26. 婆罗门品·33. 结发长老的故事
26. 婆罗门品义注 · 129 段
33. 结发长老的故事
33. Jaṭilattheravatthu
导师住在竹林精舍时,针对结发长老,讲了这段以“若人于此,渴爱……”开头的法语。
Yodha taṇhanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto jaṭilattheraṃ ārabbha kathesi.
这件事的来龙去脉是这样的:据说过去在波罗奈,有兄弟两人都是家主,经营着一大片甘蔗田。有一天,弟弟到甘蔗田去,心想:“一根给哥哥,一根留给我自己。”为了不让蔗汁流掉,他把两根甘蔗折断的地方绑好,然后拿了起来。据说那时候榨甘蔗并不需要用什么器械,只要在梢头或根部切断,举起来的时候,就像从滤水器里流出的水一样,蔗汁自己流出来。当他拿着甘蔗从田里回来时,香山上有一位独觉佛从定中出来,正在想:“今天我要去利益谁呢?”他观察到这个弟弟进入了自己的智网,知道他有能力接受摄受,就拿着钵和衣,以神通力来到他面前站定。弟弟一见到他,就生起清净的信心,把自己的上衣铺在一块较高的地面上,说:“尊者,请坐在这里。”让独觉佛坐下后,又说:“请把钵递过来。”他解开绑甘蔗的结,把甘蔗放在钵的上方,蔗汁流下来,装满了钵。独觉佛喝了蔗汁后,弟弟心想:“尊者喝了我这蔗汁,真是太好了。如果哥哥让人来取本钱,我就给本钱;如果让人来取利润,我就给利润。”接着又说:“尊者,请把钵再递给我。”于是解开第二根甘蔗,供养蔗汁。他心里想:“哥哥可以从甘蔗田里另拿一根甘蔗吃。”据说他连一点点欺骗的念头都没有。可是独觉佛因为先喝了第一根甘蔗的汁,就想把这蔗汁和其他人一起分享,于是接了过来就坐着。弟弟看出他的意思,就以五体投地的方式礼拜,然后发愿说:“尊者,我供养的这最上等的蔗汁,愿以这果报,让我在天界和人间享受福报,最后能证得您所证得的法。”独觉佛对他说:“愿如此。”然后以两首偈颂随喜,说:“愿你如愿以偿。”接着作决意,使弟弟能看见自己,就这样以神通力在空中前往香山,把这蔗汁给了五百位独觉佛。
Tatrāyaṃ anupubbī kathā – atīte kira bārāṇasiyaṃ dve bhātaro kuṭumbikā mahantaṃ ucchukhettaṃ kāresuṃ. Athekadivasaṃ kaniṭṭhabhātā ucchukhettaṃ gantvā ‘‘ekaṃ jeṭṭhabhātikassa dassāmi, ekaṃ mayhaṃ bhavissatī’’ti dve ucchuyaṭṭhiyo rasassa anikkhamanatthāya chinnaṭṭhāne bandhitvā gaṇhi. Tadā kira ucchūnaṃ yantena pīḷanakiccaṃ natthi, agge vā mūle vā chinditvā ukkhittakāle dhammakaraṇato udakaṃ viya sayameva raso nikkhamati. Tassa pana khettato ucchuyaṭṭhiyo gahetvā āgamanakāle gandhamādane paccekabuddho samāpattito vuṭṭhāya ‘‘kassa nu kho ajja anuggahaṃ karissāmī’’ti upadhārento taṃ attano ñāṇajāle paviṭṭhaṃ disvā saṅgahaṃ kātuṃ samatthabhāvañca ñatvā pattacīvaraṃ ādāya iddhiyā āgantvā tassa purato aṭṭhāsi. So taṃ disvāva pasannacitto uttarasāṭakaṃ uccatare bhūmipadese attharitvā, ‘‘bhante, idha nisīdathā’’ti paccekabuddhaṃ nisīdāpetvā ‘‘pattaṃ upanāmethā’’ti ucchuyaṭṭhiyā bandhanaṭṭhānaṃ mocetvā pattassa upari akāsi, raso otaritvā pattaṃ pūresi. Paccekabuddhena tasmiṃ rase pīte ‘‘sādhukaṃ vata me ayyena raso pīto. Sace me jeṭṭhabhātiko mūlaṃ āharāpessati, mūlaṃ dassāmi. Sace pattiṃ āharāpessati, pattiṃ dassāmī’’ti cintetvā, ‘‘bhante, pattaṃ me upanāmethā’’ti dutiyampi ucchuyaṭṭhiṃ mocetvā rasaṃ adāsi. ‘‘Bhātā me ucchukhettato aññaṃ ucchuṃ āharitvā khādissatī’’ti ettakampi kirassa vañcanacittaṃ nāhosi. Paccekabuddho pana paṭhamaṃ ucchurasassa pītattā taṃ ucchurasaṃ aññehipi saddhiṃ saṃvibhajitukāmo hutvā gahetvāva nisīdi . So tassa ākāraṃ ñatvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā, ‘‘bhante, yo ayaṃ mayā dinno aggaraso, imassa nissandena devamanussesu sampattiṃ anubhavitvā pariyosāne tumhehi pattadhammameva pāpuṇeyya’’nti patthanaṃ paṭṭhapesi. Paccekabuddhopissa ‘‘evaṃ hotū’’ti vatvā ‘‘icchitaṃ patthitaṃ tuyha’’nti dvīhi gāthāhi anumodanaṃ katvā yathā so passati, evaṃ adhiṭṭhahitvā ākāsena gandhamādanaṃ gantvā pañcannaṃ paccekabuddhasatānaṃ taṃ rasaṃ adāsi.
他看见那个神通变化后,就走到哥哥那里。哥哥问他“你去哪儿了”,他说“我去看甘蔗田了”。哥哥说:“去那种甘蔗田有什么用?难道不该带一两根甘蔗回来吗?”他回答说:“是啊,哥哥,我拿了两根甘蔗。可是我看到一位独觉佛后,就把我那根甘蔗的汁给了他,心想‘如果他要本钱,我就给本钱;如果他要功德分,我就给功德分’。所以我把你那根甘蔗的汁也给了。那你现在是要拿他那根甘蔗的本钱,还是要拿功德分呢?”哥哥问:“那位独觉佛做了什么?”他说:“他喝了我那根甘蔗的汁,又拿了你那根甘蔗的汁,从空中去了香山,给了五百位独觉佛。”就在他这样说的时候,哥哥全身不断被喜悦充满,便发愿说:“愿我凭着那位独觉佛,就在现世就能证得!”弟弟这样发愿求三种成就,哥哥却只以一句话发愿证得阿拉汉果——这就是他们过去的业。
So taṃ pāṭihāriyaṃ disvā bhātu santikaṃ gantvā ‘‘kahaṃ gatosī’’ti vutte ‘‘ucchukhettaṃ oloketuṃ gatomhī’’ti. ‘‘Kiṃ tādisena ucchukhettaṃ gatena, nanu nāma ekaṃ vā dve vā ucchuyaṭṭhiyo ādāya āgantabbaṃ bhaveyyā’’ti bhātarā vutto – ‘‘āma, bhātika, dve me ucchuyaṭṭhiyo gahitā, ekaṃ pana paccekabuddhaṃ disvā mama ucchuyaṭṭhito rasaṃ datvā ‘mūlaṃ vā pattiṃ vā dassāmī’ti tumhākampi me ucchuyaṭṭhito raso dinno, kiṃ nu kho tassa mūlaṃ gaṇhissatha, udāhu patti’’nti āha. ‘‘Kiṃ pana paccekabuddhena kata’’nti? ‘‘Mama ucchuyaṭṭhito rasaṃ pivitvā tumhākaṃ ucchuyaṭṭhito rasaṃ ādāya ākāsena gandhamādanaṃ gantvā pañcasatānaṃ paccekabuddhānaṃ adāsī’’ti. So tasmiṃ kathenteyeva nirantaraṃ pītiyā phuṭṭhasarīro hutvā ‘‘tena me paccekabuddhena diṭṭhadhammasseva adhigamo bhaveyyā’’ti patthanaṃ akāsi. Evaṃ kaniṭṭhena tisso sampattiyo patthitā, jeṭṭhena pana ekapadeneva arahattaṃ patthitanti idaṃ tesaṃ pubbakammaṃ.
他们活到寿命尽时,从那里死去,投生到天界,在天界度过了一个没有佛出世的漫长时期。他们还在天界的时候,毗婆尸佛就出现在世间了。他们又从天道命终,投生到槃头摩帝城的一户人家里,一个做哥哥,一个做弟弟,就这样结生。家人给哥哥取名叫塞纳,给弟弟取名叫阿巴拉吉达。他们长大成人后,安家立业,过着日子。那时,槃头摩帝城里有个宣讲法的人到处宣告:“佛宝已经出现在世间,法宝也出现了,僧宝也出现了。大家要布施,要修福德。今天是初八,今天是十四,今天是十五,大家要持守布萨,要听法。”他们听到这个宣告后,看见大众在饭前布施,饭后前往听法。家主塞纳就问:“你们去哪里?”他们回答:“去导师那里听法。”他说:“我也去。”于是就跟他们一起去了,坐在大众的外围。
Te yāvatāyukaṃ ṭhatvā tato cutā devaloke nibbattitvā ekaṃ buddhantaraṃ khepayiṃsu. Tesaṃ devaloke ṭhitakāleyeva vipassī sammāsambuddho loke uppajji. Tepi devalokato cavitvā bandhumatiyā ekasmiṃ kulagehe jeṭṭho jeṭṭhova, kaniṭṭho kaniṭṭhova hutvā paṭisandhiṃ gaṇhiṃsu. Tesu jeṭṭhassa senoti nāmaṃ akaṃsu, kaniṭṭhassa aparājitoti . Tesu vayappattakāle kuṭumbaṃ saṇṭhāpetvā viharantesu ‘‘buddharatanaṃ loke uppannaṃ, dhammaratanaṃ, saṅgharatanaṃ, dānāni detha, puññāni karotha, ajja aṭṭhamī, ajja cātuddasī, ajja pannarasī, uposathaṃ karotha, dhammaṃ suṇāthā’’ti dhammaghosakassa bandhumatīnagare ghosanaṃ sutvā mahājanaṃ purebhattaṃ dānaṃ datvā pacchābhattaṃ dhammassavanāya gacchantaṃ disvā senakuṭumbiko ‘‘kahaṃ gacchathā’’ti pucchitvā ‘‘satthu santikaṃ dhammassavanāyā’’ti vutte ‘‘ahampi gamissāmī’’ti tehi saddhiṃyeva gantvā parisapariyante nisīdi.
导师知道他的心意后,就为他按次第说法。他听了导师的法,生起出家的热忱,向导师请求出家。于是导师问他:“你还有需要告别的亲属吗?”他说:“有的,尊者。”导师说:“那就先去告别,再回来吧。”他就到弟弟那里,说:“这个家里所有的财产,全都归你。”弟弟说:“主人,那您呢?”他说:“我要在导师座下出家。”弟弟说:“主人,您说什么呢?母亲去世后,我就像得到了母亲;父亲去世后,我就像得到了父亲一样,得到了这个家族。这个家族有大财富,就算在家安住也能修福,请不要这样做。”他说:“我已从导师那里听闻了法,那法不是在家安住所能圆满的,我一定要出家,你回去吧。”就这样,他让弟弟回去后,在导师座下出家,受了具足戒,不久便证得阿拉汉果。弟弟心想:“我要为兄长出家作供养。”于是向以佛陀为首的比丘僧团布施了七天,礼拜兄长后说:“尊者,您已经完成了自己的出离,而我被五种欲乐束缚,无法出家。请为我这个在家安住的人,开示一种适合的、广大的福德善业吧。”这时长老对他说:“善哉,善哉,智者,你就为导师建造一间香室吧。”他回答“善哉”,接受了,让人取来各种木材,为了做柱子等材料而让人加工,做成了一间镶金的、一间镶银的、一间镶宝石的,全都镶上七宝,用这些建成了香室,又用镶满七宝的瓦片盖了屋顶。就在建造香室的时候,一个和他同名、名叫阿巴拉吉达的外甥前来,说:“我也要建,舅舅,也分给我一份功德吧。”他说:“不给,孩子,我要做别人没有的。”外甥再三请求也得不到那份功德,心想:“能在香室前面得到一座象舍也不错。”于是建了一座七宝所成的象舍。他在这一佛出世时,投生为绵羊长者。
Satthā tassa ajjhāsayaṃ viditvā anupubbiṃ kathaṃ kathesi. So satthu dhammaṃ sutvā pabbajjāya ussāhajāto satthāraṃ pabbajjaṃ yāci. Atha naṃ satthā ‘‘atthi pana te apaloketabbā ñātakā’’ti pucchi. Atthi, bhanteti. Tena hi apaloketvā ehīti. So kaniṭṭhassa santikaṃ gantvā ‘‘yaṃ imasmiṃ kule sāpateyyaṃ, taṃ sabbaṃ tava hotū’’ti āha. Tumhe pana, sāmīti. Ahaṃ satthu santike pabbajissāmīti. Sāmi kiṃ vadetha, ahaṃ mātari matāya mātaraṃ viya, pitari mate pitaraṃ viya tumhe alatthaṃ, idaṃ kulaṃ mahābhogaṃ, gehe ṭhiteneva sakkā puññāni kātuṃ, mā evaṃ karitthāti. Mayā satthu santike dhammo suto, na sakkā taṃ agāramajjhe ṭhitena pūretuṃ, pabbajissāmevāhaṃ, tvaṃ nivattāhīti. Evaṃ so kaniṭṭhaṃ nivattāpetvā satthu santike pabbajitvā laddhūpasampado na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Kaniṭṭhopi ‘‘bhātu pabbajitasakkāraṃ karissāmī’’ti sattāhaṃ buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā bhātaraṃ vanditvā āha – ‘‘bhante, tumhehi attano bhavanissaraṇaṃ kataṃ, ahaṃ pana pañcahi kāmaguṇehi baddho nikkhamitvā pabbajituṃ na sakkomi, mayhaṃ gehe ṭhitasseva anucchavikaṃ mahantaṃ puññakammaṃ ācikkhathā’’ti. Atha naṃ thero ‘‘sādhu sādhu, paṇḍita, satthu gandhakuṭiṃ karohī’’ti āha. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā nānādārūni āharāpetvā thambhādīnaṃ atthāya tacchāpetvā ekaṃ suvaṇṇakhacitaṃ, ekaṃ rajatakhacitaṃ, ekaṃ maṇikhacitanti sabbāni sattaratanakhacitāni kāretvā tehi gandhakuṭiṃ kāretvā sattaratanakhacitāheva chadaniṭṭhakāhi chādāpesi. Gandhakuṭiyā karaṇakāleyeva pana taṃ attanā samānanāmako aparājitoyeva nāma bhāgineyyo upasaṅkamitvā ‘‘ahampi karissāmi, mayhampi pattiṃ detha mātulā’’ti āha. Na demi, tāta, aññehi asādhāraṇaṃ karissāmīti. So bahumpi yācitvā pattiṃ alabhamāno ‘‘gandhakuṭiyā purato kuñjarasālaṃ laddhuṃ vaṭṭatī’’ti sattaratanamayaṃ kuñjarasālaṃ kāresi. So imasmiṃ buddhuppāde meṇḍakaseṭṭhi hutvā nibbatti.
