第十六品:爱品
16. Piyavaggo
一、三由旬出家事
1. Tayojanapabbajitavatthu
这篇名为「Ayoge(于不致力)」的法教,是世尊住在祇园精舍时,针对三位出家人而宣说的。
Ayogeti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto tayo pabbajite ārabbha kathesi.
据说,在舍卫城有一户人家,父母膝下只有一独子,对他极为宠爱,视若掌上明珠。有一天,家中设供邀请比丘,他听到比丘们随喜说法,闻法之后便生起了出家的念头,于是向父母请求出家。父母没有同意。他便想:‘我趁父母不注意,到外面去出家好了。’此后,父亲外出时就叮嘱母亲:‘你看好他。’母亲外出时也同样叮嘱父亲。有一天,父亲出了门,母亲心想:‘我要看牢儿子。’便靠着门柱,双脚踩地坐着纺线。他盘算:‘我得骗过母亲溜出去。’于是说:‘母亲,您稍稍让一让,我要去方便一下。’待母亲收起腿,他立刻跑了出去,迅速赶到精舍,找到比丘们恳求:‘尊者,请让我出家吧。’就这样,他在比丘们座下出了家。
Sāvatthiyaṃ kira ekasmiṃ kule mātāpitūnaṃ ekaputtako ahosi piyo manāpo. So ekadivasaṃ gehe nimantitānaṃ bhikkhūnaṃ anumodanaṃ karontānaṃ dhammakathaṃ sutvā pabbajitukāmo hutvā mātāpitaro pabbajjaṃ yāci. Te nānujāniṃsu. Tassa etadahosi – ‘‘ahaṃ mātāpitūnaṃ apassantānaṃyeva bahi gantvā pabbajissāmī’’ti. Athassa pitā bahi nikkhamanto ‘‘imaṃ rakkheyyāsī’’ti mātaraṃ paṭicchāpesi, mātā bahi nikkhamantī pitaraṃ paṭicchāpesi. Athassa ekadivasaṃ pitari bahi gate mātā ‘‘puttaṃ rakkhissāmī’’ti ekaṃ dvārabāhaṃ nissāya ekaṃ pādehi uppīḷetvā chamāya nisinnā suttaṃ kantati. So ‘‘imaṃ vañcetvā gamissāmī’’ti cintetvā, ‘‘amma, thokaṃ tāva apehi, sarīravalañjaṃ karissāmī’’ti vatvā tāya pāde samiñjite nikkhamitvā vegena vihāraṃ gantvā bhikkhū upasaṅkamitvā ‘‘pabbājetha maṃ, bhante’’ti yācitvā tesaṃ santike pabbaji.
后来,父亲回来问母亲:‘我的儿子在哪里?’母亲说:‘夫君,他刚才还在这里的。’父亲心想:‘我的儿子到底去哪儿了?’四处张望都找不到,便想:‘一定是去了精舍。’于是他来到精舍,看见儿子已经出家,不禁放声大哭,说:‘孩子啊,你这是要毁了我啊!’又接着说:‘儿子都出家了,我如今还留在家里做什么?’于是自己也请求比丘们,出家了。那之后,母亲心想:‘儿子和丈夫怎么这么久还没回来?莫不是到精舍出家去了?’她到处寻找,来到精舍,见两人都已出家,心中思忖:‘他们都出家了,我还要这个家有什么意义?’便自行前往比丘尼的住处,也出了家。他们出家之后,彼此仍然无法割舍。在精舍和比丘尼的住处里,他们常常聚坐一处闲聊度日,这让比丘们与比丘尼们都深感困扰。
Athassa pitā āgantvā mātaraṃ pucchi – ‘‘kahaṃ me putto’’ti? ‘‘Sāmi, imasmiṃ padese ahosī’’ti. So ‘‘kahaṃ nu kho me putto’’ti olokento taṃ adisvā ‘‘vihāraṃ gato bhavissatī’’ti vihāraṃ gantvā puttaṃ pabbajitaṃ disvā kanditvā roditvā, ‘‘tāta, kiṃ maṃ nāsesī’’ti vatvā ‘‘mama putte pabbajite ahaṃ idāni gehe kiṃ karissāmī’’ti sayampi bhikkhū yācitvā pabbaji. Athassa mātāpi ‘‘kiṃ nu kho me putto ca pati ca cirāyanti, kacci vihāraṃ gantvā pabbajitā’’ti te olokentī vihāraṃ gantvā ubhopi pabbajite disvā ‘‘imesaṃ pabbajitakāle mama gehena ko attho’’ti sayampi bhikkhuniupassayaṃ gantvā pabbaji. Te pabbajitvāpi vinā bhavituṃ na sakkonti, vihārepi bhikkhuniupassayepi ekatova nisīditvā sallapantā divasaṃ vītināmenti. Tena bhikkhūpi bhikkhūniyopi ubbāḷhā honti.
