心,就把长老请到自己家里,让他在铺好的座位上坐下,供养了拌油的油渣饼。长老出于对她的怜悯,接受并吃了。她满怀净信,举着伞站在他上方。长老为了让她的心欢喜,作了随喜祝福,然后就离开了。这位女子在随喜的时候发愿说:愿我的头发又长又细、又滑又软,发梢卷曲。巴利
Athekadivasaṃ sā ekaṃ khīṇāsavattheraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannacittā attano gharaṃ netvā paññatte āsane nisīdāpetvā telasaṃsaṭṭhaṃ doṇinimmajjaniṃ piññākamadāsi. So tassā anukampāya taṃ paṭiggahetvā paribhuñji. Sā pasannamānasā upari chattaṃ dhārayamānā aṭṭhāsi. So ca thero tassā cittaṃ pahaṃsento anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sā ca itthī anumodanakāleyeva ‘‘mayhaṃ kesā dīghā tanū siniddhā mudū vellitaggā hontū’’ti patthanamakāsi.
她在后来某个时候命终,因为杂业的果报,独自投生在大海中央的一座黄金宫殿里。她的头发完全按照她所希望的那样长成了。可是因为曾经偷拿别人的衣服,她一直赤身裸体。她在那座黄金宫殿里一次又一次地投生,整整一个佛劫都赤身裸体地度过。后来,我们的世尊出现于世,转动了殊胜的法轮,渐渐游化到舍卫城住下时,有七百位住在舍卫城的商人,为了前往金地,乘船驶入了大海。他们乘坐的船被猛烈的狂风抛来抛去,四处漂荡,来到了那个地方。这时,那位宫殿中的女饿鬼连同宫殿一起,把自己显现给他们看。年长的商主看见后,就问道:巴利
Sā aparena samayena kālaṃ katvā missakakammassa phalena samuddamajjhe kanakavimāne ekikā hutvā nibbatti. Tassā kesā patthitākārāyeva sampajjiṃsu. Manussānaṃ sāṭakāvaharaṇena pana naggā ahosi. Sā tasmiṃ kanakavimāne punappunaṃ uppajjitvā ekaṃ buddhantaraṃ naggāva hutvā vītināmesi. Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anupubbena sāvatthiyaṃ viharante sāvatthivāsino sattasatā vāṇijā suvaṇṇabhūmiṃ uddissa nāvāya mahāsamuddaṃ otariṃsu. Tehi āruḷhā nāvā visamavātavegukkhittā ito cito ca paribbhamantī taṃ padesaṃ agamāsi. Atha sā vimānapetī saha vimānena tesaṃ attānaṃ dassesi. Taṃ disvā jeṭṭhavāṇijo pucchanto –
“ 究竟是谁待在宫殿里面,却不肯出来呢?
出来吧,贤女,让我们看看站在外面的你。”巴利
‘‘Kā nu antovimānasmiṃ, tiṭṭhantī nūpanikkhami; Upanikkhamassu bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhita’’nti. –
说了这首偈颂。其中,“谁站在宫殿里面”是在问:站在宫殿里面的你是谁?是人女还是非人女?“没有出来”是指没有从宫殿里出来。“出来吧,善贤女,让我们看看站在外面的你”——意思是:善贤女,我们想看见你站在外面,我们渴望见到你,所以请你从宫殿里出来。或者读作“Upanikkhamassu bhaddante”,意思是“愿你吉祥”。巴利
Gāthamāha . Tattha kā nu antovimānasmiṃ tiṭṭhantīti vimānassa anto abbhantare tiṭṭhantī kā nu tvaṃ, kiṃ manussitthī, udāhu amanussitthīti pucchati. Nūpanikkhamīti vimānato na nikkhami. Upanikkhamassu, bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhitanti, bhadde, taṃ mayaṃ bahi ṭhitaṃ passāma daṭṭhukāmamhā, tasmā vimānato nikkhamassu. ‘‘Upanikkhamassu bhaddante’’ti vā pāṭho, bhaddaṃ te atthūti attho.
这时,她为了表明自己无法从里面出来,就说了下面的话:巴利
Athassa sā attano bahi nikkhamisuṃ asakkuṇeyyataṃ pakāsentī –
“ 我苦恼、我羞愧,赤身裸体走到外面去。
我用头发遮住身体,我修的福德很少。”巴利
‘‘Aṭṭīyāmi harāyāmi, naggā nikkhamituṃ bahi; Kesehamhi paṭicchannā, puññaṃ me appakaṃ kata’’nti. –
她说了一首偈。其中,“我厌恶”是说:赤身裸体要走到外面去,我难受、痛苦。“我羞惭”是说:我羞愧。“我以头发遮蔽”是说:我用头发遮住身体,身体被覆盖着。“我做的福德很少”是说:我所做的善业很少、很微薄,其意旨只是布施了油饼而已。巴利
Gāthamāha. Tattha aṭṭīyāmīti naggā hutvā bahi nikkhamituṃ aṭṭikā dukkhitā amhi. Harāyāmīti lajjāmi. Kesehamhi paṭicchannāti kesehi amhi ahaṃ paṭicchāditā pārutasarīrā. Puññaṃ me appakaṃ katanti appakaṃ parittaṃ mayā kusalakammaṃ kataṃ, piññākadānamattanti adhippāyo.
这时,那个商人想把自己的上衣送给她——巴利
Athassā vāṇijo attano uttarisāṭakaṃ dātukāmo –-
“ 来吧,我把上衣给你,穿上这块布。
穿上这件布衣,出来吧,美丽的人。
出来吧,贤女,让我们看看站在外面的你。”巴利
‘‘Handuttarīyaṃ dadāmi te, idaṃ dussaṃ nivāsaya; Idaṃ dussaṃ nivāsetvā, ehi nikkhama sobhane; Upanikkhamassu bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhita’’nti. –
他诵出这首偈。其中,“handā”是“拿着”的意思。“uttarīya”指上衣,也就是外衣。“dadāmi te”意思是我给你。“idaṃ dussaṃ nivāsaya”意思是,你把我这件外衣穿上。“sobhane”意思是容貌美丽的人。巴利
Gāthamāha . Tattha handāti gaṇha. Uttarīyanti upasaṃbyānaṃ uttarisāṭakanti attho. Dadāmi teti tuyhaṃ dadāmi. Idaṃ dussaṃ nivāsayāti idaṃ mama uttarisāṭakaṃ tvaṃ nivāsehi. Sobhaneti sundararūpe.
他这样说完,就把自己的上衣递给她。她则指出,这样直接给并不适合自己用,同时说明怎样给才适合。巴利
Evañca pana vatvā attano uttarisāṭakaṃ tassā upanesi, sā tathā diyyamānassa attano anupakappanīyatañca, yathā diyyamānaṃ upakappati, tañca dassentī –
亲手交到你手里的东西,对我没有用。
这位具信居士是正自觉者的弟子。巴利
‘‘Hatthena hatthe te dinnaṃ, na mayhaṃ upakappati; Esetthupāsako saddho, sammāsambuddhasāvako.
“ 让这位穿上衣服之后,请把布施回向给我;
这样我就能快乐,一切想要的都圆满具足。”巴利
‘‘Etaṃ acchādayitvāna, mama dakkhiṇamādisa; Tathāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –
说了两首偈颂。其中,“你亲手放在我手上的布施,对我来说用不上”的意思是:朋友,你亲手放在我手上、由你布施给我的东西,对我来说用不上,派不上用场,不能拿来受用。“这位是近事男,有信仰”是说:他归依三宝而成为近事男,又因为对业果有深信,所以在这群人当中是有信仰的人。“让他穿上之后,请把那布施给我,给予分”的意思是:让这位近事男穿上那件正在布施给我的衣布,然后把那份布施给我,给予分。“这样我就会快乐”是说:如果这样做,我就会身穿天衣,获得快乐。巴利
Gāthādvayamāha . Tattha hatthena hatthe te dinnaṃ, na mayhaṃ upakappatīti, mārisa, tava hatthena mama hatthe tayā dinnaṃ na mayhaṃ upakappati na viniyujjati, upabhogayoggaṃ na hotīti attho. Esetthupāsako saddhoti eso ratanattayaṃ uddissa saraṇagamanena upāsako kammaphalasaddhāya ca samannāgatattā saddho ettha etasmiṃ janasamūhe atthi. Etaṃ acchādayitvāna, mama dakkhiṇamādisāti etaṃ upāsakaṃ mama diyyamānaṃ sāṭakaṃ paridahāpetvā taṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ ādisa pattidānaṃ dehi. Tathāhaṃ sukhitā hessanti tathā kate ahaṃ sukhitā dibbavatthanivatthā sukhappattā bhavissāmīti.
商人们听到这话,就让那位近事男沐浴、涂香,给他穿上一套衣服。结集者们为了说明这件事的含义,说道:巴利
Taṃ sutvā vāṇijā taṃ upāsakaṃ nhāpetvā vilimpetvā vatthayugena acchādesuṃ. Tamatthaṃ pakāsentā saṅgītikārā –
那些商人给他沐浴、涂香之后,
用衣服覆盖后,他们把布施回向给她。巴利
‘‘Tañca te nhāpayitvāna, vilimpetvāna vāṇijā; Vatthehacchādayitvāna, tassā dakkhiṇamādisuṃ.
