26. 婆罗门品·某位比丘的事迹
26. 婆罗门品义注 · 118 段
某位比丘的事迹
22. Aññatarabhikkhuvatthu
放下杖这则教法,是导师住在祇园精舍时,针对某位比丘讲的。
Nidhāya daṇḍanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi.
据说,那位比丘在世尊面前领受了禅修业处后,就到树林里精进用功,证得了阿拉汉果。他心想:“我应当去把所证得的功德禀告世尊。”于是就从那里出发了。那时,在一个村子里,有个女人和丈夫吵了架,趁丈夫外出,心想:“我要回娘家去。”便上了路。她在半路上看见那位长老,心想:“我就跟着这位长老走。”便一路紧紧跟在后面。可是长老并没有看见她。后来她丈夫回到家里,不见了她,心想:“她一定是回娘家村子去了。”就一路追去。他看见了她,又心想:“一个女人不可能独自走这片树林,她到底是跟着谁走的?”他四下张望,看见了长老,心想:“一定是他把她带走的。”于是就去恐吓长老。这时那个女人说:“这位尊者根本没看我,也没跟我说话,你别对他怎么样。”丈夫却说:“怎么,你跟着他走,还要替他说话?看我怎么收拾你们俩!”他怒火上涌,把对妻子的怒气全撒在长老身上,打了长老一顿,然后带着妻子回去了。长老全身都肿起了包。等他回到寺院,比丘们一边给他揉身体,一边看到那些肿包,就问:“这是怎么了?”他就把事情的经过告诉了他们。比丘们又问:“朋友,那个人那样打你的时候,你说了什么?你起了嗔心吗?”他回答说:“朋友,我没有起嗔心。”于是他们去到世尊面前,把这件事禀告世尊说:“世尊,这位比丘被人问‘你起嗔心了吗’,他却说不实的话‘朋友,我没有起嗔心’,而作了别的回答。”世尊听了他们的话,说:“比丘们,漏尽者名为已放下刀杖之人,即使有人打他们,他们也根本不会起嗔心。”然后说了这首偈颂——
So kira satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā araññe vāyamanto arahattaṃ patvā ‘‘paṭiladdhaguṇaṃ satthu ārocessāmī’’ti tato nikkhami. Atha naṃ ekasmiṃ gāme ekā itthī sāmikena saddhiṃ kalahaṃ katvā tasmiṃ bahi nikkhante ‘‘kulagharaṃ gamissāmī’’ti maggaṃ paṭipannā antarāmagge disvā ‘‘imaṃ theraṃ nissāya gamissāmī’’ti piṭṭhito piṭṭhito anubandhi. Thero pana taṃ na passati. Athassā sāmiko gehaṃ āgato taṃ adisvā ‘‘kulagāmaṃ gatā bhavissatī’’ti anubandhanto taṃ disvā ‘‘na sakkā imāya ekikāya imaṃ aṭaviṃ paṭipajjituṃ, kaṃ nu kho nissāya gacchatī’’ti olokento theraṃ disvā ‘‘ayaṃ imaṃ gaṇhitvā nikkhanto bhavissatī’’ti cintetvā theraṃ santajjesi. Atha naṃ sā itthī ‘‘neva maṃ esa bhadanto passati, na ālapati, mā naṃ kiñci avacā’’ti āha. So ‘‘kiṃ pana tvaṃ attānaṃ gahetvā gacchantaṃ mama ācikkhissasi, tuyhameva anucchavikaṃ imassa karissāmī’’ti uppannakodho itthiyā āghātena theraṃ pothetvā taṃ ādāya nivatti. Therassa sakalasarīraṃ sañjātagaṇḍaṃ ahosi. Athassa vihāraṃ gatakāle bhikkhū sarīraṃ sambāhantā gaṇḍe disvā ‘‘kiṃ ida’’nti pucchiṃsu. So tesaṃ tamatthaṃ ārocesi. Atha naṃ bhikkhū, ‘‘āvuso, tasmiṃ purise evaṃ paharante tvaṃ kiṃ avaca, kiṃ vā te kodho uppanno’’ti. ‘‘Na me, āvuso, kodho uppajjī’’ti vutte satthu santikaṃ gantvā tamatthaṃ ārocetvā, ‘‘bhante, esa bhikkhu ‘kodho te uppajjatī’ti vuccamāno ‘na me, āvuso, kodho uppajjatī’ti abhūtaṃ vatvā aññaṃ byākarotī’’ti ārocesuṃ. Satthā tesaṃ kathaṃ sutvā, ‘‘bhikkhave, khīṇāsavā nāma nihitadaṇḍā, te paharantesupi kodhaṃ na karontiyevā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“对一切众生——无论是战栗不安的,还是稳固安住的——都放下了棍杖。
他不杀生,也不叫别人杀生,我称他为婆罗门。”
‘‘Nidhāya daṇḍaṃ bhūtesu, tasesu thāvaresu ca; Yo na hanti na ghāteti, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
在这里,“放下”是指舍弃、搁下。“对于战栗者和稳固者”:因为被渴爱所战栗,所以是“战栗者”;因为渴爱不存在、心性稳固,所以是“稳固者”。“他不杀”:指这样的人对一切众生都没有嗔恨,放下了刀杖,既不自己杀害任何众生,也不让别人去杀害,我称他为婆罗门。这就是这段话的意思。
Tattha nidhāyāti nikkhipitvā oropetvā. Tasesu thāvaresu cāti taṇhātāsena tasesu, taṇhāabhāvena thiratāya thāvaresu ca. Yo na hantīti yo evaṃ sabbasattesu vigatapaṭighatāya nikkhittadaṇḍo neva kañci sayaṃ hanati, na aññe ghāteti, tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
23. 沙弥们的事
23. Sāmaṇerānaṃ vatthu
导师住在祇园精舍时,针对四位沙弥,无违逆地讲说了这段法义。
Aviruddhanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto cattāro sāmaṇere ārabbha kathesi.
有一位婆罗门女,据说为四位比丘准备了指定供养的饭菜,然后对丈夫婆罗门说:“你去寺院,请四位年长的婆罗门来应供。”那婆罗门到了寺院,说:“请给我指定四位婆罗门。”结果被指定给他的,是桑基洽、班智达、索巴葛和离婆多这四位年仅七岁、已断尽烦恼的沙弥。婆罗门女摆好了极其贵重的座位,站在那里等着。她一看见那几个沙弥,立刻就火了,像往火里撒了盐一样噼里啪啦地炸开,说道:“你去了寺院,连跟你孙子差不多大的都算不上,居然带回来四个小毛孩!”她不让他们坐那些贵重的座位,只铺了几个矮凳,说:“你们坐这儿!”然后又对婆罗门说:“去,你再去看看有没有年长的,请一个回来。”婆罗门又去了寺院,见到舍利弗长老,就说:“尊者,请到我们家去应供。”于是把他请了回来。长老到了之后,看见那几个沙弥,就问:“这几位婆罗门得到食物了吗?”听说“还没得到”,长老知道只准备了四个人的饭,就说:“把我的钵拿来。”拿了钵就走了。婆罗门女问:“他说了什么?”有人告诉她,长老说“应该让坐着的这几位婆罗门得到食物,把我的钵拿来”,然后就拿着自己的钵走了,看来是不想吃了。她又说:“快去,再去看看别人,请一个回来。”婆罗门去了,见到大目犍连长老,照样说了一遍,把他请了回来。那位长老到了之后,看见沙弥们,也照样问了一遍,然后拿了钵就走了。这时婆罗门女对他说:“这些人都不想吃,你去婆罗门集会的地方,请一位年长的婆罗门回来。”
Ekā kira brāhmaṇī catunnaṃ bhikkhūnaṃ uddesabhattaṃ sajjetvā brāhmaṇaṃ āha – ‘‘vihāraṃ gantvā cattāro mahallakabrāhmaṇe uddisāpetvā ānehī’’ti. So vihāraṃ gantvā ‘‘cattāro me brāhmaṇe uddisitvā dethā’’ti āha. Tassa saṃkicco paṇḍito sopāko revatoti sattavassikā cattāro khīṇāsavasāmaṇerā pāpuṇiṃsu. Brāhmaṇī mahārahāni āsanāni paññāpetvā ṭhitā sāmaṇere disvāva kupitā uddhane pakkhittaloṇaṃ viya taṭataṭāyamānā ‘‘tvaṃ vihāraṃ gantvā attano nattumattepi appahonte cattāro kumārake gahetvā āgatosī’’ti vatvā tesaṃ tesu āsanesu nisīdituṃ adatvā nīcapīṭhakāni attharitvā ‘‘etesu nisīdathā’’ti vatvā ‘‘gaccha, brāhmaṇa, mahallake oloketvā ānehī’’ti āha. Brāhmaṇo vihāraṃ gantvā sāriputtattheraṃ disvā ‘‘etha, amhākaṃ gehaṃ gamissāmā’’ti ānesi. Thero āgantvā sāmaṇere disvā ‘‘imehi brāhmaṇehi bhattaṃ laddha’’nti pucchitvā ‘‘na laddha’’nti vutte catunnameva bhattassa paṭiyattabhāvaṃ ñatvā ‘‘āhara me patta’’nti pattaṃ gahetvā pakkāmi. Brāhmaṇīpi ‘‘kiṃ iminā vutta’’nti pucchitvā ‘‘etesaṃ nisinnānaṃ brāhmaṇānaṃ laddhuṃ vaṭṭati, āhara me patta’’nti attano pattaṃ gahetvā gato, na bhuñjitukāmo bhavissati, sīghaṃ gantvā aññaṃ oloketvā ānehīti. Brāhmaṇo gantvā mahāmoggallānattheraṃ disvā tatheva vatvā ānesi. Sopi sāmaṇere disvā tatheva vatvā pattaṃ gahetvā pakkāmi. Atha naṃ brāhmaṇī āha – ‘‘ete na bhuñjitukāmā, brāhmaṇavādakaṃ gantvā ekaṃ mahallakabrāhmaṇaṃ ānehī’’ti.
