第2品 不放逸品·7. 摩伽的故事
2. 不放逸品义注 · 63 段
导师住在毗舍离附近的尖顶阁讲堂时,针对帝释天王说了这段以“以不放逸,摩伽婆……”开头的法教。
Appamādena maghavāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā vesāliyaṃ upanissāya kūṭāgārasālāyaṃ viharanto sakkaṃ devarājānaṃ ārabbha kathesi.
在毗舍离住着一位名叫摩诃梨的离车族人。他听了如来讲说《帝释所问经》后,心里想:“正自觉者把帝释天神的成就说得那么盛大,到底是亲眼见过才说的,还是没见过就说的?他究竟知道帝释天神,还是不知道?我要去问个明白。”于是,摩诃梨离车人就去见世尊,到了以后向世尊行礼,坐在一边,然后对世尊说:“尊者,世尊见过帝释天神吗?”世尊说:“摩诃梨,我确实见过帝释天神。”他说:“尊者,那恐怕只是个像帝释天神的人吧。尊者,帝释天神是很难见到的。”世尊说:“摩诃梨,我不仅知道帝释天神,也知道那些成就帝释之位的法——正是因为受持了这些法,帝释天神才得到帝释天神的地位,这些我也知道。”
Vesāliyañhi mahāli nāma licchavī vasati, so tathāgatassa sakkapañhasuttantadesanaṃ (dī. ni. 2.344 ādayo) sutvā ‘‘sammāsambuddho sakkasampattiṃ mahatiṃ katvā kathesi, ‘disvā nu kho kathesi, udāhu adisvā. Jānāti nu kho sakkaṃ, udāhu no’ti pucchissāmi na’’nti cintesi. Atha kho, mahāli, licchavī yena bhagavā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi, ekamantaṃ nisinno kho, mahāli, licchavī bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘diṭṭho kho, bhante, bhagavatā sakko devānamindo’’ti? ‘‘Diṭṭho kho me , mahāli, sakko devānamindo’’ti. ‘‘So hi nuna, bhante, sakkapatirūpako bhavissati . Duddaso hi, bhante, sakko devānamindo’’ti. ‘‘Sakkañca khvāhaṃ, mahāli, pajānāmi sakkakaraṇe ca dhamme, yesaṃ dhammānaṃ samādinnattā sakko sakkattaṃ ajjhagā, tañca pajānāmi’’.
摩诃梨,帝释天神这位诸天神之王,过去生为人时,是一个名叫摩伽的青年,所以被称为“摩伽婆”。
Sakko, mahāli, devānamindo pubbe manussabhūto samāno magho nāma māṇavo ahosi, tasmā ‘‘maghavā’’ti vuccati.
摩诃梨,帝释天神这位诸天神之王,过去生为人时,先前曾行布施,因此被称为“富兰陀达”。
Sakko, mahāli, devānamindo pubbe manussabhūto samāno pure dānaṃ adāsi, tasmā ‘‘purindado’’ti vuccati.
摩诃梨,帝释天神在过去世还是人的时候,恭敬地行布施,因此被称为帝释。
Sakko, mahāli, devānamindo pubbe manussabhūto samāno sakkaccaṃ dānaṃ adāsi, tasmā ‘‘sakko’’ti vuccati.
摩诃梨,帝释天神过去生中做人时,曾布施住处,因此被称为“婆薮”。
Sakko, mahāli, devānamindo pubbe manussabhūto samāno āvasathaṃ adāsi, tasmā ‘‘vāsavo’’ti vuccati.
帝释天神,摩诃梨,帝释天神能在一刹那间思考一千个义理,所以被称为千眼。
Sakko, mahāli, devānamindo sahassampi atthaṃ muhuttena cinteti, tasmā ‘‘sahassakkho’’ti vuccati.
摩诃梨,帝释天神、诸天神之主有一个名叫须阇的阿修罗女为妻,因此被称为“须阇之夫”。
Sakkassa, mahāli, devānamindassa sujā nāma asurakaññā, pajāpati, tasmā ‘‘sujampatī’’ti vuccati.
摩诃梨,帝释天神掌管三十三天诸天神的主权与王位,因此被称为“诸天神之王”。
Sakko, mahāli, devānamindo devānaṃ tāvatiṃsānaṃ issariyādhipaccaṃ rajjaṃ kāreti, tasmā ‘‘devānamindo’’ti vuccati.
摩诃梨,帝释天神在过去生还是人的时候,完整受持了七种誓愿,因为受持这些誓愿,他得到了帝释的地位。是哪七种呢?我这一生都要奉养父母;我这一生都要尊敬家族中的长辈;我这一生都要说话柔和;我这一生都要不挑拨离间;我这一生都要以没有吝啬染污的心住在家里,乐于放下、亲手布施、喜欢舍弃、有求必应、乐于分享布施;我这一生都要说真话;我这一生都要不发怒,即使起了嗔心,也要立刻把它压下去。摩诃梨,帝释天神在过去生还是人的时候,完整受持了这七种誓愿,因为受持这些誓愿,他得到了帝释的地位。
Sakkassa, mahāli, devānamindassa pubbe manussabhūtassa satta vatapadāni samattāni samādinnāni ahesuṃ, yesaṃ samādinnattā sakko sakkattaṃ ajjhagā. Katamāni satta vatapadāni? Yāvajīvaṃ mātāpettibharo assaṃ, yāvajīvaṃ kule jeṭṭhāpacāyī assaṃ, yāvajīvaṃ saṇhavāco assaṃ, yāvajīvaṃ apisuṇavāco assaṃ, yāvajīvaṃ vigatamalamaccherena cetasā agāraṃ ajjhāvaseyyaṃ, muttacāgo payatapāṇi vosaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgarato assaṃ. Yāvajīvaṃ saccavāco assaṃ, yāvajīvaṃ akkodhano assaṃ, ‘‘sacepi me kodho uppajjeyya, khippameva na paṭivineyya’’nti. Sakkassa, mahāli, devānamindassa pubbe manussabhūtassa imāni satta vatapadāni samattāni samādinnāni ahesuṃ, yesaṃ samādinnattā sakko sakkattaṃ ajjhagāti.
奉养父母、在家族中敬重长辈的人,
说话柔和,与人交谈亲切,舍弃了挑拨离间的话,
“调伏悭吝、真实、降伏嗔怒的人,
三十三天的天人们确实称他为善士。”
‘‘Mātāpettibharaṃ jantuṃ, kule jeṭṭhāpacāyinaṃ; Saṇhaṃ sakhilasambhāsaṃ, pesuṇeyyappahāyinaṃ. ‘‘Maccheravinaye yuttaṃ, saccaṃ kodhābhibhuṃ naraṃ; Taṃ ve devā tāvatiṃsā, āhu sappuriso itī’’ti. (saṃ. ni. 1.257) –
摩诃梨,这就是帝释在过去生为摩伽青年时所造的业。说完这话之后,摩诃梨又问道:“尊者,摩伽青年是怎样修行的呢?”世尊被这位渴望详细听闻其修行方式的人这样一问,便说:“既然如此,摩诃梨,你仔细听!”接着就讲述了过去的事。
Idaṃ, mahāli, sakkena maghamāṇavakāle katakammanti vatvā puna tena ‘‘kathaṃ, bhante, maghamāṇavo paṭipajjī’’ti? Tassa paṭipattiṃ vitthārato sotukāmena puṭṭho ‘‘tena hi, mahāli, suṇāhī’’ti vatvā atītaṃ āhari –
过去,在摩揭陀国的摩伽罗村里,有个叫摩伽的青年。他走到村里干活的地方,用脚尖把站的地方的土拨开,整理得平平整整、舒舒服服,然后就站在那里。另一个人用胳膊把他撞开,自己站到那个位置上。摩伽一点也没生气,又另外整理出一块舒服的地方站好。接着又有一个人过来,用胳膊把他撞开,自己站到那里。摩伽对那个人也没生气,又另外整理出一块舒服的地方站好。就这样,一个个从家里出来的人,都用胳膊把摩伽从他站好的地方撞开。摩伽心想:“这些人都是因为我才得到舒服,凭这个行为,我应该会得到能带来快乐的福报。”第二天,他拿起锄头,整理出一块簸箕那么大的地方,弄得舒舒服服。大家都走到那里,就都站在那里。天冷的时候,他给大家生火;天热的时候,他给大家水喝。然后他又想:“舒服的地方人人都喜欢,没有人不喜欢。从今以后,我应该一边把路修平,一边到处走走。”于是他一早就出门,一边修平道路,一边砍掉该清理的带叶树枝,到处走着干。这时有个人看见他,问道:“朋友,你在干什么?”他说:“我在修一条通往天界的路,朋友。”那人说:“那我也来当你的同伴吧。”他说:“来吧,朋友,天界可是很多人都喜欢、充满快乐的地方。”从那时起,就有了两个人。别人看见他们,也同样问了、听了之后,又有人成了他们的同伴。就这样一个接一个,最后总共有了三十三个人。他们全都手里拿着锄头等工具,修平道路,一直修到一由旬、两由旬远的地方。