香室里还有三扇七宝做成的大窗。正对着这些窗户的下方,居士阿帕拉吉塔让人造了三座用石灰涂饰的池塘,里面灌满四种香料的香水,又让人种了五色鲜花,为的是如来坐在里面时,风吹起来的花粉能飘落在如来身上。香室塔顶的覆钵是赤金做的,尖顶是珊瑚做的,下面的瓦片是宝石做的。就这样,它立在那里,像一只正在开屏起舞的孔雀,光彩夺目。至于那七种宝物,他把适合敲碎的敲碎,其余整块的直接取来,以齐膝深的珍宝层围绕香室,铺满了整座僧园。
Gandhakuṭiyaṃ pana sattaratanamayāni tīṇi mahāvātapānāni ahesuṃ. Tesaṃ abhimukhe heṭṭhā sudhāparikammakatā tisso pokkharaṇiyo kāretvā catujjātikagandhodakassa pūretvā aparājito, gahapati, pañcavaṇṇāni kusumāni ropāpesi tathāgatassa anto nisinnakāle vātavegena samuṭṭhitāhi reṇuvaṭṭīhi sarīrassa okiraṇatthaṃ. Gandhakuṭithūpikāya kapallaṃ rattasuvaṇṇamayaṃ ahosi, pavāḷamayā sikharā, heṭṭhā maṇimayā chadaniṭṭhakā. Iti sā naccanto viya moro sobhamānā aṭṭhāsi. Sattasu pana ratanesu koṭṭetabbayuttakaṃ koṭṭetvā itaraṃ sakalameva gahetvā jaṇṇumattena odhinā gandhakuṭiṃ parikkhipitvā pariveṇaṃ pūresi.
未伏居士把香室建好后,就去见他的比丘兄长,说:“尊者,香室已经建成了。我希望您能来受用它,听说受用能带来很大的功德。”兄长长老就去见导师,禀告说:“尊者,这位居士为您建了香室,现在正盼着您去受用。”导师从座位上起身,朝香室走去,在堆满珍宝的香室周围看了一圈,然后站在门口。这时居士对他说:“请进吧,尊者。”导师就站在那里不动,第三次看向他的比丘兄长。长老从导师看他的神情就明白了,于是对弟弟说:“来吧,孩子,你去对导师这样说:‘守护是我的责任,你们安心随意住吧。’”居士听了兄长的话,以五体投地礼敬导师,然后说:“尊者,就像人们走进树荫下休息,离开时毫无牵挂;又像渡过河后,毫不留恋地丢下木筏。请您也以这样无所牵挂的心,住在这里吧。”导师为什么站在那里不动呢?据说他心里这样想:“人们经常在午前和午后来亲近诸佛。如果他们拿走珍宝离开,我们没法阻止。如果僧团里有这么多珍宝散落着,侍者拿走也不阻止,居士可能会对我生起嗔恨,从而堕入恶道。”就是因为这个原因,他才站在那里。但当居士说了“尊者,守护是我的责任,你们住下吧”之后,导师就进去了。
Evaṃ gandhakuṭiṃ niṭṭhāpetvā aparājito, gahapati, bhātikattheraṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘bhante, niṭṭhitā gandhakuṭi, paribhogamassā paccāsīsāmi, paribhogena kira mahantaṃ puññaṃ hotī’’ti . So satthāraṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, iminā kira vo kuṭumbikena gandhakuṭi kāritā, idāni pana paribhogaṃ paccāsīsatī’’ti āha. Satthā uṭṭhāyāsanā gandhakuṭiabhimukhaṃ gantvā gandhakuṭiṃ parikkhipitvā parikkhittaratanarāsiṃ olokento dvārakoṭṭhake aṭṭhāsi. Atha naṃ kuṭumbiko ‘‘pavisatha, bhante’’ti āha. Satthā tattheva ṭhatvā tatiyavāre tassa bhātikattheraṃ olokesi. So olokitākāreneva ñatvā kaniṭṭhabhātaraṃ āha – ‘‘ehi, tāta, ‘mameva rakkhā bhavissati, tumhe yathāsukhaṃ vasathā’ti satthāraṃ vadehī’’ti. So tassa vacanaṃ sutvā satthāraṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā, ‘‘bhante, yathā manussā rukkhamūle pavisitvā anapekkhā pakkamanti, yathā vā nadiṃ taritvā uḷumpaṃ anapekkhā pariccajanti, evaṃ anapekkhā hutvā tumhe vasathā’’ti āha. Kimatthaṃ pana satthā aṭṭhāsi? Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘buddhānaṃ santikaṃ purebhattampi pacchābhattampi bahū āgacchanti, tesu ratanāni ādāya pakkamantesu na sakkā amhehi vāretuṃ, pariveṇamhi ettake ratane vokiṇṇe attano upaṭṭhāke harantepi na vāretīti kuṭumbiko mayi āghātaṃ katvā apāyūpago bhaveyyā’’ti iminā kāraṇena aṭṭhāsi. Tena pana , ‘‘bhante, mameva rakkhā bhavissati, tumhe vasathā’’ti vutte pāvisi.
家主在四周设置好守卫后,对众人说:“各位,如果有人用衣襟兜着,或者用篮子、袋子装着珍宝离开,你们就拦住他;但要是只是用手拿着走,就别拦。”他又在城里派人宣告:“我已经在香室僧院里撒下了七宝。来世尊面前听法后离去的人,穷苦的可以双手捧满带走,富裕的也可以单手拿一份。”据说他心里是这样想的:“有信心、想听法的人肯定会来;就算没信心的人,也会因为贪图财宝而来,听了法就能从苦里解脱。”所以,为了摄受大众,他才这样宣告。大众就照他说的规矩去拿珍宝。每次撒下的珍宝拿完了,他就再撒,前后撒了三次,每次都堆到齐膝深。不过,他在世尊脚下放了一颗像黄瓜那么大、价值连城的摩尼宝珠。据说他是这样想的:“人们一边看如来身上散发的金色光芒,一边看摩尼宝珠的光,怎么看都看不厌。”所以才这么做。大众果然也看得津津有味,怎么看都不够。
Kuṭumbiko samantā rakkhaṃ ṭhapetvā manusse āha – ‘‘tātā, ucchaṅgena vā pacchipasibbakehi vā ādāya gacchante vāreyyātha, hatthena gahetvā gacchante pana mā vārayitthā’’ti. Antonagarepi ārocāpesi ‘‘mayā gandhakuṭipariveṇe satta ratanāni okiṇṇāni, satthu santike dhammaṃ sutvā gacchantā duggatamanussā ubho hatthe pūretvā gaṇhantu, sukhitāpi ekena gaṇhantū’’ti. Evaṃ kirassa ahosi ‘‘saddhā tāva dhammaṃ sotukāmā gamissantiyeva, assaddhāpi pana dhanalobhena gantvā dhammaṃ sutvā dukkhato muccissantī’’ti. Tasmā janasaṅgahatthāya evaṃ ārocāpesi. Mahājano tena vuttaniyāmeneva ratanāni gaṇhi. Sakiṃ okiṇṇaratanesu khīṇesu yāvatatiyaṃ jaṇṇumattena odhinā okirāpesiyeva. Satthu pana pādamūle tipusamattaṃ anagghaṃ maṇiratanaṃ ṭhapesi. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘satthu sarīrato suvaṇṇavaṇṇāya pabhāya saddhiṃ maṇipabhaṃ olokentānaṃ titti nāma na bhavissatī’’ti. Tasmā evamakāsi. Mahājanopi atittova olokesi.
有一天,一个持邪见的婆罗门心想:“听说世尊脚下放着一颗很贵重的摩尼宝珠,我要去把它拿走。”于是他来到精舍,混在前来礼拜世尊的人群中走了进去。那位家主一看到他进来的样子,就察觉出他“想拿那颗宝珠”,心里想:“唉,但愿他别拿。”那婆罗门假装礼拜世尊,把手伸到世尊脚下,拿了宝珠,塞进衣褶里就走了。这位家主对他实在没法生起净信。法讲完后,他去见世尊,说:“尊者,我曾经三次围着香室撒下齐膝深的七宝。别人拿那些珍宝时,我心里一点嗔怒都没有,信心反而越来越增长。可是今天,我心里想:‘唉,但愿这个婆罗门别拿那颗宝珠。’等他拿了宝珠离开时,我却没法对他生起净信。”世尊听了他的话,就启发他说:“近事男,难道你没办法让自己的东西不被别人拿走吗?”他依照世尊给的道理,礼敬世尊后发愿说:“从今天开始,凡是我所有的东西,哪怕只是一根棉线那么轻,就算有成百上千的国王或盗贼,也绝不可能强夺走;愿我的东西不被火烧,也不被水冲走。”世尊也随喜说:“愿如此成就。”后来他举办香室大供养,在寺院内供养六百八十万比丘长达九个月,供养结束时,给所有比丘都布施了三衣。僧团中新受戒比丘的衣布,每份价值千金。
Athekadivasaṃ eko micchādiṭṭhikabrāhmaṇo ‘‘satthu kira pādamūle mahagghaṃ maṇiratanaṃ nikkhittaṃ, harissāmi na’’nti vihāraṃ gantvā satthāraṃ vandituṃ āgatassa mahājanassa antarena pāvisi. Kuṭumbiko tassa pavisanākāreneva ‘‘maṇiṃ gaṇhitukāmo’’ti sallakkhetvā ‘‘aho vata na gaṇheyyā’’ti cintesi. Sopi satthāraṃ vandanto viya pādamūle hatthaṃ upanāmetvā maṇiṃ gahetvā ovaṭṭikāya katvā pakkāmi. Kuṭumbiko tasmiṃ cittaṃ pasādetuṃ nāsakkhi. So dhammakathāvasāne satthāraṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘bhante, mayā tikkhattuṃ gandhakuṭiṃ parikkhipitvā jaṇṇumattena odhinā satta ratanāni okiṇṇāni, tāni me gaṇhantesu āghāto nāma nāhosi, cittaṃ bhiyyo bhiyyo pasīdiyeva. Ajja pana ‘aho vatāyaṃ brāhmaṇo maṇiṃ na gaṇheyyā’ti cintetvā tasmiṃ maṇiṃ ādāya gate cittaṃ pasādetuṃ nāsakkhi’’nti. Satthā tassa vacanaṃ sutvā ‘‘nanu, upāsaka, attano santakaṃ parehi anāharaṇīyaṃ kātuṃ sakkosī’’ti nayaṃ adāsi. So satthārā dinnanaye ṭhatvā satthāraṃ vanditvā ‘‘ajja ādiṃ katvā mama santakaṃ dasikasuttamattampi maṃ abhibhavitvā anekasatāpi rājāno vā corā vā gaṇhituṃ samatthā nāma mā hontu, aggināpi mama santakaṃ mā ḍayhatu, udakenapi mā vuyhatū’’ti patthanaṃ akāsi . Satthāpissa ‘‘evaṃ hotū’’ti anumodanaṃ akāsi. So gandhakuṭimahaṃ karonto aṭṭhasaṭṭhiyā bhikkhusatasahassānaṃ antovihāreyeva nava māse mahādānaṃ datvā dānapariyosāne sabbesaṃ ticīvaraṃ adāsi. Saṅghanavakassa cīvarasāṭakā sahassagghanakā ahesuṃ.
他这样尽一生修福,死后投生到天界,在天界和人间流转了那么长的时间,到了现在这尊佛出世的时代,在王舍城的一户长者家中结生,在母亲胎中住了九个月又半个月。到他出生那天,全城所有的武器都发出火光,所有人身上佩戴的饰物也像燃烧一样放出光明,整座城市成了一片光明。长者一早就去朝见国王。国王问他:“今天所有武器都发光,全城一片光明,你知道这是什么原因吗?”“大王,我知道。”“长者,是什么原因?”“我家里出生了一个属于大王的奴仆,正是他的福德之力造成了这些现象。”“他将来会不会成为盗贼?”“大王,不会的,这是一个有福德的人,早已立下了大愿。”“既然如此,就应该好好养育他。这些就作为他的哺乳费用吧。”于是国王每天拨给一千钱。到了给他取名字的那天,因为他让整座城市一片光明,大家就给他取名叫光耀。
So evaṃ yāvatāyukaṃ puññāni karitvā tato cuto devaloke nibbattitvā ettakaṃ kālaṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe ekasmiṃ seṭṭhikule paṭisandhiṃ gahetvā aḍḍhamāsādhike nava māse mātukucchiyaṃ vasi. Jātadivase panassa sakalanagare sabbāvudhāni pajjaliṃsu, sabbesaṃ kāyarūḷhāni ābharaṇānipi pajjalitāni viya obhāsaṃ muñciṃsu, nagaraṃ ekapajjotaṃ ahosi. Seṭṭhipi pātova rājūpaṭṭhānaṃ agamāsi. Atha naṃ rājā pucchi – ‘‘ajja sabbāvudhāni pajjaliṃsu, nagaraṃ ekapajjotaṃ jātaṃ, jānāsi nu kho ettha kāraṇa’’nti? ‘‘Jānāmi, devā’’ti. ‘‘Kiṃ, seṭṭhī’’ti? ‘‘Mama gehe tumhākaṃ dāso jāto, tassa puññatejenevaṃ ahosī’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho coro bhavissatī’’ti? ‘‘Natthetaṃ, deva, puññavā satto katābhinīhāro’’ti. ‘‘Tena hi naṃ sammā posetuṃ vaṭṭati, idamassa khīramūlaṃ hotū’’ti devasikaṃ sahassaṃ paṭṭhapesi. Athassa nāmagahaṇadivase sakalanagarassa ekapajjotabhūtattā jotikotveva nāmaṃ kariṃsu.