刚刚指示完,果报就立刻生起了。
食物、衣服和饮料,这就是布施的果报。巴利
‘‘Samanantarānuddiṭṭhe , vipāko udapajjatha; Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.
从那时起,她清净无染,身穿洁净的衣服,披着最上等的迦尸衣;
她笑着从天宫出来,说:“这就是布施的果报。”巴利
‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī; Hasantī vimānā nikkhami, dakkhiṇāya idaṃ phala’’nti. –
他们说了三首偈颂。巴利
Tisso gāthāyo avocuṃ.
63 这里,“taṃ”指的就是那位近事男。“ca”只是个虚词。“te”指那些商人,这样连接起来理解。“涂以香膏”:就是用最上等的香涂抹。“以衣覆盖”:先用色香味俱全、配有菜肴的食物款待他,再用下衣和上衣两件衣服覆盖他,意思是给了他两件衣服。“为她指定了布施功德”:就是为那位女饿鬼指定、回向了那份布施功德。巴利
63. Tattha tanti taṃ upāsakaṃ. Ca-saddo nipātamattaṃ. Teti te vāṇijāti yojanā. Vilimpetvānāti uttamena gandhena vilimpetvā. Vatthehacchādayitvānāti vaṇṇagandharasasampannaṃ sabyañjanaṃ bhojanaṃ bhojetvā nivāsanaṃ uttarīyanti dvīhi vatthehi acchādesuṃ, dve vatthāni adaṃsūti attho. Tassā dakkhiṇamādisunti tassā petiyā taṃ dakkhiṇaṃ ādisiṃsu.
64 “刚刚被指定”中的“anu”只是个虚词,意思就是在她布施功德刚被指定的当下。“果报生起”是说,那位女饿鬼的果报——也就是布施的果实——生起了。问“是什么样的呢”,女饿鬼说的是食物、衣服和饮料。种种像天食一样的食物,种种颜色鲜丽、光彩夺目像天衣一样的衣服,还有各种各样的饮料——这就是布施所生起的果报。这是句子的连接方式。巴利
64.Samanantarānuddiṭṭheti anū-ti nipātamattaṃ, tassā dakkhiṇāya uddiṭṭhasamanantarameva. Vipāko udapajjathāti tassā petiyā vipāko dakkhiṇāya phalaṃ uppajji. Kīdisoti petī āha bhojanacchādanapānīyanti. Nānappakāraṃ dibbabhojanasadisaṃ bhojanañca nānāvirāgavaṇṇasamujjalaṃ dibbavatthasadisaṃ vatthañca anekavidhaṃ pānakañca dakkhiṇāya idaṃ īdisaṃ phalaṃ udapajjathāti yojanā.
65 “从那里”是指从获得前面所说的食物等之后。“洁净”是指因为沐浴而身体洁净。“穿着干净的衣服”是指穿着非常洁净的衣服。“穿着最上等的迦尸衣”是指穿着比迦尸衣更上等的衣服。“笑着”是指为了表明“你们看,这就是你们布施所得的殊胜果报”,而带着笑容从天宫出来。巴利
65.Tatoti yathāvuttabhojanādipaṭilābhato pacchā. Suddhāti nhānena suddhasarīrā. Sucivasanāti suvisuddhavatthanivatthā. Kāsikuttamadhārinīti kāsikavatthatopi uttamavatthadhārinī. Hasantīti ‘‘passatha tāva tumhākaṃ dakkhiṇāya idaṃ phalavisesa’’nti pakāsanavasena hasamānā vimānato nikkhami.
这时,那些商人亲眼看到了福德的果报,心里生起稀有奇特之感,对那位近事男产生了恭敬与尊重,合掌侍奉他。那位近事男也为他们说法,使他们的净信更加增长,并让他们安立于皈依和戒律之中。随后,他们向那位女饿鬼问起她过去所造的业——巴利
Atha te vāṇijā evaṃ paccakkhato puññaphalaṃ disvā acchariyabbhutacittajātā tasmiṃ upāsake sañjātagāravabahumānā katañjalī taṃ payirupāsiṃsu. Sopi te dhammakathāya bhiyyosomattāya pasādetvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Te tāya vimānapetiyā katakammaṃ –
“ 你那座天宫装饰得极其精美,光彩夺目,正闪闪发光。
天神啊!被问到时请说明:这是哪种业的果报?”巴利
‘‘Sucittarūpaṃ ruciraṃ, vimānaṃ te pabhāsati; Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –
他们用这首偈颂来发问。其中,“华美的形貌”是指以象、马、女人、男人等为题材,并且以花鬘、藤蔓等工艺精心装饰而成的形貌。“悦目的”就是可爱好看、值得观赏。“这是何种业的果报”意思是:这是属于什么样的业的果报?这果报是布施所成,还是持戒所成?巴利
Imāya gāthāya pucchiṃsu. Tattha sucittarūpanti hatthiassaitthipurisādivasena ceva mālākammalatākammādivasena ca suṭṭhu vihitacittarūpaṃ. Ruciranti ramaṇīyaṃ dassanīyaṃ. Kissa kammassidaṃ phalanti kīdisassa kammassa, kiṃ dānamayassa udāhu sīlamayassa idaṃ phalanti attho.
她被人这样一问,就说明这两件事:“我做的善业虽然很少,它现在的果报就已经是这样了;而不善业的果报,将来在地狱里就会是那样。”巴利
Sā tehi evaṃ puṭṭhā ‘‘mayā katassa parittakassa kusalakammassa tāva idaṃ phalaṃ, akusalakammassa pana āyatiṃ niraye edisaṃ bhavissatī’’ti tadubhayaṃ ācikkhantī –
当比丘在行走时,我[布施]清洗量斗的用具给比丘,
我曾以清净的心,布施给那位正直的人。巴利
‘‘Bhikkhuno caramānassa, doṇinimmajjaniṃ ahaṃ; Adāsiṃ ujubhūtassa, vippasannena cetasā.
彼善业果报绵长,
我于天宫受其乐;而今此福亦已微薄。巴利
‘‘Tassa kammassa kusalassa, vipākaṃ dīghamantaraṃ; Anubhomi vimānasmiṃ, tañca dāni parittakaṃ.
“ 再过四个月,死期便将到来。
我将堕入那纯粹是苦、极其恐怖的地狱。巴利
‘‘Uddhaṃ catūhi māsehi, kālaṃkiriyā bhavissati; Ekantakaṭukaṃ ghoraṃ, nirayaṃ papatissahaṃ.
它有四个角、四扇门,按部分划分,尺寸精确。
四周以铁墙为界,上面用铁板盖得严严实实。巴利
‘‘Catukkaṇṇaṃ catudvāraṃ, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ; Ayopākārapariyantaṃ, ayasā paṭikujjitaṃ.
它的地面是铁做的,炽热燃烧,带着火焰。
它始终弥漫着,向四周遍及一百由旬。巴利
‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā; Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.
在那里,我将在长久的时间里感受痛苦的感受;
恶业的果报,因此我极度悲伤。他诵出了这些偈颂。巴利
‘‘Tatthāhaṃ dīghamaddhānaṃ, dukkhaṃ vedissa vedanaṃ; Phalañca pāpakammassa, tasmā socāmahaṃ bhusa’’nti. – gāthāyo abhāsi;
67 在这其中,比丘游行时:指某位烦恼已断的比丘,为了乞食而游行的时候。槽中油渣:指渗流着油的油渣。正直者:指因为没有了那些让心歪曲、扭曲、弯折的烦恼,所以达到了正直的状态。以明净的心:指因为对业与果报有信心,内心非常明净清澈。巴利
67. Tattha bhikkhuno caramānassāti aññatarassa bhinnakilesassa bhikkhuno bhikkhāya carantassa. Doṇinimmajjaninti vissandamānatelaṃ piññākaṃ. Ujubhūtassāti cittajimhavaṅkakuṭilabhāvakarānaṃ kilesānaṃ abhāvena ujubhāvappattassa. Vippasannena cetasāti kammaphalasaddhāya suṭṭhu pasannena cittena.
68-69 “长时间之后”中的“ma”是连音词,意思是“长时间的间隔”,也就是很长的时间。“而如今这已很少”:因为业已经成熟并产生了果报,那份善果如今变得很少,所剩无几,意思是“我不久就会从这里死去”。所以他说“四个月之后,命终将会发生”,这是说明:过了四个月,也就是在第五个月,我的死亡将会发生。“纯粹是苦”:因为完全属于不可意触处的状态,所以是纯粹的苦。意思是绝对的苦。“可怕”:即凶猛、剧烈。“地狱”:因为那里没有快乐,所以称为地狱,也就是那落迦。“我将堕入”:就是我将掉进去。巴利
68-69.Dīghamantaranti ma-kāro padasandhikaro, dīghaantaraṃ dīghakālanti attho. Tañca dāni parittakanti tañca puññaphalaṃ vipakkavipākattā kammassa idāni parittakaṃ appāvasesaṃ, na cireneva ito cavissāmīti attho. Tenāha ‘‘uddhaṃ catūhi māsehi, kālaṃkiriyā bhavissatī’’ti catūhi māsehi uddhaṃ catunnaṃ māsānaṃ upari pañcame māse mama kālaṃkiriyā bhavissatīti dasseti. Ekantakaṭukanti ekanteneva aniṭṭhachaphassāyatanikabhāvato ekantadukkhanti attho. Ghoranti dāruṇaṃ. Nirayanti natthi ettha ayo sukhanti katvā ‘‘niraya’’nti laddhanāmaṃ narakaṃ. Papatissahanti papahissāmi ahaṃ.