沙弥们从清早开始什么也没得到,被饥饿折磨着,就坐在那里。这时,由于他们功德的威力,帝释天神的座位发出了热相。帝释天神观察后,知道他们从清早起就坐着,已经疲惫不堪,心想:“我应该到那里去。”于是他化作一个年老体衰的老婆罗门,来到那些婆罗门聚集的地方,坐在婆罗门们的上座上。那婆罗门看见他,心想:“这下我妻子应该会满意了。”就说:“来吧,我们回家去。”带着他回家了。婆罗门女一看见他,满心欢喜,本来准备铺两张座位,却只铺了一张,然后说:“尊者,请坐这里。”帝释天神走进屋里,以五体投地的方式礼拜了那四位沙弥,然后在他们座位旁边的地方,盘腿坐在地上。婆罗门女看到这一幕,就对婆罗门说:“哎呀,你带回来的这是什么婆罗门?你是不是又带回来一个疯子?他对着跟自己孙子差不多大的人到处礼拜,要这种人干什么?把他赶出去!”婆罗门便抓住他的肩膀、手臂和腋下,想把他拖出去,可他被拖着也不肯起来。于是婆罗门女说:“来,婆罗门,你抓住他一只手,我抓住他另一只手。”两人各抓住他一只手,一边打他的背,一边把他从屋门口拖到了外面。帝释天神坐在原来的地方纹丝不动,只是把手转了转。他们回头一看,见他还是坐在那里,吓得大声尖叫,丢下他就跑了。就在那时,帝释天神让他们知道了自己就是帝释天神。然后给了他们食物。五个人拿了食物后,一个穿过屋顶的圆孔,一个穿过屋顶的前面,一个穿过屋顶的后面,一个沉入地下,帝释天神也从另一个地方出去,就这样分五路离开了。从那以后,那座房子据说就被叫做“五孔屋”。
Sāmaṇerāpi pātova paṭṭhāya kiñci alabhamānā jighacchāya pīḷitā nisīdiṃsu. Atha nesaṃ guṇatejena sakkassa āsanaṃ uṇhākāraṃ dassesi. So āvajjento tesaṃ pātova paṭṭhāya nisinnānaṃ kilantabhāvaṃ ñatvā ‘‘mayā tattha gantuṃ vaṭṭatī’’ti jarājiṇṇo mahallakabrāhmaṇo hutvā tasmiṃ brāhmaṇavādake brāhmaṇānaṃ aggāsane nisīdi. Brāhmaṇo taṃ disvā ‘‘idāni me brāhmaṇī attamanā bhavissatī’’ti ehi gehaṃ gamissāmā’’ti taṃ ādāya gehaṃ agamāsi. Brāhmaṇī taṃ disvāva tuṭṭhacittā dvīsu āsanesu attharaṇaṃ ekasmiṃyeva attharitvā, ‘‘ayya, idha nisīdāhī’’ti āha. Sakko gehaṃ pavisitvā cattāro sāmaṇere pañcapatiṭṭhitena vanditvā tesaṃ āsanapariyante bhūmiyaṃ pallaṅkena nisīdi. Atha naṃ disvā brāhmaṇī brāhmaṇaṃ āha – ‘‘aho te ānīto brāhmaṇo, etampi ummattakaṃ gahetvā āgatosi, attano nattumatte vandanto vicarati, kiṃ iminā, nīharāhi na’’nti. So khandhepi hatthepi kacchāyapi gahetvā nikkaḍḍhiyamāno uṭṭhātumpi na icchati. Atha naṃ brāhmaṇī ‘‘ehi, brāhmaṇa, tvaṃ ekasmiṃ hatthe gaṇha, ahaṃ ekasmiṃ hatthe gaṇhissāmī’’ti ubhopi dvīsu hatthesu gahetvā piṭṭhiyaṃ pothentā gehadvārato bahi akaṃsu. Sakkopi nisinnaṭṭhāneyeva nisinno hatthaṃ parivattesi. Te nivattitvā taṃ nisinnameva disvā bhītaravaṃ ravantā vissajjesuṃ. Tasmiṃ khaṇe sakko attano sakkabhāvaṃ jānāpesi. Atha nesaṃ āhāraṃ adaṃsu. Pañcapi janā āhāraṃ gahetvā eko kaṇṇikāmaṇḍalaṃ vinivijjhitvā, eko chadanassa purimabhāgaṃ, eko pacchimabhāgaṃ, eko pathaviyaṃ nimujjitvā, sakkopi ekena ṭhānena nikkhamīti evaṃ pañcadhā agamaṃsu . Tato paṭṭhāya ca pana taṃ gehaṃ pañcachiddagehaṃ kira nāma jātaṃ.
沙弥们回到精舍时,比丘们问他们:“贤友,情况怎么样?”沙弥们说:“请别问我们了。从我们被那位婆罗门女看见的那一刻起,她就被怒火控制住了,不但不让我们坐在铺好的座位上,还一直催:‘快去,快去,把那个年长的婆罗门带来!’我们的亲教师来了,看见我们,说:‘应该让这些坐着的婆罗门得到食物。’就叫人拿来他的钵,然后走了。后来她又说:‘去带另一位年长的婆罗门来!’那个婆罗门就把大目犍连长老带来了。长老看见我们,也说了同样的话就走了。接着婆罗门女又说:‘这两个人根本不想吃,你去婆罗门聚集的地方,带一个年长的婆罗门来。’就又派那个婆罗门去了。他到了那里,把化作婆罗门模样来的帝释天神带了回来。等帝释天神到了之后,他们才给我们食物。”比丘们问:“他们那样对你们,你们不生气吗?”沙弥们回答:“我们不生气。”比丘们听了这话,就去禀告世尊:“尊者,这些沙弥说‘我们不生气’,这是在说不实的话,是在用另一种说法作答。”世尊说:“比丘们,漏尽者在有敌意的人当中也绝无敌意。”说完便说了这首偈颂——
Sāmaṇerepi vihāraṃ gatakāle bhikkhū, ‘‘āvuso, kīdisa’’nti pucchiṃsu. Mā no pucchittha, amhākaṃ diṭṭhakālato paṭṭhāya brāhmaṇī kodhābhibhūtā paññattāsanesu no nisīditumpi adatvā ‘‘sīghaṃ sīghaṃ mahallakabrāhmaṇaṃ ānehī’’ti āha. Amhākaṃ upajjhāyo āgantvā amhe disvā ‘‘imesaṃ nisinnabrāhmaṇānaṃ laddhuṃ vaṭṭatī’’ti pattaṃ āharāpetvā nikkhami. ‘‘Aññaṃ mahallakaṃ brāhmaṇaṃ ānesī’’ti vutte brāhmaṇo mahāmoggallānattheraṃ ānesi, sopi amhe disvā tatheva vatvā pakkāmi. Atha brāhmaṇī ‘‘na ete bhuñjitukāmā, gaccha brāhmaṇavādakato ekaṃ mahallakabrāhmaṇaṃ ānehī’’ti brāhmaṇaṃ pahiṇi. So tattha gantvā brāhmaṇavesena āgataṃ sakkaṃ ānesi, tassa āgatakāle amhākaṃ āhāraṃ adaṃsūti. Evaṃ karontānaṃ pana tesaṃ tumhe na kujjhitthāti? Na kujjhimhāti. Bhikkhū taṃ sutvā satthu ārocesuṃ – ‘‘bhante, ime ‘na kujjhimhā’ti abhūtaṃ vatvā aññaṃ byākarontī’’ti. Satthā, ‘‘bhikkhave, khīṇāsavā nāma viruddhesupi na virujjhantiyevā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“在充满敌意的人当中,他不怀敌意;在手持棍棒的人当中,他寂静安住。
在执取者当中,他没有执取——我称这样的人为婆罗门。”
‘‘Aviruddhaṃ viruddhesu, attadaṇḍesu nibbutaṃ; Sādānesu anādānaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
这里,“无怨恨”是指:对世间那些因嗔恨而心怀敌意的大众,因为完全没有嗔恨,所以是无怨恨。“在手持杖者中,他寂静”是指:有些人即使手上没有现成的棍棒或刀剑,但因为从未停止伤害他人,所以仍然算是手持杖者;而在这些人当中,他是寂静的,也就是已经彻底放下杖罚的人。“在执取者中,无所执取”是指:那些把五蕴执为“我”或“我所”的人,就是执取者;在他们当中,因为已经没有那样的执取,所以是无所执取。我说具备这样德性的人才是真正的婆罗门。这就是这段话的意思。
Tattha aviruddhanti āghātavasena viruddhesupi lokiyamahājanesu āghātābhāvena aviruddhaṃ. Hatthagate daṇḍe vā satthe vā avijjamānepi paresaṃ pahāradānato aviratattā attadaṇḍesu janesu nibbutaṃ nikkhittadaṇḍaṃ, pañcannaṃ khandhānaṃ ahaṃ mamanti gahitattā sādānesu tassa gahaṇassa abhāvena anādānaṃ taṃ evarūpaṃ ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
摩诃槃陀伽长老事
24. Mahāpanthakattheravatthu
导师住在竹林精舍时,针对摩诃槃陀伽说了这段法教,开头是“Yassarāgo ca”这句。
Yassarāgo cāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto mahāpanthakaṃ ārabbha kathesi.