到他成年的时候,为了给他建房子而平整地面,结果让帝释天神的宫殿显出炽热的样子。帝释天神心想:“这是怎么回事?”当他得知“他们正在为乔蒂迦丈量建房的地皮”后,就想:“这个人不会住在这些人盖的房子里,看来我得亲自去一趟。”于是他化作木匠的模样,到了那里,问道:“你们在干什么?”他们说:“我们在为乔蒂迦丈量建房的地皮。”他说:“都让开吧,这个人不会住在你们盖的房子里。”说完,他看了看大约十六卡利沙大的一块地,那块地立刻就像遍作相圆盘一样平整。接着他又想:“愿在这个地方,大地裂开,升起一座七宝所成的七层宫殿。”他一看,那样一座宫殿立刻就升了起来。他又想:“愿在这宫殿周围,升起七道七宝所成的围墙。”他一看,那样的围墙就升了起来。接着他又想:“愿在围墙的尽头,升起如意树。”他一看,那样的如意树就升了起来。他又想:“愿在宫殿的四角,升起四个宝瓶。”他一看,一切都如他所想的那样成了。那些宝瓶当中,一个有一由旬大,一个有三伽浮他大,一个有半由旬大,一个有一伽浮他大。而将来成佛的菩萨所生的宝瓶,瓶口只有一拃大,瓶底则一直通到大地尽头。至于乔蒂迦所生的宝瓶,瓶口大小没有说明,但所有宝瓶都像截断的棕榈果一样圆满地涌了出来。宫殿的四角,生出了四根像幼嫩棕榈树干那么粗大的金甘蔗。它们的叶子是宝珠所成,茎干是黄金所成。这些是为了显示往昔的业而出现的。
Athassa vayappattakāle gehakaraṇatthāya bhūmitale sodhiyamāne sakkassa bhavanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. Sakko ‘‘kiṃ nu kho ida’’nti upadhārayamāno ‘‘jotikassa gehaṭṭhānaṃ gaṇhantī’’ti ñatvā ‘‘nāyaṃ etehi katagehe vasissati, mayāpettha gantuṃ vaṭṭatī’’ti vaḍḍhakīvesena tattha gantvā ‘‘kiṃ karothā’’ti āha. ‘‘Jotikassa gehaṭṭhānaṃ gaṇhāmā’’ti. ‘‘Apetha, nāyaṃ tumhehi katagehe vasissatī’’ti vatvā soḷasakarīsamattaṃ bhūmipadesaṃ olokesi, so tāvadeva kasiṇamaṇḍalaṃ viya samo ahosi. Puna ‘‘imasmiṃ ṭhāne pathaviṃ bhinditvā sattaratanamayo sattabhūmikapāsādo uṭṭhahatū’’ti cintetvā olokesi, tāvadeva tathārūpo pāsādo uṭṭhahi. Puna ‘‘imaṃ parikkhipitvā sattaratanamayā satta pākārā uṭṭhahantū’’ti cintetvā olokesi, tathārūpā pākārā uṭṭhahiṃsu. Atha ‘‘nesaṃ pariyante kapparukkhā uṭṭhahantū’’ti cintetvā olokesi, tathārūpā kapparukkhā uṭṭhahiṃsu. ‘‘Pāsādassa catūsu kaṇṇesu catasso nidhikumbhiyo uṭṭhahantū’’ti cintetvā olokesi, sabbaṃ tatheva ahosi. Nidhikumbhīsu pana ekā yojanikā ahosi, ekā tigāvutikā, ekā aḍḍhayojanikā, ekā gāvutappamāṇā. Bodhisattassa nibbattanidhikumbhīnaṃ pana ekamukhappamāṇaṃ ahosi, heṭṭhā pathavīpariyantāva ahesuṃ. Jotikassa nibbattanidhikumbhīnaṃ mukhaparimāṇaṃ na kathitaṃ, sabbā mukhachinnatālaphalaṃ viya paripuṇṇāva uṭṭhahiṃsu. Pāsādassa catūsu kaṇṇesu taruṇatālakkhandhappamāṇā catasso suvaṇṇamayā ucchuyaṭṭhiyo nibbattiṃsu. Tāsaṃ maṇimayāni pattāni, sovaṇṇamayāni khandhāni ahesuṃ. Pubbakammassa dassanatthaṃ kiretāni, nibbattiṃsu.
七座门楼那里,有七位夜叉把守。第一座门楼,是一位名叫阎摩柯利的夜叉,带着自己的一千夜叉眷属守在那里;第二座,是一位名叫乌波罗的夜叉,带着两千夜叉眷属;第三座,是一位名叫瓦耆罗的夜叉,带着三千眷属;第四座,是一位名叫瓦耆罗巴胡的夜叉,带着四千眷属;第五座,是一位名叫迦萨甘陀的夜叉,带着五千眷属;第六座,是一位名叫迦达特陀的夜叉,带着六千眷属;第七座,是一位名叫帝萨目卡的夜叉,带着七千眷属守在那里。就这样,宫殿内外都有了极其严密的守护。频婆娑罗王听说“乔蒂迦家升起了一座七宝所成的七层宫殿,还有七道围墙、七座门楼、四个宝瓶”,就赐给他长者的华盖。从此他就成了乔蒂迦长者。
Sattasu dvārakoṭṭhakesu satta yakkhā ārakkhaṃ gaṇhiṃsu. Paṭhame dvārakoṭṭhake yamakoḷī nāma yakkho attano parivārena yakkhasahassena saddhiṃ ārakkhaṃ gaṇhi, dutiye uppalo nāma attano parivārayakkhānaṃ dvīhi sahassehi saddhiṃ, tatiye vajiro nāma tīhi sahassehi saddhiṃ, catutthe vajirabāhu nāma catūhi sahassehi saddhiṃ, pañcame kasakando nāma pañcahi sahassehi saddhiṃ, chaṭṭhe kaṭattho nāma chahi sahassehi saddhiṃ, sattame disāmukho nāma sattahi sahassehi saddhiṃ ārakkhaṃ gaṇhi. Evaṃ pāsādassa anto ca bahi ca gāḷharakkhā ahosi. ‘‘Jotikassa kira sattaratanamayo sattabhūmikapāsādo uṭṭhito, satta pākārā sattadvārakoṭṭhakā catasso nidhikumbhiyo uṭṭhitā’’ti sutvā bimbisāro rājā seṭṭhicchattaṃ pahiṇi. So jotikaseṭṭhi nāma ahosi.
那位曾与他一起修过福业的女子,投生到了北俱卢洲。后来天神们把她从那里带来,让她坐在吉祥的寝宫中。她来的时候,带了一筒米和三块火石。他们一辈子都用那一筒米做饭。据说,哪怕他们想取出装满一百车的米,那一筒米也还是保持一筒的量,不会减少。煮饭的时候,他们把米放进锅里,再把锅放在那些石头上,石头立刻就烧起来,饭一熟,火就自己灭了。他们就凭这个迹象知道饭已经熟了。煮汤、做菜等等也是同样的道理。就这样,他们的饮食全靠这些火石来煮熟。他们依靠宝珠的光明生活,根本不知道火或灯的光亮。“乔蒂迦竟然有这样的福报”,这件事在整个赡部洲都传开了。大批人备好车马等等,前来参观。乔蒂迦长者对每个来的人,都让人煮好北俱卢洲的米饭布施给他们。他吩咐说:“从如意树上取衣服吧,取饰品吧。”又吩咐说:“把那个一伽浮他大的宝瓶打开,取走够用的钱财吧。”整个赡部洲的人拿了钱财离开后,那个宝瓶连一指节那么深的减少都没有。据说,这是他把沙子铺在香室僧园里,上面撒满珍宝所感得的果报。
Tena pana saddhiṃ katapuññakammā itthī uttarakurūsu nibbatti. Atha naṃ devatā tato ānetvā sirigabbhe nisīdāpesuṃ. Sā āgacchamānā ekaṃ taṇḍulanāḷiṃ tayo ca jotipāsāṇe gaṇhi. Tesaṃ yāvajīvaṃ tāyeva taṇḍulanāḷiyā bhattaṃ ahosi. Sace kira te sakaṭasatampi taṇḍulānaṃ pūretukāmā honti, sā taṇḍulanāḷi nāḷiyeva hutvā tiṭṭhati. Bhattapacanakāle taṇḍule ukkhaliyaṃ pakkhipitvā tesaṃ pāsāṇānaṃ upari ṭhapeti, pāsāṇā tāvadeva pajjalitvā bhatte pakkamatte nibbāyanti. Teneva saññāṇena bhattassa pakkabhāvaṃ jānanti. Sūpeyyādipacanakālepi eseva nayo. Evaṃ tesaṃ jotipāsāṇehi āhāro paccati. Maṇiālokena ca vasanti, aggissa vā dīpassa vā obhāsaṃ neva jāniṃsu. ‘‘Jotikassa kira evarūpā sampattī’’ti sakalajambudīpe pākaṭo ahosi. Mahājano yānādīni yojetvā dassanatthāya āgacchati. Jotikaseṭṭhi āgatāgatānaṃ uttarakurutaṇḍulānaṃ bhattaṃ pacāpetvā dāpesi. ‘‘Kapparukkhehi vatthāni gaṇhantu, ābharaṇāni gaṇhantū’’ti āṇāpesi. ‘‘Gāvutikanidhikumbhiyā mukhaṃ vivarāpetvā yāpanamattaṃ dhanaṃ gaṇhantū’’ti āṇāpesi. Sakalajambudīpavāsikesu dhanaṃ gahetvā gacchantesu nidhikumbhiyā aṅgulimattampi ūnaṃ nāhosi. Gandhakuṭipariveṇe vālukaṃ katvā okiṇṇaratanānaṃ kirassa eso nissando.
当大众带着衣服、饰品和想要的钱财纷纷离去时,频婆娑罗王虽然也想看看那座宫殿,却因为人潮涌来,一直找不到机会进去。后来,因为人们已经随意拿了东西渐渐散去,人群变得稀少,国王便对乔蒂迦的父亲说:“我们想去看看你儿子的宫殿。”他回答:“好的,陛下。”说完就回去,把这事告诉了儿子:“孩子,国王想看看你的宫殿。”儿子说:“好的,父亲,请他来。”国王便带着庞大的随从队伍到了那里。在第一道门楼前,一个刚打扫完、正要去倒垃圾的女仆向国王伸出了手臂。国王以为她是“首富的妻子”,觉得难为情,就没有把手搭在她的手臂上。同样,在其余几道门楼前,他也把那些女仆当成了“首富的妻子们”,没有把手搭在她们的手臂上。乔蒂迦出来迎接国王,顶礼之后跟在后面,说:“陛下,请往前走。”国王看到那宝石铺成的地面,觉得就像一处深达百人高的陷阱出现在眼前,心想:“这莫非是挖来抓我的陷坑?”便不敢把脚踩上去。乔蒂迦说:“陛下,这不是陷阱,请跟在我后面走。”说着就走到了前面。国王便在他踩过的地方落脚,从最底层开始,一边观赏一边巡游宫殿。那时,阿阇世王子也牵着父亲的手指跟着游览,心里想:“唉,我父亲真是愚痴!身为国王,却住在木屋里,而这位居士住在七宝所成的宫殿中。我若为王,绝不允许他住在这座宫殿里。”
Evaṃ mahājane vatthābharaṇāni ceva dhanañca yadicchakaṃ ādāya gacchante bimbisāro tassa pāsādaṃ daṭṭhukāmopi mahājane āgacchante okāsaṃ nālattha. Aparabhāge yadicchakaṃ ādāya gatattā manussesu mandībhūtesu rājā jotikassa pitaraṃ āha – ‘‘tava puttassa pāsādaṃ daṭṭhukāmamhā’’ti. So ‘‘sādhu, devā’’ti vatvā gantvā puttassa kathesi – ‘‘tāta, rājā te pāsādaṃ daṭṭhukāmo’’ti. ‘‘Sādhu, tāta, āgacchatū’’ti. Rājā mahantena parivārena tattha agamāsi. Paṭhamadvārakoṭṭhake sammajjitvā kacavarachaḍḍikā dāsī rañño hatthaṃ adāsi, rājā ‘‘seṭṭhijāyā’’ti saññāya lajjamāno tassā bāhāya hatthaṃ na ṭhapesi. Evaṃ sesadvārakoṭṭhakesupi dāsiyo ‘‘seṭṭhibhariyāyo’’ti maññamāno tāsaṃ bāhāya hatthaṃ na ṭhapesi. Jotiko āgantvā rājānaṃ paccuggantvā vanditvā pacchato hutvā ‘‘purato yātha, devā’’ti āha. Rañño maṇipathavī sataporisapapāto viya hutvā upaṭṭhahi. So ‘‘iminā mama gahaṇatthāya opāto khaṇito’’ti maññamāno pādaṃ nikkhipituṃ na visahi. Jotiko ‘‘nāyaṃ, deva, opāto, mama pacchato āgacchathā’’ti purato ahosi. Rājā tena akkantakāle bhūmiṃ akkamitvā heṭṭhimatalato paṭṭhāya pāsādaṃ olokento vicari. Tadā ajātasattukumāropi pitu aṅguliṃ gahetvā vicaranto cintesi – ‘‘aho andhabālo mama pitā, gahapatike nāma sattaratanamaye pāsāde vasante esa rājā hutvā dārumaye gehe vasati, ahaṃ dāni rājā hutvā imassa imasmiṃ pāsāde vasituṃ na dassāmī’’ti.
国王正要登上上层楼阁时,正好到了早餐时间。他就对长者说:“大长者,我们就在这里吃早餐吧。”长者说:“陛下,我知道,您的饭食已经准备好了。”国王用十六壶香汤沐浴后,在长者那座宝石造的凉亭里,在铺好的座位上,坐上了专为长者设的那张坐榻。然后侍从奉上洗手水,又把浓稠的乳粥盛在一只价值十万钱的金碗里,满满地放在他面前。国王以为是“饭”,就开始吃起来。长者说:“陛下,这不是饭,这是浓稠的乳粥。”于是用另一只金碗盛了饭,放在先前那只碗旁边。据说,接着吃那刚好温热适口的饭,很是舒服。国王吃着美味的饭,不知不觉就没了节制。这时长者向他行礼,合掌举起说:“陛下,够了,就到这里吧,再多吃就消化不了了。”国王对他说:“居士,你为什么这样郑重其事地说自己家的饭呢?”长者说:“陛下,不是这个意思。其实您所有随从将士吃的也是这同样的饭、同样的菜。但我怕招来非议。”国王问:“什么缘故?”长者说:“假如陛下身体稍感困乏不适,有人就会说:‘昨天国王在长者家吃了饭,一定是长者做了什么。’陛下,我怕的就是这种话。”国王说:“那就把饭拿走吧,拿水来。”国王吃完饭,整个王室随从都吃了同样的饭。
Raññopi uparimatalāni abhiruhantasseva pātarāsavelā jātā. So seṭṭhiṃ āmantetvā, ‘‘mahāseṭṭhi, idheva pātarāsaṃ bhuñjissāmā’’ti. Jānāmi, deva, sajjito devassāhāroti. So soḷasahi gandhodakaghaṭehi nhatvā ratanamaye seṭṭhissa nisīdanamaṇḍape paññatte tasseva nisīdanapallaṅke nisīdi. Athassa hatthadhovanūdakaṃ datvā satasahassagghanikāya suvaṇṇapātiyā kilinnapāyāsaṃ vaḍḍhetvā purato ṭhapayiṃsu. Rājā ‘‘bhojana’’nti saññāya bhuñjituṃ ārabhi. Seṭṭhi ‘‘nayidaṃ, deva, bhojanaṃ, kilinnapāyāso eso’’ti aññissā suvaṇṇapātiyā bhojanaṃ vaḍḍhetvā purimapātiyaṃ ṭhapayiṃsu. Tato uṭṭhitautunā kira taṃ bhuñjituṃ sukhaṃ hoti. Rājā madhurabhojanaṃ bhuñjanto pamāṇaṃ na aññāsi. Atha naṃ seṭṭhi vanditvā añjaliṃ paggayha ‘‘alaṃ, deva, ettakameva hotu, ito uttariṃ jirāpetuṃ na sakkā’’ti āha. Atha naṃ rājā āha – ‘‘kiṃ, gahapati, garukaṃ katvā kathesi attano bhatta’’nti? Deva, natthetaṃ, tumhākaṃ sabbassāpi hi balakāyassa idameva bhattaṃ idaṃ supeyyaṃ. Api ca kho ahaṃ ayasassa bhāyāmīti. Kiṃ kāraṇāti? Sace devassa kāyālasiyamattaṃ bhaveyya, ‘‘hiyyo raññā seṭṭhissa gehe bhattaṃ bhuttaṃ, seṭṭhinā kiñci kataṃ bhavissatī’’ti vacanassa bhāyāmi, devāti. Tena hi bhattaṃ hara, udakaṃ āharāti. Rañño bhattakiccāvasāne sabbo rājaparivāro tadeva bhattaṃ paribhuñji.