70 这里说的“地狱”,因为特指无间大地狱,为了说明它的具体样子,才说了“四角”等话。其中,“四角”就是四边形。“四门”就是四个方向各有一扇门。“分别”就是清清楚楚地划分开来。巴利
70. ‘‘Niraya’’nti cettha avīcimahānirayassa adhippetattā taṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘catukkaṇṇa’’ntiādimāha. Tattha catukkaṇṇanti catukkoṇaṃ. Catudvāranti catūsu disāsu catūhi dvārehi yuttaṃ. Vibhattanti suṭṭhu vibhattaṃ.
“部分”是指从整体分出来的部分。“计量”是指已经称量过的。“以铁墙为边界”是指被铁制的墙围住。“用铁板覆盖”是指上方用铁板盖住。巴利
Bhāgasoti bhāgato. Mitanti tulitaṃ. Ayopākārapariyantanti ayomayena pākārena parikkhittaṃ. Ayasā paṭikujjitanti ayopaṭaleneva upari pihitaṃ.
71-72 被火焰包围:四周燃起的火网与大火不间断地交织在一起。周围一百由旬:是说像这样在四周、向外的一切方向,各有一百由旬。一切时:就是所有时间。遍满而住:是充满、遍布地存在着。在那里:在那个大地狱中。我将感受:将会感受、体验。以及恶业的果报:意思是,这样体验大苦,就是如此造作的恶业的果报。巴利
71-72.Tejasā yutāti samantato samuṭṭhitajālena mahatā agginā nirantaraṃ samāyutajālā. Samantā yojanasatanti evaṃ pana samantā bahi sabbadisāsu yojanasataṃ yojanānaṃ sataṃ. Sabbadāti sabbakālaṃ. Pharitvā tiṭṭhatīti byāpetvā tiṭṭhati. Tatthāti tasmiṃ mahāniraye. Vedissanti vedissāmi anubhavissāmi. Phalañca pāpakammassāti idaṃ īdisaṃ dukkhānubhavanaṃ mahā evaṃ katassa pāpassa kammassa phalanti attho.
那位近事男听她讲了自己造业受报、以及未来要堕地狱的可怕后果之后,心里被悲悯触动,想道:“让我来做她的依靠吧。”于是对她说:“天女啊,你过去因为给某一个人布施的功德,才得到这个一切欲乐圆满、具足殊胜果报的天身。现在你应当对这些近事男布施,并且忆念佛陀的功德,这样就能从堕入地狱的命运中解脱出来。”那位女鬼听了,满心欢喜,说了声“善哉”,就用天界的饮食让他们吃饱喝足,又送给他们天界的衣服和各种各样的珍宝。为了供养世尊,她把一对天界的细布交到他们手上,并托他们带话:“尊者,有一位天宫中的女鬼以头顶礼世尊的双足。请你们去舍卫城,代我向导师问候。”同时,她凭自己的神通威力,当天就把那艘船送到了他们想去的港口。巴利
Evaṃ tāya attanā katakammaphale āyatiṃ nerayikabhaye ca pakāsite so upāsako karuṇāsañcoditamānaso ‘‘handassāhaṃ patiṭṭhā bhaveyya’’nti cintetvā āha – ‘‘devate, tvaṃ mayhaṃ ekassa dānavasena sabbakāmasamiddhā uṭṭhārasampattiyuttā jātā, idāni pana imesaṃ upāsakānaṃ dānaṃ datvā satthu ca guṇe anussaritvā nirayūpapattito muccissasī’’ti. Sā petī haṭṭhatuṭṭhā ‘‘sādhū’’ti vatvā te dibbena annapānena santappetvā dibbāni vatthāni nānāvidhāni ratanāni ca adāsi, bhagavantañca uddissa dibbaṃ dussayugaṃ tesaṃ hatthe datvā ‘‘aññatarā, bhante, vimānapetī bhagavato pāde sirasā vandatīti sāvatthiṃ gantvā satthāraṃ mama vacanena vandathā’’ti vandanañca pesesi, tañca nāvaṃ attano iddhānubhāvena tehi icchitapaṭṭanaṃ taṃ divasameva upanesi.
于是那些商人从那个港口出发,一路次第前行,到了舍卫城,进入祇园精舍,把那对细布供养给导师,又转达了问候,然后从头到尾把那件事禀告给世尊。世尊以这件事作为因缘,为在场的大众详细开示佛法。那次开示让大众得到了很大的利益。那些近事男在第二天,向以佛陀为首的比丘僧团做了大布施,并把功德回向给她。她因此从鬼道命终,投生到三十三天中一座金光闪闪的宫殿里,那里遍耀着种种宝石的光辉,有上千天女围绕着她。巴利
Atha te vāṇijā tato paṭṭanato anukkamena sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ pavisitvā satthu taṃ dussayugaṃ datvā vandanañca nivedetvā ādito paṭṭhāya taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā jātā. Te pana upāsakā dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā tassā dakkhiṇamādisiṃsu. Sā ca tato petalokato cavitvā vividharatanavijjotite tāvatiṃsabhavane kanakavimāne accharāsahassaparivārā nibbattīti.
第11章 龙鬼故事的注释巴利
11. Nāgapetavatthuvaṇṇanā
“象因前面的人而逃走”这句话,是导师住在祇园精舍时,因两位婆罗门饿鬼的事而说的。据说,具寿桑基洽七岁时,就在剃刀锋下证得了阿拉汉果,当时还处在沙弥的阶段。他和大约三十位比丘一起住在林野处,那些比丘面临五百个盗贼带来的死亡威胁,他替他们挡了下来,还调伏了那些盗贼,让他们出家,然后去见导师。导师为那些比丘说法,说法结束时,那些比丘都证得了阿拉汉果。后来,具寿桑基洽年岁圆满,受了具足戒,就和那五百位比丘一起前往波罗奈,住在仙人堕处。人们来到长老面前听法,心生净信,沿街巷依次分组前来,供养客僧的食物。其中有一位近事男劝导众人提供常食,他们便各自随力安排了常食供养。巴利
Puratovasetena paleti hatthināti idaṃ satthari jetavane viharante dve brāhmaṇapete ārambha vuttaṃ. Āyasmā kira saṃkicco sattavassiko khuraggeyeva arahattaṃ patvā sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhito tiṃsamattehi bhikkhūhi saddhiṃ araññāyatane vasanto tesaṃ bhikkhūnaṃ pañcannaṃ corasatānaṃ hatthato āgataṃ maraṇampi bāhitvā te ca core dametvā pabbājetvā satthu santikaṃ agamāsi. Satthā tesaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ desesi, desanāvasāne te bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Athāyasmā saṃkicco paripuṇṇavasso laddhūpasampado tehi pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ bārāṇasiṃ gantvā isipatane vihāsi. Manussā therassa santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā pasannamānasā vīthipaṭipāṭiyā vaggavaggā hutvā āgantukadānaṃ adaṃsu. Tattha aññataro upāsako manusse niccabhatte samādapesi, te yathābalaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesuṃ.
那时,在波罗奈有一位持邪见的婆罗门,他有两个儿子和一个女儿。其中,长子是那位近事男的朋友。近事男带着他去到具寿桑基洽面前,具寿桑基洽为他说法,他听了之后心意变得柔软。于是近事男对他说:“你向一位比丘供养常食吧。”他说:“我们婆罗门从来没有向沙门释迦子供养常食的惯例,所以我不会给。”近事男说:“那你连给我的那份食物也不给吗?”他说:“怎么会不给呢?”近事男说:“既然这样,你就把我那份给一位比丘吧。”他答应说“好的”,第二天一早去了寺院,请来一位比丘,供养了饮食。巴利
Tena ca samayena bārāṇasiyaṃ aññatarassa micchādiṭṭhikassa brāhmaṇassa dve puttā ekā ca dhītā ahesuṃ. Tesu jeṭṭhaputto tassa upāsakassa mitto ahosi. So taṃ gahetvā āyasmato saṃkiccassa santikaṃ agamāsi. Āyasmā saṃkicco tassa dhammaṃ desesi. So muducitto ahosi. Atha naṃ so upāsako āha – ‘‘tvaṃ ekassa bhikkhuno niccabhattaṃ dehī’’ti . ‘‘Anāciṇṇaṃ amhākaṃ brāhmaṇānaṃ samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ niccabhattadānaṃ, tasmā nāhaṃ dassāmī’’ti. ‘‘Kiṃ mayhampi bhattaṃ na dassasī’’ti? ‘‘Kathaṃ na dassāmī’’ti āha. ‘‘Yadi evaṃ yaṃ mayhaṃ desi, taṃ ekassa bhikkhussa dehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā dutiyadivase pātova vihāraṃ gantvā ekaṃ bhikkhuṃ ānetvā bhojesi.