Atīte magadharaṭṭhe macalagāme magho nāma māṇavo gāmakammakaraṇaṭṭhānaṃ gantvā attano ṭhitaṭṭhānaṃ pādantena paṃsuṃ viyūhitvā ramaṇīyaṃ katvā aṭṭhāsi. Aparo taṃ bāhunā paharitvā tato apanetvā sayaṃ tattha aṭṭhāsi. So tassa akujjhitvāva aññaṃ ṭhānaṃ ramaṇīyaṃ katvā ṭhito. Tatopi naṃ añño āgantvā bāhunā paharitvā apanetvā sayaṃ aṭṭhāsi. So tassapi akujjhitvāva aññaṃ ṭhānaṃ ramaṇīyaṃ katvā ṭhito, iti taṃ gehato nikkhantā nikkhantā purisā bāhunā paharitvā ṭhitaṭhitaṭṭhānato apanesuṃ. So ‘‘sabbepete maṃ nissāya sukhitā jātā, iminā kammena mayhaṃ sukhadāyakena puññakammena bhavitabba’’nti cintetvā, punadivase kudālaṃ ādāya khalamaṇḍalamattaṃ ṭhānaṃ ramaṇīyaṃ akāsi. Sabbe gantvā tattheva aṭṭhaṃsu. Atha nesaṃ sītasamaye aggiṃ katvā adāsi, gimhakāle udakaṃ. Tato ‘‘ramaṇīyaṃ ṭhānaṃ nāma sabbesaṃ piyaṃ, kassaci appiyaṃ nāma natthi, ito paṭṭhāya mayā maggaṃ samaṃ karontena vicarituṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā, pātova nikkhamitvā, maggaṃ samaṃ karonto chinditvā, haritabbayuttakā rukkhasākhā haranto vicarati. Atha naṃ aparo disvā āha – ‘‘samma, kiṃ karosī’’ti? ‘‘Mayhaṃ saggagāminaṃ maggaṃ karomi, sammā’’ti. ‘‘Tena hi ahampi te sahāyo homī’’ti. ‘‘Hohi, samma, saggo nāma bahūnampi manāpo sukhabahulo’’ti. Tato paṭṭhāya dve janā ahesuṃ. Te disvā tatheva pucchitvā ca sutvā ca aparopi tesaṃ sahāyo jāto, evaṃ aparopi aparopīti sabbepi tettiṃsa janā jātā. Te sabbepi kudālādihatthā maggaṃ samaṃ karontā ekayojanadviyojanamattaṭṭhānaṃ gacchanti.
村长看见他们,心里盘算:“这些人不干正经事。要是他们能从林子里带些鱼、肉之类回来,或者酿了酒来喝,再不然做点别的类似的事,我也能跟着捞点好处。”于是他把他们叫来,问:“你们到处走动,是在做什么?”他们说:“我们在修通往天界的路,主人。”村长说:“在家过日子的人不该做这种事。你们应该去林子里弄鱼、肉回来,酿酒喝,做各种活计才对。”他们不接受他的话。哪怕他再三劝说,他们还是一再拒绝。村长火了,心想:“我要把他们除掉。”就跑到国王那里,说:“大王,我看见这些盗贼结伙到处游荡。”国王说:“去,把他们抓来。”村长照办,把那些人全都绑了,押到国王面前。国王连查都没查,就下令:“用象踩死他们。”这时摩伽对其他人说:“朋友们,除了慈心,我们没有别的依靠。你们不管遇到什么,都不要生气;对国王、对村长、对那头踩人的象,还有对自己,都要以慈心保持平等。”他们就照做了。结果,靠他们慈心的力量,那头象连靠近都不敢。国王听说这事后,想:“难道它见了这么多人就不敢踩了吗?”就说:“去,用席子把他们盖住再踩。”那些人用席子把他们盖住,再赶象去踩,可象还是远远就退开了。
Te disvā gāmabhojako cintesi – ‘‘ime manussā ayoge yuttā, sace ime araññato macchamaṃsādīni vā āhareyyuṃ. Suraṃ vā katvā piveyyuṃ, aññaṃ vā tādisaṃ kammaṃ kareyyuṃ, ahampi kiñci kiñci labheyya’’nti. Atha ne pakkosāpetvā pucchi – ‘‘kiṃ karontā vicarathā’’ti? ‘‘Saggamaggaṃ, sāmī’’ti. ‘‘Gharāvāsaṃ vasantehi nāma evaṃ kātuṃ na vaṭṭati, araññato macchamaṃsādīni āharituṃ, suraṃ katvā pātuṃ, nānappakāre ca kammante kātuṃ vaṭṭatī’’ti. Te tassa vacanaṃ paṭikkhipiṃsu, evaṃ punappunaṃ vuccamānāpi paṭikkhipiṃsuyeva. So kujjhitvā ‘‘nāsessāmi ne’’ti rañño santikaṃ gantvā, ‘‘core te, deva, vaggabandhanena vicarante passāmī’’ti vatvā, ‘‘gaccha, te gahetvā ānehī’’ti vutte tathā katvā sabbe te bandhitvā ānetvā rañño dassesi. Rājā avīmaṃsitvāva ‘‘hatthinā maddāpethā’’ti āṇāpesi. Magho sesānaṃ ovādamadāsi – ‘‘sammā, ṭhapetvā mettaṃ añño amhākaṃ avassayo natthi, tumhe katthaci kopaṃ akatvā raññe ca gāmabhojake ca maddanahatthimhi ca attani ca mettacittena samacittāva hothā’’ti. Te tathā kariṃsu. Atha nesaṃ mettānubhāvena hatthī uppasaṅkamitumpi na visahi. Rājā tamatthaṃ sutvā bahū manusse disvā maddituṃ na visahissati? ‘‘Gacchatha, ne kilañjena paṭicchādetvā maddāpethā’’ti āha. Te kilañjena paṭicchādetvā maddituṃ pesiyamānopi hatthī dūratova paṭikkami.
国王听了这件事,心想:“这里面一定有原因。”就把他们召来,问:“孩子们,你们依靠我,还有什么得不到的吗?”他们问:“大王,这是什么意思?”国王说:“听说你们结伙做盗贼,在森林里游荡?”他们说:“大王,是谁这么说的?”国王说:“是村长说的,孩子们。”他们说:“大王,我们不是盗贼。我们只是在清理自己通往天界的道路,做这做那的善行。村长想让我们去做不善的事,我们不听从他的话,他就生气,想害我们,才那样说。”国王听了他们的话,心生欢喜,说:“孩子们,这头畜生都知道你们的德行,我身为人类却没能知道,请你们原谅我。”说完,就把村长连同他的妻子儿女都赐给他们做奴仆,又把大象赐给他们骑,还把那个村子赐给他们随意享用。他们看到福报今生就现前了,信心更加增长,便商量说:“现在我们应该做更多的福业。做什么好呢?我们就在四岔路口建一座坚固的大厅,让大众可以休息。”于是他们叫来木匠,开始建大厅。不过,因为他们对女人已经没有欲念,所以没有让女人在大厅里占一份。
Rājā taṃ pavattiṃ sutvā ‘‘kāraṇenettha bhavitabba’’nti te pakkosāpetvā pucchi – ‘‘tātā, maṃ nissāya tumhe kiṃ na labhathā’’ti? ‘‘Kiṃ nāmetaṃ, devā’’ti? ‘‘Tumhe kira vaggabandhanena corā hutvā araññe vicarathā’’ti? ‘‘Ko evamāha, devā’’ti? ‘‘Gāmabhojako, tātā’’ti. ‘‘Na mayaṃ, deva, corā, mayaṃ pana attano saggamaggaṃ sodhentā idañcidañca karoma, gāmabhojako amhe akusalakiriyāya niyojetvā attano vacanaṃ akaronte nāsetukāmo kujjhitvā evamāhā’’ti. Atha rājā tesaṃ kathaṃ sutvā somanassappatto hutvā, ‘‘tātā, ayaṃ tiracchāno tumhākaṃ guṇe jānāti, ahaṃ manussabhūto jānituṃ nāsakkhiṃ, khamatha me’’ti. Evañca pana vatvā saputtadāraṃ gāmabhojakaṃ tesaṃ dāsaṃ, hatthiṃ ārohaniyaṃ, tañca gāmaṃ yathāsukhaṃ paribhogaṃ katvā adāsi. Te ‘‘idheva no katapuññassānisaṃso diṭṭho’’ti bhiyyosomattāya pasannamānasā hutvā taṃ hatthiṃ vārena vārena abhiruyha gacchantā mantayiṃsu ‘‘idāni amhehi atirekataraṃ puññaṃ kātabbaṃ, kiṃ karoma? Catumahāpathe thāvaraṃ katvā mahājanassa vissamanasālaṃ karissāmā’’ti. Te vaḍḍhakiṃ pakkosāpetvā sālaṃ paṭṭhapesuṃ. Mātugāmesu pana vigatacchandatāya tassā sālāya mātugāmānaṃ pattiṃ nādaṃsu.