国王坐着闲聊,把长者叫过来说:“这家里难道没有长者的妻子吗?”长者回答:“有的,陛下。”国王问:“她在哪里?”长者说:“她坐在净室里,不知道陛下已经来了。”其实国王一大早就带着随从来了,可她确实一点都不知道。于是长者心想“国王想见我的妻子”,就走到她那里说:“国王来了,你难道不该去见见国王吗?”她躺着不动,说:“夫君,你说的‘国王’是什么呀?”长者告诉她“国王就是我们的主宰”,她听了很不高兴,说:“我们过去修的福业真是太差了,竟然还有人来主宰我们。想必是我们当初没有信心,做了布施,虽然得到了这些富贵,却生在别人主宰的地方。一定是我们过去缺乏信心才布施的,这就是那个果报。”接着她说:“夫君,那我现在该怎么办?”长者说:“你拿把扇子过来,给国王扇风。”她就拿了扇子过来给国王扇。她拿扇子给国王扇风时,国王头巾上的香气随风扑到她眼睛上,她的眼里就流出了泪水。国王看到后对长者说:“大长者,女人嘛,智慧浅,她大概是怕‘国王要夺走我丈夫的财产’,所以吓得哭了吧。你安慰安慰她,跟她说‘我无意贪图你的财产’。”长者说:“陛下,她不是在哭。”国王问:“那是什么缘故?”长者说:“是您头巾的香气让她流了眼泪。她平时不点灯、不点火,只靠宝珠的光亮来吃饭、坐着、躺着,陛下您却是坐在灯光下的吧?”国王说:“是的,长者。”长者说:“那么,陛下,从今天起就靠宝珠的光亮坐着吧。”于是献上了一颗如甜瓜般大、价值连城的巨大宝珠。国王看了看这座宅子,说:“灼光长者的富贵真是了不起啊!”说完就走了。以上就是灼光长者的出身来历。
Rājā sukhakathāya nisinno seṭṭhiṃ āmantetvā, ‘‘kiṃ imasmiṃ gehe seṭṭhibhariyā natthī’’ti āha? ‘‘Āma atthi, devā’’ti. ‘‘Kahaṃ sā’’ti? ‘‘Sirigabbhe nisinnā, devassa āgatabhāvaṃ na jānātī’’ti. Kiñcāpi hi pātova rājā saparivāro āgato, sā panassa āgatabhāvaṃ na jānāteva. Tato seṭṭhi ‘‘rājā me bhariyaṃ daṭṭhukāmo’’ti tassā santikaṃ gantvā ‘‘rājā āgato, kiṃ tava rājānaṃ daṭṭhuṃ na vaṭṭatī’’ti āha. Sā nipannakāva ‘‘ko esa, sāmi, rājā nāmā’’ti vatvā ‘‘rājā nāma amhākaṃ issaro’’ti vutte anattamanataṃ pavedentī ‘‘dukkaṭāni vata no puññakammāni, yesaṃ no issaropi atthi. Assaddhāya nāma puññakammāni katvā mayaṃ sampattiṃ pāpuṇitvā aññassa issariyaṭṭhāne nibbattamhā. Addhā amhehi asaddahitvā dānaṃ dinnaṃ bhavissati, tassetaṃ phala’’nti vatvā ‘‘kiṃ dāni karomi, sāmī’’ti āha. Tālavaṇṭaṃ ādāya āgantvā rājānaṃ bījāhīti. Tassā tālavaṇṭaṃ ādāya āgantvā rājānaṃ bījentiyā rañño veṭhanassa gandhavāto akkhīni pahari, athassā akkhīhi assudhārā pavattiṃsu. Taṃ disvā rājā seṭṭhiṃ āha – ‘‘mahāseṭṭhi, mātugāmo nāma appabuddhiko, ‘rājā me sāmikassa sampattiṃ gaṇheyyā’ti bhayena rodati maññe, assāsehi naṃ ‘na me tava sampattiyā attho’’’ti. Na esā, deva, rodatīti. Atha kiṃ etanti? Tumhākaṃ veṭhanagandhenassā assūni pavattiṃsu. Ayañhi dīpobhāsaṃ vā aggiobhāsaṃ vā adisvā maṇiālokeneva bhuñjati ca nisīdati ca nipajjati ca, devo pana dīpālokena nisinno bhavissatīti? Āma, seṭṭhīti. Tena hi, deva, ajja paṭṭhāya maṇiālokena nisīdathāti mahantaṃ tipusamattaṃ anagghaṃ maṇiratanaṃ adāsi. Rājā gehaṃ oloketvā ‘‘mahatī vata jotikassa sampattī’’ti vatvā agamāsi. Ayaṃ tāva jotikassa uppatti.
现在要讲结发居士的来历。在波罗奈,有一位富家小姐,长得非常漂亮。到了十五六岁时,家里人为了看住她,派了一个女仆,把她安置在一座七层高楼最上面的华丽房间里住着。有一天,她打开窗户往外看,一个在空中飞行的持明者看见了她,生起了爱慕之心,就从窗户飞进去,和她好上了。她跟那个持明者一起住,没过多久就怀孕了。女仆发现后,问她:“小姐,这是怎么回事?”她说:“算了,别告诉任何人。”女仆因为害怕,就闭嘴不说了。她怀胎十月后生下一个儿子,让人拿来一个新盆子,把孩子放进去躺好,把盆子盖上,上面放了些花环,然后吩咐女仆:“你把这个顶在头上,丢到恒河里去。要是有人问‘这是什么’,你就说‘这是我女主人的祭供之物’。”女仆就照办了。
Idāni jaṭilassa uppatti veditabbā – bārāṇasiyañhi ekā seṭṭhidhītā abhirūpā ahosi, taṃ pannarasasoḷasavassuddesikakāle rakkhaṇatthāya ekaṃ dāsiṃ datvā sattabhūmikassa pāsādassa uparimatale sirigabbhe vāsayiṃsu. Taṃ ekadivasaṃ vātapānaṃ vivaritvā bahi olokayamānaṃ ākāsena gacchanto eko vijjādharo disvā uppannasineho vātapānena pavisitvā tāya saddhiṃ santhavamakāsi. Sā tena saddhiṃ saṃvāsamanvāya na cirasseva gabbhaṃ paṭilabhi. Atha naṃ sā dāsī disvā, ‘‘amma, kiṃ ida’’nti vatvā ‘‘hotu mā kassaci ācikkhī’’ti tāya vuttā bhayena tuṇhī ahosi. Sāpi dasamāsaccayena puttaṃ vijāyitvā navabhājanaṃ āharāpetvā tattha taṃ dārakaṃ nipajjāpetvā taṃ bhājanaṃ pidahitvā upari pupphadāmāni ṭhapetvā ‘‘imaṃ sīsena ukkhipitvā gaṅgāya vissajjehi, ‘kiṃ ida’nti ca puṭṭhā ‘ayyāya me balikamma’nti vadeyyāsī’’ti dāsiṃ āṇāpesi. Sā tathā akāsi.
在恒河下游,有两个女人正在洗澡,看见一只容器被水冲过来。一个人说:“这个容器是我的。”另一个人说:“容器里面装的东西是我的。”等容器漂到跟前,她们把容器拿上岸放下,打开一看,里面是个男孩。于是一个人就说:“因为我说了‘容器是我的’,所以男孩就该归我。”另一个人说:“因为我说了‘容器里面装的东西是我的’,所以男孩是我的。”两人争执不下,就去了裁决的地方,把事情报告上去。官员们判不了,她们就去了国王那里。国王听了她们的话,说:“你领孩子,你拿容器。”那个得到孩子的女人,是大迦旃延尊者的施主。因此她抚养这个孩子,心里想:“我要让他在尊者身边出家。”孩子出生那天,因为胎垢没洗干净,头发结成了髻,所以大家就给他取名叫“结发”。等他能自己走路的时候,尊者为了乞食走进那户人家。女居士请尊者坐下,供养了食物。尊者看见那个男孩,问:“女居士,你得到孩子了?”她回答:“是的,尊者。我养这个孩子,就是想着要让他在您身边出家,请您度他出家吧。”她就把孩子交给了尊者。尊者说“好”,带着他走,一边走一边观察:“这个众生有没有能享受在家富贵的福业?”他观察到:“这是个有大福德的众生,会享受大富贵。不过他还小,智慧也还没有成熟。”于是尊者带着他,去了塔迦尸喇一位施主的家里。
Heṭṭhāgaṅgāyampi dve itthiyo nhāyamānā taṃ bhājanaṃ udakenāhariyamānaṃ disvā ekā ‘‘mayhetaṃ bhājana’’nti āha. Ekā ‘‘yaṃ etassa anto, taṃ mayha’’nti vatvā bhājane sampatte taṃ ādāya thale ṭhapetvā vivaritvā dārakaṃ disvā ekā ‘‘mama bhājananti vuttatāya dārako mameva hotī’’ti āha. Ekā ‘‘yaṃ bhājanassa anto, taṃ mameva hotūti vuttatāya mama dārako’’ti āha. Tā vivadamānā vinicchayaṭṭhānaṃ gantvā tamatthaṃ ārocetvā amaccesu vinicchituṃ asakkontesu rañño santikaṃ agamaṃsu. Rājā tāsaṃ vacanaṃ sutvā ‘‘tvaṃ dārakaṃ gaṇha, tvaṃ bhājanaṃ gaṇhā’’ti āha. Yāya pana dārako laddho, sā mahākaccānattherassa upaṭṭhāyikā ahosi. Tasmā sā dārakaṃ ‘‘imaṃ therassa santike pabbājessāmī’’ti posesi. Tassa jātadivase gabbhamalassa dhovitvā anapanītatāya kesā jaṭitā hutvā aṭṭhaṃsu, tenassa jaṭilotveva nāmaṃ kariṃsu. Tassa padasā vicaraṇakāle thero taṃ gehaṃ piṇḍāya pāvisi. Upāsikā theraṃ nisīdāpetvā āhāramadāsi. Thero dārakaṃ disvā ‘‘kiṃ upāsike dārako laddho’’ti pucchi. ‘‘Āma, bhante, imāhaṃ dārakaṃ tumhākaṃ santike pabbājessāmīti posesiṃ, pabbājetha na’’nti adāsi. Thero ‘‘sādhū’’ti ādāya taṃ gacchanto ‘‘atthi nu kho imassa gihisampattiṃ anubhavituṃ puññakamma’’nti olokento ‘‘mahāpuñño satto mahāsampattiṃ anubhavissati, daharo esa tāva, ñāṇampissa paripākaṃ na gacchatī’’ti cintetvā taṃ ādāya takkasilāyaṃ ekassa upaṭṭhākassa gehaṃ agamāsi.
他礼敬长老后站在一旁,看见那个孩子,就问:“尊者,您得到这个孩子了吗?”对方回答:“是的,近事男,他将来会出家。不过他还小,暂时就留在你身边吧。”那人说:“好的,尊者。”便把孩子当作自己的儿子来抚养。
那时,他家里积压了十二年的货物。有一次他要去别的村子,就把所有货物都搬到店铺里,让孩子坐在店中,一样一样告诉他每件货物的本钱,交代说:“这个和这个值这么多钱,你收了这个数才卖。”说完就走了。那天,守护城市的天神们把那些哪怕只是需要一点辣椒、小茴香的人,也都引到了他这家店铺门前。结果他十二年的积压货物,一天之内就全卖光了。家主回来后,到店铺里一看,什么都没了,就说:“孩子,你把所有货物都弄没了吗?”孩子说:“我没有弄没,全都是按您说的价钱卖掉的。这是某某货物的本钱,这是某某货物的本钱。”家主听了很欢喜,心想:“这真是个难得的人,到哪里都能活。”就把家里已经成年的女儿嫁给了他,又吩咐仆人们说:“给他造一座房子。”房子建好后,他对他们说:“去吧,你们回自己家住吧。”
So theraṃ vanditvā ṭhito taṃ dārakaṃ disvā ‘‘dārako vo, bhante, laddho’’ti pucchi. Āma, upāsaka, pabbajissati, daharo tāva, taveva santike hotūti. So ‘‘sādhu, bhante’’ti taṃ puttaṭṭhāne ṭhapetvā paṭijaggi. Tassa pana gehe dvādasa vassāni bhaṇḍakaṃ ussannaṃ hoti. So gāmantaraṃ gacchanto sabbampi taṃ bhaṇḍaṃ āpaṇaṃ haritvā dārakaṃ āpaṇe nisīdāpetvā tassa tassa bhaṇḍakassa mūlaṃ ācikkhitvā ‘‘idañca idañca ettakaṃ nāma dhanaṃ gahetvā dadeyyāsī’’ti vatvā pakkāmi. Taṃdivasaṃ nagarapariggāhikā devatā antamaso maricajīrakamattenāpi atthike tasseva āpaṇābhimukhe kariṃsu. So dvādasa vassāni ussannaṃ bhaṇḍakaṃ ekadivaseneva vikkiṇi. Kuṭumbiko āgantvā āpaṇe kiñci adisvā ‘‘sabbaṃ te, tāta, bhaṇḍakaṃ nāsita’’nti āha. Na nāsemi, sabbaṃ tumhehi vuttanayeneva vikkiṇiṃ, idaṃ asukassa mūlaṃ, idaṃ asukassāti. Kuṭumbiko pasīditvā ‘‘anaggho puriso, yattha katthaci jīvituṃ samattho’’ti attano gehe vayappattaṃ dhītaraṃ tassa datvā ‘‘gehamassa karothā’’ti purise āṇāpetvā niṭṭhite gehe ‘‘gacchatha, tumhe attano gehe vasathā’’ti āha.