日子一天天过去,弟弟和妹妹看到比丘们的修行方式,又听了佛法,对教法生起了深厚的信心,也喜欢做积福的善事。他们三个人就这样各尽所能地布施,恭敬、尊重、敬奉、供养沙门和婆罗门。但他们的父母却没有信心,对沙门和婆罗门毫无敬意,对积福的善行也不感兴趣,根本不愿意做。亲戚们想把他们的女儿许配给舅舅的儿子。舅舅的儿子在桑基洽尊者那里听了法,生起了警醒之心,就出家了,但他经常回母亲家吃饭。母亲就用自己兄弟的女儿来引诱他。他因此心生厌倦,走到亲教师面前说:“尊者,我想还俗,请您允许。”亲教师看出他具备证悟的潜质,就说:“沙弥,再等一个月吧。”他答应说“好”。一个月过去后,他又去禀告。亲教师又说:“再等半个月。”半个月过去后,他又去说,亲教师又说:“再等七天。”他也答应了。就在那七天之内,沙弥舅母家的房子屋顶塌了,又旧又破,墙壁单薄,被风雨一吹就倒了。婆罗门、婆罗门女、两个儿子和女儿都被房子压死了。死后,婆罗门和婆罗门女投生到了饿鬼道,两个儿子和女儿则投生到了地居天。其中,大儿子得到了一头象拉的座驾,小儿子得到了一辆骡子拉的车,女儿得到了一顶金轿子。而婆罗门和婆罗门女各自拿着巨大的铁锤互相捶打,被打中的地方鼓起像罐子那么大的肿包,片刻之间就化脓溃烂。他们互相戳破对方的肿包,被愤怒冲昏了头,毫无怜悯,用粗恶的话互相威胁,吸饮对方的脓血,却始终得不到满足。巴利
Evaṃ gacchante kāle bhikkhūnaṃ paṭipattiṃ disvā dhammañca suṇitvā tassa kaniṭṭhabhātā ca bhaginī ca sāsane abhippasannā puññakammaratā ca ahesuṃ. Evaṃ te tayo janā yathāvibhavaṃ dānāni dentā samaṇabrāhmaṇe sakkariṃsu garuṃ kariṃsu mānesuṃ pūjesuṃ. Mātāpitaro pana nesaṃ assaddhā appasannā samaṇabrāhmaṇesu agāravā puññakiriyāya anādarā acchandikā ahesuṃ. Tesaṃ dhītaraṃ dārikaṃ mātulaputtassatthāya ñātakā vāresuṃ. So ca āyasmato saṃkiccassa santike dhammaṃ sutvā saṃvegajāto pabbajitvā niccaṃ attano mātu-gehaṃ bhuñjituṃ gacchati. Taṃ mātā attano bhātu-dhītāya dārikāya palobheti. Tena so ukkaṇṭhito hutvā upajjhāyaṃ upasaṅgamitvā āha – ‘‘uppabbajissāmahaṃ, bhante, anujānātha ma’’nti. Upajjhāyo tassa upanissayasampattiṃ disvā āha – ‘‘sāmaṇera, māsamattaṃ āgamehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā māse atikkante tatheva ārocesi. Upajjhāyo puna ‘‘aḍḍhamāsaṃ āgamehī’’ti āha. Aḍḍhamāse atikkante tatheva vutte puna ‘‘sattāhaṃ āgamehī’’ti āha. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇi. Atha tasmiṃ antosattāhe sāmaṇerassa mātulāniyā gehaṃ vinaṭṭhacchadanaṃ jiṇṇaṃ dubbalakuṭṭaṃ vātavassābhihataṃ paripati. Tattha brāhmaṇo brāhmaṇī dve puttā ghītā ca gehena ajjhotthaṭā kālamakaṃsu. Tesu brāhmaṇo brāhmaṇī ca petayoniyaṃ nibbattiṃsu, dve puttā dhītā ca bhummadevesu. Tesu jeṭṭhaputtassa hatthiyānaṃ nibbatti, kaniṭṭhassa assatarīratho, dhītāya suvaṇṇasivikā. Brāhmaṇo ca brāhmaṇī ca mahante mahante ayomuggare gahetvā aññamaññaṃ ākoṭenti, abhihataṭṭhānesu mahantā mahantā ghaṭappamāṇā gaṇḍā uṭṭhahitvā muhutteneva pacitvā paribhedappattā honti. Te aññamaññassa gaṇḍe phāletvā kodhābhibhūtā nikkaruṇā pharusavacanehi tajjentā pubbalohitaṃ pivanti, na ca tittiṃ paṭilabhanti.
这时,那个沙弥被厌离心压倒,走到亲教师面前说:“尊者,我答应过的日子已经过了,我要回家,请您允许我。”亲教师就对他说:“等太阳落山以后,在黑分十四日正在进行时,你来。”说完,他沿着仙人堕处精舍的后面稍微走了一段后站住。就在那个时候,那两位天子和他们的妹妹一起,正沿着同一条路去参加夜叉的集会。而他们的父母手里拿着铁锤,满口粗恶的话,身体漆黑,头发散乱、粗硬、脱落,像被火烧过的棕榈树干,脓血往下滴,全身布满皱纹,看起来极其丑陋可厌、恐怖可怕,紧紧跟在他们后面。巴利
Atha sāmaṇero ukkaṇṭhābhibhūto upajjhāyaṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘bhante, mayā paṭiññātadivasā vītivattā, gehaṃ gamissāmi, anujānātha ma’’nti. Atha naṃ upajjhāyo ‘‘atthaṅgate sūriye kālapakkhacātuddasiyā pavattamānāya ehī’’ti vatvā isipatanavihārassa piṭṭhipassena thokaṃ gantvā aṭṭhāsi. Tena ca samayena te dve devaputtā saddhiṃ bhaginiyā teneva maggena yakkhasamāgamaṃ sambhāvetuṃ gacchanti, tesaṃ pana mātāpitaro muggarahatthā pharusavācā kāḷarūpā ākulākulalūkhapatitakesabhārā aggidaḍḍhatālakkhandhasadisā vigalitapubbalohitā valitagattā ativiya jegucchabībhacchadassanā te anubandhanti.
这时,具寿僧吉萨用神通化现出那样的景象,让那个沙弥能看见所有这些人正经过,然后对沙弥说:“沙弥,你看见这些经过的人了吗?”沙弥回答:“是的,尊者,我看见了。”僧吉萨说:“那你就去问问他们各自造了什么业。”沙弥便依次去问那些乘坐象车等交通工具经过的人。他们对他说:“你去问后面那些饿鬼吧。”于是沙弥用偈颂向那些饿鬼发问——巴利
Athāyasmā saṃkicco yathā so sāmaṇero te sabbe gacchante passati, tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharitvā sāmaṇeraṃ āha – ‘‘passasi tvaṃ, sāmaṇera, ime gacchante’’ti? ‘‘Āma, bhante, passāmī’’ti. ‘‘Tena hi imehi katakammaṃ paṭipucchā’’ti. So hatthiyānādīhi gacchante anukkamena paṭipucchi. Te āhaṃsu – ‘‘ye pacchato petā āgacchanti, te paṭipucchā’’ti. Sāmaṇero te pete gāthāhi ajjhabhāsi –
白象在前引道而行,中间则驾骡车;
最后那位少女乘轿随后,光明遍照十方一切。巴利
‘‘Puratova setena paleti hatthinā, majjhe pana assatarīrathena; Pacchā ca kaññā sivikāya nīyati, obhāsayantī dasa sabbaso disā.
“ 而你们这些手里拿着棍棒、满脸泪水的,身体被砍伤、撕裂;
你们生而为人时造了什么恶业,现在竟然互相喝对方的血?”巴利
‘‘Tumhe pana muggarahatthapāṇino, rudaṃmukhā chinnapabhinnagattā; Manussabhūtā kimakattha pāpaṃ, yenaññamaññassa pivātha lohita’’nti.
在这里,“在最前”是指最先、第一。“以白色的”是指以洁白的。“行走”是指前往。“在中间”则是指骑象的人与乘轿的人之间。“以驴马车”是指以驴马所拉的车而行,这是句意的连接。“被运载”是指被载着走。“照亮十方一切处”是指以自己的身光以及衣服饰品等的光明,从四面八方、上下周围,照亮所有十个方向。“身体各处被击伤破裂”,是指因为铁锤打击,身体各处被击伤、破裂。“手持铁锤的人”是指手中拿着铁锤的人;因为在平整土地等工作语境中,手也被称为掌,所以这里用“手”特别指“掌”。“你们饮”即是指你们饮。巴利
Tattha puratoti sabbapaṭhamaṃ. Setenāti paṇḍarena. Paletīti gacchati. Majjhe panāti hatthiṃ āruḷhassa sivikaṃ āruḷhāya ca antare. Assatarīrathenāti assatarīyuttena rathena paletīti yojanā. Nīyatīti vahīyati. Obhāsayantī dasa sabbaso disāti sabbato samantato sabbā dasa disā attano sarīrappabhāhi vatthābharaṇādippabhāhi ca vijjotayamānā. Muggarahatthapāṇinoti muggarā hatthasaṅkhātesu pāṇīsu yesaṃ te muggarahatthapāṇino, bhūmisaṇhakaraṇīyādīsu pāṇivohārassa labbhamānattā hatthasaddena pāṇi eva visesito. Chinnapabhinnagattāti muggarappahārena tattha tattha chinnapabhinnasarīrā. Pivāthāti pivatha.