那位具寿长老见周利槃陀伽四个月都背不熟一首偈颂,就把他从精舍赶出去,关上门说:“你在教法里没这个能力,在家的享受也丢了,你还待在这里干什么?走吧!”比丘们于是议论起来:“贤友,摩诃槃陀伽长老竟然做出这种事,我看连漏尽者也会生起愤怒吧。”世尊来了,问:“诸比丘,你们现在聚在一起谈什么?”他们回答:“谈的就是这件事。”世尊说:“诸比丘,漏尽者没有贪等烦恼,我的儿子是出于重视意义、重视法才这样做的。”然后说了这首偈颂。
So hāyasmā cūḷapanthakaṃ catūhi māsehi ekaṃ gāthaṃ paguṇaṃ kātuṃ asakkontaṃ ‘‘tvaṃ sāsane abhabbo, gihibhogāpi parihīno, kiṃ te idha vāsena, ito nikkhamā’’ti vihārā nikkaḍḍhitvā dvāraṃ thakesi. Bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ, ‘‘āvuso, mahāpanthakattherena idaṃ nāma kataṃ , khīṇāsavānampi maññe kodho uppajjatī’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, khīṇāsavānaṃ rāgādayo kilesā atthi, mama puttena atthapurekkhāratāya ceva dhammapurekkhāratāya ca kata’’nti vatvā imaṃ gāthamāha –
“他的贪、嗔、慢和覆都已倒下;
就像芥子从锥尖上滑落一样,我说他是婆罗门。”
‘‘Yassa rāgo ca doso ca, māno makkho ca pātito; Sāsaporiva āraggā, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
在这里,“矛尖”是指:对于某人来说,他的贪等烦恼,以及这种以掩盖他人功德为特征的“覆”,就像芥子从矛尖上掉落一样——正如芥子无法停留在矛尖上,它们也无法停留在他的心里。这样的人,我便称之为婆罗门:这就是这句话的意思。
Tattha āraggāti yassete rāgādayo kilesā, ayañca paraguṇamakkhanalakkhaṇo makkho āraggā sāsapo viya pātito, yathā sāsapo āragge na santiṭṭhati, evaṃ citte na santiṭṭhati, tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
第25则 毕陵伽·婆蹉长老的故事
25. Pilindavacchattheravatthu
导师住在竹林精舍时,针对毕陵伽·婆蹉长老,讲了这段关于“不粗犷”的法教。
Akakkasanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto pilindavacchattheraṃ ārabbha kathesi.
据说这位具寿总是对人说“来,贱婢!去,贱婢!”这类话,不管是在家人还是出家人,他都用“贱婢”这个称呼来招呼。有一天,许多比丘向导师禀报:“尊者,毕陵伽·婆蹉比丘用‘贱婢’这个称呼来招呼比丘们。”导师把他叫来,问:“毕陵伽·婆蹉,你确实用‘贱婢’这个称呼招呼比丘们吗?”他回答:“是的,尊者。”导师于是观察这位具寿的宿命,然后说:“比丘们,你们不要对瓦洽比丘不满。比丘们,瓦洽比丘不是出于嗔恨才用‘贱婢’这个称呼招呼比丘们。比丘们,瓦洽比丘在过去五百生中,每一生都投生在婆罗门家里,从未间断,他长期以来已经习惯了‘贱婢’这个称呼。漏尽者根本不会有粗犷、粗恶、刺痛他人的话。我这弟子只是由于习气才这样说话。”说完,导师诵出这首偈颂:
So kirāyasmā ‘‘ehi, vasali, yāhi, vasalī’’tiādīni vadanto gihīpi pabbajitepi vasalivādeneva samudācarati. Athekadivasaṃ sambahulā bhikkhū satthu ārocesuṃ – ‘‘āyasmā, bhante, pilindavaccho bhikkhū vasalivādena samudācaratī’’ti. Satthā taṃ pakkosāpetvā ‘‘saccaṃ kira tvaṃ pilindavaccha bhikkhū vasalivādena samudācarasī’’ti pucchitvā ‘‘evaṃ, bhante’’ti vutte tassāyasmato pubbenivāsaṃ manasikaritvā ‘‘mā kho tumhe, bhikkhave, vacchassa bhikkhuno ujjhāyittha, na, bhikkhave, vaccho dosantaro bhikkhū vasalivādena samudācarati, vacchassa, bhikkhave, bhikkhuno pañca jātisatāni abbokiṇṇāni sabbāni tāni brāhmaṇakule paccājātāni, so tassa dīgharattaṃ vasalivādo samudāciṇṇo, khīṇāsavassa nāma kakkasaṃ pharusaṃ paresaṃ mammaghaṭṭanavacanameva natthi. Āciṇṇavasena hi mama putto evaṃ kathetī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“应该说柔和、不粗鲁、能让人听懂的真实话语;
不以任何言语去激怒或伤害任何人,我称这样的人为婆罗门。”
‘‘Akakkasaṃ viññāpaniṃ, giraṃ saccamudīraye; Yāya nābhisaje kañci, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
在这里,“不粗犷”就是不粗暴。“能使人理解”就是能让人明白意思。“谛”就是真实之义。“不因此恼怒”意思是:用这样的言语不会以激怒他人的方式而使人恼怒;漏已尽的人就只会说这样的话,因此我称他为婆罗门。这就是这段话的意思。
Tattha akakkasanti apharusaṃ. Viññāpaninti atthaviññāpaniṃ. Saccanti bhūtatthaṃ. Nābhisajeti yāya girāya aññaṃ kujjhāpanavasena na laggāpeyya, khīṇāsavo nāma evarūpameva giraṃ bhāseyya, tasmā tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
某位长老的故事,第二十六。
26. Aññatarattheravatthu
导师住在祇园精舍时,以某位长老为缘,讲说了这段以“于此世间,若长……”开头的法教。
Yodhadīghanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto aññatarattheraṃ ārabbha kathesi.