后来有一天,比丘们将他们所行向世尊禀告。世尊把他们召来,问道:“听说你们如此行事,是真的吗?”他们回答:“是真的。”世尊便问:“你们为何这样做?这绝非出家人所应为。”他们说:“尊者,我们彼此离不开。”世尊说:“从出家之时起,这样的行为便不适当。因为见不到喜爱的人、见到不喜爱的人,这本身即是苦。因此,对于有情和一切行,都不应执取任何可爱或不可爱之物。”说完后,便开示了如下偈颂:
Athekadivasaṃ bhikkhū nesaṃ kiriyaṃ satthuṃ ārocesuṃ. Satthā te pakkosāpetvā ‘‘saccaṃ kira tumhe evaṃ karothā’’ti pucchitvā ‘‘sacca’’nti vutte ‘‘kasmā evaṃ karotha? Na hi esa pabbajitānaṃ yogo’’ti. ‘‘Bhante, vinā bhavituṃ na sakkomā’’ti. ‘‘Pabbajitakālato paṭṭhāya evaṃ karaṇaṃ ayuttaṃ. Piyānañhi adassanaṃ, appiyānañca dassanaṃ dukkhameva. Tasmā sattesu ca saṅkhāresu ca kañci piyaṃ vā appiyaṃ vā kātuṃ na vaṭṭatī’’ti vatvā imā gāthā abhāsi –
「在不该致力处致力,在该致力处却不致力;」
舍弃了真舍利益而执著可喜之事,又羡慕那些专心自我修习的人。
‘‘Ayoge yuñjamattānaṃ, yogasmiñca ayojayaṃ; Atthaṃ hitvā piyaggāhī, pihetattānuyoginaṃ.
‘‘Mā piyehi samāgañchi, appiyehi kudācanaṃ; Piyānaṃ adassanaṃ dukkhaṃ, appiyānañca dassanaṃ.
因此,不应执著所爱,因为与所爱别离是灾祸;
没有可爱与不可爱者的人,便没有结缚。
‘‘Tasmā piyaṃ na kayirātha, piyāpāyo hi pāpako; Ganthā tesaṃ na vijjanti, yesaṃ natthi piyāppiya’’nti.
在此,「ayoge」指不应投入的非如理作意。因为,涉足六种非行境——以妓女行境等为分类——在这里即称为非如理作意;将自身投入那种非如理作意之中,便是它的意思。而「yogasmiṃ」一词则指相反的一面,亦即在如理作意中不将自身投入进去,这便是它的意思。「atthaṃ hitvā」(舍弃义):从出家之时起,增上戒等三学便称为“义”;他舍弃了那种义。「piyaggāhī」(执取可爱者):即执取那称为五欲的可爱事物。「pihetattānuyoginaṃ」(羡慕那些自我投入者):由于那样的行为而从教法中退堕,处于在家状态之后,看到那些自我投入者成就了戒等德行,并得到天人的恭敬,便对他们心生羡慕,心里想着:“啊,但愿我也能成为那样的人!”由此生起欲求,这便是它的意思。
Tattha ayogeti ayuñjitabbe ayonisomanasikāre. Vesiyāgocarādibhedassa hi chabbidhassa agocarassa sevanaṃ idha ayonisomanasikāro nāma, tasmiṃ ayonisomanasikāre attānaṃ yuñjantoti attho. Yogasminti tabbiparīte ca yonisomanasikāre ayuñjantoti attho. Atthaṃ hitvāti pabbajitakālato paṭṭhāya adhisīlādisikkhattayaṃ attho nāma, taṃ atthaṃ hitvā. Piyaggāhīti pañcakāmaguṇasaṅkhātaṃ piyameva gaṇhanto. Pihetattānuyoginanti tāya paṭipattiyā sāsanato cuto gihibhāvaṃ patvā pacchā ye attānuyogaṃ anuyuttā sīlādīni sampādetvā devamanussānaṃ santikā sakkāraṃ labhanti, tesaṃ piheti, ‘‘aho vatāhampi evarūpo assa’’nti icchatīti attho.