他们用四首偈颂讲述了自己的遭遇:巴利
Pavattiṃ catūhi gāthāhi paccabhāsiṃsu –
行于最前者,乘彼白象,四足之象;
他曾是我家长子,布施之后,欢喜快乐。巴利
‘‘Puratova yo gacchati kuñjarena, setena nāgena catukkamena; Amhāka putto ahu jeṭṭhako so, dānāni datvāna sukhī pamodati.
那位乘着由四匹驯良骡子牵引的骡车的人,
我们的儿子排行居中,他从不吝啬,作为施主而光彩照人。巴利
‘‘Yo yo majjhe assatarīrathena, catubbhi yuttena suvaggitena; Amhāka putto ahu majjhimo so, amaccharī dānapatī virocati.
那位后来被轿子抬着的女人,聪慧,眼睛像鹿眼一样;
我们的女儿是家里最小的那个,她因以自己那份财产的一半(作布施)而快乐地喜悦。巴利
‘‘Yā sā ca pacchā sivikāya nīyati, nārī sapaññā migamandalocanā; Amhāka dhītā ahu sā kaniṭṭhikā, bhāgaḍḍhabhāgena sukhī pamodati.
“ 这些人过去也曾以清净的心,向沙门和婆罗门行布施;
我们却是吝啬的人,还恶口辱骂沙门和婆罗门;
这些人布施之后尽情享乐,而我们却像被割断的芦苇一样干枯衰败。”巴利
‘‘Ete ca dānāni adaṃsu pubbe, pasannacittā samaṇabrāhmaṇānaṃ; Mayaṃ pana maccharīno ahumha, paribhāsakā samaṇabrāhmaṇānaṃ; Ete ca datvā paricārayanti, mayañca sussāma naḷova chinno’’ti.
75 其中,“走在最前面的那一位”,是指在那些行走的人当中,走在最前面的那个人。或者文本写作“yoso purato gacchati”,它的意思就是“那个走在最前面的”。所谓“以象”:因为它能摧毁大地,或者喜欢在灌木丛中游走活动,所以得到“象”这个名字,也就是指大象。所谓“以龙象”:因为对它来说,没有任何地方是不能去、不能征服的,所以称为“龙象”,也就是以那样的龙象。“以四足”:就是用四只脚行走。“年长者”:指最先出生的那一位。巴利
75. Tattha puratova yo gacchatīti imesaṃ gacchantānaṃ yo purato gacchati. ‘‘Yoso purato gacchatī’’ti vā pāṭho, tassa yo eso purato gacchatīti attho. Kuñjarenāti kuṃ pathaviṃ jīrayati, kuñjesu vā ramati caratīti ‘‘kuñjaro’’ti laddhanāmena hatthinā. Nāgenāti, nāssa agamanīyaṃ anabhibhavanīyaṃ atthīti nāgā, tena nāgena. Catukkamenāti catuppadena. Jeṭṭhakoti pubbajo.
76-77 76-77. “以四种”(Catubbhi):就是用四头骡。“以优美的步态”(Suvaggitena):指走得好看、步态灵巧。“有着母鹿般柔和的眼睛”(Migamandalocanā):眼睛像母鹿一样温柔。“以半份中的一半”(Bhāgaḍḍhabhāgena):就是从自己分得的那一份里再拿出一半来布施,以此作为因。“快乐者”(Sukhī):就是快乐的女人。这里是用了词性颠倒(以阴性词代替阳性词)的方式来说的。巴利
76-77.Catubbhīti catūhi assatarīhi. Suvaggitenāti sundaragamanena cāturagamanena. Migamandalocanāti migī viya mandakkhikā. Bhāgaḍḍhabhāgenāti bhāgassa aḍḍhabhāgena, attanā laddhakoṭṭhāsato aḍḍhabhāgadānena hetubhūtena. Sukhīti sukhinī. Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ.
78 骂人的,就是辱骂别人的人。享受,是指在天界的五欲乐里,让自己的感官随心所欲地到处游荡享乐;或者凭借自己福德的威力和果报,让仆人们来侍奉自己。而我们却像被割断的芦苇一样干枯——我们就像被割断后扔在烈日下的芦苇一样干枯,因为饥饿、口渴,还有互相用棍棒殴打,变得干枯、极度干枯。巴利
78.Paribhāsakāti akkosakā. Paricārayantīti dibbesu kāmaguṇesu attano indriyāni ito cito ca yathāsukhaṃ cārenti, parijanehi vā attano puññānubhāvanissandena paricariyaṃ kārenti. Mayañca sussāma naḷova chinnoti mayaṃ pana chinno ātape khitto naḷo viya sussāma, khuppipāsāhi aññamaññaṃ daṇḍābhighātehi ca sukkhā visukkhā bhavāmāti.
她们这样诉说自己的恶行后,就说:“我们是你的舅舅和舅母啊。”沙弥听了,生起悚惧,问道:“像这样造恶业的人,她们的饮食到底是怎么得来的呢?”巴利
Evaṃ attano pāpaṃ sampavedetvā ‘‘mayaṃ tuyhaṃ mātulamātulāniyo’’ti ācikkhiṃsu. Taṃ sutvā sāmaṇero sañjātasaṃvego ‘‘evarūpānaṃ kibbisakārīnaṃ kathaṃ nu kho bhojanāni sijjhantī’’ti pucchanto –
“ 你们吃什么?睡在哪里?又是靠什么过日子的,你们这些行为恶劣的人?
你们拥有这么多丰足的财富,却错失了安乐,如今落得受苦。”巴利
‘‘Kiṃ tumhākaṃ bhojanaṃ kiṃ sayānaṃ, kathañca yāpetha supāpadhammino; Pahūtabhogesu anappakesu, sukhaṃ virādhāya dukkhajja pattā’’ti. –
他说了这首偈颂。其中,“你们的食物是什么”意思是:你们的食物是什么样的?“你们的卧具是什么”意思是:什么样的卧具?有些人读作“kiṃ sayānā”,意思是:是什么样的卧具?你们睡在什么样的床上?而“如何维持”意思是:以什么方式维持?也有人读作“kathaṃ vo yāpetha”,意思是:你们如何维持生活?“极恶法者”指极其恶劣、具足恶法的人。“拥有丰盛受用”指在无量殊胜的受用存在之时。“非少量”指非少量、而是众多的。“因未造作能引生乐的福德,而错失、远离了乐”指由于没有造作能带来快乐的福德,所以错失了快乐、远离了快乐。有些人读作“sukhassa virādhenā”。“今日、现在,遭受了此饿鬼生之苦”指就在今天、就在现在,遭受了这种饿鬼生的痛苦。巴利
Imaṃ gāthamāha. Tattha kiṃ tumhākaṃ bhojananti kīdisaṃ tumhākaṃ bhojanaṃ? Kiṃ sayānanti kīdisaṃ sayanaṃ? ‘‘Kiṃ sayānā’’ti keci paṭhanti, kīdisā sayanā, kīdise sayane sayathāti attho. Kathañca yāpethāti kena pakārena yāpetha, ‘‘kathaṃ vo yāpethā’’tipi pāṭho, kathaṃ tumhe yāpethāti attho. Supāpadhamminoti suṭṭhu ativiya pāpadhammā. Pahūtabhogesūti apariyantesu uḷāresu bhogesu santesu. Anappakesūti na appakesu bahūsu. Sukhaṃ virādhāyāti sukhahetuno puññassa akaraṇena sukhaṃ virajjhitvā virādhetvā. ‘‘Sukhassa virādhenā’’ti keci paṭhanti. Dukkhajja pattāti ajja idāni idaṃ petayonipariyāpannaṃ dukkhaṃ anuppattāti.
沙弥这样问之后,那些饿鬼回答他所问的内容——巴利
Evaṃ sāmaṇerena puṭṭhā petā tena pucchitamatthaṃ vissajjentā –
互相斫杀已,我等饮脓血;
虽饮多而不饱,终未得厌足。巴利
‘‘Aññamaññaṃ vadhitvāna, pivāma pubbalohitaṃ; Bahuṃ vitvā na dhātā homa, nacchādimhase mayaṃ.
人们正是这样哭喊悲叹:不肯布施的人,死后就落到阎魔的地界。
有些人虽然获得了财富,却既不自己享用,也不拿去行善积德。巴利
‘‘Icceva maccā paridevayanti, adāyakā pecca yamassa ṭhāyino; Ye te vidicca adhigamma bhoge, na bhuñjare nāpi karonti puññaṃ.
他们转生到他世后,被饥渴逼得难受,随后长久地燃烧、煎熬。
做了种种带来痛苦的业之后,他们就要承受那些业带来的苦果,那果报是辛辣的。巴利
‘‘Te khuppipāsūpagatā parattha, pacchā ciraṃ jhāyare ḍayhamānā; Kammāni katvāna dukhudrāni, anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalāni.
财谷皆短暂,此生亦短暂;
智者知短暂,当自作洲岛。巴利
‘‘Ittarañhi dhanaṃ dhaññaṃ, ittaraṃ idha jīvitaṃ; Ittaraṃ ittarato ñatvā, dīpaṃ kayirātha paṇḍito.
“ 那些这样了知的人,是通达法的人。
他们听了阿拉汉的话,在布施上从不放逸。”巴利
‘‘Ye te evaṃ pajānanti, narā dhammassa kovidā; Te dāne nappamajjanti, sutvā arahataṃ vaco’’ti. –
他们说了五首偈颂。巴利
Pañca gāthā abhāsiṃsu.