摩伽家里有难陀、质多、须达摩、善生四个女人。其中须达摩私下找木匠串通,给了他贿赂,说:大哥,你让我在这座大厅里占头份。木匠答应说好,就先选好做椽头的木料,把它晒干、削平、钻孔,做好椽头,在上面刻了“这座大厅名叫须达摩”几个字,用布包好存放起来。后来木匠把大厅建好了,到了该安装椽头的那天,他说:哎呀,各位,我们忘了一件事。大家问:什么事?他说:椽头。大家说:没关系,我们去取来。他说:现在用新砍的木头做不成,得找到早就砍好、削平、钻孔、存放妥当的椽头才行。大家问:那现在怎么办?他说:如果谁家里有预先做好、放着准备卖的椽头,就去找一找。大家四处寻找,在须达摩家里看到了,就算出一千钱也买不到。须达摩说:如果你们让我在这座大厅里也有一份,我就给你们。众人回答:我们不让女人有份。
Maghassa pana gehe nandā, cittā, sudhammā, sujāti catasso itthiyo honti. Tāsu sudhammā vaḍḍhakinā saddhiṃ ekato hutvā, ‘‘bhātika, imissā sālāya maṃ jeṭṭhikaṃ karohī’’ti vatvā lañjaṃ adāsi. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā paṭhamameva kaṇṇikatthāya rukkhaṃ sukkhāpetvā tacchetvā vijjhitvā kaṇṇikaṃ niṭṭhāpetvā, ‘‘sudhammā nāma ayaṃ sālā’’ti akkharāni chinditvā vatthena paliveṭhetvā ṭhapesi. Atha ne vaḍḍhakī sālaṃ niṭṭhāpetvā kaṇṇikāropanadivase ‘‘aho, ayyā, ekaṃ karaṇīyaṃ na sarimhā’’ti āha. ‘‘Kiṃ nāma, bho’’ti? ‘‘Kaṇṇika’’nti. ‘‘Hotu taṃ āharissāmā’’ti. ‘‘Idāni chinnarukkhena kātuṃ na sakkā, pubbeyeva taṃ chinditvā tacchetvā vijjhitvā ṭhapitakaṇṇikā laddhuṃ vaṭṭatī’’ti. ‘‘Idāni kiṃ kātabba’’nti? ‘‘Sace kassaci gehe niṭṭhāpetvā ṭhapitā vikkāyikakaṇṇikā atthi, sā pariyesitabbā’’ti. Te pariyesantā sudhammāya gehe disvā sahassaṃ datvāpi mūlena na labhiṃsu. ‘‘Sace maṃ sālāya pattiṃ karotha, dassāmī’’ti vutte pana ‘‘mayaṃ mātugāmānaṃ pattiṃ na dammā’’ti āhaṃsu.
这时木匠对他们说:“尊者们,你们在说什么?除了梵天界,世上再没有别的地方是没有女人的。把椽头拿去吧,这样我们的工程就能完成了。”他们答应说“好”,便接过椽头,把大厅彻底建好,然后分成三部分:一部分做富人的住处,一部分做穷人的住处,一部分做病人的住处。三十三个人铺了三十三块木板,又交代那头象记住:“有客人来,坐在哪块木板上,你就把他带到那块木板主人的家里安顿。这个人的洗脚、捶背、饮水、嚼食、正餐、床铺等一切照料,都由那块木板的主人负责。”大象每见到来客,就把他带到对应木板主人的家中,那主人便负责他当天的照料。摩伽在大厅不远处种了一棵黑檀树,在树下铺了一块石板。凡进入大厅的人,看到椽头,读出上面的字,都说:“这座大厅名叫善法堂。”而那三十三个人的名字却没人知道。难陀心想:“这些人建大厅,把我们排除在外,善法却凭自己的聪明做了椽头,有了份。我也该做点什么。做什么好呢?”她接着想:“来大厅的人应该有饮用水和洗澡水,我来让人挖一个水池。”她便建了一个水池。质多心想:“善法献了椽头,难陀建了水池,我也该做点什么。做什么好呢?”她接着想:“来大厅的人喝了水、洗了澡,走的时候也该戴上花环,我来建一座花园。”她便建了一座美丽的花园。那座花园里,几乎找不到什么花树或果树是没有的。
Atha ne vaḍḍhakī āha – ‘‘ayyā, tumhe kiṃ kathetha, ṭhapetvā brahmalokaṃ aññaṃ mātugāmarahitaṭṭhānaṃ nāma natthi, gaṇhatha kaṇṇikaṃ. Evaṃ sante amhākaṃ kammaṃ niṭṭhaṃ gamissatī’’ti. Te ‘‘sādhū’’ti kaṇṇikaṃ gahetvā sālaṃ niṭṭhāpetvā tidhā vibhajiṃsu. Ekasmiṃ koṭṭhāse issarānaṃ vasanaṭṭhānaṃ kariṃsu, ekasmiṃ duggatānaṃ, ekasmiṃ gilānānaṃ. Tettiṃsa janā tettiṃsa phalakāni paññapetvā hatthissa saññaṃ adaṃsu – ‘‘āgantuko āgantvā yassa atthataphalake nisīdati, taṃ gahetvā phalakasāmikasseva gehe patiṭṭhapehi, tassa pādaparikammapiṭṭhiparikammapānīyakhādanīyabhojanīyasayanāni sabbāni phalakasāmikasseva bhāro bhavissatī’’ti. Hatthī āgatāgataṃ gahetvā phalakasāmikasseva gharaṃ neti. So tassa taṃ divasaṃ kattabbaṃ karoti. Magho sālāya avidūre koviḷārarukkhaṃ ropetvā tassa mūle pāsāṇaphalakaṃ atthari. Sālaṃ paviṭṭhapaviṭṭhā janā kaṇṇikaṃ oloketvā akkharāni vācetvā, ‘‘sudhammā nāmesā sālā’’ti vadanti. Tettiṃsajanānaṃ nāmaṃ na paññāyati. Nandā cintesi – ‘‘ime sālaṃ karontā amhe apattikā kariṃsu, sudhammā pana attano byattatāya kaṇṇikaṃ katvā pattikā jātā, mayāpi kiñci kātuṃ vaṭṭati, kiṃ nu kho karissāmī’’ti? Athassā etadahosi – ‘‘sālaṃ āgatāgatānaṃ pānīyañceva nhānodakañca laddhuṃ vaṭṭati, pokkharaṇiṃ khaṇāpessāmī’’ti. Sā pokkharaṇiṃ kāresi. Cittā cintesi – ‘‘sudhammāya kaṇṇikā dinnā, nandāya pokkharaṇī kāritā, mayāpi kiñci kātuṃ vaṭṭati, kiṃ nu kho karissāmī’’ti? Athassā etadahosi – ‘‘sālaṃ āgatāgatehi pānīyaṃ pivitvā nhatvā gamanakālepi mālaṃ pilandhitvā gantuṃ vaṭṭati, pupphārāmaṃ kārāpessāmī’’ti. Sā ramaṇīyaṃ pupphārāmaṃ kāresi. Yebhuyyena tasmiṃ ārāme ‘‘asuko nāma pupphūpagaphalūpagarukkho natthī’’ti nāhosi.