据说在舍卫城,有个持邪见的婆罗门,因为怕闻到身上的气味,就把上衣脱下来放在一边,面朝自家门口坐着。那时,有一位漏已尽的比丘,吃完饭后正往精舍走,看见那件衣服,左右张望,没看到任何人,心想“这是无主之物”,便作粪扫衣想而拿了起来。那婆罗门看见了,就走过来骂他:“剃头者!沙门!你拿我的衣服!”比丘说:“那是你的吗,婆罗门?”婆罗门说:“是的,沙门。”“我没看见任何人,是以粪扫衣想而拿的,你拿回去吧。”说完就把衣服还给他,然后回到精舍,把这件事告诉了比丘们。比丘们听了他的话,就跟他开玩笑说:“贤友,那件衣服是长的、短的、粗的还是细的?”长老说:“贤友,管它长也好短也好粗也好细也好,我对它没有贪著,是以粪扫衣想而拿的。”比丘们听了这话,就去禀告如来:“尊者,这位比丘说了不实的话,自称是漏已尽者。”世尊说:“比丘们,他说的是实话。漏已尽的人确实不会拿别人拥有的东西。”说完便诵出这首偈颂:
Sāvatthiyaṃ kireko micchādiṭṭhiko brāhmaṇo sarīragandhagahaṇabhayena uttarasāṭakaṃ apanetvā ekamante ṭhapetvā gehadvārābhimukho nisīdi. Atheko khīṇāsavo bhattakiccaṃ katvā vihāraṃ gacchanto taṃ sāṭakaṃ disvā ito cito ca oloketvā kañci apassanto ‘‘nissāmiko aya’’nti paṃsukūlaṃ adhiṭṭhahitvā gaṇhi. Atha naṃ brāhmaṇo disvā akkosanto upasaṅkamitvā ‘‘muṇḍaka , samaṇa, mama sāṭakaṃ gaṇhasī’’ti āha. Taveso, brāhmaṇāti. Āma, samaṇāti. ‘‘Mayā kañci apassantena paṃsukūlasaññāya gahito, gaṇha na’’nti tassa datvā vihāraṃ gantvā bhikkhūnaṃ tamatthaṃ ārocesi. Athassa vacanaṃ sutvā bhikkhū tena saddhiṃ keḷiṃ karontā ‘‘kiṃ nu kho, āvuso, sāṭako dīgho rasso thūlo saṇho’’ti. Āvuso, dīgho vā hotu rasso vā thūlo vā saṇho vā, natthi mayhaṃ tasmiṃ ālayo, paṃsukūlasaññāya naṃ gaṇhinti. Taṃ sutvā bhikkhū tathāgatassa ārocesuṃ – ‘‘esa, bhante, bhikkhu abhūtaṃ vatvā aññaṃ byākarotī’’ti. Satthā ‘‘bhūtaṃ, bhikkhave, esa katheti, khīṇāsavā nāma paresaṃ santakaṃ na gaṇhantī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“在这世上,无论是长的还是短的,微细的还是粗大的,美的还是丑的,
在世间,不拿别人没给的东西,我说这样的人是婆罗门。”
‘‘Yodha dīghaṃ va rassaṃ vā, aṇuṃ thūlaṃ subhāsubhaṃ; Loke adinnaṃ nādiyati, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
这句话的意思是:对于衣服、装饰品等,不管是长的还是短的;对于宝石、珍珠等,不管是细小的还是粗大的;也不管是贵重还是廉价、因此显得好看还是不好看——在这个世间,如果有人不拿别人所拥有的东西,我就称他为婆罗门。
Tassattho – sāṭakābharaṇādīsu dīghaṃ vā rassaṃ vā maṇimuttādīsu aṇuṃ vā thūlaṃ vā mahagghaappagghavasena subhaṃ vā asubhaṃ vā yo puggalo imasmiṃ loke parapariggahitaṃ nādiyati, tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
第27则:舍利弗长老的故事
27. Sāriputtattheravatthu
导师住在祇园精舍时,针对舍利弗长老宣说了这段以“Āsā yassa”开头的法教。
Āsā yassāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto sāriputtattheraṃ ārabbha kathesi.
听说舍利弗长老带着五百位比丘一起,到乡间的一座精舍去结雨安居。当地人见到长老,答应供养很多雨安居的资具。长老自恣之后,在所有人送来的雨安居供养还没到齐的时候,就动身前往世尊那里。临走前他对众比丘说:“施主们送来给年轻比丘和沙弥的雨安居资具,你们收下后派人送去,或者先保管好,再带信告知。”这样交代完,他就前往世尊那里了。比丘们于是议论起来:“看来舍利弗长老到现在还有贪爱啊!你看,人们送来了雨安居的供养,他却对同住的比丘们说‘把雨安居资具送去,或者保管好再带信告知’,说完才走。”世尊回来后问:“诸比丘,你们现在聚在一起谈论什么?”比丘们回答:“是在谈这件事。”世尊说:“诸比丘,我的弟子并没有贪爱。他是想到,不能让施主们失去福德,也不能让年轻的沙弥们失去如法的利养,所以才那样说。”说完,世尊诵出这首偈颂:
Thero kira pañcabhikkhusataparivāro janapade ekaṃ vihāraṃ gantvā vassaṃ upagañchi. Manussā theraṃ disvā bahuṃ vassāvāsikaṃ paṭissuṇiṃsu. Thero pavāretvā sabbasmiṃ vassāvāsike asampatteyeva satthu santikaṃ gacchanto bhikkhū āha – ‘‘daharānañceva sāmaṇerānañca manussehi vassāvāsike āhaṭe gahetvā peseyyātha, ṭhapetvā vā sāsanaṃ pahiṇeyyāthā’’ti. Evaṃ vatvā ca pana satthu santikaṃ agamāsi. Bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ajjāpi maññe sāriputtattherassa taṇhā atthiyeva. Tathā hi manussehi vassāvāsike dinne attano saddhivihārikānaṃ ‘vassāvāsikaṃ peseyyātha , ṭhapetvā vā sāsanaṃ pahiṇeyyāthā’ti bhikkhūnaṃ vatvā āgato’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, mama puttassa taṇhā atthi, manussānaṃ pana puññato daharasāmaṇerānañca dhammikalābhato parihāni mā ahosīti tenevaṃ kathita’’nti vatvā imaṃ gāthamāha –
“在这个世界和另一个世界,他都没有任何期望。
没有渴求、已经彻底摆脱一切束缚者,我称为婆罗门。”
‘‘Āsā yassa na vijjanti, asmiṃ loke paramhi ca; Nirāsāsaṃ visaṃyuttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
在这里,“期望”就是渴爱。“没有期望”就是没有渴爱。“脱离系缚”就是从一切烦恼中解脱出来。所以我说他是婆罗门,意思就是这样。
Tattha āsāti taṇhā. Nirāsāsanti nittaṇhaṃ. Visaṃyuttanti sabbakilesehi visaṃyuttaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
第28则 大目犍连长老的故事
28. Mahāmoggallānattheravatthu
以“凡无执著者……”开头,世尊住在祇园精舍时,为了大目犍连长老而说了这段法教。事情经过和前面一样。不过在这里,世尊先讲了大目犍连长老已经远离渴爱,然后说出这首偈颂——
Yassālayāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto mahāmoggallānattheraṃ ārabbha kathesi. Vatthu purimasadisameva. Idha pana satthā moggallānattherassa nittaṇhabhāvaṃ vatvā imaṃ gāthamāha –
“对这样的人,执著已不存在,他如实了知,不再有疑惑。
已经到达不死境界的人,我称他为婆罗门。”
‘‘Yassālayā na vijjanti, aññāya akathaṃkathī; Amatogadhamanuppattaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
这里,“ālayā”指渴爱。“aññāya akathaṃkathī”是说:如实了知八事之后,已脱离以这八事为所缘的疑。“amatogadhamanuppattaṃ”是说:已经潜入不死——涅槃并达到它,我称这样的人为婆罗门,这就是这句话的意思。
Tattha ālayāti taṇhā. Aññāya akathaṃkathīti aṭṭha vatthūni yathābhūtaṃ jānitvā aṭṭhavatthukāya vicikicchāya nibbicikiccho. Amatogadhamanuppattanti amataṃ nibbānaṃ ogāhetvā anuppattaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
离婆多长老的故事,第二十九。
29. Revatattheravatthu
世尊住在东园时,以离婆多长老为因缘,说了这部法教,开头是“Yodhapuññañca”。这件事在《法句》第98偈“无论是在村落还是在林野”的偈颂注释中已经详细说明了。因为那里(《法句注》1.98)已经这样说过:
Yodhapuññañcāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā pubbārāme viharanto revatattheraṃ ārabbha kathesi. Vatthu ‘‘gāme vā yadi vāraññe’’ti (dha. pa. 98) gāthāvaṇṇanāya vitthāritameva. Vuttañhi tattha (dha. pa. aṭṭha. 1.98) –
有一天,比丘们又聚在一起议论说:“这位沙弥真是得到了大利益啊!真是有大福德啊!他一个人就给五百位比丘建了五百座尖顶小屋。”导师过来后问:“比丘们,你们现在聚在一起谈论什么?”他们回答说:“就是在说这件事。”导师便说:“比丘们,我的弟子既没有福德,也没有罪过,这两者他都已经舍弃了。”说完就诵出这首偈颂——
Puna ekadivasaṃ bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘aho sāmaṇerassa lābho, aho puññaṃ, yena ekakena pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ pañcakūṭāgārasatāni katānī’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte, ‘‘bhikkhave, mayhaṃ puttassa neva puññaṃ atthi, na pāpaṃ, ubhayamassa pahīna’’nti vatvā imaṃ gāthamāha –
“在这里,谁已经超越了福德与罪恶两者,以及两者的束缚;
他没有忧愁,没有尘垢,清净无染,我称他为婆罗门。”
‘‘Yodha puññañca pāpañca, ubho saṅgamupaccagā; Asokaṃ virajaṃ suddhaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
这里,“两者”是指福和罪两者都被舍弃,这就是它的意思。“系缚”是指贪等种种束缚。“超越”就是已经越过。因为不存在以轮回为根源的忧愁,所以是无忧;因为内心没有贪欲尘垢等,所以是离尘;因为完全没有烦恼,所以是清净。我说这样的人就是婆罗门——这就是这段话的意思。
Tattha ubhoti dvepi puññāni ca pāpāni ca chaḍḍetvāti attho. Saṅganti rāgādibhedaṃ saṅgaṃ. Upaccagāti atikkanto. Vaṭṭamūlakasokābhāvena asokaṃ abbhantare rāgarajādīnaṃ abhāvena virajaṃ nirupakkilesatāya suddhaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
30. 月照长老的故事。
30. Candābhattheravatthu
导师住在祇园精舍时,为月照长老宣说了这则法教,开头是“如月……”。
Candaṃ vāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto candābhattheraṃ ārabbha kathesi.