80-81 在这里,“不是满足者”的意思是:他们不是满足者、不是快乐者、不是饱足者。“我们没有喜欢”的意思是:我们不觉得好,不生起喜好,我们不会凭自己的喜好去喝它,这就是这段话的意思。“正是如此”就是“正是这样”。“人们悲叹死者”是说:像我们一样,其他造了恶业的人也在悲叹、哭泣。“不布施者”是指没有布施习惯的吝啬之人。“住在阎魔处者”是指那些习惯住在叫作阎魔世界的地方,也就是饿鬼界;所谓“住于阎魔处者”,就是住在名为阎魔世界之处,即阎魔所在之处——阴灵界的有情。“那些已寻得、已获得财物”是指那些寻得、获得能带来现世与未来安乐之财物的财物。“不享用也不作福德”是指像我们一样,自己也不享用,布施给别人时也不作布施所成的福德。巴利
80-81. Tattha na dhātā homāti dhātā suhitā tittā na homa. Nacchādimhaseti na ruccāma, na ruciṃ uppādema, na taṃ mayaṃ attano ruciyā pivissāmāti attho. Iccevāti evameva. Maccā paridevayantīti mayaṃ viya aññepi manussā katakibbisā paridevanti kandanti. Adāyakāti adānasīlā maccharino. Yamassa ṭhāyinoti yamalokasaññite yamassa ṭhāne pettivisaye ṭhānasīlā . Ye te vidicca adhigammabhogeti ye te sampati āyatiñca sukhavisesavidhāyake bhoge vinditvā paṭilabhitvā. Na bhuñjare nāpi karonti puññanti amhe viya sayampi na bhuñjanti, paresaṃ dentā dānamayaṃ puññampi na karonti.
82 他们投生到他方,被饥渴逼到绝境:这里的“他方”指他世、另一个世界,也就是饿鬼界,这些众生在那里被饥饿和干渴压得透不过气。长久地燃烧、受煎熬:他们被以饥饿等为因的苦火焚烧,又被“我们确实没做过善事,却做了恶事”这类不断冒出的悔恨之火灼烧,在煎熬中悲叹,这就是这段话的意思。带来苦果的:指会招来苦报的。他们感受痛苦,果实辛辣:造下那些带来不可意果报的恶业之后,便长久地承受痛苦,也就是恶趣中的苦。巴利
82.Te khuppipāsūpagatā paratthāti te sattā parattha paraloke pettivisaye jighacchāpipāsābhibhūtā hutvā. Ciraṃ jhāyare ḍayhamānāti khudādihetukena dukkhagginā ‘‘akataṃ vata amhehi kusalaṃ, kataṃ pāpa’’ntiādinā vattamānena vippaṭisāragginā pariḍayhamānā jhāyanti, anutthunantīti attho. Dukhudrānīti dukkhavipākāni. Anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalānīti aniṭṭhaphalāni pāpakammāni katvā cirakālaṃ dukkhaṃ āpāyikadukkhaṃ anubhavanti.
83-84 “短暂的”是指不能长久停留,是无常、会变坏的法。“此间生命短暂”是说,在这人世间,众生的生命也是短暂的、微少的、有限的。所以世尊说:“就算活得久,也不过百年,或者稍多一点。”“了知短暂为短暂”是指用智慧去观察:财富、谷物等生活资具,以及人的生命,都是短暂的、微少的、刹那的、不能长久的。“智者当建造岛屿”是说,有智慧的人应当为自己建造岛屿、建立依靠,也就是为来世的利益和安乐打下基础。“凡这样了知的人”是指这些人如实知道人们的财富和生命都是短暂的,因此他们在布施上任何时候都不放逸。“闻听阿拉汉之语”是指听闻阿拉汉、佛陀等圣者的话,也就是已经听到了,这是词义。其余的意思自然明了。巴利
83-84.Ittaranti na cirakālaṭṭhāyī, aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ. Ittaraṃ idha jīvitanti idha manussaloke sattānaṃ jīvitampi ittaraṃ parittaṃ appakaṃ. Tenāha bhagavā – ‘‘yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo’’ti (dī. ni. 2.91; saṃ. ni. 1.145; a. ni. 7.74). Ittaraṃ ittarato ñatvāti dhanadhaññādiupakaraṇaṃ manussānaṃ jīvitañca ittaraṃ parittaṃ khaṇikaṃ na cirassanti paññāya upaparikkhitvā. Dīpaṃ kayirātha paṇḍitoti sapañño puriso dīpaṃ attano patiṭṭhaṃ paraloke hitasukhādhiṭṭhānaṃ kareyya. Ye te evaṃ pajānantīti ye te manussā manussānaṃ bhogānaṃ jīvitassa ca ittarabhāvaṃ yāthāvato jānanti, te dāne sabbakālaṃ nappamajjanti. Sutvā arahataṃ vacoti arahataṃ buddhādīnaṃ ariyānaṃ vacanaṃ sutvā, sutattāti attho. Sesaṃ pākaṭameva.
那些饿鬼被沙弥一问,就把事情告诉了他,说:“我们是你的舅父和姨母。”沙弥听了,生起强烈的警醒,打消了不满,以头礼拜亲教师的双足,这样说道:“尊者,一位有悲悯心的人出于悲悯该做的事,您都为我做了。我确实被您从大不幸的深渊中保护了出来。现在我不再需要居家生活了,我要乐于安住于梵行。”于是具寿桑基洽按照他的意乐,为他讲解了禅修业处。他精勤修习那个业处,不久就证得了阿拉汉果。具寿桑基洽把这件事禀告了世尊。导师以这件事为因缘,对在场的众人详细开示了法,那次开示给大众带来了大利益。巴利
Evaṃ te petā sāmaṇerena puṭṭhā tamatthaṃ ācikkhitvā ‘‘mayaṃ tuyhaṃ mātulamātulāniyo’’ti pavedesuṃ. Taṃ sutvā sāmaṇero sañjātasaṃvego ukkaṇṭhaṃ paṭivinodetvā upajjhāyassa pādesu sirasā nipatitvā evamāha – ‘‘yaṃ, bhante, anukampakena karaṇīyaṃ anukampaṃ upādāya, taṃ me tumhehi kataṃ, mahatā vatamhi anatthapātato rakkhito, na dāni me gharāvāsena attho, abhiramissāmi brahmacariyavāse’’ti. Athāyasmā saṃkicco tassa ajjhāsayānurūpaṃ kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. So kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Āyasmā pana saṃkicco taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
12. 蛇饿鬼事注释巴利
12. Uragapetavatthuvaṇṇanā
“就像蛇蜕去衰老的皮”——这是导师住在祇园时,针对一位近事男而说的。据说在舍卫城,有一位近事男的儿子死了。他因为儿子死去而陷入悲痛忧愁,走到外面也没法做任何事,就待在家里。那时,导师在清晨时分从大悲定中出来,以佛眼观察世间,看见了那位近事男,于是在上午穿好下衣,拿着钵和衣,来到他家门口站着。那位近事男听说导师来了,赶紧起身出去迎接,从导师手中接过钵,请进屋里,铺好座位,请导师坐下。世尊就在铺好的座位上坐下。近事男顶礼世尊后,坐在一边。世尊问他:“近事男,你怎么看起来像是被忧愁缠绕?”他回答:“是的,世尊,我心爱的儿子死了,所以我悲伤。”于是,世尊为了排解他的忧愁,为他说了《蛇本生》。巴利
Uragova tacaṃ jiṇṇanti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa upāsakassa putto kālamakāsi. So puttamaraṇahetu paridevasokasamāpanno bahi nikkhamitvā kiñci kammaṃ kātuṃ asakkonto geheyeva aṭṭhāsi. Atha satthā paccūsavelāyaṃ mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento taṃ upāsakaṃ disvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya tassa gehaṃ gantvā dvāre aṭṭhāsi. Upāsako ca satthu āgatabhāvaṃ sutvā sīghaṃ uṭṭhāya gantvā paccuggamanaṃ katvā hatthato pattaṃ gahetvā gehaṃ pavesetvā āsanaṃ paññapetvā adāsi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Upāsakopi bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Taṃ bhagavā ‘‘kiṃ, upāsaka, sokapareto viya dissatī’’ti āha. ‘‘Āma, bhagavā, piyo me putto kālakato, tenāhaṃ socāmī’’ti. Athassa bhagavā sokavinodanaṃ karonto uragajātakaṃ (jā. 1.5.19 ādayo) kathesi.