须阇却这样想:“我既是摩伽舅舅的女儿,又是侍奉他足下的人。他做的业就是我的业,我做的业就是他的业。”她这样想过之后,什么也不做,只顾打扮自己,就这样把时间混过去了。摩伽则圆满了七种誓愿:奉养父母、在家族中敬重长辈、说真话、不说粗恶语、不挑拨离间、去除悭吝、不发怒。
Sujā pana ‘‘ahaṃ maghassa mātuladhītā ceva pādaparicārikā ca, etena kataṃ kammaṃ mayhameva, mayā kataṃ etassevā’’ti cintetvā, kiñci akatvā attabhāvameva maṇḍayamānā kālaṃ vītināmesi. Maghopi mātāpituupaṭṭhānaṃ kule jeṭṭhāpacāyanakammaṃ saccavācaṃ apharusavācaṃ api, suṇavācaṃ maccheravinayaṃ akkodhananti imāni satta vatapadāni pūretvā –
奉养父母的人,在家族中恭敬长辈。
言语柔和,说话亲切,已经彻底舍弃了挑拨离间的话。
“致力于调伏悭吝,具足真实,能降伏嗔怒的人。
三十三天的天人们确实称他为善士。”
‘‘Mātāpettibharaṃ jantuṃ, kule jeṭṭhāpacāyinaṃ; Saṇhaṃ sakhilasambhāsaṃ, pesuṇeyyappahāyinaṃ. ‘‘Maccheravinaye yuttaṃ, saccaṃ kodhābhibhuṃ naraṃ; Taṃ ve devā tāvatiṃsā, āhu ‘sappuriso’itī’’ti. (saṃ. ni. 1.257) –
他这样成就了值得称赞的状态后,在寿命结束时投生到三十三天,成为天王帝释。他的那些同伴也投生到那里,木匠则投生为毗首羯磨天子。那时,阿修罗们住在三十三天。他们心想“有新的天子投生了”,就备好了天酒。帝释为了不让自己的随众中任何人饮用,便下了命令。阿修罗们喝了天酒,醉倒了。帝释心想“我和这些阿修罗共有这个王国有什么意义”,便向自己的随众示意,让人抓住他们的脚,把他们扔进大海。他们头朝下落入海中。然后,凭借他们福德的威力,在须弥山的下层出现了一座叫阿修罗宫的宫殿,还出现了一棵叫心紫薇的树。
Evaṃ pasaṃsiyabhāvaṃ āpajjitvā jīvitapariyosāne tāvatiṃsabhavane sakko devarājā hutvā nibbatti, tepissa sahāyakā tattheva nibbattiṃsu, vaḍḍhakī vissakammadevaputto hutvā nibbatti. Tadā tāvatiṃsabhavane asurā vasanti. Te ‘‘abhinavā devaputtā nibbattā’’ti dibbapānaṃ sajjayiṃsu. Sakko attano parisāya kassaci apivanatthāya saññamadāsi. Asurā dibbapānaṃ pivitvā majjiṃsu. Sakko ‘‘kiṃ me imehi sādhāraṇena rajjenā’’ti attano parisāya saññaṃ datvā te pādesu gāhāpetvā mahāsamudde khipāpesi. Te avaṃsirā samudde patiṃsu. Atha nesaṃ puññānubhāvena sineruno heṭṭhimatale asuravimānaṃ nāma nibbatti, cittapāṭali nāma nibbatti.
在天与阿修罗的战争中,阿修罗被打败后,一座名为三十三天城的城出现了,方圆一万由旬。这座城的东门到西门之间有一万由旬,南门到北门之间也一样。这座城有一千座城门,点缀着园林和池塘。在城的中央,由于讲堂的果报,一座名为最胜殿的宫殿出现了,它由七宝所成,高七百由旬,以高三百由旬的幢幡装饰。金柱上挂着宝珠幢,宝珠柱上挂着金幢;珊瑚柱上挂着珍珠幢,珍珠柱上挂着珊瑚幢;七宝所成的柱子上挂着七宝幢,立在中央的幢幡高三百由旬。就这样,由于讲堂的果报,一座高一千由旬、纯由七宝所成的宫殿出现了;由于黑檀树的果报,周围出现了方圆三百由旬的波利质多罗树;由于石板座的果报,在波利质多罗树根部出现了一块黄色毛毯石,长六十由旬,宽五十由旬,厚十五由旬,颜色像胜鬘花与红毛毯一般。坐在那里时,身体的一半会陷进去;站起来时,凹陷处又恢复平整。
Devāsurasaṅgāme pana asuresu parājitesu dasayojanasahassaṃ tāvatiṃsadevanagaraṃ nāma nibbatti. Tassa pana nagarassa pācīnapacchimadvārānaṃ antarā dasayojanasahassaṃ hoti, tathā dakkhiṇuttaradvārānaṃ. Taṃ kho pana nagaraṃ dvārasahassayuttaṃ ahosi ārāmapokkharaṇipaṭimaṇḍitaṃ. Tassa majjhe sālāya nissandena tiyojanasatubbedhehi dhajehi paṭimaṇḍito sattaratanamayo sattayojanasatubbedho vejayanto nāma pāsādo uggañchi. Suvaṇṇayaṭṭhīsu maṇidhajā ahesuṃ, maṇiyaṭṭhīsu suvaṇṇadhajā; pavāḷayaṭṭhīsu muttadhajā, muttayaṭṭhīsu pavāḷadhajā; sattaratanamayāsu yaṭṭhīsu sattaratanadhajā, majjhe ṭhito dhajo tiyojanasatubbedho ahosi. Iti sālāya nissandena yojanasahassubbedho pāsādo sattaratanamayova hutvā nibbatti, koviḷārarukkhassa nissandena samantā tiyojanasataparimaṇḍalo pāricchattako nibbatti, pāsāṇaphalakassa nissandena pāricchattakamūle dīghato saṭṭhiyojanā puthulato paṇṇāsayojanā bahalato pañcadasayojanā jayasumanarattakambalavaṇṇā paṇḍukambalasilā nibbatti. Tattha nisinnakāle upaḍḍhakāyo pavisati, uṭṭhitakāle ūnaṃ paripūrati.
那头名叫伊罗婆那的大象,其实是投生为一位天子。因为在天界里没有畜生道的众生。所以,当他要出门去园林游玩时,就舍弃天身,变成一头一百五十由旬大的象,名叫伊罗婆那。他为三十三位天神造了三十三个象头隆起的部位,每个都呈螺旋状,大小为三拘卢舍又半由旬。在所有这些隆起的正中央,他为帝释天神造了一个名叫善见、有三十由旬大的隆起。在它上面,有一个十二由旬大的宝珠凉亭。亭子各处竖立着七宝所成、高一由旬的旗幡,边缘垂挂着铃铛网。微风吹动时,发出的声音像天界的歌声混合着五种乐器的声响一样传出来。凉亭正中央,为帝释天神铺设了一张一由旬大的宝珠坐床,帝释天神就坐在那里。三十三位天子各自坐在自己隆起处的宝珠坐床上。在这三十三个隆起上,每一个都造出七根象牙。每根象牙长五十由旬。每根象牙上有七个池塘,每个池塘里有七丛莲花,每丛有七朵花,每朵花有七片花瓣,每片花瓣上有七位天女在跳舞。就这样,在方圆五十由旬的地方,仅仅在象牙上就有舞会。帝释天王享受着如此广大的荣耀,四处游行。
Hatthī pana erāvaṇo nāma devaputto hutvā nibbatti. Devalokasmiñhi tiracchānagatā na honti. Tasmā so uyyānakīḷāya nikkhamanakāle attabhāvaṃ vijahitvā diyaḍḍhayojanasatiko erāvaṇo nāma hatthī ahosi. So tettiṃsajanānaṃ atthāya tettiṃsa kumbhe māpesi āvaṭṭena tigāvutaaḍḍhayojanappamāṇe, sabbesaṃ majjhe sakkassa atthāya sudassanaṃ nāma tiṃsayojanikaṃ kumbhaṃ māpesi. Tassa upari dvādasayojaniko ratanamaṇḍapo hoti. Tattha antarantarā sattaratanamayā yojanubbedhā dhajā uṭṭhahanti. Pariyante kiṅkiṇikajālaṃ olambati. Yassa mandavāteritassa pañcaṅgikatūriyasaddasaṃmisso dibbagītasaddo viya ravo niccharati. Maṇḍapamajjhe sakkassatthāya yojaniko maṇipallaṅko paññatto hoti, tattha sakko nisīdi. Tettiṃsa devaputtā attano kumbhe ratanapallaṅke nisīdiṃsu. Tettiṃsāya kumbhānaṃ ekekasmiṃ kumbhe satta satta dante māpesi. Tesu ekeko paṇṇāsayojanāyāmo, ekekasmiñcettha dante satta satta pokkharaṇiyo honti, ekekāya pokkharaṇiyā satta satta paduminīgacchāni, ekekasmiṃ gacche satta satta pupphāni honti, ekekasmiṃ pupphe satta satta pattāni, ekekasmiṃ patte satta satta devadhītaro naccanti. Evaṃ samantā paṇṇāsayojanaṭhānesu hatthidantesuyeva naṭasamajjā honti. Evaṃ mahantaṃ yasaṃ anubhavanto sakko devarājā vicarati.