这里按顺序讲一个故事。过去,波罗奈有个商人,心想:“我要到边境去,把旃檀木带回来。”他带了许多衣服、首饰之类的东西,用五百辆车前往边境。到了村口,他先住下来,然后在树林里问放牛的孩子们:“这个村子里有没有在山脚下干活的人?”孩子们说:“有。”他又问:“这人叫什么名字?”孩子们说:“叫某某。”他又问:“他的妻子、孩子叫什么名字?”孩子们说:“叫某某、某某。”他又问:“他家住在哪里?”孩子们说:“在某某地方。”他凭着孩子们告诉他的这些信息,坐上舒适的车,来到那户人家门口,下车进屋,喊那女人的名字。那女人心想:“这一定是我们的哪个亲戚来了。”赶紧过来铺好座位。他坐下后,说出名字,问:“我的朋友在哪里?”女人说:“主人,他到树林里去了。”他又问:“我的儿子某某、女儿某某在哪里?”他把这家所有人的名字都一个个说出来问过,然后说:“这些衣服和首饰,请你交给他们;等我朋友从树林里回来,这套衣服和首饰也请你交给他。”说完就把东西给了她。女人隆重地招待了他。等丈夫回来,她对丈夫说:“主人,这位客人一来就能说出我们所有人的名字,还给了这些东西。”丈夫听了,也尽力招待了这位商人。
Tatrāyaṃ anupubbī kathā – atīte eko bārāṇasivāsī vāṇijo ‘‘paccantaṃ gantvā candanaṃ āharissāmī’’ti bahūni vatthābharaṇādīni gahetvā pañcahi sakaṭasatehi paccantaṃ gantvā gāmadvāre nivāsaṃ gahetvā aṭaviyaṃ gopāladārake pucchi – ‘‘imasmiṃ gāme pabbatapādakammiko koci manusso atthī’’ti? ‘‘Āma, atthī’’ti. ‘‘Ko nāmeso’’ti? ‘‘Asuko nāmā’’ti. ‘‘Bhariyāya panassa puttānaṃ vā kiṃnāma’’nti? ‘‘Idañcidañcā’’ti. ‘‘Kahaṃ panassa ṭhāne geha’’nti? ‘‘Asukaṭṭhāne nāmā’’ti. So tehi dinnasaññāya sukhayānake nisīditvā tassa gehadvāraṃ gantvā yānā oruyha gehaṃ pavisitvā ‘‘asukanāme’’ti taṃ itthiṃ pakkosi. Sā ‘‘eko no ñātako bhavissatī’’ti vegenāgantvā āsanaṃ paññāpesi. So tattha nisīditvā nāmaṃ vatvā ‘‘mama sahāyo kaha’’nti pucchi. ‘‘Araññaṃ gato, sāmī’’ti. ‘‘Mama putto asuko nāma, mama dhītā asukā nāma kaha’’nti sabbesaṃ nāmaṃ kittentova pucchitvā ‘‘imāni nesaṃ vatthābharaṇāni dadeyyāsi, sahāyassāpi me aṭavito āgatakāle idaṃ vatthābharaṇaṃ dadeyyāsī’’ti adāsi. Sā tassa uḷāraṃ sakkāraṃ katvā sāmikassa āgatakāle ‘‘sāmi, iminā āgatakālato paṭṭhāya sabbesaṃ nāmaṃ vatvā idañcidañca dinna’’nti āha. Sopissa kattabbayuttakaṃ kari.
傍晚,他坐在床上,问那个人:“朋友,你在山脚下走动时,见得最多的是什么?”那人说:“别的我没看见,倒是看见了很多红旃檀树。”“很多树?”“是的,很多。”于是他说:“那你带我们去看看。”就和他一起去,砍了那些红旃檀树,装满了五百辆车,回来时对那人说:“朋友,在波罗奈的某某地方有我的家,你要时常来找我。别的礼物我都不需要,你只要把红旃檀树带来就好。”那人说:“好。”此后便时常带着红旃檀来,商人也给他很多钱财。
Atha naṃ sāyaṃ sayane nisinno pucchi – ‘‘samma, pabbatapāde carantena te kiṃ bahuṃ diṭṭhapubba’’nti? ‘‘Aññaṃ na passāmi, rattasākhā pana me bahū rukkhā diṭṭhā’’ti. ‘‘Bahū rukkhā’’ti? ‘‘Āma, bahū’’ti. Tena hi te amhākaṃ dassehīti tena saddhiṃ gantvā rattacandanarukkhe chinditvā pañca sakaṭasatāni pūretvā āgacchanto taṃ āha – ‘‘samma, bārāṇasiyaṃ asukaṭṭhāne nāma mama gehaṃ, kālena kālaṃ mama santikaṃ āgaccheyyāsi, aññena ca me paṇṇākārena attho natthi, rattasākharukkhe eva āhareyyāsī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti vatvā kālena kālaṃ tassa santikaṃ āgacchanto rattacandanameva āharati, sopissa bahudhanaṃ deti.
后来,迦叶佛已经般涅槃,金色塔也已经建成,那个人带着许多旃檀来到波罗奈。他的商人朋友让人把许多旃檀磨成粉,装满一钵,然后说:“来吧,朋友,趁饭还没做好,我们先去塔那里一趟再回来。”于是带着他去了那里,作了旃檀供养。他那位住在边境的朋友还在塔的殿堂里用旃檀画了一轮月轮。这就是他过去所做的全部善业。
Tato aparena samayena parinibbute kassapadasabale patiṭṭhite kañcanathūpe so puriso bahuṃ candanaṃ ādāya bārāṇasiṃ agamāsi. Athassa so sahāyako vāṇijo bahuṃ candanaṃ pisāpetvā pātiṃ pūretvā ‘‘ehi, samma, yāva bhattaṃ pacati, tāva cetiyakaraṇaṭṭhānaṃ gantvā āgamissāmā’’ti taṃ ādāya tattha gantvā candanapūjaṃ akāsi. Sopissa paccantavāsī sahāyako cetiyakucchiyaṃ candanena candamaṇḍalaṃ akāsi. Ettakamevassa pubbakammaṃ.