据说在过去,迦尸国的波罗奈里,有一个叫护法的婆罗门家族。那家里的婆罗门、婆罗门妻子、儿子、女儿、媳妇、婢女,所有人全都喜欢修习死随念。他们当中不管谁要出门,都会先嘱咐家里剩下的人,然后毫无牵挂地离开。有一天,婆罗门带着儿子从家里出去,到了田里耕作。儿子在一边点燃干草、枯叶和树枝。这时,有一条黑蛇因为害怕被火烧,从树洞里爬出来,咬了这位婆罗门的儿子。他因毒发而昏迷,当场倒在地上死了,转生为帝释天王。婆罗门看到儿子死了,就对一位正要走近农活地方的男子这样说:“朋友,你到我家去,对婆罗门妻子这样说:‘沐浴之后,穿上干净衣服,带上够一个人吃的饭,还有花鬘、香料等物,赶快过来。’”那人到了那里,就这样转告了。家里人也照办了。婆罗门沐浴、吃饭、涂上香料之后,被家人围绕着,把儿子的遗体抬上柴堆,点了火。他就那样站着,像在烧一堆木头一样,没有忧愁,没有热恼,只是心中作意无常想。巴利
Atīte kira kāsiraṭṭhe bārāṇasiyaṃ dhammapālaṃ nāma brāhmaṇakulaṃ ahosi. Tattha brāhmaṇo brāhmaṇī putto dhītā suṇisā dāsīti ime sabbepi maraṇānussatibhāvanābhiratā ahesuṃ. Tesu yo gehato nikkhamati, so sesajane ovaditvā nirapekkhova nikkhamati. Athekadivasaṃ brāhmaṇo puttena saddhiṃ gharato nikkhamitvā khettaṃ gantvā kasati. Putto sukkhatiṇapaṇṇakaṭṭhāni ālimpeti. Tattheko kaṇhasappo ḍāhabhayena rukkhasusirato nikkhamitvā imaṃ brāhmaṇassa puttaṃ ḍaṃsi. So visavegena mucchito tattheva paripatitvā kālakato, sakko devarājā hutvā nibbatti. Brāhmaṇo puttaṃ mataṃ disvā kammantasamīpena gacchantaṃ ekaṃ purisaṃ evamāha – ‘‘samma, mama gharaṃ gantvā brāhmaṇiṃ evaṃ vadehi ‘nhāyitvā suddhavatthanivatthā ekassa bhattaṃ mālāgandhādīni ca gahetvā turitaṃ āgacchatū’ti’’. So tattha gantvā tathā ārocesi, gehajanopi tathā akāsi. Brāhmaṇo nhatvā bhuñjitvā vilimpitvā parijanaparivuto puttassa sarīraṃ citakaṃ āropetvā aggiṃ datvā dārukkhandhaṃ ḍahanto viya nissoko nissantāpo aniccasaññaṃ manasi karonto aṭṭhāsi.
那时,婆罗门的儿子死后转生为帝释天神,他就是我们的菩萨。菩萨回顾自己前世所修的善业,怜悯父亲和亲族,于是化作婆罗门的模样来到那里。他看见亲族们并不悲伤,就说:“喂,你们在烧鹿吧?给我们一些肉,我们饿了。”他们回答:“不是鹿,是人,是位婆罗门。”他又问:“这个人是你们的仇敌吗?”他们回答:“不是仇敌,是我们亲生的、有大功德的年轻儿子。”他便说:“这样具足功德、年纪轻轻的的儿子死了,你们为什么不悲伤呢?”听了这话,婆罗门为了说明自己不悲伤的理由,说道:巴利
Atha brāhmaṇassa putto sakko hutvā nibbatti, so ca amhākaṃ bodhisatto ahosi. So attano purimajātiṃ katapuññañca paccavekkhitvā pitaraṃ ñātake ca anukampamāno brāhmaṇavesena tattha āgantvā ñātake asocante disvā ‘‘ambho, migaṃ jhāpetha, amhākaṃ maṃsaṃ detha, chātomhī’’ti āha. ‘‘Na migo, manusso brāhmaṇā’’ti āha. ‘‘Kiṃ tumhākaṃ paccatthiko eso’’ti? ‘‘Na paccatthiko, ure jāto oraso mahāguṇavanto taruṇaputto’’ti āha. ‘‘Kimatthaṃ tumhe tathārūpe guṇavati taruṇaputte mate na socathā’’ti? Taṃ sutvā brāhmaṇo asocanakāraṇaṃ kathento –
犹如蛇蜕弃故皮,舍身而去;
如是,身体无受用,死人命终之时。巴利
‘‘Uragova tacaṃ jiṇṇaṃ, hitvā gacchati saṃ tanuṃ; Evaṃ sarīre nibbhoge, pete kālakate sati.
“ 正在被焚烧的人并不知道亲人们在为他哀泣;
所以我不为这件事哭泣,他已经去了他该去的地方。”巴利
‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –
他说了两首偈颂。巴利
Dve gāthā abhāsi.
85-86 85-86. 其中,“蛇”是因为用胸口爬行,所以叫uraga(蛇)。这是蛇的别名。“老皮”是指因为衰老腐朽而变得老旧、陈旧的自己的皮,也就是蜕下的皮壳。“舍去而行,以此身”:就像蛇在树与树之间、木头与木头之间、树根与树根之间、石头与石头之间,把自己老旧的皮像脱紧身衣一样从身上褪下来,舍弃、扔掉之后,随心所欲地离去;同样,在轮回中流转的众生,因为旧业已经耗尽,就舍掉那已经衰朽的自身躯体而去,随业而去,由于再生而投生,这就是意思。他说“如是”,是为了显示儿子正在被焚烧的身体。在身体失去受用时,即对于他的身体以及其他人的身体,当这样失去受用、变得无用时。在亡者中,即从寿命与识离去之后。当死亡发生时,即当死去之时。因此,即因为正在被焚烧的身体由于识已离去,就像感受燃烧之苦一样,并不知道亲属的哭泣和悲叹,所以我不把这当作我的儿子而哭泣。“他已随其生趣而去”:如果死者不消失,那么对于死者,由于已作之业的力量,所应期待的生趣,他就在死后立即前往,他不期待先前亲属的哭泣和悲叹,而且多数情况下,先前亲属的哭泣并不能成就任何利益,这就是意趣。巴利
85-86. Tattha uragoti urena gacchatīti urago. Sappassetaṃ adhivacanaṃ. Tacaṃ jiṇṇanti jajjarabhāvena jiṇṇaṃ purāṇaṃ attano tacaṃ nimmokaṃ. Hitvā gacchati saṃ tanunti yathā urago attano jiṇṇatacaṃ rukkhantare vā kaṭṭhantare vā mūlantare vā pāsāṇantare vā kañcukaṃ omuñcanto viya sarīrato omuñcitvā pahāya chaḍḍetvā yathākāmaṃ gacchati, evameva saṃsāre paribbhamanto satto porāṇassa kammassa parikkhīṇattā jajjarībhūtaṃ saṃ tanuṃ attano sarīraṃ hitvā gacchati, yathākammaṃ gacchati, punabbhavavasena upapajjatīti attho. Evanti ḍayhamānaṃ puttassa sarīraṃ dassento āha. Sarīre nibbhogeti assa viya aññesampi kāye evaṃ bhogavirahite niratthake jāte. Peteti āyuusmāviññāṇato apagate. Kālakate satīti mate jāte. Tasmāti yasmā ḍayhamāno kāyo apetaviññāṇattā ḍāhadukkhaṃ viya ñātīnaṃ ruditaṃ paridevitampi na jānāti, tasmā etaṃ mama puttaṃ nimittaṃ katvā na rodāmi. Gato sotassa yā gatīti yadi matasattā na ucchijjanti, matassa pana katokāsassa kammassa vasena yā gati pāṭikaṅkhā, taṃ cutianantarameva gato, so na purimañātīnaṃ ruditaṃ paridevitaṃ vā paccāsīsati, nāpi yebhuyyena purimañātīnaṃ ruditena kāci atthasiddhīti adhippāyo.
婆罗门这样讲了自己不悲伤的理由,显示出他善于灵活运用作意之后,化身为婆罗门的帝释天神对那位婆罗门女说:“大娘,你那个死了的人,是你什么人?”“主人,我怀胎十月,用奶喂他,扶他学走路,把他养大,他是我的儿子。”“既然这样,做父亲的以男子气概不哭倒也罢了,可母亲的心天生是柔软的,你为什么不哭呢?”她听了这话,就讲起自己不哭的理由:巴利
Evaṃ brāhmaṇena attano asocanakāraṇe kathite pariyāyamanasikārakosalle pakāsite brāhmaṇarūpo sakko brāhmaṇiṃ āha – ‘‘amma, tuyhaṃ so mato kiṃ hotī’’ti? ‘‘Dasa māse kucchinā pariharitvā thaññaṃ pāyetvā hatthapāde saṇṭhapetvā saṃvaḍḍhito putto me, sāmī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ pitā tāva purisabhāvena mā rodatu, mātu nāma hadayaṃ mudukaṃ, tvaṃ kasmā na rodasī’’ti? Taṃ sutvā sā arodanakāraṇaṃ kathentī –
未经允许就从那里来了,未经允许就从这里走了。
来如是,去亦如是,于此又有何可悲泣?巴利
‘‘Anabbhito tato āgā, nānuññāto ito gato; Yathāgato tathā gato, tattha kā paridevanā.