善法死后也投生到了那里。她投生时,化现出一座名叫善法的天众会堂,方圆九百由旬。据说再也没有比那里更悦意的地方了。每个月八天,那里都会举行说法集会。直到今天,人们看到某个悦意的地方,就会说:“就像善法的天众会堂一样。”难陀死后也投生到了那里,她投生时,化现出一座名叫难陀的莲花池,方圆五百由旬。质多死后也投生到了那里,她投生时,也化现出一座名叫质多罗园的园林,方圆五百由旬。在那里,天女们把刚显现宿世前兆的天子带到园中,一边迷惑他们一边游荡。而须阇死后,却投生在一处山谷里,变成了一只雌白鹭。帝释观察自己的侍女们,心想:“善法投生到了这里,难陀和质多也一样,须阇到底投生到哪里去了?”他发现她投生在那里,心想:“这个愚痴的女人没做过什么福德,如今投生到了畜生道。现在应该让她修点福德,再把她带到这里来。”于是他舍弃天身,化作一个陌生人的模样,来到她面前,问道:“你在这里做什么、游荡什么?”她问:“你是谁呀,主人?”帝释说:“我是你的丈夫摩伽。”她问:“主人,您投生到哪里了?”帝释说:“我投生到了三十三天。”他又问:“你知道你那些女伴投生到哪里了吗?”她答:“主人,我不知道。”帝释说:“她们也都投生在我身边了,你会见到那些女伴的。”她问:“我怎么能到那里去呢?”帝释说:“我会带你去那里。”说完,帝释把她放在手掌上,带到天界,放在难陀莲花池边,然后告诉另外三位天女:“你们会见到你们的女伴须阇。”她们问:“她在哪里,天王?”帝释说:“她站在难陀莲花池边。”那三位天女走过去,嘲弄地说:“哎呀,这位贵妇人装饰身体的果报竟是这样!现在你们看她的喙,看她的脚,看她的腿,她的身体可真好看哪!”她们这样戏弄一番后就走开了。
Sudhammāpi kālaṃ katvā gantvā tattheva nibbatti. Tassā sudhammā nāma nava yojanasatikā devasabhā nibbatti. Tato ramaṇīyataraṃ kira aññaṃ ṭhānaṃ nāma natthi , māsassa aṭṭha divase dhammassavanaṃ tattheva hoti. Yāvajjatanā aññataraṃ ramaṇīyaṃ ṭhānaṃ disvā, ‘‘sudhammā devasabhā viyā’’ti vadanti. Nandāpi kālaṃ katvā gantvā tattheva nibbatti, tassā pañcayojanasatikā nandā nāma pokkharaṇī nibbatti. Cittāpi kālaṃ katvā gantvā tattheva nibbatti , tassāpi pañcayojanasatikaṃ cittalatāvanaṃ nāma nibbatti, tattha uppannapubbanimitte devaputte netvā mohayamānā vicaranti. Sujā pana kālaṃ katvā ekissā girikandarāya ekā bakasakuṇikā hutvā nibbatti. Sakko attano paricārikā olokento ‘‘sudhammā idheva nibbattā, tathā nandā ca cittā ca, sujā nu kho kuhiṃ nibbattā’’ti cintento taṃ tattha nibbattaṃ disvā, ‘‘bālā kiñci puññaṃ akatvā idāni tiracchānayoniyaṃ nibbattā, idāni pana taṃ puññaṃ kāretvā idhānetuṃ vaṭṭatī’’ti attabhāvaṃ vijahitvā aññātakavesena tassā santikaṃ gantvā, ‘‘kiṃ karontī idha vicarasī’’ti pucchi. ‘‘Ko pana tvaṃ, sāmī’’ti? ‘‘Ahaṃ te sāmiko magho’’ti. ‘‘Kuhiṃ nibbattosi, sāmī’’ti? ‘‘Ahaṃ tāvatiṃsadevaloke nibbatto’’. ‘‘Tava sahāyikānaṃ pana nibbattaṭṭhānaṃ jānāsī’’ti? ‘‘Na jānāmi, sāmī’’ti. ‘‘Tāpi mameva santike nibbattā, passissasi tā sahāyikā’’ti. ‘‘Kathāhaṃ tattha gamissāmī’’ti? Sakko ‘‘ahaṃ taṃ tattha nessāmī’’ti vatvā hatthatale ṭhapetvā devalokaṃ netvā nandāya pokkharaṇiyā tīre vissajjetvā itarāsaṃ tissannaṃ ārocesi – ‘‘tumhākaṃ sahāyikaṃ sujaṃ passissathā’’ti. ‘‘Kuhiṃ sā, devā’’ti ? ‘‘Nandāya pokkharaṇiyā tīre ṭhitā’’ti āha. Tā tissopi gantvā, ‘‘aho ayyāya evarūpaṃ attabhāvamaṇḍanassa phalaṃ, idānissā tuṇḍaṃ passatha, pāde passatha, jaṅghā passatha, sobhati vatassā attabhāvo’’ti keḷiṃ katvā pakkamiṃsu.
帝释又来到她那里,问她:你见到你的女伴们了吗?她回答说:她们见了我,嘲弄一番就走了;请你把我带回原来的地方吧。帝释就把她带回原处,放回水里,然后问她:你见到她们所得的福报了吗?她回答:见到了,天王。帝释说:你也该想办法投生到那里去。她问:我该怎么做呢,天王?帝释说:你能守住我给你的教诫吗?她回答:我能守住,天王。于是帝释给她授了五戒,说:你要不放逸地守护。说完就走了。从那时起,她只找自然死去的鱼来吃。过了几天,帝释为了考验她,来到那里,像沙地上的一条死鱼一样,翻着肚皮躺着。她看见后,以为是条死鱼,就叼住了它。鱼在吞咽之时摆了摆尾巴。她心想这是条活鱼,就把它放回水里。过了一会儿,那鱼又来到她面前,翻着肚皮躺着。她又以为是死鱼,叼了起来,鱼在吞咽之时甩动了尾巴尖端。她看见后,心想这是条活鱼,又把它放了。这样考验了三次之后,帝释知道她确实好好持戒,就让她知道自己的身份,说:我是来考验你的,你戒持得很好,这样持戒下去,不久就会投生到我身边。你要不放逸。说完就走了。
Puna sakko tassā santikaṃ gantvā, ‘‘diṭṭhā te sahāyikā’’ti vatvā ‘‘diṭṭhā maṃ uppaṇḍetvā gatā, tattheva maṃ nehī’’ti vutte taṃ tattheva netvā udake vissajjetvā, ‘‘diṭṭhā te tāsaṃ sampattī’’ti pucchi. ‘‘Diṭṭhā, devā’’ti? ‘‘Tayāpi tattha nibbattanūpāyaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti. ‘‘Kiṃ karomi, devā’’ti? ‘‘Mayā dinnaṃ ovādaṃ rakkhissasī’’ti. ‘‘Rakkhissāmi, devā’’ti. Athassā pañca sīlāni datvā, ‘‘appamattā rakkhāhī’’ti vatvā pakkāmi. Sā tato paṭṭhāya sayaṃmatamacchakeyeva pariyesitvā khādati. Sakko katipāhaccayena tassā vīmaṃsanatthāya gantvā, vālukāpiṭṭhe matamacchako viya hutvā uttāno nipajji. Sā taṃ disvā ‘‘matamacchako’’ti saññāya aggahesi. Maccho gilanakāle naṅguṭṭhaṃ cālesi. Sā ‘‘sajīvamacchako’’ti udake vissajjesi. So thokaṃ vītināmetvā puna tassā purato uttāno hutvā nipajji. Puna sā ‘‘matamacchako’’ti saññāya gahetvā gilanakāle agganaṅguṭṭhaṃ cālesi. Taṃ disvā ‘‘sajīvamaccho’’ti vissajjesi. Evaṃ tikkhattuṃ vīmaṃsitvā ‘‘sādhukaṃ sīlaṃ rakkhatī’’ti attānaṃ jānāpetvā ‘‘ahaṃ tava vīmaṃsanatthāya āgato, sādhukaṃ sīlaṃ rakkhasi, evaṃ rakkhamānā na cirasseva mama santike nibbattissasi, appamattā hohī’’ti vatvā pakkāmi.