当他正要走进家门,一只脚刚跨过门槛,房屋后方的地面就裂开了,冒出一座高八十肘的金山。国王一听说“据说结发童子的家里地面裂开,冒出了一座金山”,立刻就派人给他送去了首富的白伞盖。他因此被称为“结发首富”。他有三个儿子。等到儿子们到了成年的年纪,他生起了出家的念头,心想:“如果有一个和我们家财力相当的首富之家,他们也许会允许我出家;如果没有,就不会允许。在这赡部洲,到底有没有和我们家财力相当的家族呢?”为了弄清楚这件事,他让人打造了金砖、金刺棒和金鞋,交到仆人手里,派他们出去,吩咐说:“你们去吧,带上这些东西,装作随便看看的样子,在赡部洲到处走走,弄清楚有没有和我们家财力相当的首富之家,有还是没有,然后回来告诉我。”
Athassa gehapavisanakāle ekena pādena ummāre akkantamatte gehassa pacchimabhāge bhūmiṃ bhinditvā asītihattho suvaṇṇapabbato uṭṭhahi. Rājā ‘‘jaṭilakumārassa kira gehe bhūmiṃ bhinditvā suvaṇṇapabbato uṭṭhito’’ti sutvāva tassa seṭṭhicchattaṃ pesesi. So jaṭilaseṭṭhi nāma ahosi. Tassa tayo puttā ahesuṃ. So tesaṃ vayappattakāle pabbajjāya cittaṃ uppādetvā ‘‘sace amhehi samānabhogaṃ seṭṭhikulaṃ bhavissati, pabbajituṃ dassanti. No ce, na dassanti. Atthi nu kho jambudīpe amhehi samānabhogaṃ kula’’nti vīmaṃsanatthāya suvaṇṇamayaṃ iṭṭhakaṃ suvaṇṇamayaṃ patodalaṭṭhiṃ suvaṇṇamayaṃ pādukañca kārāpetvā purisānaṃ hatthe datvā ‘‘gacchatha, imāni ādāya kiñcideva olokayamānā viya jambudīpatale vicaritvā amhehi samānabhogassa seṭṭhikulassa atthibhāvaṃ vā natthibhāvaṃ vā ñatvā āgacchathā’’ti pahiṇi.
他们四处游方,来到了跋提城。这时,面达咖长者看见他们,问道:“孩子们,你们四处走动是在做什么?”他们回答:“我们在找一样东西。”长者听了,知道“他们拿着这些东西,根本没必要为了找什么而四处走——他们是在查探国中的财富”,就说:“孩子们,进我们后院的屋子里看看吧。”他们进去后,在一处约八卡利萨大的地方,看到有像大象、马、公牛那么大的黄金羊,背靠着背从地面涌出,就像前面说的那样。他们在那些金羊之间走了一圈,就出来了。这时长者问:“孩子们,你们要找的东西见到了吗?”他们回答:“见到了,主人。”长者说:“那就去吧。”便打发他们走了。他们从那里回去后,自己的长者问:“怎么样,孩子们,见到和我们财力相当的长者家了吗?”他们禀报:“主人,您家算什么?跋提城那位面达咖长者的财富竟然是这样!”便把这一切经过都说了。长者听后满心欢喜,心想:“总算找到一家首富了,不知道还有没有别的?”于是给了他们一条价值十万钱的毛毯,派他们出去:“去吧,孩子们,再去找找别的首富之家。”
Te cārikaṃ carantā bhaddiyanagaraṃ pāpuṇiṃsu. Atha ne meṇḍakaseṭṭhi disvā, ‘‘tātā, kiṃ karontā vicarathā’’ti pucchitvā ‘‘ekaṃ olokentā vicarāmā’’ti vutte ‘‘imesaṃ imāni gahetvā kiñcideva oloketuṃ vicaraṇakiccaṃ natthi, raṭṭhaṃ pariggaṇhamānā vicarantī’’ti ñatvā, ‘‘tātā, amhākaṃ pacchimagehaṃ pavisitvā olokethā’’ti āha. Te tattha aṭṭhakarīsamatte ṭhāne hatthiassausabhappamāṇe piṭṭhiyā piṭṭhiṃ āhacca pathaviṃ bhinditvā uṭṭhite heṭṭhā vuttappakāre suvaṇṇameṇḍake disvā tesaṃ antarantarā vicaritvā nikkhamiṃsu. Atha ne seṭṭhi, ‘‘tātā, yaṃ olokentā vicaratha, diṭṭho vo so’’ti pucchitvā ‘‘passāma, sāmī’’ti vutte ‘‘tena hi gacchathā’’ti uyyojesi. Te tatova gantvā attano seṭṭhinā ‘‘kiṃ, tātā, diṭṭhaṃ vo amhākaṃ samānabhogaṃ seṭṭhikula’’nti vutte, ‘‘sāmi, tumhākaṃ kiṃ atthi, bhaddiyanagare meṇḍakaseṭṭhino evarūpo nāma vibhavo’’ti sabbaṃ taṃ pavattiṃ ācikkhiṃsu. Taṃ sutvā seṭṭhi attamano hutvā ‘‘ekaṃ tāva seṭṭhikulaṃ laddhaṃ, aparampi nu kho atthī’’ti satasahassagghanikaṃ kambalaṃ datvā ‘‘gacchatha, tātā, aññampi. Seṭṭhikulaṃ vicinathā’’ti pahiṇi.
他们到了王舍城,在离乔蒂迦长者家不远的地方堆起木柴,点着火,站在那儿。有人问“这是干什么”,他们就说:“我们有一条很值钱的毛毯要卖,可是没人买;带着它到处走,又怕被贼抢,所以打算把它烧了再走。”这时乔蒂迦长者看见他们,问“这些人在干什么”,听说了事情经过后,就把他们叫过来,问:“那条毛毯值多少钱?”他们说“值十万”,他就让人付了十万,把毛毯交给他们,吩咐说:“把这个送给门口扫地倒垃圾的那个女仆。”那女仆拿到毛毯,哭着来到主人面前,说:“主人,我犯了什么错?就算要打我也行啊,为什么给我这么粗的毛毯?我拿它怎么穿、怎么披?”(主人说:)“我不是给你穿披用的。你把它叠好,放在你床脚边,等你躺下睡觉时,用香汤洗过脚后拿它擦脚。难道连这个你都做不到吗?”她说:“这个我能做到。”就拿走了。那些人看到这件事,就回到自己的长者那里。长者问:“怎么样,诸位,见到和我家一样的长者之家了吗?”他们说:“主人,您家算什么?王舍城的乔蒂迦长者家才有这样的财富!”于是把他家所有的家产和这件事全都禀告了。长者听了他们的话,心里很高兴,说:“现在我可以出家了。”就来到国王那里,说:“大王,我想出家。”国王说:“好啊,大长者,出家吧。”他回到家,把儿子们叫来,把金柄金刚镐放在长子手里,说:“孩子,到后院的金山去取一块金子出来。”长子拿起镐走过去,敲那座金山,却像敲在石板上一样。他从长子手里拿过镐,交给次子,次子敲金山,也像敲在石板上一样。然后又交给幼子,幼子拿起一敲,金山就像泥土被敲碎堆成一堆那样。于是长者说:“来吧,孩子,够了。”然后把另外两个哥哥叫来,说:“这座金山不是为你们出现的,是为我和幼子出现的。你们和他一起共同享用吧。”为什么那座金山只为幼子出现?为什么那个结发者出生时被投入水中?都是因为他自己所造的业。
Te rājagahaṃ gantvā jotikaseṭṭhissa gehato avidūre dārurāsiṃ katvā aggiṃ datvā aṭṭhaṃsu. ‘‘Kiṃ ida’’nti puṭṭhakāle ca ‘‘ekaṃ no mahagghakambalaṃ vikkiṇantānaṃ kayiko natthi, gahetvā vicarantāpi corānaṃ bhāyāma, tena taṃ jhāpetvā gamissāmā’’ti vadiṃsu. Atha ne jotikaseṭṭhi disvā ‘‘ime kiṃ karontī’’ti pucchitvā tamatthaṃ sutvā pakkosāpetvā ‘‘kiṃ agghanako kambalo’’ti pucchi. ‘‘Satasahassagghanako’’ti vutte satasahassaṃ dāpetvā ‘‘dvārakoṭṭhakaṃ sammajjitvā kacavarachaḍḍikāya dāsiyā dethā’’ti tesaṃyeva hatthe pahiṇi. Sā kambalaṃ gahetvā rodamānā sāmikassa santikaṃ āgantvā ‘‘kiṃ maṃ, sāmi, aparādhe sati paharituṃ na vaṭṭati, kasmā me evarūpaṃ thūlakambalaṃ pahiṇittha, kathāhaṃ imaṃ nivāsessāmi vā pārupissāmi vā’’ti. Nāhaṃ tava etadatthāya pahiṇiṃ, etaṃ pana paliveṭhetvā tava sayanapādamūle ṭhapetvā nipajjanakāle gandhodakena dhotānaṃ pādānaṃ puñchanatthāya te pahiṇiṃ, kiṃ etampi kātuṃ na sakkosīti. Sā ‘‘etaṃ pana kātuṃ sakkhissāmī’’ti gahetvā agamāsi. Te ca purisā taṃ kāraṇaṃ disvā attano seṭṭhissa santikaṃ gantvā ‘‘kiṃ, tātā, diṭṭhaṃ vo seṭṭhikula’’nti vutte, ‘‘sāmi, kiṃ tumhākaṃ atthi, rājagahanagare jotikaseṭṭhissa evarūpā nāma sampattī’’ti sabbaṃ gehasampattiṃ ārocetvā taṃ pavattiṃ ācikkhiṃsu. Seṭṭhi tesaṃ vacanaṃ sutvā tuṭṭhamānaso ‘‘idāni pabbajituṃ labhissāmī’’ti rañño santikaṃ gantvā ‘‘pabbajitukāmomhi, devā’’ti āha. Sādhu, mahāseṭṭhi, pabbajāhīti . So gehaṃ gantvā putte pakkosāpetvā suvaṇṇadaṇḍaṃ vajirakuddālaṃ jeṭṭhaputtassa hatthe ṭhapetvā, ‘‘tāta, pacchimagehe suvaṇṇapabbatato suvaṇṇapiṇḍaṃ uddharāhī’’ti āha. So kuddālaṃ ādāya gantvā suvaṇṇapabbataṃ pahari, piṭṭhipāsāṇe pahaṭakālo viya ahosi. Tassa hatthato kuddālaṃ gahetvā majjhimaputtassa hatthe datvā pahiṇi, tassapi suvaṇṇapabbataṃ paharantassa piṭṭhipāsāṇe pahaṭakālo viya ahosi. Atha naṃ kaniṭṭhaputtassa hatthe datvā pahiṇi, tassa taṃ gahetvā paharantassa koṭṭetvā rāsikatāya mattikāya pahaṭakālo viya ahosi. Atha naṃ seṭṭhi ‘‘ehi, tāta, alaṃ ettakenā’’ti vatvā itare dve jeṭṭhabhātike pakkosāpetvā ‘‘ayaṃ suvaṇṇapabbato na tumhākaṃ nibbatto, mayhañca kaniṭṭhassa ca nibbatto, iminā saddhiṃ ekato hutvā paribhuñjathā’’ti āha. Kasmā pana so tesameva nibbattati, kasmā ca jaṭilo jātakāle udake pātitoti? Attano katakammeneva.
在为迦叶正自觉者建塔的时候,有一位漏已尽的比丘走到建塔的地方,看了看,问道:“诸位,为什么塔的北面没有修起来?”大家回答说:“黄金不够了。”他说:“我进村里去劝募,你们用心把工程做下去。”他这样说完,就进了城,对大众劝募说:“诸位贤友,你们这座塔有一面的黄金不够了,你们知道哪里有黄金吗?”他一路劝募,来到一户金匠家。那金匠当时正跟妻子吵架,坐在那里生闷气。长老就对他说:“塔上你们负责的那一面黄金不够了,该想办法才行。”金匠因为正在生妻子的气,就脱口说:“把你的导师扔到水里去吧!”他妻子听了就说:“你做了太鲁莽的事!你生我的气,骂我打我都行,为什么要对过去、未来、现在的诸佛结怨呢?”金匠立刻生起悚惧,说:“尊者,请原谅我!”随即伏在长老脚下。长老说:“孩子,你并没有对我说什么,你该去求导师原谅。”金匠问:“尊者,我该怎么做才能求得原谅呢?”长老说:“你做好三罐金花,放进安放舍利的窟室里,然后穿着湿衣、披着湿发去求原谅吧,孩子。”
Kassapasammāsambuddhassa hi cetiye kariyamāne eko khīṇāsavo cetiyaṭṭhānaṃ gantvā oloketvā, ‘‘tātā, kasmā cetiyassa uttarena mukhaṃ na uṭṭhahatī’’ti pucchi. ‘‘Suvaṇṇaṃ nappahotī’’ti āhaṃsu. Ahaṃ antogāmaṃ pavisitvā samādapessāmi, tumhe ādarena kammaṃ karothāti. So evaṃ vatvā nagaraṃ pavisitvā, ‘‘ammā, tātā, tumhākaṃ cetiyassa ekasmiṃ mukhe suvaṇṇaṃ nappahoti, suvaṇṇaṃ jānāthā’’ti mahājanaṃ samādapento suvaṇṇakārakulaṃ agamāsi. Suvaṇṇakāropi taṅkhaṇeyeva bhariyāya saddhiṃ kalahaṃ karonto nisinno hoti. Atha naṃ thero ‘‘cetiye tumhehi gahitamukhassa suvaṇṇaṃ nappahoti, taṃ jānituṃ vaṭṭatī’’ti āha. So bhariyāya kopena ‘‘tava satthāraṃ udake khipitvā gacchā’’ti āha. Atha naṃ sā ‘‘atisāhasikakammaṃ te kataṃ, mama kuddhena te ahameva akkositabbā vā paharitabbā vā, kasmā atītānāgatapaccuppannesu buddhesu veramakāsī’’ti āha. Suvaṇṇakāro tāvadeva saṃvegappatto hutvā ‘‘khamatha me, bhante’’ti vatvā therassa pādamūle nipajji. Tāta, ahaṃ tayā na kiñci vutto, satthāraṃ khamāpehīti. Kinti katvā khamāpemi, bhanteti. Suvaṇṇapupphānaṃ tayo kumbhe katvā antodhātunidhāne pakkhipitvā allavattho allakeso hutvā khamāpehi, tātāti.