关于「mā piyehi」(不应与可爱者)一词:不应在任何时候,哪怕只是一刹那,与可爱的有情或诸行相聚;对于不可爱者,也是如此。原因何在?因为见不到可爱者属于与可爱者分离,见到不可爱者则属于与不可爱者相遇,这二者都称为苦。因此:由于这二者都是苦,所以不应将任何有情或诸行执为可爱。关于「piyāpāyo hi」(因为与可爱者别离):与可爱者别离就是分离,这种分离是低劣的。至于“结缚于他们不存在”这一句:没有可爱者的人,其贪欲身结已断除;没有不可爱者的人,其嗔恚身结已断除。当这两种结缚断除后,其余的结缚也随之断除。因此,不应造作任何可爱或不可爱,这便是它的含义。
Mā piyehīti piyehi sattehi vā saṅkhārehi vā kudācanaṃ ekakkhaṇepi na samāgaccheyya, tathā appiyehi. Kiṃ kāraṇā? Piyā nañhi viyogavasena adassanaṃ appiyānañca upasaṅkamanavasena dassanaṃ nāma dukkhaṃ. Tasmāti yasmā idaṃ ubhayampi dukkhaṃ, tasmā kañci sattaṃ vā saṅkhāraṃ vā piyaṃ nāma na kareyya. Piyāpāyo hīti piyehi apāyo viyogo . Pāpakoti lāmako. Ganthā tesaṃ na vijjantīti yesaṃ piyaṃ natthi, tesaṃ abhijjhākāyagantho pahīyati. Yesaṃ appiyaṃ natthi, tesaṃ byāpādo kāyagantho. Tesu pana dvīsu pahīnesu sesaganthā pahīnā honti. Tasmā piyaṃ vā appiyaṃ vā na kattabbanti attho.
开示结束时,许多人证得了须陀洹果等圣果。然而,那三人心想:“没有彼此,我们便无法生活。”于是他们还俗,回家去了。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti. Tena pana tayo janā ‘‘mayaṃ vinā bhavituṃ na sakkomā’’ti vibbhamitvā gehameva agamiṃsūti.
二、某居士事
2. Aññatarakuṭumbikavatthu
“从爱生”这一法教,是世尊住在祇园精舍时,针对一位居士所宣说的。
Piyato jāyatīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi.
他因儿子们去世,被丧子之痛所压垮,前往火葬场哭泣,无法克制悲痛。导师于清晨观察世间时,见他已具足证得入流道的亲依止缘,便在托钵返回的途中,带着一位随行比丘,来到他家门前。他听说导师到来,心想:“导师或许会与我亲切交谈。”于是将导师请入屋内,在堂中敷设座位。导师就座后,他上前退坐一旁。导师便问他:“居士,你痛苦吗?”当他倾诉了丧失儿子的别离之苦后,导师说:“居士,不要忧愁。所谓死,并非只在一处发生,也非只有一人遭遇。凡有生命之处,一切众生都会遇到。即使是一个行,也没有恒常的。因此,你应当这样如理思惟:‘死法者已死,坏法者已坏’,不应忧愁。古代的智者们,在儿子去世时不生忧愁,而是修习死随念,思惟‘死法者已死,坏法者已坏’。”他说:“尊者,哪些人这样做了?是何时做的?请为我开示。”于是导师为了阐明这层义理,引述了过去的故事——
So hi attano putte kālakate puttasokābhibhūto āḷāhanaṃ gantvā rodati, puttasokaṃ sandhāretuṃ na sakkoti. Satthā paccūsakāle lokaṃ volokento tassa sotāpattimaggassūpanissayaṃ disvā piṇḍapātapaṭikkanto ekaṃ pacchāsamaṇaṃ gahetvā tassa gehadvāraṃ agamāsi. So satthu āgatabhāvaṃ sutvā ‘‘mayā saddhiṃ paṭisanthāraṃ kātukāmo bhavissatī’’ti satthāraṃ pavesetvā gehamajjhe āsanaṃ paññāpetvā satthari nisinne āgantvā ekamantaṃ nisīdi. Atha naṃ satthā ‘‘kiṃ nu kho, upāsaka, dukkhitosī’’ti pucchitvā tena