从那以后,她有时能捡到自然死去的鱼,有时捡不到。捡不到的时候,没过几天就瘦弱下来,命终之后,因为持戒的果报,投生为波罗奈城一个陶匠的女儿。等她长到十五六岁时,帝释天神心想:“她投生到哪里去了呢?”他观察后看到了,心想:“现在我应该去那里了。”于是他用七宝装满一辆车,这些宝物都呈现出甜瓜的样子,他驾着车进入波罗奈,沿街高声叫卖:“大妈大爷们,来买甜瓜啊,来买啊!”有人拿着绿豆、黑豆之类的东西来换,他却说:“我不卖钱。”人们问:“那你要怎么卖?”他说:“我只卖给持戒的女人。”大家问:“主人,戒是什么样子的?是黑色的,还是蓝色之类的颜色?”他说:“你们连‘戒是什么样子’都不知道,又怎么能守护它呢?我只给持戒的女人。”大家说:“主人,这个陶匠的女儿到处说自己持戒,请您给她吧。”她也对他说:“那么,主人,请给我吧。”帝释问:“你是谁?”她回答:“我是没有舍弃五戒的人。”帝释说:“我带来的这些甜瓜,正是要给你的。”于是他驾着车到了她家,不让别人拿走,把以甜瓜形态显现的天界财富给了她,然后表明了自己的身份,说:“这是你维持生活的财富,你要让五戒完整无损,好好守护!”说完就离开了。
Sā tato paṭṭhāya pana sayaṃmatamacchaṃ labhati vā, na vā. Alabhamānā katipāhaccayeneva sussitvā kālaṃ katvā tassa sīlassa phalena bārāṇasiyaṃ kumbhakārassa dhītā hutvā nibbatti. Athassā pannarasasoḷasavassuddesikakāle sakko ‘‘kuhiṃ nu kho sā nibbattā’’ti āvajjento disvā, ‘‘idāni mayā tattha gantuṃ vaṭṭatī’’ti eḷālukavaṇṇena paññāyamānehi sattahi ratanehi yānakaṃ pūretvā taṃ pājento bārāṇasiṃ pavisitvā, ‘‘ammatātā, eḷālukāni gaṇhatha gaṇhathā’’ti ugghosento vīthiṃ paṭipajji. Muggamāsādīni gahetvā āgate pana ‘‘mūlena na demī’’ti vatvā, ‘‘kathaṃ desī’’ti vutte, ‘‘sīlarakkhikāya itthiyā dammī’’ti āha. ‘‘Sīlaṃ nāma, sāmi, kīdisaṃ, kiṃ kāḷaṃ, udāhu nīlādivaṇṇa’’nti? ‘‘Tumhe ‘sīlaṃ kīdisa’ntipi na jānātha, kimeva naṃ rakkhissatha, sīlarakkhikāya pana dassāmī’’ti. ‘‘Sāmi, esā kumbhakārassa dhītā ‘sīlaṃ rakkhāmī’ti vicarati, etissā dehī’’ti. Sāpi naṃ ‘‘tena hi mayhaṃ dehi, sāmī’’ti āha. ‘‘Kāsi tva’’nti? ‘‘Ahaṃ avijahitapañcasīlā’’ti. ‘‘Tuyhamevetāni mayā ānītānī’’ti yānakaṃ pājento tassā gharaṃ gantvā aññehi anāhariyaṃ katvā eḷālukavaṇṇena devadattiyaṃ dhanaṃ datvā attānaṃ jānāpetvā, ‘‘idaṃ te jīvitavuttiyā dhanaṃ, pañcasīlāni akhaṇḍādīni katvā rakkhāhī’’ti vatvā pakkāmi.
她从那一道生命结束后,又转生到阿修罗界,成了阿修罗王的女儿,投生在帝释的仇敌家中。由于在两世中都好好持戒,她长得极其端正,肤色金黄,具足无人能比的容貌之美。阿修罗王毗摩质多对每一个前来求亲的阿修罗都说:“你们配不上我女儿。”所以没有把她许给任何人。他想:“让我女儿自己选一个配得上她的丈夫吧。”于是召集阿修罗大军,把花环交到她手里,说:“你选一个配得上你的丈夫吧。”就在那一刻,帝释观察她投生的地方,知道了这件事,心想:“现在该我去把她带回来了。”他变成一个年老阿修罗的样子,走过去站在大众边缘。她四处张望,一见到他,就因为过去世共同生活的因缘而生起爱意,心被汹涌的爱恋淹没,把花环朝他扔过去,说:“这就是我的丈夫!”阿修罗们觉得丢脸,说:“我们大王这么久都找不到配得上女儿的人,现在总算找到了。原来这个老得能当她祖父的,才配得上她。”说完就都散开了。帝释抓住她的手,大声喊道:“我是帝释!”随即腾空而起。阿修罗们发觉:“我们被老奸巨猾的帝释骗了!”就追了上去。摩得利御者把最胜殿达车赶来,停在半路。帝释把她扶上车,朝天城方向驶去。当他到达西巴利林时,金翅鸟雏鸟听到车声,吓得惊叫起来。帝释听到叫声,问摩得利:“这些是谁在叫?”摩得利答:“是金翅鸟雏鸟,天王。”“为什么叫?”“听到车声,害怕会死。”帝释说:“不能为了我一个人,让这么多鸟被车速碾碎。把车掉头。”摩得利便给千匹骏马下了掉头的信号,把车转了回去。阿修罗们看见后,心想:“老帝释从阿修罗城一路逃跑,现在又把车掉头,肯定是得到了援军。”于是他们也掉头,沿着来路返回阿修罗城,从此再也不敢抬头。
Sāpi tato cavitvā asurabhavane asurajeṭṭhakassa dhītā hutvā sakkassa verighare nibbatti. Dvīsu pana attabhāvesu sīlassa surakkhitattā abhirūpā ahosi suvaṇṇavaṇṇā asādhāraṇāya rūpasiriyā samannāgatā. Vepacittiasurindo āgatāgatānaṃ asurānaṃ ‘‘tumhe mama dhītu anucchavikā na hothā’’ti taṃ kassaci adatvā, ‘‘mama dhītā attanāva attano anucchavikaṃ sāmikaṃ gahessatī’’ti asurabalaṃ sannipātāpetvā, ‘‘tuyhaṃ anucchavikaṃ sāmikaṃ gaṇhā’’ti tassā, hatthe pupphadāmaṃ adāsi. Tasmiṃ khaṇe sakko tassā nibbattaṭṭhānaṃ olokento taṃ pavattiṃ ñatvā, ‘‘idāni mayā gantvā taṃ ānetuṃ vaṭṭatī’’ti mahallakaasuravaṇṇaṃ nimminitvā gantvā parisapariyante aṭṭhāsi. Sāpi ito cito ca olokentī taṃ diṭṭhamattāva pubbasannivāsavasena uppannena pemena mahogheneva ajjhotthaṭahadayā hutvā, ‘‘eso me sāmiko’’ti tassa upari pupphadāmaṃ khipi . Asurā ‘‘amhākaṃ rājā ettakaṃ kālaṃ dhītu anucchavikaṃ alabhitvā idāni labhi, ayamevassa dhītu pitāmahato mahallako anucchaviko’’ti lajjamānā apakkamiṃsu. Sakkopi taṃ hatthe gahetvā ‘‘sakkohamasmī’’ti naditvā ākāse pakkhandi. Asurā ‘‘vañcitamhā jarasakkenā’’ti taṃ anubandhiṃsu. Mātali, saṅgāhako vejayantarathaṃ āharitvā antarāmagge aṭṭhāsi. Sakko taṃ tattha āropetvā devanagarābhimukho pāyāsi. Athassa sippalivanaṃ sampattakāle rathasaddaṃ sutvā bhītā garuḷapotakā viraviṃsu. Tesaṃ saddaṃ sutvā sakko mātaliṃ pucchi – ‘‘ke ete viravantī’’ti? ‘‘Garuḷapotakā, devā’’ti. ‘‘Kiṃ kāraṇā’’ti? ‘‘Rathasaddaṃ sutvā maraṇabhayenā’’ti. ‘‘Maṃ ekaṃ nissāya ettako dijo rathavegena vicuṇṇito mā nassi, nivattehi ratha’’nti. Sopi sindhavasahassassa daṇḍakasaññaṃ datvā rathaṃ nivattesi. Taṃ disvā asurā ‘‘jarasakko asurapurato paṭṭhāya palāyanto idāni rathaṃ nivattesi, addhā tena upatthambho laddho bhavissatī’’ti nivattetvā āgamanamaggeneva asurapuraṃ pavisitvā puna sīsaṃ na ukkhipiṃsu.