他答应了一声“好的,尊者”,就开始做金花。他把三个儿子中的长子叫来,说:“来,孩子,我曾用恶语骂过大师,所以我要做好这些花,放进舍利塔里,向他求忏悔,你也来帮我一把吧。”长子说:“又不是我叫你说那些恶语的,你自己做吧。”不肯帮忙。他又把次子叫来,说了同样的话,次子也照样回答,不肯帮忙。他又把小儿子叫来,说了同样的话,小儿子说:“父亲的事就是儿子的责任。”于是帮父亲一起做金花。金匠做成了三罐一拃长的金花,放进舍利塔里,然后穿着湿衣服、头发还湿着,向大师求忏悔。就这样,他在每一世出生时,都会被人丢进水里,一共七次。而这一世,是他最后一次受生的身体。也是因为同样的余业,他一出生就被丢进水里。至于他那两个年长的儿子,在做金花时不肯帮忙,因为这个缘故,金山没有为他们出现;而结发者和他的小儿子因为一起做了这件事,金山就出现了。他这样教导儿子们之后,就在世尊面前出家,没过多久就证得了阿拉汉果。后来,世尊和五百位比丘一起入村乞食,来到他儿子们的家门口,他们便供养了以佛陀为首的比丘僧团半个月的饭食。
So ‘‘sādhu, bhante’’ti vatvā suvaṇṇapupphāni karonto tīsu puttesu jeṭṭhaputtaṃ pakkosāpetvā ‘‘ehi, tāta, ahaṃ satthāraṃ veravacanena avacaṃ, tasmā imāni pupphāni katvā dhātunidhāne pakkhipitvā khamāpessāmi, tvampi kho me sahāyo hohī’’ti āha. So ‘‘na tvaṃ mayā veravacanaṃ vadāpito, tvaṃyeva karohī’’ti kātuṃ na icchi. Majjhimaputtaṃ pakkositvā tathevāha, sopi tatheva vatvā kātuṃ na icchi. Kaniṭṭhaṃ pakkositvā tathevāha, so ‘‘pitu uppannakiccaṃ nāma puttassa bhāro’’ti vatvā pitusahāyo hutvā pupphāni akāsi. Suvaṇṇakāro vidatthippamāṇānaṃ pupphānaṃ tayo kumbhe niṭṭhāpetvā dhātunidhāne pakkhipitvā allavattho allakeso satthāraṃ khamāpesi. Iti so sattakkhattuṃ jātakāle udake pātanaṃ labhi. Ayaṃ panassa koṭiyaṃ ṭhito attabhāvo. Idhāpi tasseva nissandena udake pātito. Ye panassa dve jeṭṭhabhātikā puttā suvaṇṇapupphānaṃ karaṇakāle sahāyā bhavituṃ na icchiṃsu, tesaṃ tena kāraṇena suvaṇṇapabbato na nibbatti, jaṭilassa ceva kaniṭṭhaputtassa ca ekato katabhāvena nibbatti. Iti so putte anusāsitvā satthu santike pabbajitvā katipāheneva arahattaṃ pāpuṇi. Satthā aparena samayena pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ piṇḍāya caranto tassa puttānaṃ gehadvāraṃ agamāsi, te buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa aḍḍhamāsaṃ bhikkhādānaṃ adaṃsu.
比丘们在法堂里议论起来:“贤友结发者,你到现在对八十肘高的金山和儿子们还有渴爱吗?”他回答说:“贤友,我对这些既没有渴爱,也没有慢心。”他们却说:“这位结发长老说了不实的话,还自称有了证悟。”世尊听到他们的议论后,说:“比丘们,我的儿子对那些没有渴爱,也没有慢心。”然后世尊说法,诵出了这首偈颂——
Bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ajjāpi te, āvuso jaṭila, asītihatthe suvaṇṇapabbate ca puttesu ca taṇhā atthī’’ti. ‘‘Na me, āvuso, etesu taṇhā vā māno vā atthī’’ti. Te ‘‘ayaṃ jaṭilatthero abhūtaṃ vatvā aññaṃ byākarotī’’ti vadiṃsu. Satthā tesaṃ kathaṃ sutvā ‘‘na, bhikkhave, mama puttassa tesu taṇhā vā māno vā atthī’’ti vatvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
“若人于此断除渴爱,作为无家者而游方;
渴爱与有都已灭尽的人,我称他为婆罗门。”
‘‘Yodha taṇhaṃ pahantvāna, anāgāro paribbaje; Taṇhābhavaparikkhīṇaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
这句话的意思是:如果有人在这世间,舍弃了通过六门生起的渴爱或慢,对居家生活毫无兴趣,出家成为无家可归的游行修行者,由于渴爱和有已被彻底灭尽,他就是“渴爱与有皆已灭尽者”,我说这样的人是婆罗门。
Tassattho – yo idha loke chadvārikaṃ taṇhaṃ vā mānaṃ vā jahitvā gharāvāsena anatthiko anāgāro hutvā paribbajati, taṇhāya ceva bhavassa ca parikkhīṇattā taṇhābhavaparikkhīṇaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
34. 觉光长老的故事
34. Jotikattheravatthu
世尊住在竹林精舍时,再次就朱提迦长老而说了这段“若人断除贪爱”的教法。
Yodha taṇhanti puna imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto jotikattheraṃ ārabbha kathesi.
阿阇世王子确实和提婆达多勾结在一起,杀了父亲,登上王位后,心想:“我要夺取朱提迦长者的那座大宫殿。”于是整军出发。他在宝石墙上看到自己和随从的影子,误以为:“那位居士也整军带着军队出来了。”于是不敢靠近。那天长者正好受持布萨,清早吃完早餐就去了精舍,坐在世尊面前听法。而守在第一道门楼的夜叉名叫亚麻拘利,看见国王后,喝道:“你要去哪里?”便击溃了国王和他的随从,四处追赶。国王只好逃进精舍。
Ajātasattukumāro hi devadattena saddhiṃ ekato hutvā pitaraṃ ghātetvā rajje patiṭṭhito ‘‘jotikaseṭṭhissa mahāpāsādaṃ gaṇhissāmī’’ti yuddhasajjo nikkhamitvā maṇipākāre saparivārassa attano chāyaṃ disvā ‘‘gahapatiko yuddhasajjo hutvā balaṃ ādāya nikkhanto’’ti sallakkhetvā upagantuṃ na visahi. Seṭṭhipi taṃ divasaṃ uposathiko hutvā pātova bhuttapātarāso vihāraṃ gantvā satthu santike dhammaṃ suṇanto nisinno hoti. Paṭhame dvārakoṭṭhake ārakkhaṃ gahetvā ṭhito pana yamakoḷi nāma yakkho taṃ disvā ‘‘kahaṃ gacchasī’’ti saparivāraṃ viddhaṃsetvā disāvidisāsu anubandhi. Rājā vihārameva agamāsi.
这时,长者一看见他,就说:“怎么了,大王?”说完便从座位上起身站着。居士,你为什么命令你的手下说“你们跟我打”,然后却跑到这里,像在听法一样坐着?大王是来占我的房子吗?是的,我正是为此而来。大王,只要我不愿意,哪怕一千个国王也占不了我的房子。国王听了就生气:“难道你会成为国王吗?”我不是国王,但属于我的东西,哪怕只是一根棉线,只要我不愿意,国王或盗贼也拿不走。难道我非得你同意才能拿吗?那么,大王,我这十根手指上有二十枚戒指,我不给你。你要是有本事,就拿走吧。那位国王蹲在地上往上跳,能跳到十八肘高的地方;站着往上跳,能跳到八十肘高的地方。他力气这么大,翻来转去,却连一枚戒指也拔不下来。于是长者说:“大王,铺块布吧。”然后他把手指伸直,二十枚戒指就都脱落下来了。接着长者说:“大王,就像这样,属于我的东西,只要我不愿意,就没人拿得走。”长者因为国王的举动生起了悚惧,说:“大王,请允许我出家。”国王心想:“他出家以后,我就能得到那座宫殿了。”就一句话说:“你出家吧。”他在世尊身边出家后,不久就证得阿拉汉果,名叫朱提迦长老。就在他证得阿拉汉果的那一刻,他所有的财产都消失了,他那位名叫萨图拉卡伊的妻子也被天神带到了北俱卢洲。
Atha naṃ seṭṭhi disvāva ‘‘kiṃ, devā’’ti vatvā uṭṭhāyāsanā aṭṭhāsi. Gahapati, kiṃ tvaṃ tava purise ‘‘mayā saddhiṃ yujjhathā’’ti āṇāpetvā idhāgamma dhammaṃ suṇanto viya nisinnoti. Kiṃ pana devo mama gehaṃ gaṇhituṃ gatoti? Āma, gatomhīti. Mama anicchāya mama gehaṃ gaṇhituṃ rājasahassampi na sakkoti, devāti. So ‘‘kiṃ pana tvaṃ rājā bhavissasī’’ti kujjhi. Nāhaṃ rājā, mama santakaṃ pana dasikasuttampi mama anicchāya rājūhi vā corehi vā gahetuṃ na sakkāti. Kiṃ panāhaṃ tava ruciyā gaṇhissāmīti? Tena hi, deva, imā me dasasu aṅgulīsu vīsati muddikā, imāhaṃ tumhākaṃ na demi. Sace sakkotha, gaṇhathāti . So pana rājā bhūmiyaṃ ukkuṭikaṃ nisīditvā ullaṅghanto aṭṭhārasahatthaṃ ṭhānaṃ abhiruhati, ṭhatvā ullaṅghanto asītihatthaṃ ṭhānaṃ abhiruhati. Evaṃmahābalo samānopi ito cito ca parivattento ekaṃ muddikampi kaḍḍhituṃ nāsakkhi. Atha naṃ seṭṭhi ‘‘sāṭakaṃ patthara, devā’’ti vatvā aṅguliyo ujukā akāsi, vīsatipi muddikā nikkhamiṃsu. Atha naṃ seṭṭhi ‘‘evaṃ, deva, mama santakaṃ mama anicchāya na sakkā gaṇhitu’’nti vatvā rañño kiriyāya uppannasaṃvego ‘‘pabbajituṃ me anujāna, devā’’ti āha. So ‘‘imasmiṃ pabbajite sukhaṃ pāsādaṃ gaṇhissāmī’’ti cintetvā ekavacaneneva ‘‘tvaṃ pabbajāhī’’ti āha. So satthu santike pabbajitvā na cirasseva arahattaṃ patvā jotikatthero nāma ahosi. Tassa arahattaṃ pattakkhaṇeyeva sabbāpi sā sampatti antaradhāyi, tampissa satulakāyiṃ nāma bhariyaṃ devatā uttarakurumeva nayiṃsu.
有一天,比丘们把他叫来,问他:“朱提迦贤友,你对那座宫殿和那个女人还有渴爱吗?”他回答:“没有了,贤友。”比丘们就去禀告世尊:“尊者,这位比丘说了不实的话,还自称证得了上人法。”世尊说:“比丘们,我的儿子对那确实已经没有渴爱了。”说完便诵出这首偈颂:
Athekadivasaṃ bhikkhū taṃ āmantetvā, ‘‘āvuso jotika, tasmiṃ pana te pāsāde vā itthiyā vā taṇhā atthī’’ti pucchitvā ‘‘natthāvuso’’ti vutte satthu ārocesuṃ – ‘‘ayaṃ, bhante, abhūtaṃ vatvā aññaṃ byākarotī’’ti. Satthā ‘‘nattheva, bhikkhave, mama puttassa tasmiṃ taṇhā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“若人于此断除渴爱,作为无家者而游方;
渴爱和有都被彻底灭尽的人,我称他为婆罗门。”
‘‘Yodha taṇhaṃ pahantvāna, anāgāro paribbaje; Taṇhābhavaparikkhīṇaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
这首偈颂的含义,应当依照上文《结发者长老事》里所说的方式来了知。
Imissā gāthāyattho heṭṭhā jaṭilattheravatthumhi vuttanayeneva veditabbo.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
35. 戏子之子长老的故事
35. Naṭaputtakattheravatthu
世尊住在竹林精舍时,针对一个戏子之子,讲说了这段以“舍弃”开头的法义开示。
Hitvāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto ekaṃ naṭaputtakaṃ ārabbha kathesi.
据说他当年一边到处巡游一边表演戏剧,听了世尊说法后出家,证得了阿拉汉果。后来他和以佛陀为首的比丘僧团一起进村乞食时,比丘们看见一个戏子之子正在表演,就问他:“贤友,那人演的正是你以前演过的那一套,你对他还有留恋吗?”他回答说:“没有。”比丘们便对世尊说:“尊者,他这是说了不实的话,还宣说了其他东西。”世尊听了他们的话,说道:“比丘们,我的儿子已经超越了一切束缚。”然后说出这首偈颂——
So kira ekaṃ naṭakīḷaṃ kīḷayamāno vicaranto satthu dhammakathaṃ sutvā pabbajitvā arahattaṃ pāpuṇi. Tasmiṃ buddhappamukhena bhikkhusaṅghena saddhiṃ piṇḍāya pavisante bhikkhū ekaṃ naṭaputtaṃ kīḷantaṃ disvā, ‘‘āvuso, esa tayā kīḷitakīḷitaṃ kīḷati, atthi nu kho te ettha sineho’’ti pucchitvā ‘‘natthī’’ti vutte ‘‘ayaṃ, bhante, abhūtaṃ vatvā aññaṃ byākarotī’’ti āhaṃsu. Satthā tesaṃ kathaṃ sutvā, ‘‘bhikkhave, mama putto sabbayoge atikkanto’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“舍弃了人间的束缚,又超越了天界的束缚;
从一切轭中彻底解脱的人,我称他为婆罗门。”
‘‘Hitvā mānusakaṃ yogaṃ, dibbaṃ yogaṃ upaccagā; Sabbayogavisaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
在这里,“人的轭”指的是人的寿命和五种欲乐。“天的轭”也是同样的道理。“已超越”的意思是:有人舍弃了人的轭,又超越了天的轭,他已经从全部四种轭中彻底脱离,我说这样的人就是婆罗门。
Tattha mānusakaṃ yoganti mānusakaṃ āyuñceva pañca kāmaguṇe ca. Dibbayogepi eseva nayo. Upaccagāti yo mānusakaṃ yogaṃ hitvā dibbaṃ yogaṃ atikkanto, taṃ sabbehi catūhipi yogehi visaṃyuttaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
36. 戏子之子的长老事迹
36. Naṭaputtakattheravatthu
“舍弃乐与不乐”——这一说法,是导师住在竹林精舍时,专门针对一位戏子之子而讲的。事情经过和前面所说的相同。不过在这里,导师说:“比丘们,我的儿子已经舍弃了乐与不乐,安住不动。”说完之后,便诵出了这首偈颂:
Hitvā ratiñcāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto ekaṃ naṭaputtakaṃyeva ārabbha kathesi. Vatthu purimasadisameva. Idha pana satthā, ‘‘bhikkhave, mama putto ratiñca aratiñca pahāya ṭhito’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“放下了欢喜,也放下了不欢喜,内心清凉寂静,不再有任何执取。
征服了一切世间的勇士,我称他为婆罗门。”
‘‘Hitvā ratiñca aratiñca, sītibhūtaṃ nirūpadhiṃ; Sabbalokābhibhuṃ vīraṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
这里,“喜”是指对五欲之乐的贪喜。“不喜”是指在林野住处感到厌倦。“清凉”是指寂灭。“无所依著”是指没有烦恼。“英雄”是指:像这样彻底战胜了一切蕴所构成的世间、安住而具足精进的人,我说他才是婆罗门。这就是这段话的意思。
Tattha ratinti pañcakāmaguṇaratiṃ. Aratinti araññavāse ukkaṇṭhitattaṃ. Sītibhūtanti nibbutaṃ. Nirūpadhinti nirupakkilesaṃ. Vīranti taṃ evarūpaṃ sabbaṃ khandhalokaṃ abhibhavitvā ṭhitaṃ vīriyavantaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
37. 鹏耆舍长老的故事
37. Vaṅgīsattheravatthu
“能知死”这则法义开示,是导师住在祇园精舍时,因王耆舍长老而说的。
Cutiṃyo vedīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto vaṅgīsattheraṃ ārabbha kathesi.