他死后投生到天界,在天界度过了一个佛与佛之间的漫长时期。等到现在这位佛出世时,他投生在王舍城一个婆罗门富豪家里。他的肚脐周围放出像月亮一样的光,所以大家就给他取名叫“月光”。据说,这正是他过去在塔院画月轮所感得的果报。那些婆罗门心想:“我们可以利用他,把世间的供养都弄到手。”于是让他坐在车上,到处游行,宣称:“谁要是用手摸到他的身体,就能得到这样这样的富贵圆满。”人们得拿出一百或一千钱,才能用手碰到他的身体。他们就这样四处游走,到了舍卫城,在城和精舍之间住了下来。舍卫城里有大约五千万圣弟子,他们午前布施,午后手里拿着香、花、衣服、药品等,去听法。婆罗门看见他们,就问:“你们去哪儿?”他们回答:“去导师那里听法。”婆罗门说:“去那儿干什么?我们这位月光婆罗门的神力,没有谁能比得上。摸一摸他的身体,就能得到这么大的好处,你们来看看吧!”圣弟子们说:“你们那位月光婆罗门有什么神力?我们的导师才是真正有大神力的。”双方谁也说服不了谁,就说:“那就到精舍去,看看是月光的威德大,还是我们导师的威德大。”于是带着他一起去了精舍。
So tato cuto devaloke nibbattitvā ekaṃ buddhantaraṃ tattha khepetvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagare brāhmaṇamahāsālakule nibbatti. Tassa nābhimaṇḍalato candamaṇḍalasadisā pabhā uṭṭhahi, tenassa candābhotveva nāmaṃ kariṃsu. Cetiye kirassa candamaṇḍalakaraṇanissando esa. Brāhmaṇā cintayiṃsu – ‘‘sakkā amhehi imaṃ gahetvā lokaṃ khāditu’’nti. Taṃ yāne nisīdāpetvā ‘‘yo imassa sarīraṃ hatthena parāmasati, so evarūpaṃ nāma issariyasampattiṃ labhatī’’ti vatvā vicariṃsu. Sataṃ vā sahassaṃ vā dadamānā eva tassa sarīraṃ hatthena phusituṃ labhanti. Te evaṃ anuvicarantā sāvatthiṃ anuppattā nagarassa ca vihārassa ca antarā nivāsaṃ gaṇhiṃsu. Sāvatthiyampi pañcakoṭimattā ariyasāvakā purebhattaṃ dānaṃ datvā pacchābhattaṃ gandhamālavatthabhesajjādihatthā dhammassavanāya gacchanti. Brāhmaṇā te disvā ‘‘kahaṃ gacchathā’’ti pucchiṃsu. Satthu santikaṃ dhammassavanāyāti. Etha tattha gantvā kiṃ karissatha, amhākaṃ candābhassa brāhmaṇassa ānubhāvasadiso ānubhāvo natthi. Etassa hi sarīraṃ phusantā idaṃ nāma labhanti, etha passatha nanti. Tumhākaṃ candābhassa brāhmaṇassa ko ānubhāvo nāma, amhākaṃ satthāyeva mahānubhāvoti. Te aññamaññaṃ saññāpetuṃ asakkontā ‘‘vihāraṃ gantvā candābhassa vā amhākaṃ vā satthu ānubhāvaṃ jānissāmā’’ti taṃ gahetvā vihāraṃ agamaṃsu.
导师在那人刚走近自己跟前时,就使他的光芒消失了。他在导师面前,就像掉进炭筐里的乌鸦一样。于是人们把他带到一边,光芒就恢复了。再把他带到导师面前,光芒又同样消失了。这样来回三次,月照看到光芒一到导师面前就消失,心想:“看来这个人懂得让光芒消失的咒语。”他就问导师:“您是不是知道让光芒消失的咒语?”导师说:“是的,我知道。”他说:“那就请传给我吧。”导师说:“不能传给没有出家的人。”于是他对那些婆罗门说:“一旦得到这个咒语,我就会成为整个赡部洲最尊贵的人。你们就留在这里,我出家后,用不了几天就能学到这个咒语。”他向导师请求出家,受了具足戒。导师为他讲说了三十二身分。他问:“这是什么?”导师说:“这是持诵那咒语的前行准备。”那些婆罗门隔几天就来问:“你学到咒语了吗?”他都说:“还没学到。”没过多久,他就证得了阿拉汉果。当婆罗门们再来问他时,他说:“你们回去吧,我现在已经不再受生了。”比丘们把这件事禀告如来:“尊者,这个人说了不实的话,还自称证得了别的境界。”导师说:“比丘们,月照现在已是漏尽者,是我的儿子,他说的都是实话。”说完,导师说了这首偈颂:
Satthā tasmiṃ attano santikaṃ upasaṅkamanteyeva candābhāya antaradhānaṃ akāsi. So satthu santike aṅgārapacchiyaṃ kāko viya ahosi. Atha naṃ ekamantaṃ nayiṃsu, ābhā paṭipākatikā ahosi. Puna satthu santikaṃ ānayiṃsu, ābhā tatheva antaradhāyi. Evaṃ tikkhattuṃ gantvā antaradhāyamānaṃ ābhaṃ disvā candābho cintesi – ‘‘ayaṃ ābhāya antaradhānamantaṃ jānāti maññe’’ti. So satthāraṃ pucchi – ‘‘kiṃ nu kho ābhāya antaradhānamantaṃ jānāthā’’ti? Āma, jānāmīti. Tena hi me dethāti. Na sakkā apabbajitassa dātunti. So brāhmaṇe āha – ‘‘etasmiṃ mante gahite ahaṃ sakalajambudīpe jeṭṭhako bhavissāmi, tumhe ettheva hotha, ahaṃ pabbajitvā katipāheneva mantaṃ gaṇhissāmī’’ti. So satthāraṃ pabbajjaṃ yācitvā upasampajji. Athassa dvattiṃsākāraṃ ācikkhi. So ‘‘kiṃ ida’’nti pucchi. Idaṃ mantassa parikammaṃ sajjhāyituṃ vaṭṭatīti. Brāhmaṇāpi antarantarā āgantvā ‘‘gahito te manto’’ti pucchanti. Na tāva gaṇhāmīti. So katipāheneva arahattaṃ patvā brāhmaṇehi āgantvā pucchitakāle ‘‘yātha tumhe, idānāhaṃ anāgamanadhammo jāto’’ti āha. Bhikkhū tathāgatassa ārocesuṃ – ‘‘ayaṃ, bhante, abhūtaṃ vatvā aññaṃ byākarotī’’ti. Satthā ‘‘khīṇāsavo idāni, bhikkhave, mama putto candābho, bhūtamevesa kathetī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“就像明月没有污垢、纯净、清澈而没有浑浊;
对生存的欢喜已经彻底灭尽,我称他为婆罗门。”
‘‘Candaṃva vimalaṃ suddhaṃ, vippasannamanāvilaṃ; Nandībhavaparikkhīṇaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
在这里,“无垢”是指没有像云那样的污垢。“清净”是指没有随烦恼。“极清净”是指心清净。“无浊”是指远离烦恼的浑浊。“已尽生存喜贪”:意思是,对三有中的渴爱已经完全灭尽,我说这样的人是婆罗门。
Tattha vimalanti abbhādimalarahitaṃ. Suddhanti nirupakkilesaṃ. Vippasannanti pasannacittaṃ. Anāvilanti kilesāvilattarahitaṃ. Nandībhavaparikkhīṇanti tīsu bhavesu parikkhīṇataṇhaṃ tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
希瓦利长老的事迹,第三十一。
31. Sīvalittheravatthu
凡以“Yo imaṃ”等语标识“这部法教”者,即导师依止库恩达拘利族,住在库恩达达那林时,以希瓦利长老为缘,宣说了这则法教。
Yo imanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā kuṇḍakoliyaṃ nissāya kuṇḍadhānavane viharanto sīvalittheraṃ ārabbha kathesi.
有一次,一位名叫苏波瓦萨的拘利族女子怀胎七年,又难产了七天,饱受痛苦、剧烈、刺骨的感受。她靠这三种念头忍受着那种痛苦:“那位世尊确实是正自觉者,他为了断除这样的苦而说法。世尊的弟子僧团确实是善行道者,他们为了断除这样的苦而修行。涅槃确实是极其快乐的,因为那里不存在这样的苦。”她派丈夫到世尊那里去,丈夫按她的话向世尊顶礼并转达了她的意思。世尊当下就说:“愿拘利族女苏波瓦萨安乐无病,平安产下健康的儿子。”话音刚落,她就安乐无病,产下了一个健康的儿子。随后她邀请以佛陀为首的比丘僧团,做了七天大布施。她的儿子从出生那天起,就拿着滤水器为僧团滤水。后来他出家,证得了阿拉汉果。
Ekasmiñhi samaye suppavāsā nāma koliyadhītā sattavassāni gabbhaṃ dhāretvā sattāhaṃ mūḷhagabbhā dukkhāhi tibbāhi kaṭukāhi vedanāhi phuṭṭhā ‘‘sammāsambuddho vata so bhagavā, yo imassa evarūpassa dukkhassa pahānāya dhammaṃ deseti. Suppaṭipanno vata tassa bhagavato sāvakasaṅgho, yo imassa evarūpassa dukkhassa pahānāya paṭipanno. Susukhaṃ vata taṃ nibbānaṃ, yathidaṃ evarūpaṃ dukkhaṃ na saṃvijjatī’’ti (udā. 18) imehi tīhi vitakkehi taṃ dukkhaṃ adhivāsentī sāmikaṃ satthu santikaṃ pesetvā tena tassā vacanena satthu vandanāya ārocitāya ‘‘sukhinī hotu suppavāsā koliyadhītā, arogā arogaṃ puttaṃ vijāyatū’’ti satthārā vuttakkhaṇeyeva sukhinī arogā arogaṃ puttaṃ vijāyitvā buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nimantetvā sattāhaṃ mahādānaṃ adāsi. Puttopissā jātadivasato paṭṭhāya dhammakaraṇaṃ ādāya saṅghassa udakaṃ parissāvesi. So aparabhāge nikkhamitvā pabbajito arahattaṃ pāpuṇi.