帝释也把须阇阿修罗少女带回天城,立她为二千五百万天女中的首领。她向帝释求了一个恩典:“大王,我在这天界里没有父母,也没有兄弟姐妹。您无论去哪里,都请带着我一起去。”帝释答应说:“好。”从那时起,每当心紫薇树开花时,阿修罗们就想:“我们出生的地方,天界的巴利恰答咖树开花了。”于是他们为了打仗而登上天界。帝释在下方大海中安排了龙来守护,接着是金翅鸟,接着是鸠槃荼,接着是夜叉,接着是四大天王。而在这一切之上,为了挡住灾祸,帝释在天城各城门口安置了手持金刚杵的帝释像。阿修罗们即使打败了龙等众而来,远远看见帝释像,就以为“帝释出来了”,转身逃跑。摩诃梨,摩伽青年就是这样修习不放逸的。他这样不放逸,获得了这样的自在,在两层天界中行使王权。这“不放逸”,正是被佛陀等圣者所赞叹的。因为依靠不放逸,一切世间与出世间的殊胜成就都能证得。说完这些,他说了下面这首偈颂——
Sakkopi sujaṃ asurakaññaṃ devanagaraṃ netvā aḍḍhateyyānaṃ accharākoṭīnaṃ jeṭṭhikaṭṭhāne ṭhapesi. Sā sakkaṃ varaṃ yāci – ‘‘mahārāja, mama imasmiṃ devaloke mātāpitaro vā bhātikabhaginiyo vā natthi, yattha yattha gacchasi, tattha tattha maṃ gahetvāva gaccheyyāsī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti tassā paṭiññaṃ adāsi. Tato paṭṭhāya cittapāṭaliyā pupphitāya asurā ‘‘amhākaṃ nibbattaṭṭhāne dibbapāricchattakassa pupphanakālo’’ti yuddhatthāya saggaṃ abhiruhanti. Sakko heṭṭhāsamudde nāgānaṃ ārakkhaṃ adāsi, tato supaṇṇānaṃ, tato kumbhaṇḍānaṃ, tato yakkhānaṃ. Tato catunnaṃ mahārājānaṃ. Sabbūpari pana upaddavanivattanatthāya devanagaradvāresu vajirahatthā indapaṭimā ṭhapesi. Asurā nāgādayo jinitvā āgatāpi indapaṭimā dūrato disvā ‘‘sakko nikkhanto’’ti palāyanti. Evaṃ, mahāli, magho māṇavo appamādapaṭipadaṃ paṭipajji. Evaṃ appamatto panesa evarūpaṃ issariyaṃ patvā dvīsu devalokesu rajjaṃ kāresi. Appamādo nāmesa buddhādīhi pasattho. Appamādañhi nissāya sabbesampi lokiyalokuttarānaṃ visesānaṃ adhigamo hotīti vatvā imaṃ gāthamāha –
“摩伽婆因为不放逸,达到了诸天神中最殊胜的地位;
不放逸总是受到称赞,放逸则总是受到呵责。”
‘‘Appamādena maghavā, devānaṃ seṭṭhataṃ gato; Appamādaṃ pasaṃsanti, pamādo garahito sadā’’ti.
这里,“以不放逸”是指从清理摩伽罗村那块地面开始所做的不放逸。“摩伽婆”是指如今被称为“摩伽婆”的摩伽童子,他因为成为两个天界的王,而达到了诸天神中最殊胜的地位。“称赞”是指以佛陀为首的智者只称赞、赞叹不放逸。为什么呢?因为不放逸是获得一切世间与出世间殊胜成就的原因。“放逸恒常被呵责”,是说放逸一直被那些圣者呵责、非难。为什么呢?因为放逸是一切失败的根本。人的不幸或堕入恶趣,一切都是以放逸为根源的。
Tattha appamādenāti macalagāme bhūmippadesasodhanaṃ ādiṃ katvā katena appamādena. Maghavāti idāni ‘‘maghavā’’tipaññāto magho māṇavo dvinnaṃ devalokānaṃ rājabhāvena devānaṃ seṭṭhataṃ gato. Pasaṃsantīti buddhādayo paṇḍitā appamādameva thomenti vaṇṇayanti. Kiṃ kāraṇā? Sabbesaṃ lokiyalokuttarānaṃ visesānaṃ paṭilābhakāraṇattā. Pamādo garahito sadāti pamādo pana tehi ariyehi niccaṃ garahito nindito. Kiṃ kāraṇā? Sabbavipattīnaṃ mūlabhāvato. Manussadobhaggaṃ vā hi apāyuppatti vā sabbā pamādamūlikāyevāti.
偈颂结束时,离车族的摩诃梨证得了入流果,在场大众中也有许多人证得入流果等圣果。
Gāthāpariyosāne mahāli licchavī sotāpattiphale patiṭṭhahi, sampattaparisāyapi bahū sotāpannādayo jātāti.
某位比丘的事例
8. Aññatarabhikkhuvatthu
导师住在祇园精舍时,关于某位比丘而说了这段法:“乐于不放逸的比丘。”
Appamādarato bhikkhūti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ bhikkhuṃ ārabbha kathesi.
据说,那位比丘在世尊面前请教了直到证得阿拉汉果的业处,然后进入森林精勤修行,却没能证得阿拉汉果。他想:“我要再去找世尊,把业处问得更清楚些。”于是从那里出来,前往世尊所在之处。途中,他看见一场猛烈的森林大火烧起来,就赶紧登上一座秃山顶,坐下来,望着燃烧的森林,以火为所缘,心中这样取相:“就像这大火烧尽大大小小的燃料一样,我也应当以圣道智火,烧尽大大小小的一切结,向前迈进。”世尊坐在香室里,已经知道他的心思,就说:“比丘,正是这样。就像大大小小的燃料一样,众生内心生起的大大小小的结,也应当用智火焚烧,使它们再也不能生起。”说完,世尊放出光明,显现得好像就坐在那位比丘面前一样,然后说出这首放光偈颂:
So kira satthu santike yāva arahattā kammaṭṭhānaṃ kathāpetvā araññaṃ pavisitvā ghaṭento vāyamanto arahattaṃ pattuṃ nāsakkhi. So ‘‘visesetvā kammaṭṭhānaṃ kathāpessāmī’’ti tato nikkhamitvā satthu santikaṃ āgacchanto antarāmagge mahantaṃ dāvaggiṃ uṭṭhitaṃ disvā vegena ekaṃ muṇḍapabbatamatthakaṃ abhiruyha nisinno araññaṃ ḍayhamānaṃ aggiṃ disvā ārammaṇaṃ gaṇhi – ‘‘yathā ayaṃ aggi mahantāni ca khuddakāni ca upādānāni ḍahanto gacchati, evaṃ ariyamaggañāṇaggināpi mahantāni ca khuddakāni ca saṃyojanāni ḍahantena gantabbaṃ bhavissatī’’ti. Satthā gandhakuṭiyaṃ nisinnova tassa cittācāraṃ ñatvā, ‘‘evameva, bhikkhu, mahantānipi khuddakānipi upādānāni viya imesaṃ sattānaṃ abbhantare uppajjamānāni aṇuṃthūlāni saṃyojanāni, tāni ñāṇagginā jhāpetvā abhabbuppattikāni kātuṃ vaṭṭatī’’ti vatvā obhāsaṃ vissajjetvā tassa bhikkhuno abhimukhe nisinno viya paññāyamāno imaṃ obhāsagāthamāha –
“乐于不放逸的比丘,于放逸中见怖畏;
他烧掉微细和粗大的结缚,像火一样一路烧过去。”
‘‘Appamādarato bhikkhu, pamāde bhayadassi vā; Saṃyojanaṃ aṇuṃ thūlaṃ, ḍahaṃ aggīva gacchatī’’ti.
在这里,“乐于不放逸”是指喜爱、欢喜不放逸,意思是以不放逸度过时日。“于放逸中见怖畏”是指:见到放逸会带来地狱投生等种种危险,所以把放逸看作可怕的事;或者说,因为那些恶趣的投生都以放逸为根源,所以把放逸本身看作可怕的事。“结”是指与轮回之苦绑在一起的束缚,是能让众生沉陷在轮回里的十种结。“细与粗”就是大的和小的。“如燃烧之火前行”:就像火一边燃烧着大大小小的燃料一边向前推进;同样,这位乐于不放逸的比丘,以从不放逸所证得的智慧之火焚烧这些结,使它们再也不能生起,就这样一路前行。这就是这段话的意思。
Tattha appamādaratoti appamāde rato abhirato, appamādena vītināmentoti attho. Pamāde bhayadassi vāti nirayuppattiādikaṃ pamāde bhayaṃ bhayato passanto, tāsaṃ vā uppattīnaṃ mūlattā pamādaṃ bhayato passanto. Saṃyojananti vaṭṭadukkhena saddhiṃ yojanaṃ bandhanaṃ pajānaṃ vaṭṭe osīdāpanasamatthaṃ dasavidhaṃ saṃyojanaṃ. Aṇuṃ thūlanti mahantañca khuddakañca. Ḍahaṃ aggīva gacchatīti yathā ayaṃ aggī etaṃ mahantañca khuddakañca upādānaṃ ḍahantova gacchati. Evameso appamādarato bhikkhu appamādādhigatena ñāṇagginā etaṃ saṃyojanaṃ ḍahanto abhabbuppattikaṃ karonto gacchatīti attho.
偈颂结束时,那位比丘就在自己坐着的地方,把一切结都烧尽了,同时以四无碍解证得阿拉汉果。然后他从空中飞来,赞叹、称扬如来的金色身体,一边礼敬一边离去。
Gāthāpariyosāne so bhikkhu yathānisinnova sabbasaṃyojanāni jhāpetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā ākāsenāgantvā tathāgatassa suvaṇṇavaṇṇaṃ sarīraṃ thometvā vaṇṇetvā vandamānova pakkāmīti.
9. 市镇住者帝沙长老的故事
9. Nigamavāsitissattheravatthu
导师住在祇园时,针对一位名叫村落住者帝沙的长老,说了这段法教,开头就是“乐于不放逸”。
Appamādaratoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto nigamavāsitissattheraṃ nāma ārabbha kathesi.