在王舍城,据说有一个名叫鹏耆舍的婆罗门,他敲打死人的头骨,就能知道:“这是投生到地狱的人的头骨,这是投生到畜生道的,这是投生到饿鬼道的,这是投生到人间的,这是投生到天界的。”那些婆罗门心想:“可以靠这家伙来吃遍天下。”于是让鹏耆舍穿上两件红衣,带着他周游各地,对人们说:“这位名叫鹏耆舍的婆罗门,敲打死人的头骨就能知道他投生到了哪里。你们来问问自己亲人投生的地方吧。”人们各尽所能,有的给十个钱,有的给二十个,有的给一百个,来询问亲人投生之处。他们就这样一路来到了舍卫城,在祇园精舍附近住了下来。他们吃过早饭后,看见大批人手持香花等物前去听法,就问道:“你们去哪儿?”回答说:“去精舍听法。”他们就说:“去那里干什么?没有人能跟我们的鹏耆舍婆罗门相比。他敲打死人的头骨就能知道投生之处,你们来问问自己亲人投生的地方吧。”那些人说:“鹏耆舍知道什么?没有人能跟我们的导师相比。”对方也说:“没有人能跟鹏耆舍相比。”两边越吵越凶,就说:“来吧,现在就能知道到底是鹏耆舍还是我们的导师有本事。”于是带着他们去了精舍。世尊知道他们来了,就让人取来四个头骨——投生到地狱的、畜生道的、人间的、天界的各一个——再加上一个漏尽者的头骨,一共五个,依次摆好。等他们到了,世尊问鹏耆舍:“听说你敲敲头骨就能知道死人投生到了哪里?”他说:“是的,我知道。”世尊问:“这是谁的头骨?”他敲了敲,说:“是投生到地狱的人的。”世尊赞了一声“好,好”,又问了另外三个头骨,他都一一答对,世尊每次都赞一声“好,好”。然后世尊拿出第五个头骨,问:“这是谁的头骨?”他也敲了敲,却不知道投生之处了。
Rājagahe kireko brāhmaṇo vaṅgīso nāma matamanussānaṃ sīsaṃ ākoṭetvā ‘‘idaṃ niraye nibbattassa sīsaṃ, idaṃ tiracchānayoniyaṃ, idaṃ pettivisaye, idaṃ manussaloke, idaṃ devaloke nibbattassa sīsa’’nti jānāti. Brāhmaṇā ‘‘sakkā imaṃ nissāya lokaṃ khāditu’’nti cintetvā taṃ dve rattavatthāni paridahāpetvā ādāya janapadaṃ carantā manusse vadanti ‘‘eso vaṅgīso nāma brāhmaṇo matamanussānaṃ sīsaṃ ākoṭetvā nibbattaṭṭhānaṃ jānāti, attano ñātakānaṃ nibbattaṭṭhānaṃ pucchathā’’ti. Manussā yathābalaṃ dasapi kahāpaṇe vīsatipi satampi datvā ñātakānaṃ nibbattaṭṭhānaṃ pucchanti. Te anupubbena sāvatthiṃ patvā jetavanassa avidūre nivāsaṃ gaṇhiṃsu. Te bhuttapātarāsā mahājanaṃ gandhamālādihatthaṃ dhammassavanāya gacchantaṃ disvā ‘‘kahaṃ gacchathā’’ti pucchitvā ‘‘vihāraṃ dhammassavanāyā’’ti vutte ‘‘tattha gantvā kiṃ karissatha, amhākaṃ vaṅgīsabrāhmaṇena sadiso nāma natthi, matamanussānaṃ sīsaṃ ākoṭetvā nibbattaṭṭhānaṃ jānāti, ñātakānaṃ nibbattaṭṭhānaṃ pucchathā’’ti āhaṃsu. Te ‘‘vaṅgīso kiṃ jānāti , amhākaṃ satthārā sadiso nāma natthī’’ti vatvā itarehipi ‘‘vaṅgīsasadiso natthī’’ti vutte kathaṃ vaḍḍhetvā ‘‘etha, dāni vo vaṅgīsassa vā amhākaṃ vā satthu jānanabhāvaṃ jānissāmā’’ti te ādāya vihāraṃ agamaṃsu. Satthā tesaṃ āgamanabhāvaṃ ñatvā niraye tiracchānayoniyaṃ manussaloke devaloketi catūsu ṭhānesu nibbattānaṃ cattāri sīsāni, khīṇāsavasīsañcāti pañca sīsāni āharāpetvā paṭipāṭiyā ṭhapetvā āgatakāle vaṅgīsaṃ pucchi – ‘‘tvaṃ kira sīsaṃ ākoṭetvā matakānaṃ nibbattaṭṭhānaṃ jānāsī’’ti? ‘‘Āma, jānāmī’’ti. ‘‘Idaṃ kassa sīsa’’nti? So taṃ ākoṭetvā ‘‘niraye nibbattassā’’ti āha. Athassa satthā ‘‘sādhu sādhū’’ti sādhukāraṃ datvā itarānipi tīṇi sīsāni pucchitvā tena avirajjhitvā vuttavuttakkhaṇe tatheva tassa sādhukāraṃ datvā pañcamaṃ sīsaṃ dassetvā ‘‘idaṃ kassa sīsa’’nti pucchi, so tampi ākoṭetvā nibbattaṭṭhānaṃ na jānāti.
这时,导师问他:“鹏耆舍,你不知道吗?”他回答:“是的,我不知道。”导师就说:“我知道。”于是鹏耆舍请求导师:“请把这个咒语传给我。”导师说不能传给没有出家的人。他心想:“一旦学会这个咒语,我就能在整个赡部洲成为最厉害的人。”于是他对那些婆罗门说:“你们就在那里住几天,我要去出家了。”把他们打发走以后,他在导师身边出家,受了具足戒,成为鹏耆舍长老。然后导师给了他三十二身分的业处,说:“你反复诵习,作为学咒语的准备工作。”他一边诵习,那些婆罗门时不时来问:“那个咒语你记住了吗?”他就说:“再等等,我还在学。”没过几天他就证得了阿拉汉果。后来婆罗门再来问他时,他说:“贤友们,我去不了了。”比丘们听到这话,就向导师报告:“尊者,这个人没证到却说证到了,在打妄语。”导师说:“比丘们,别这么说。比丘们,现在我的儿子已经精通死与结生了。”说完,导师诵出这些偈颂——
Atha naṃ satthā ‘‘kiṃ, vaṅgīsa, na jānāsī’’ti vatvā, ‘‘āma, na jānāmī’’ti vutte ‘‘ahaṃ jānāmī’’ti āha. Atha naṃ vaṅgīso yāci ‘‘detha me imaṃ manta’’nti. Na sakkā apabbajitassa dātunti. So ‘‘imasmiṃ mante gahite sakalajambudīpe ahaṃ jeṭṭhako bhavissāmī’’ti cintetvā te brāhmaṇe ‘‘tumhe tattheva katipāhaṃ vasatha, ahaṃ pabbajissāmī’’ti uyyojetvā satthu santike pabbajitvā laddhūpasampado vaṅgīsatthero nāma ahosi. Athassa satthā dvattiṃsākārakammaṭṭhānaṃ datvā ‘‘mantassa parikammaṃ sajjhāyāhī’’ti āha. So taṃ sajjhāyanto antarantarā brāhmaṇehi ‘‘gahito te manto’’ti pucchiyamāno ‘‘āgametha tāva, gaṇhāmī’’ti vatvā katipāheneva arahattaṃ patvā puna brāhmaṇehi puṭṭho ‘‘abhabbo dānāhaṃ, āvuso, gantu’’nti āha. Taṃ sutvā bhikkhū ‘‘ayaṃ, bhante, abhūtena aññaṃ byākarotī’’ti satthu ārocesuṃ. Satthā ‘‘mā, bhikkhave, evaṃ avacuttha, idāni, bhikkhave, mama putto cutipaṭisandhikusalo jāto’’ti vatvā imā gāthā abhāsi –
能完全了知众生的死与再生,
无执著、善逝、觉者,我称他为婆罗门。
‘‘Cutiṃ yo vedi sattānaṃ, upapattiñca sabbaso; Asattaṃ sugataṃ buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ.
“诸天神、乾达婆与人,皆不知其去处。
诸漏已尽、值得供养的阿拉汉,我称他为婆罗门。”
‘‘Yassa gatiṃ na jānanti, devā gandhabbamānusā; Khīṇāsavaṃ arahantaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
这里,“了知者”是指:能以一切方式把众生的死与结生都弄清楚、了知的人。因为不执著,我说他是“无著”;因为修行真正达到了圆满,我说他是“善逝”;因为觉悟了四圣谛,我说他是“佛陀”。我说这样的人是婆罗门。所谓“凡有……”是指:其趣向不被这些天神等所知的人。因为诸漏已尽,我说他是“漏尽者”;因为远离了烦恼,我说他是“阿拉汉”。我说这样的人是婆罗门。
Tattha yo vedīti yo sattānaṃ sabbākārena cutiñca paṭisandhiñca pākaṭaṃ katvā jānāti, tamahaṃ alaggatāya asattaṃ, paṭipattiyā suṭṭhu gatattā sugataṃ, catunnaṃ saccānaṃ buddhatāya buddhaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho. Yassāti yassete devādayo gatiṃ na jānanti, tamahaṃ āsavānaṃ khīṇatāya khīṇāsavaṃ, kilesehi ārakattā arahantaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
38. 法乐长老尼的故事
38. Dhammadinnattherīvatthu
导师住在竹林精舍时,针对名为法乐的比丘尼,说了这段开示。
Yassāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto dhammadinnaṃ nāma bhikkhuniṃ ārabbha kathesi.
有一天,在她还在家的时候,她的丈夫毗舍佉居士在世尊面前听了法,证得不来果后心想:“我应该把全部财产都交给法乐。”以前他回来时,看见法乐从窗口往外看,就会微笑。但那天他经过窗口时,看都没看她一眼就走了。她心想:“这是怎么回事?”又想:“算了,吃饭的时候我就知道了。”到了吃饭时,她端上饭菜。往常他会说:“来,我们一起吃。”那天他却沉默不语地吃着。她心想:“他大概是因为什么事生气了。”后来毗舍佉在舒适地坐下时,把她叫来,说道:“法乐,这家里所有的财产都由你来接管吧。”她心想:“生气的人是不会让人接管财产的,这到底是怎么回事?”于是说:“夫君,您这是……”他说:“从今以后,我什么都不管了。”她说:“您吐掉的口水,谁会去接呢?既然如此,请您允许我出家吧。”他说:“好,贤妻。”同意了之后,他以盛大的礼敬送她到比丘尼僧苑,让她出了家。她受了具足戒后,就名为法乐长老尼。
Ekadivasañhi tassā gihikāle sāmiko visākho upāsako satthu santike dhammaṃ sutvā anāgāmiphalaṃ patvā cintesi – ‘‘mayā sabbaṃ sāpateyyaṃ dhammadinnaṃ paṭicchāpetuṃ vaṭṭatī’’ti. So tato pubbe āgacchanto dhammadinnaṃ vātapānena olokentiṃ disvā sitaṃ karoti. Taṃ divasaṃ pana vātapānena ṭhitaṃ anolokentova agamāsi. Sā ‘‘kiṃ nu kho ida’’nti cintetvā ‘‘hotu, bhojanakāle jānissāmī’’ti bhojanavelāya bhattaṃ upanāmesi. So aññesu divasesu ‘‘ehi, ekato bhuñjāmā’’ti vadati, taṃ divasaṃ pana tuṇhībhūtova bhuñji. Sā ‘‘kenacideva kāraṇena kupito bhavissatī’’ti cintesi. Atha naṃ visākho sukhanisinnavelāya taṃ pakkositvā ‘‘dhammadinne imasmiṃ gehe sabbaṃ sāpateyyaṃ paṭicchāhī’’ti āha. Sā ‘‘kuddhā nāma sāpateyyaṃ na paṭicchāpenti, kiṃ nu kho eta’’nti cintetvā ‘‘tumhe pana, sāmī’’ti āha. Ahaṃ ito paṭṭhāya na kiñci vicāremīti. Tumhehi chaḍḍitaṃ kheḷaṃ ko paṭicchissati, evaṃ sante mama pabbajjaṃ anujānāthāti. So ‘‘sādhu, bhadde’’ti sampaṭicchitvā mahantena sakkārena taṃ bhikkhunīupassayaṃ netvā pabbājesi. Sā laddhūpasampadā dhammadinnattherī nāma ahosi.