puttaviyogadukkhe ārocite, ‘‘upāsaka, mā cintayi, idaṃ maraṇaṃ nāma na ekasmiṃyeva ṭhāne, na ca ekasseva hoti, yāvatā pana bhavuppatti nāma atthi, sabbasattānaṃ hotiyeva. Ekasaṅkhāropi nicco nāma natthi. Tasmā ‘maraṇadhammaṃ mataṃ, bhijjanadhammaṃ bhinna’nti yoniso paccavekkhitabbaṃ, na socitabbaṃ. Porāṇapaṇḍitāpi hi puttassa matakāle ‘maraṇadhammaṃ mataṃ, bhijjanadhammaṃ bhinna’nti sokaṃ akatvā maraṇassatimeva bhāvayiṃsū’’ti vatvā, ‘‘bhante, ke evamakaṃsu, kadā ca akaṃsu, ācikkhatha me’’ti yācito tassatthassa pakāsanatthaṃ atītaṃ āharitvā –
犹如蛇蜕去旧皮,舍弃身体而离去;
同样,当身体已无用时,人已死去之时。
‘‘Uragova tacaṃ jiṇṇaṃ, hitvā gacchati saṃ tanuṃ; Evaṃ sarīre nibbhoge, pete kālakate sati. ‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ; Tasmā etaṃ na socāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. (jā. 1.5.19-20) –
他详细讲解《五集》中的《蛇本生经》后,说道:“往昔的智者们,在爱子死去时,并没有像你现在这样放下工作、不进食,四处哭泣游走;他们借由修习死随念的力量,不起悲伤,照常受用饮食,坚守本分。所以,你不应再想‘我的爱子死了’。因为一切生起的忧伤与怖畏,确实都是依于所爱者而生起的。”说完,便诵出此偈:
Imaṃ pañcakanipāte uragajātakaṃ vitthāretvā ‘‘evaṃ pubbe paṇḍitā piyaputte kālakate yathā etarahi tvaṃ kammante vissajjetvā nirāhāro rodanto vicarasi, tathā avicaritvā maraṇassatibhāvanābalena sokaṃ akatvā āhāraṃ paribhuñjiṃsu, kammantañca adhiṭṭhahiṃsu . Tasmā ‘piyaputto me kālakato’ti mā cintayi. Uppajjamāno hi soko vā bhayaṃ vā piyameva nissāya uppajjatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
‘‘Piyato jāyatī soko, piyato jāyatī bhayaṃ; Piyato vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya’’nti.
此处,“从亲爱者”意指:以轮回为根本的悲伤或怖畏,当其生起时,必定是依于亲爱者——或依有情,或依诸行——而生;而对于已从此解脱者,这两种便都不存在。这就是其中的义理。
Tattha piyatoti vaṭṭamūlako hi soko vā bhayaṃ vā uppajjamānaṃ piyameva sattaṃ vā saṅkhāraṃ vā nissāya uppajjati, tato pana vippamuttassa ubhayampetaṃ natthīti attho.
开示结束时,那位居士证得入流果,在场大众亦同沾法益,领受到饶益的教法。
Desanāvasāne kuṭumbiko sotāpattiphale patiṭṭhahi, sampattānampi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
第三则,毗舍佉的事。
3. Visākhāvatthu
“由爱而生”这一教诫,是世尊在祇树给孤独园时,针对近事女毗舍佉而宣说的。
Pemato jāyatīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto visākhaṃ upāsikaṃ ārabbha kathesi.