在离舍卫城不远的一个村里,有位良家子在那里出生、长大。他在世尊的教法中出家并受了具足戒,人们都知道他叫“村住帝沙长老”,说他少欲、知足、远离、精勤。他固定只在自己亲族的村子里托钵。给孤独长者等人做大布施、波斯匿王做无比大布施的时候,他都不来舍卫城。比丘们就议论起来:“这位村住帝沙长老,总是跟亲族混在一起住。给孤独长者等人做大布施、波斯匿王做无比大布施,他都不来。”这话传开后,比丘们禀告了世尊。世尊把他叫来,问:“比丘,听说你这样做,是真的吗?”他回答:“尊者,我没有跟亲族来往。我只是靠这些人得到能维持身命的食物,不管粗劣还是精细。只要能维持下去就够了,何必再去找食物呢?所以我不去。尊者,我跟亲族确实没有来往。”世尊本来就了解他的志趣,便说:“善哉,善哉,比丘!”给了他赞许,然后说:“比丘,你能依止像我这样的导师而成为少欲的人,这并不奇怪。因为这种少欲就是我的传统,我的传承。”在比丘们的请求下,世尊讲起了过去的事——
Ekasmiñhi sāvatthito avidūre nigamagāme jātasaṃvaḍḍho eko kulaputto satthu sāsane pabbajitvā laddhūpasampado ‘‘nigamavāsitissatthero nāma appiccho santuṭṭho pavivitto āraddhavīriyo’’ti paññāyi. So nibaddhaṃ ñātigāmeyeva piṇḍāya vicarati. Anāthapiṇḍikādīsu mahādānāni karontesu, pasenadikosale asadisadānaṃ karontepi sāvatthiṃ nāgacchati. Bhikkhū ‘‘ayaṃ nigamavāsitissatthero uṭṭhāya samuṭṭhāya ñātisaṃsaṭṭho viharati, anāthapiṇḍikādīsu mahādānādīni karontesu, pasenadikosale asadisadānaṃ karontepi neva āgacchatī’’ti kathaṃ samuṭṭhāpetvā satthu ārocayiṃsu. Satthā taṃ pakkosāpetvā, ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu, evaṃ karosī’’ti pucchitvā, ‘‘natthi, bhante, mayhaṃ ñātisaṃsaggo, ahaṃ ete manusse nissāya ajjhoharaṇīyamattaṃ āhāraṃ labhāmi lūkhe vā paṇīte vā. Yāpanamatte laddhe puna kiṃ āhārapariyesanenāti na gacchāmi, ñātīhi pana me saṃsaggo nāma natthi, bhante’’ti vutte satthā pakatiyāpi tassa ajjhāsayaṃ vijānanto – ‘‘sādhu sādhu, bhikkhū’’ti tassa sādhukāraṃ datvā, ‘‘anacchariyaṃ kho panetaṃ bhikkhu, yaṃ tvaṃ mādisaṃ ācariyaṃ labhitvā appiccho ahosi. Ayañhi appicchatā nāma mama tanti, mama paveṇī’’ti vatvā bhikkhūhi yācito atītaṃ āhari –
过去,在雪山脚下、恒河岸边的一片乌敦跋罗树林里,住着成千上万只鹦鹉。其中有一只鹦鹉王,当它自己栖身的那棵树的果实吃光后,凡是树上剩下的东西——不管是嫩芽、叶子还是树皮——它就吃那些,喝恒河水,极其少欲,知足安乐,不再去别的地方。由于它少欲知足的功德,帝释天神的宫殿震动了。帝释天神观察时看见了它,为了考验它,便用自己的神通力让那棵树枯死。那棵树折断后只剩下一截树桩,满是孔洞,风吹打时像被敲击一样发出声响,站在那里。从那些孔洞里还掉出一些碎屑。鹦鹉王就吃那些碎屑,喝恒河水,依然不去别处,不顾风吹日晒,坐在乌敦跋罗树桩的顶上。帝释天神知道它极度少欲后,心想:“我要让它说出朋友之道的功德,赐给它一个愿,然后把乌敦跋罗树变成结不死果实的树再回来。”于是帝释天神化作一只天鹅王,让善生阿修罗女走在前面,来到乌敦跋罗树林,在不远处一棵树的树枝上停下,与它交谈,说出这首偈颂——
Atīte himavante gaṅgātīre ekasmiṃ udumbaravane anekasahassā suvā vasiṃsu. Tatreko suvarājā attano nivāsarukkhassa phalesu khīṇesu yaṃ yadeva avasiṭṭhaṃ hoti aṅkuro vā pattaṃ vā taco vā, taṃ taṃ khāditvā gaṅgāyaṃ pānīyaṃ pivitvā paramappiccho santuṭṭho hutvā aññattha na gacchati. Tassa appicchasantuṭṭhabhāvaguṇena sakkassa bhavanaṃ kampi. Sakko āvajjamāno taṃ disvā tassa vīmaṃsanatthaṃ attano ānubhāvena taṃ rukkhaṃ sukkhāpesi. Rukkho obhaggo khāṇumatto chiddāvachiddova hutvā vāte paharante ākoṭito viya saddaṃ nicchārento aṭṭhāsi. Tassa chiddehi cuṇṇāni nikkhamanti. Suvarājā tāni khāditvā gaṅgāyaṃ pānīyaṃ pivitvā aññattha agantvā vātātapaṃ agaṇetvā udumbarakhāṇumatthake nisīdati. Sakko tassa paramappicchabhāvaṃ ñatvā, ‘‘mittadhammaguṇaṃ kathāpetvā varamassa datvā udumbaraṃ amataphalaṃ katvā āgamissāmī’’ti eko haṃsarājā hutvā sujaṃ asurakaññaṃ purato katvā udumbaravanaṃ gantvā avidūre ekassa rukkhassa sākhāya nisīditvā tena saddhiṃ kathento imaṃ gāthamāha –
“有树长着绿叶,多果之木亦众;
鹦鹉啊,为何你的心独乐于这枯槁之树上?”
‘‘Santi rukkhā haripattā, dumānekaphalā bahū; Kasmā nu sukkhe koḷāpe, suvassa nirato mano’’ti. (jā. 1.9.30);
整部《鹦鹉本生》应当完全按照第九集里所讲的方式详细展开。只是那里和这里,事情发生的背景不同,其余都一样。世尊引出这段说法后,说:“那时的帝释就是阿难,鹦鹉王就是我。”接着又说:“比丘们,像这样,少欲就是我的传统、我的家风。我的弟子村落住者帝沙,遇到像我这样的师长而能少欲,这并不稀奇。比丘就该像村落住者帝沙那样,真正成为少欲的人。因为这样的比丘,不可能从止观等法或道果上退失,反而必定靠近涅槃。”这样说了之后,世尊说出这首偈颂——
Sabbaṃ suvajātakaṃ navakanipāte āgatanayeneva vitthāretabbaṃ. Aṭṭhuppattiyeva hi tattha ca idha ca nānā, sesaṃ tādisameva. Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā, ‘‘tadā sakko ānando ahosi, suvarājā ahamevā’’ti vatvā, ‘‘evaṃ, bhikkhave, appicchatā nāmesā mama tanti, mama paveṇī, anacchariyā mama puttassa nigamavāsitissassa mādisaṃ ācariyaṃ labhitvā appicchatā, bhikkhunā nāma nigamavāsitissena viya appiccheneva bhavitabbaṃ. Evarūpo hi bhikkhu abhabbo samathavipassanādhammehi vā maggaphalehi vā parihānāya, aññadatthu nibbānasseva santike hotī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
“比丘乐于不放逸,或者对放逸看见危险;
不可能退失,就在涅槃的近处。”
‘‘Appamādarato bhikkhu, pamāde bhayadassi vā; Abhabbo parihānāya, nibbānasseva santike’’ti.
在这里,“不可能退失”是指:这样的比丘,不可能从止和观这些法上退失,也不可能从道与果上退失;他不会从已经证得的法上退失,也不会证不到尚未证得的法。“只在涅槃的近处”是指:既在烦恼般涅槃的近处,也在无取著般涅槃的近处。
Tattha abhabbo parihānāyāti so evarūpo bhikkhu samathavipassanādhammehi vā maggaphalehi vā parihānāya abhabbo, nāpi pattehi parihāyati, na appattāni na pāpuṇāti. Nibbānasseva santiketi kilesaparinibbānassapi anupādāparinibbānassāpi santikeyevāti.
偈颂结束时,住在村落里的帝沙长老和四无碍解一起证得了阿拉汉果。还有其他很多人证得了入流果等圣果。这场说法让大众获得了真实的利益。
Gāthāpariyosāne nigamavāsitissatthero saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Aññepi bahū sotāpannādayo ahesuṃ. Mahājanassa sātthikā dhammadesanā jātāti.