她因为喜欢独处,就和比丘尼们一起去了乡下,在那里住下不久,就证得了连同四无碍解的阿拉汉果。她想:“现在亲人们可以依靠我来积福了。”于是又回到了王舍城。那位近事男听说她回来了,心想:“她到底是为什么回来的呢?”便去了比丘尼精舍,顶礼长老尼后坐在一边,心里琢磨:“直接问‘圣尼,您是不是厌倦了?’这样问不合适,我还是先问她一个问题吧。”于是他就入流道向她提问,她回答了。近事男又用同样的方式,就其余几个圣道逐一提问。等到问得越来越深时,她对他说:“贤友毗舍佉,你问得太深了。如果你愿意,可以去见世尊,请教这个问题。”于是他顶礼长老尼,从座位起身,前往世尊那里,把整段对话都禀告了世尊。世尊说:“我的女儿法乐说得好,如果我来回答这个问题,也会这样回答。”接着世尊说法,诵出了这首偈颂:
Sā pavivekakāmatāya bhikkhunīhi saddhiṃ janapadaṃ gantvā tattha viharantī na cirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā ‘‘idāni maṃ nissāya ñātijanā puññāni karissantī’’ti punadeva rājagahaṃ paccāgañchi. Upāsako tassā āgatabhāvaṃ sutvā ‘‘kena nu kho kāraṇena āgatā’’ti bhikkhunīupassayaṃ gantvā theriṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno ‘‘ukkaṇṭhitā nu khosi, ayyeti vattuṃ appatirūpaṃ, pañhamekaṃ naṃ pucchissāmī’’ti cintetvā sotāpattimagge pañhaṃ pucchi, sā taṃ vissajjesi. Upāsako teneva upāyena sesamaggesupi pañhaṃ pucchitvā atikkamma pañhassa puṭṭhakāle tāya ‘‘accayāsi, āvuso, visākhā’’ti vatvā ‘‘ākaṅkhamāno satthāraṃ upasaṅkamitvā imaṃ pañhaṃ puccheyyāsī’’ti vutte theriṃ vanditvā uṭṭhāyāsanā satthu santikaṃ gantvā taṃ kathāsallāpaṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. Satthā ‘‘sukathitaṃ mama dhītāya dhammadinnāya, ahampetaṃ pañhaṃ vissajjento evameva vissajjeyya’’nti vatvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
“对这个人来说,过去、未来、现在都一无所有;
我称他为婆罗门:他一无所有,无所执取。”
‘‘Yassa pure ca pacchā ca, majjhe ca natthi kiñcanaṃ; Akiñcanaṃ anādānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
在这里,“前”指过去的诸蕴,“后”指未来的诸蕴,“中”指现在的诸蕴。“没有什么”是说:凡是在这些处所中没有被称为渴爱执取的“什么”的人,他远离贪等“什么”,对任何事物都完全没有执取,所以我称他为无所有、无执取的婆罗门。
Tattha pureti atītesu khandhesu. Pacchāti anāgatesu khandhesu. Majjheti paccuppannesu khandhesu. Natthi kiñcananti yassetesu ṭhānesu taṇhāgāhasaṅkhātaṃ kiñcanaṃ natthi, tamahaṃ rāgakiñcanādīhi akiñcanaṃ kassaci gahaṇassa abhāvena anādānaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
39. 央掘摩罗长老的故事
39. Aṅgulimālattheravatthu
“雄牛”这段法教,是导师住在祇园精舍时,围绕央掘摩罗长老而说的。这件事的因缘,在《法句》第177偈“吝啬者确实不去天界”的注释中已经说过。那里这样记载:
Usabhanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto aṅgulimālattheraṃ ārabbha kathesi. Vatthu ‘‘na ve kadariyā devalokaṃ vajantī’’ti (dha. pa. 177) gāthāvaṇṇanāya vuttameva. Vuttañhi tattha –
比丘们问央掘摩罗:“贤友央掘摩罗,你看见凶暴的大象举着伞盖站立,害怕了吗?”他说:“不害怕,贤友。”他们就去到导师那里,说:“尊者,央掘摩罗宣称了究竟智。”导师说:“不,比丘们,我的儿子央掘摩罗不害怕。因为在诸漏已尽的雄牛当中,像我儿子这样的比丘是上等雄牛,不会害怕。”说完这话,导师诵出了这首偈颂:
Bhikkhū aṅgulimālaṃ pucchiṃsu – ‘‘kiṃ nu kho, āvuso aṅgulimāla, duṭṭhahatthiṃ chattaṃ dhāretvā ṭhitaṃ disvā bhāyī’’ti? ‘‘Na bhāyiṃ, āvuso’’ti. Te satthāraṃ upasaṅkamitvā āhaṃsu – ‘‘aṅgulimālo, bhante, aññaṃ byākarotī’’ti. Satthā ‘‘na, bhikkhave, mama putto aṅgulimālo bhāyati. Khīṇāsavausabhānañhi antare jeṭṭhakausabhā mama puttasadisā bhikkhū na bhāyantī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“像公牛一样威猛、殊胜、英勇,是大仙,是已征服烦恼的胜利者;
没有渴爱、已沐浴清净、已觉悟的人,我称他为婆罗门。”
‘‘Usabhaṃ pavaraṃ vīraṃ, mahesiṃ vijitāvinaṃ; Anejaṃ nhātakaṃ buddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
这句话的意思是:以无所畏惧而如牛王一般,所以称他为“牛王”;以最上之义,所以称他为“殊胜”;因为具足精进力,所以称他为“英勇”;因为寻求广大戒蕴等功德,所以称他为“大仙”;因为战胜了三种魔,所以称他为“已战胜者”;因为烦恼已洗净,所以称他为“沐浴者”;因为觉悟了四圣谛,所以称他为“佛陀”。对于这样的一位,我才称他为婆罗门。
Tassattho – acchambhitaṭṭhena usabhasadisatāya usabhaṃ uttamaṭṭhena pavaraṃ vīriyasampattiyā vīraṃ mahantānaṃ sīlakkhandhādīnaṃ esitattā mahesiṃ tiṇṇaṃ mārānaṃ vijitattā vijitāvinaṃ nhātakilesatāya nhātakaṃ catusaccabuddhatāya buddhaṃ taṃ evarūpaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
第40篇 提婆希塔婆罗门的故事
40. Devahitabrāhmaṇavatthu
导师住在祇园精舍时,针对提婆希塔婆罗门的提问,宣说了这篇以“宿住”为主题的法教。
Pubbenivāsanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto devahitabrāhmaṇassa pañhaṃ ārabbha kathesi.
有一次,世尊得了风病,就派优波婆那长老去提婆希塔婆罗门那里取热水。长老到了之后,把世尊生病的事告诉了他,并请求给些热水。婆罗门听了,满心欢喜,心想:“我真是有福气啊!正自觉者为了热水,竟然派弟子到我这里来。”于是让一个仆人拿了一担热水,又把一袋糖蜜交给优波婆那长老。长老接过这些东西,回到精舍,用热水给世尊沐浴,又用热水把糖蜜调开,呈给世尊。世尊的病当下就平息了。婆罗门心想:“布施给什么样的人,布施之物才能有大果报呢?我去问世尊吧。”于是他就来到世尊面前,为了请教这个问题,说了下面这首偈颂:
Ekasmiñhi samaye bhagavā vātarogena ābādhiko hutvā upavāṇattheraṃ uṇhodakatthāya devahitabrāhmaṇassa santikaṃ pahiṇi. So gantvā satthu ābādhikabhāvaṃ ācikkhitvā uṇhodakaṃ yāci, taṃ sutvā brāhmaṇo tuṭṭhamānaso hutvā ‘‘lābhā vata me, yaṃ mama santikaṃ sammāsambuddho uṇhodakassatthāya sāvakaṃ pahiṇī’’ti uṇhodakassa kājaṃ purisena gāhāpetvā phāṇitassa ca puṭaṃ upavāṇattherassa pādāsi. Thero taṃ gāhāpetvā vihāraṃ gantvā satthāraṃ uṇhodakena nhāpetvā uṇhodakena phāṇitaṃ āloḷetvā bhagavato pādāsi, tassa taṅkhaṇeyeva so ābādho paṭipassambhi. Brāhmaṇo cintesi – ‘‘kassa nu kho deyyadhammo dinno mahapphalo hoti, satthāraṃ pucchissāmī’’ti so satthu santikaṃ gantvā tamatthaṃ pucchanto imaṃ gāthamāha –
“应该布施到哪里?布施到哪里才有大果报?
祭祀的人怎样才能成功?布施又怎样才能见效?”
‘‘Kattha dajjā deyyadhammaṃ, kattha dinnaṃ mahapphalaṃ; Kathañhi yajamānassa, kathaṃ ijjhati dakkhiṇā’’ti. (saṃ. ni. 1.199);
这时,导师说:“布施给这样的婆罗门,会有大果报。”接着为了说明什么样的婆罗门,他说了这首偈颂:
Athassa satthā ‘‘evarūpassa brāhmaṇassa dinnaṃ mahapphalaṃ hotī’’ti vatvā brāhmaṇaṃ pakāsento imaṃ gāthamāha –
“他了知宿住,观见天界与恶趣。
他已达生之灭尽,神通已究竟,是位牟尼。
一切修行都已圆满究竟的人,我称他为婆罗门。”
‘‘Pubbenivāsaṃ yo vedi, saggāpāyañca passati; Atho jātikkhayaṃ patto, abhiññāvosito muni; (Saṃ. ni. 1.199); Sabbavositavosānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
这句话的意思是:有人能清楚地回忆起过去世,用天眼看见二十六种天界和四种恶道,然后证得被称为“生已灭尽”的阿拉汉果——他已经了知应当了知的法,遍知应当遍知的,舍弃应当舍弃的,证悟应当证悟的,达到了终点、到达了究竟,或者说已经住于梵行的圆满;因为凭借漏尽智证得了寂默的境界,所以称为牟尼。我说他就是那一切烦恼已尽、具足阿拉汉道智、安住于梵行、一切圆满达究竟的婆罗门。
Tassattho – yo pubbenivāsaṃ pākaṭaṃ katvā jānāti, chabbīsatidevalokabhedaṃ saggañca catubbidhaṃ apāyañca dibbacakkhunā passati, atho jātikkhayasaṅkhātaṃ arahattaṃ patto, abhiññeyyaṃ dhammaṃ abhijānitvā pariññeyyaṃ parijānitvā pahātabbaṃ pahāya sacchikātabbaṃ sacchikatvā vosiko niṭṭhānaṃ patto, vusitavosānaṃ vā patto, āsavakkhayapaññāya monabhāvaṃ pattattā muni, tamahaṃ sabbesaṃ kilesānaṃ vosānaṃ arahattamaggañāṇaṃ brahmacariyavāsaṃ vutthabhāvena sabbavositavosānaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti.
开示结束时,许多人证得了入流果等果位。那位婆罗门也生起了净信之心,皈依三宝,表明自己成为近事男。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsu. Brāhmaṇopi pasannamānaso saraṇesu patiṭṭhāya upāsakattaṃ pavedesīti.
到这里为止,最先的双品有十四个故事,不放逸品有九个,心品有九个,花品有十二个,愚品有十五个,智者品有十一个,阿拉汉品有十个,千品有十四个,恶品有十二个,刀杖品有十一个,老品有九个,我品有十个,世间品有十一个,佛陀品有九个,乐品有八个,喜爱品有九个,忿怒品有八个,垢染品有十二个,法住品有十个,道品有十二个,杂项品有九个,地狱品有九个,象品有八个,渴爱品有十二个,比丘品有十二个,婆罗门品有四十个。这样一共说明了三百零五个故事。以不太简略也不太详细的篇幅编成的《法句》义注,共七十二诵分,到此结束。
Ettāvatā sabbapaṭhame yamakavagge cuddasa vatthūni, appamādavagge nava, cittavagge nava, pupphavagge dvādasa, bālavagge pannarasa, paṇḍitavagge ekādasa, arahantavagge dasa, sahassavagge cuddasa, pāpavagge dvādasa, daṇḍavagge ekādasa, jarāvagge nava, attavagge dasa, lokavagge ekādasa, buddhavagge nava, sukhavagge aṭṭha, piyavagge nava, kodhavagge aṭṭha, malavagge dvādasa, dhammaṭṭhavagge dasa, maggavagge dvādasa, pakiṇṇakavagge nava, nirayavagge nava, nāgavagge aṭṭha, taṇhāvagge dvādasa, bhikkhuvagge dvādasa, brāhmaṇavagge cattālīsāti pañcādhikāni tīṇi vatthusatāni pakāsetvā nātisaṅkhepanātivitthāravasena uparacitā dvāsattatibhāṇavārapamāṇā dhammapadassa atthavaṇṇanā niṭṭhitāti.
无上法王所证得之法道,
大仙在《法句》中宣说的这些偈颂。
连同二十三首,一共四百二十三首,由那位善能分别四圣谛的世尊所说。
确实,三百零五件“事”已生起。
知恩胜王所建精舍,
吉祥顶王宫殿之中,我于彼处安住。
具足意义与文句,为了利益与安乐;
为了世间与世间主而欲令正法长久住立。
那些偈颂的这部清净无瑕的义注,造时,
七十二个诵分量的巴利圣典。
愿以我所获得的善,让一切众生都得到善。
愿一切心愿都实现,愿他们得到甜美的果实。
Pattaṃ dhammapadaṃ yena, dhammarājenanuttaraṃ; Gāthā dhammapade tena, bhāsitā yā mahesinā. Satevīsā catussatā, catusaccavibhāvinā; Satattayañhi vatthūnaṃ, pañcādhikā samuṭṭhitā. Vihāre adhirājena, kāritamhi kataññunā; Pāsāde sirikūṭassa, rañño viharatā mayā. Atthabyañjanasampannaṃ, atthāya ca hitāya ca; Lokassa lokanāthassa, saddhammaṭṭhitikamyatā. Tāsaṃ aṭṭhakathaṃ etaṃ, karontena sunimmalaṃ; Dvāsattatipamāṇāya, bhāṇavārehi pāḷiyā. Yaṃ pattaṃ kusalaṃ tena, kusalā sabbapāṇinaṃ; Sabbe ijjhantu saṅkappā, labhantu madhuraṃ phalanti.
这部《法句注》是由名为佛音的长老所造。这位长老具备极清净的信、慧和精进,拥有戒行、正直、柔和等种种功德,有能力深入自宗和他宗的深奥义理,具足明辨的智慧。在包含三藏及义注的佛陀教法中,他以无碍的智慧之光,成为伟大的注释家。由于语言运用的善巧,他说出甘美、高雅、优美的言辞,讲说恰当而有益的话,是最殊胜的论师、伟大的诗人。他被无碍解所围绕,以六神通和无碍解等种种功德庄严自身,对上人法建立了坚固的智慧。他是大寺住者长老传承的光明与庄严,拥有广大清净的智慧,被诸位长老尊称为佛音。
Paramavisuddhasaddhābuddhivīriyapaṭimaṇḍitena sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayasamuditena sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamatthena paññāveyyattiyasamannāgatena tipiṭakapariyattippabhede sāṭṭhakathe satthusāsane appaṭihatañāṇappabhāvena mahāveyyākaraṇena karaṇasampattijanitasukhaviniggatamadhurodāravacanalāvaṇṇayuttena yuttamuttavādinā vādīvarena mahākavinā pabhinnapaṭisambhidāparivāre chaḷabhiññāpaṭisambhidādippabhedaguṇapaṭimaṇḍite uttarimanussadhamme suppatiṭṭhitabuddhīnaṃ theravaṃsappadīpānaṃ therānaṃ mahāvihāravāsīnaṃ vaṃsālaṅkārabhūtena vipulavisuddhabuddhinā buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therena katāyaṃ dhammapadaṭṭhakathā –
暂且让它在世间留着吧,为了那些寻求超越世间的人。
为善男子们开示以信等智慧去理解的方法。
只要“佛陀”这个名号仍在世间流传不息,对于那位心清净、如如不动的圣者,
这位世间最上大仙的(名号)就流传着。
Tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ, lokanittharaṇesinaṃ; Dassentī kulaputtānaṃ, nayaṃ saddhādibuddhiyā. Yāva buddhoti nāmampi, suddhacittassa tādino; Lokamhi lokajeṭṭhassa, pavattati mahesinoti.
就这样,以四百二十三首偈颂和一百零五则因缘故事作为庄严,
Iti tevīsādhikacatusatagāthāpañcādhikatisatavatthupaṭimaṇḍitā