“ 正在被火烧的人,不知道亲族们在为他哭泣;
所以我不为这件事哭泣,他已经去了他该去的地方。”巴利
‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –
他说了两首偈颂。其中,“不请自来”是指没有被召唤,也就是没有像“来吧,做我的儿子”这样被叫过来。“从那里”是指他先前所站的地方,也就是从他世。“来了”就是来到了。“未经允许”是指没有得到同意,也就是说,我们并没有像“去吧,孩子,去他世吧”这样放他走。“从这里”是指从此世。“已去”就是离开了。“如其所来”是指他以什么样的方式来的,也就是未经我们召唤就来了。“如其所去”是指他以同样的方式离去。正如他凭自己的业而来,也凭自己的业而去。以此说明业是属于自己的。“其中有什么可悲叹的呢”意思是,在这种无法自主的轮回流转中,面对死亡,究竟有什么好悲叹的呢?这说明悲叹是不合理的,智者不应这样做。巴利
Gāthādvayamāha. Tattha anabbhitoti anavhāto, ‘‘ehi mayhaṃ puttabhāvaṃ upagacchā’’ti evaṃ apakkosito. Tatoti yattha pubbe ṭhito, tato paralokato. Āgāti āgañchi. Nānuññātoti ananumato, ‘‘gaccha, tāta, paraloka’’nti evaṃ amhehi avissaṭṭho. Itoti idhalokato. Gatoti apagato. Yathāgatoti yenākārena āgato, amhehi anabbhito eva āgatoti attho. Tathā gatoti tenevākārena gato. Yathā sakeneva kammunā āgato, tathā sakeneva kammunā gatoti. Etena kammassakataṃ dasseti. Tattha kā paridevanāti evaṃ avasavattike saṃsārapavatte maraṇaṃ paṭicca kā nāma paridevanā, ayuttā sā paññavatā akaraṇīyāti dasseti.
听了那位婆罗门女的话之后,他问她的妹妹:“大姐,他是你的什么人?”“他是我的哥哥,主人。”“大姐,做妹妹的对哥哥总是有感情的,你为什么不去哭呢?”她也说出了不哭的理由——巴利
Evaṃ brāhmaṇiyā vacanaṃ sutvā tassa bhaginiṃ pucchi – ‘‘amma, tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Bhātā me, sāmī’’ti. ‘‘Amma, bhaginiyo nāma bhātūsu sinehā, tvaṃ kasmā na rodasī’’ti? Sāpi arodanakāraṇaṃ kathentī –
若我悲泣,于我何益,能得何果?
徒令亲友知交,愈添我等之忧恼。巴利
‘‘Sace rode kissa assaṃ, tattha me kiṃ phalaṃ siyā; Ñātimittasuhajjānaṃ, bhiyyo no aratī siyā.
“ 正在被烧的人,根本不知道亲族在为他哀泣;
所以我不为这件事哭泣,因为他已经去了他该去的地方。”巴利
‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –
他说了这两首偈颂。其中,“如果我哭泣,我会消瘦”的意思是:如果我哭泣,就会变得消瘦,身体枯槁。“在那之中,我又能得到什么果报呢?”意思是:在兄弟去世时哭泣,到底能有什么果报、有什么好处呢?因为哭泣,我的兄弟既不会回来,也不会因此往生善趣——这就是要表达的意思。“对亲戚、朋友与心爱之人,只会更增添我们的不乐”意思是:由于我的忧愁,我们的亲戚、朋友和心爱之人,会由此在兄弟死亡之苦之上更加不乐、更加痛苦。巴利
Gāthādvayamāha. Tattha sace rode kisā assanti yadi ahaṃ rodeyyaṃ, kisā parisukkhasarīrā bhaveyyaṃ. Tattha me kiṃ phalaṃ siyāti tasmiṃ mayhaṃ bhātu maraṇanimitte rodane kiṃ nāma phalaṃ, ko ānisaṃso bhaveyya? Na tena mayhaṃ bhātiko āgaccheyya, nāpi so tena sugatiṃ gaccheyyāti adhippāyo. Ñātimittasuhajjānaṃ, bhiyyo no aratī siyāti amhākaṃ ñātīnaṃ mittānaṃ suhadayānañca mama socanena bhātumaraṇadukkhato bhiyyopi arati dukkhameva siyāti.
听了姐妹这番话,他问他的妻子:“他是你的什么人?”“是我的丈夫,我的主人。”“贤女,女人对丈夫是有感情的,丈夫死了就成了寡妇,无依无靠,你为什么不哭呢?”她也讲了自己不哭的原因——巴利
Evaṃ bhaginiyā vacanaṃ sutvā tassa bhariyaṃ pucchi – ‘‘tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Bhattā me, sāmī’’ti. ‘‘Bhadde, itthiyo nāma bhattari sinehā honti, tasmiñca mate vidhavā anāthā honti, kasmā tvaṃ na rodasī’’ti? Sāpi attano arodanakāraṇaṃ kathentī –
譬如稚子,啼哭追赶行月;
为亡者悲伤,亦复如是。巴利
‘‘Yathāpi dārako candaṃ, gacchantamanurodati; Evaṃsampadamevetaṃ, yo petamanusocati.
正在被烧的人,不知道亲族的哀悼;
所以我不为他哭泣,他已经去了他该去的地方。——他说了这两首偈颂。巴利
‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. – gāthādvayamāha;
在这里,dārako 指的是不懂事的小孩。canda 指的是月轮。gacchanta 指的是在天空中向上运行的月亮。anurodati 是说哭求:“把我的车轮拿给我!”Evaṃsampadamevetanti 的意思是:凡是这样哀悼死者的人,他这份哀悼就是这样的情形——就像想抓住在天空中运行的月亮一样,对根本得不到的东西生起了贪求,这就是这句话的意思。巴利
Tattha dārakoti bāladārako. Candanti candamaṇḍalaṃ. Gacchantanti nabhaṃ abbhussukkamānaṃ. Anurodatīti ‘‘mayhaṃ rathacakkaṃ gahetvā dehī’’ti anurodati. Evaṃsampadamevetanti yo petaṃ mataṃ anusocati, tassetaṃ anusocanaṃ evaṃsampadaṃ evarūpaṃ, ākāsena gacchantassa candassa gahetukāmatāsadisaṃ alabbhaneyyavatthusmiṃ icchābhāvatoti adhippāyo.
听完妻子这番话,他就问那个女仆:“姑娘,他是你的什么人?”女仆说:“老爷,他是我的主人。”他说:“要是这样,那他一定打过你、使唤过你做事,所以我想,你是觉得‘我总算摆脱他了’,才不哭的吧?”女仆说:“老爷,请别这样说我,这话不合适。我的少主人非常有忍耐心、慈爱和悲悯,说话也得体,对我来说,他就像在怀里养大的儿子一样。”于是他又问:“那你为什么不哭呢?”女仆也讲了自己不哭的理由,说道:巴利
Evaṃ tassa bhariyāya vacanaṃ sutvā dāsiṃ pucchi – ‘‘amma, tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Ayyo me, sāmī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ tena tvaṃ pothetvā veyyāvaccaṃ kāritā bhavissasi, tasmā maññe ‘sumuttāhaṃ tenā’ti na rodasī’’ti? ‘‘Sāmi, mā maṃ evaṃ avaca, na cetaṃ anucchavikaṃ , ativiya khantimettānuddayāsampanno yuttavādī mayhaṃ ayyaputto ure saṃvaḍḍhaputto viya ahosī’’ti. Atha ‘‘kasmā na rodasī’’ti? Sāpi attano arodanakāraṇaṃ kathentī –
婆罗门啊,就像一只水罐破了,就再也接合不起来了;
对于哀悼亡者的人,情况正是如此。巴利
‘‘Yathāpi brahme udakumbho, bhinno appaṭisandhiyo; Evaṃsampadamevetaṃ, yo petamanusocati.
“ 正在被焚烧的人,根本不知道亲族们在为他哭泣哀悼。
所以我不为这件事哭泣,他已经去了他该去的地方。”巴利
‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –
他说了这两首偈颂。其中,“正如,婆罗门,水罐一旦破碎,便无法再连接”的意思是:婆罗门,就像水罐被棍棒击打等打碎之后,就无法再接合、恢复原样。这里剩下的内容,因为和前面所说的道理相同,所以意思已经很清楚了。巴利
Gāthādvayamāha. Tattha yathāpi brahme udakubbho, bhinno appaṭisandhiyoti brāhmaṇa seyyathāpi udakaghaṭo muggarappahārādinā bhinno appaṭisandhiyo puna pākatiko na hoti. Sesamettha vuttanayattā uttānatthameva.
帝释天神听完他们的话,心里很欢喜,说:“你们确实已经好好修了死随念,从今以后,你们不用再做耕田之类的活了。”于是他把他们的家变得满是七宝,又劝告他们说:“你们要不放逸地布施,守护戒律,做布萨。”他表明了自己的身份后,就回到了自己的住处。那些婆罗门等人也终生做布施等善行,死后往生到了天界。巴利
Sakko tesaṃ kathaṃ sutvā pasannamānaso ‘‘sammadeva tumhehi maraṇassati bhāvitā, ito paṭṭhāya na tumhehi kasiādikaraṇakiccaṃ atthī’’ti tesaṃ gehaṃ sattaratanabharitaṃ katvā ‘‘appamattā dānaṃ detha, sīlaṃ rakkhatha, uposathakammaṃ karothā’’ti ovaditvā attānañca tesaṃ nivedetvā sakaṭṭhānameva gato. Tepi brāhmaṇādayo dānādīni puññāni karontā yāvatāyukaṃ ṭhatvā devaloke uppajjiṃsu.
导师讲完这则本生故事,拔除了那位居士的忧箭之后,又为他开示了诸谛。在开示诸谛结束时,那位居士便证得了入流果。巴利
Satthā imaṃ jātakaṃ āharitvā tassa upāsakassa sokasallaṃ samuddharitvā upari saccāni pakāsesi, saccapariyosāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahīti.
以十二种事装饰的巴利
Dvādasavatthupaṭimaṇḍitassa
1 2 3