有一天,比丘们在法堂里议论起来:“各位贤友,你们看,一个已经具足证悟阿拉汉果资粮的比丘,竟然在母胎里受了那么久的苦,更何况别人呢?他真是从大苦中解脱出来了。”导师(佛陀)走过来问:“比丘们,你们现在聚在一起谈什么?”他们回答:“我们在谈这件事。”世尊说:“是的,比丘们,我的儿子已经从那么多苦中解脱,如今亲证涅槃而安住。”接着说了这个偈颂——
Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘passathāvuso, evarūpo nāma arahattassa upanissayasampanno bhikkhu ettakaṃ kālaṃ mātukucchismiṃ dukkhaṃ anubhosi, kimaṅgaṃ pana aññe, bahuṃ vata iminā dukkhaṃ nitthiṇṇa’’nti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘āma, bhikkhave, mama putto ettakā dukkhā muccitvā idāni nibbānaṃ sacchikatvā viharatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“他越过了这片泥沼、难行的险道、轮回和愚痴。
已度脱、到达彼岸、入禅者,无渴爱、无疑惑。
不执取而寂灭的人,我说他就是婆罗门。”
‘‘Yomaṃ palipathaṃ duggaṃ, saṃsāraṃ mohamaccagā; Tiṇṇo pāraṅgato jhāyī, anejo akathaṃkathī; Anupādāya nibbuto, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
这句话的意思是:如果有位比丘,已经超越了贪欲的泥沼、烦恼的险道、轮回的流转,以及不能证悟四圣谛的愚痴;他已经渡过四种瀑流,到达彼岸;他以两种禅那修禅,所以是禅者;因为没有渴爱,所以无动摇;因为没有疑惑,所以无疑惑;因为不执取,所以不执取;因烦恼涅槃而涅槃——我说这样的人就是婆罗门。
Tassattho – yo bhikkhu imaṃ rāgapalipathañceva kilesaduggañca saṃsāravaṭṭañca catunnaṃ ariyasaccānaṃ appaṭivijjhanakamohañca atīto, cattāro oghe tiṇṇo hutvā pāraṃ anuppatto, duvidhena jhānena jhāyī, taṇhāya abhāvena anejo, kathaṃkathāya abhāvena akathaṃkathī, upādānānaṃ abhāvena anupādiyitvā kilesanibbānena nibbuto, tamahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
32. 孙达拉海长老的故事
32. Sundarasamuddattheravatthu
导师住在祇园时,为了孙陀罗三慕达长老而说了这段法教,起首语为“凡在此处[舍弃]诸欲”。
Yodhakāmeti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto sundarasamuddattheraṃ ārabbha kathesi.
在舍卫城,据说有一位良家子,名叫孙陀罗三摩达童子,出生在一个拥有四十俱胝财产的大富之家。有一天午后,他看见许多人手里拿着香花等供品,正前往祇园听法,就问他们:“你们去哪里?”他们回答说:“去导师面前听法。”他说:“我也去。”于是便和他们一起去了,坐在听众的外围。导师知道他的心意倾向,就按次第为他说法。他听到导师说法中“在家生活不可能修习圆满清净的梵行”之后,对出家生起了向往。等大众散去后,他向导师请求出家。导师说:“没有得到父母允许的人,如来不会让他出家。”于是他回到家里,像赖吒等良家子那样,费了很大力气才让父母同意,然后回到导师面前出家,受了具足戒。他想:“我留在这里有什么用?”便离开那里,前往王舍城,靠托钵乞食度日。
Sāvatthiyaṃ kireko kulaputto sundarasamuddakumāro nāma cattālīsakoṭivibhave mahākule nibbatto. So ekadivasaṃ pacchābhattaṃ gandhamālādihatthaṃ mahājanaṃ dhammassavanatthāya jetavanaṃ gacchantaṃ disvā ‘‘kahaṃ gacchathā’’ti pucchitvā ‘‘satthu santikaṃ dhammassavanatthāyā’’ti vutte ‘‘ahampi gamissāmī’’ti vatvā tena saddhiṃ gantvā parisapariyante nisīdi. Satthā tassa āsayaṃ viditvā anupubbiṃ kathaṃ kathesi. So ‘‘na sakkā agāraṃ ajjhāvasantena saṅkhalikhitaṃ brahmacariyaṃ caritu’’nti satthu dhammakathaṃ nissāya pabbajjāya jātussāho parisāya pakkantāya satthāraṃ pabbajjaṃ yācitvā ‘‘mātāpitūhi ananuññātaṃ tathāgatā na pabbājentī’’ti sutvā gehaṃ gantvā raṭṭhapālakulaputtādayo viya mahantena vāyāmena mātāpitaro anujānāpetvā satthu santike pabbajitvā laddhūpasampado ‘‘kiṃ me idha vāsenā’’ti tato nikkhamitvā rājagahaṃ gantvā piṇḍāya caranto vītināmesi.
有一天,在舍卫城的一个节日里,他的父母看见他的同龄少年们一起玩得热闹又风光,就悲叹说:“我们的儿子却享受不到这些了!”那时,有个妓女来到他家,看见他母亲坐在那里哭,就问:“大妈,您为什么哭?”她说:“我想起儿子才哭的。”“大妈,他在哪里?”“他出家当了比丘。”“难道不能让他还俗吗?”“能是能,可他不愿意,已经离开这里去王舍城了。”“如果我能让他还俗,你们能给我什么?”“我们就让你做这家的管财妇。”于是她说:“那就给我路费吧。”她拿了路费,带着一大群随从去了王舍城,先看好了长老乞食经过的街道,在那条街上租了一间住处。清早备好精美的食物,等长老进城乞食时,就把饭食供养给他。过了几天,她说:“尊者,就在这儿坐下来用斋吧。”说着接过了他的钵。长老把钵交给了她。
Athekadivasaṃ sāvatthiyaṃ tassa mātāpitaro ekasmiṃ chaṇadivase mahantena sirisobhaggena tassa sahāyakakumārake kīḷamāne disvā ‘‘amhākaṃ puttassa idaṃ dullabhaṃ jāta’’nti parideviṃsu. Tasmiṃ khaṇe ekā gaṇikā taṃ kulaṃ gantvā tassa mātaraṃ rodamānaṃ nisinnaṃ disvā ‘‘amma, kiṃ kāraṇā rodasī’’ti pucchi. ‘‘Puttaṃ anussaritvā rodāmī’’ti. ‘‘Kahaṃ pana so, ammā’’ti? ‘‘Bhikkhūsu pabbajito’’ti. ‘‘Kiṃ uppabbājetuṃ na vaṭṭatī’’ti? ‘‘Vaṭṭati, na pana icchati, ito nikkhamitvā rājagahaṃ gato’’ti. ‘‘Sacāhaṃ taṃ uppabbājeyyaṃ, kiṃ me kareyyāthā’’ti? ‘‘Imassa te kulassa kuṭumbasāminiṃ kareyyāmā’’ti. Tena hi me paribbayaṃ dethāti paribbayaṃ gahetvā mahantena parivārena rājagahaṃ gantvā tassa piṇḍāya caraṇavīthiṃ sallakkhetvā tatthekaṃ nivāsagehaṃ gahetvā pātova paṇītaṃ āhāraṃ paṭiyādetvā therassa piṇḍāya paviṭṭhakāle bhikkhaṃ datvā katipāhaccayena, ‘‘bhante, idheva nisīditvā bhattakiccaṃ karothā’’ti pattaṃ gaṇhi. So pattamadāsi.
于是她用精美的食物招待他,说:“尊者,在这一带托钵很方便。”说完,就让他坐在走廊上,供养了几天。接着她用糕饼哄住那些男孩,说:“孩子们,以后长老来的时候,就算我拦着你们,你们也要跑过来扬起灰尘。”第二天,长老吃饭的时候,那些男孩不顾她的阻拦,照样跑过来扬起了灰尘。她又说:“尊者,这些男孩我拦也拦不住,不听我的话,总在这里扬灰,请您坐到屋里去吧。”于是让他在屋里坐下,又供养了几天。她再次用糕饼哄住那些男孩,说:“你们在我阻拦的时候,要在长老吃饭时大声吵闹。”他们就照做了。第二天,她又说:“尊者,这地方实在太吵了,男孩们根本不听劝,请您到楼上去坐吧。”长老默许后,她让长老走在前面,自己跟着登上楼阁,一边走一边把一道道门关上。这位长老本来是严格次第乞食的头陀行者,却被味爱所缚,听信了她的话,登上了七层楼阁。
Atha naṃ paṇītena āhārena parivisitvā, ‘‘bhante, idheva piṇḍāya carituṃ phāsuka’’nti vatvā katipāhaṃ ālinde nisīdāpetvā bhojetvā dārake pūvehi saṅgaṇhitvā ‘‘etha tumhe therassa āgatakāle mayi vārentiyāpi idhāgantvā rajaṃ uṭṭhāpeyyāthā’’ti āha. Te punadivase therassa bhojanavelāya tāya vāriyamānāpi rajaṃ uṭṭhāpesuṃ. Sā punadivase, ‘‘bhante, dārakā vāriyamānāpi mama vacanaṃ asuṇitvā idha rajaṃ uṭṭhāpenti, antogehe nisīdathā’’ti anto nisīdāpetvā katipāhaṃ bhojesi. Puna dārake saṅgaṇhitvā ‘‘tumhe mayā vāriyamānāpi therassa bhojanakāle mahāsaddaṃ kareyyāthā’’ti āha. Te tathā kariṃsu. Sā punadivase, ‘‘bhante, imasmiṃ ṭhāne ativiya mahāsaddo hoti, dārakā mayā vāriyamānāpi vacanaṃ na gaṇhanti, uparipāsādeyeva nisīdathā’’ti vatvā therena adhivāsite theraṃ purato katvā pāsādaṃ abhiruhantī dvārāni pidahamānāva pāsādaṃ abhiruhi. Thero ukkaṭṭhasapadānacāriko samānopi rasataṇhāya baddho tassā vacanena sattabhūmikaṃ pāsādaṃ abhiruhi.
她让长老坐下后,说道:“朋友,普纳穆卡,女人确实会用四十种方式挑逗男人:伸懒腰、扭身子、吞咽口水、装害羞、用指甲碰指甲、用脚踩脚、拿木片在地上划、把孩子抛起来又放下、自己玩也逗人玩、亲嘴也让人亲、吃东西也喂人吃、给东西、讨东西、学对方的样子、大声说话、小声说话、遮遮掩掩地说、躲躲闪闪地说,还有跳舞、唱歌、奏乐、哭、嬉闹、戴装饰打扮、大笑、盯着看、扭腰、晃私处、张开大腿、夹紧大腿、露乳房、露腋窝、露肚脐、眨眼、挑眉毛、舔嘴唇、伸舌头、解开衣服、系上衣服、解开头发、扎起头发。”(《本生经》2.21.300)她就这样展示出女人的种种姿态和女人的种种风情,站在他面前,说了这首偈颂:
Sā theraṃ nisīdāpetvā ‘‘cattālīsāya khalu, samma, puṇṇamukha ṭhānehi itthī purisaṃ accāvadati vijambhati vinamati gilasati vilajjati nakhena nakhaṃ ghaṭṭeti, pādena pādaṃ akkamati, kaṭṭhena pathaviṃ vilikhati, dārakaṃ ullaṅgheti olaṅgheti, kīḷati kīḷāpeti, cumbati cumbāpeti, bhuñjati bhuñjāpeti, dadāti āyācati, katamanukaroti, uccaṃ bhāsati, nīcaṃ bhāsati, aviccaṃ bhāsati, viviccaṃ bhāsati, naccena gītena vāditena roditena vilasitena vibhūsitena jagghati, pekkhati, kaṭiṃ cāleti, guyhabhaṇḍakaṃ cāleti, ūruṃ vivarati, ūruṃ pidahati, thanaṃ dasseti, kacchaṃ dasseti, nābhiṃ dasseti, akkhiṃ nikhaṇati, bhamukaṃ ukkhipati, oṭṭhaṃ palikhati, jivhaṃ nillāleti, dussaṃ muñcati, dussaṃ bandhati, sirasaṃ muñcati, sirasaṃ bandhatī’’ti (jā. 2.21.300) evaṃ āgataṃ itthikuttaṃ itthilīlaṃ dassetvā tassa purato ṭhitā imaṃ gāthamāha –
“双足染紫胶,娼女着履而行;
你也是我的少年郎,我也是你的年少红颜。
我们两个都去出家吧,我们已年老,只能依靠拐杖了。”
‘‘Alattakakatā pādā, pādukāruyha vesiyā; Tuvampi daharo mama, ahampi daharā tava; Ubhopi pabbajissāma, jiṇṇā daṇḍaparāyaṇā’’ti. (theragā. 459, 462);
长老心里一下子生起极大的震动:“唉,我竟然没有好好想一想,就做了这么严重的事!”就在那一刻,导师虽然远在四十五由旬外的祇园精舍,却坐在原处就看到了这件事,于是露出微笑。阿难尊者便问他:“尊者,是什么原因、什么缘由让您露出微笑呢?”阿难,在王舍城那座七层楼阁的顶层,善海比丘和那个妓女正在争斗。尊者,谁会赢,谁会输呢?导师说:“阿难,善海会赢,妓女会输。”导师说明了长老的胜利之后,就坐在原处放出光明,说道:“比丘对两种欲都不抱期待,彻底舍弃。”然后说出这首偈颂:
Therassa ‘‘aho vata me bhāriyaṃ anupadhāretvā katakamma’’nti mahāsaṃvego udapādi. Tasmiṃ khaṇe satthā pañcacattālīsayojanamatthake jetavane nisinnova taṃ kāraṇaṃ disvā sitaṃ pātvākāsi. Atha naṃ ānandatthero pucchi – ‘‘bhante, ko nu kho hetu, ko paccayo sitassa pātukammāyā’’ti. Ānanda, rājagahanagare sattabhūmikapāsādatale sundarasamuddassa ca bhikkhuno gaṇikāya ca saṅgāmo vattatīti. Kassa nu kho, bhante, jayo bhavissati, kassa parājayoti? Satthā, ‘‘ānanda, sundarasamuddassa jayo bhavissati, gaṇikāya parājayo’’ti therassa jayaṃ pakāsetvā tattha nisinnakova obhāsaṃ pharitvā ‘‘bhikkhu ubhopi kāme nirapekkho pajahā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“若人于此舍弃欲乐后,出家而过无家的游方生活;
他已经灭尽了欲有,我说他就是婆罗门。”
‘‘Yodha kāme pahantvāna, anāgāro paribbaje; Kāmabhavaparikkhīṇaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’’nti.
这句话的意思是:如果有人在这个世间舍弃了两种欲,出家成为无家而游方的人,那么,他已灭尽了欲,也已灭尽了有,我就称他为婆罗门。
Tassattho – yo puggalo idha loke ubhopi kāme hitvā anāgāro hutvā paribbajati, taṃ parikkhīṇakāmañceva parikkhīṇabhavañca ahaṃ brāhmaṇaṃ vadāmīti attho.
开示结束时,那位长老证得阿拉汉果,以神通力腾空而起,穿透穹顶,一边赞叹导师的身体,一边来到导师面前顶礼。在法堂里,大众也议论起来:“贤友啊,孙陀罗三慕达长老因为执著舌所识知的味境而失心,导师却成了他的依止。”导师听到这番话,说:“诸比丘,不只是现在,过去我也曾是这位被味爱束缚心意者的依止。”应他们请求,为了说明这个道理,导师引出了过去世的事——
Desanāvasāne so thero arahattaṃ patvā iddhibalena vehāsaṃ abbhuggantvā kaṇṇikāmaṇḍalaṃ vinivijjhitvā satthu sarīraṃ thomentoyeva āgantvā satthāraṃ vandi. Dhammasabhāyampi kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ, ‘‘āvuso, jivhāviññeyyaṃ rasaṃ nissāya manaṃ naṭṭho sundarasamuddatthero, satthā panassa avassayo jāto’’ti. Satthā taṃ kathaṃ sutvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepāhaṃ etassa rasataṇhāya baddhamanassa avassayo jātoyevā’’ti vatvā tehi yācito tassatthassa pakāsanatthaṃ atītaṃ āharitvā –
“确实,没有比诸味更恶者,
无论住处或亲密交往。
那只叫瓦达的鹿,住在密林里,
萨阇耶说,他用味道驯服了它。”
‘‘Na kiratthi rasehi pāpiyo, Āvāsehi vā santhavehi vā; Vātamigaṃ gahananissitaṃ, Vasamānesi rasehi sañjayo’’ti. (jā. 1.1.14) –
在《一集》里,把这部《风鹿本生》详细讲完之后,世尊总结本生故事说:“那时候,孙陀罗萨慕达是风鹿,而说了这首偈颂、让他被放走的国王大臣,就是我。”
Ekakanipāte imaṃ vātamigajātakaṃ vitthāretvā ‘‘tadā sundarasamuddo vātamigo ahosi, imaṃ pana gāthaṃ vatvā tassa vissajjāpetā rañño mahāmacco ahamevā’’ti jātakaṃ samodhānesīti.