她曾将儿子之女——名为善施的少女——立为家主,让她在家中为比丘僧团作服侍。后来,那少女去世了。毗舍佉为她料理后事之后,无法抑制悲伤,痛苦忧伤地来到世尊跟前,顶礼后退坐一面。世尊便问她:“毗舍佉,你为何痛苦忧伤,泪流满面,在此哭泣?”她便道出缘由:“尊者,那位威仪具足、我所心爱的少女,如今再也见不到了。”世尊问:“毗舍佉,舍卫城中大约有多少人?”她答:“尊者,您曾亲自告诉我有七千万人。”世尊说:“如果这么多人都像你的孙女一样,你会想要吗?”“是的,尊者。”“那么,舍卫城中每日死去的人有多少?”“很多,尊者。”“既是这样,毗舍佉,你岂不是永无停歇悲伤之时,终其一生都要日夜哭泣了?”“是的,尊者,我明白了。”于是世尊对她说:“既然如此,便莫再悲伤,悲与惧正是从爱而生的。”说完,诵出了此偈——
Sā kira puttassa dhītaraṃ sudattaṃ nāma kumārikaṃ attano ṭhāne ṭhapetvā gehe bhikkhusaṅghassa veyyāvaccaṃ kāresi. Sā aparena samayena kālamakāsi. Sā tassā sarīranikkhepaṃ kāretvā sokaṃ sandhāretuṃ asakkontī dukkhinī dummanā satthu santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Atha naṃ satthā ‘‘kiṃ nu kho tvaṃ, visākhe, dukkhinī dummanā assumukhā rodamānā nisinnā’’ti āha. Sā tamatthaṃ ārocetvā ‘‘piyā me, bhante, sā kumārikā vattasampannā, idāni tathārūpaṃ na passāmī’’ti āha. ‘‘Kittakā pana, visākhe, sāvatthiyaṃ manussā’’ti? ‘‘Bhante, tumhehiyeva me kathitaṃ satta janakoṭiyo’’ti. ‘‘Sace panāyaṃ ettako jano tava nattāya sadiso bhaveyya, iccheyyāsi na’’nti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Kati pana janā sāvatthiyaṃ devasikaṃ kālaṃ karontī’’ti? ‘‘Bahū, bhante’’ti. ‘‘Nanu evaṃ, bhante, tava asocanakālo na bhaveyya, rattindivaṃ rodantīyeva vicareyyāsī’’ti. ‘‘Hotu, bhante, ñātaṃ mayā’’ti. Atha naṃ satthā ‘‘tena hi mā soci, soko vā bhayaṃ vā pematova jāyatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
从爱中生起悲伤,从爱中生起恐惧;
从爱中解脱的人,便没有悲伤,又何来恐惧?
‘‘Pemato jāyatī soko, pemato jāyatī bhayaṃ; Pemato vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya’’nti.
此处,“由爱”的意思是:依于对子女等所生的爱,忧悲便会生起。
Tattha pematoti puttadhītādīsu kataṃ pemameva nissāya soko jāyatīti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
4. 离车族事
4. Licchavīvatthu
“由乐而生”这一教法,是世尊住在毗舍离的重阁讲堂时,为离车族而宣说的。
Ratiyā jāyatīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā vesāliṃ nissāya kūṭāgārasālāyaṃ viharanto licchavī ārabbha kathesi.
据说,在一次节庆日,离车族人各自佩戴着互不相同的饰物,为前往游园而出城。世尊正要入城乞食,见到他们,便对比丘们说:“比丘们,你们看这些离车人,那些从未见过三十三天众的,看他们便知了。”说完便进了城。那些离车人前往游园的途中,带着一位城中美女,因她而起嫉妒,互相厮打,血流成河。后来,人们用担架将他们抬了回来。世尊用完斋食后从城中出来。比丘们见到离车人被这样抬着,便对世尊说:“尊者,这些离车贵族一大早盛装打扮,如同天人一般出城,现在却因一个女人遭此灾祸。”世尊说:“比丘们,忧愁或恐惧,正是依喜乐而生。”接着诵出此偈——
Te kira ekasmiṃ chaṇadivase aññamaññaṃ asadisehi alaṅkārehi alaṅkaritvā uyyānagamanatthāya nagarā nikkhamiṃsu. Satthā piṇḍāya pavisanto te disvā bhikkhū āmantesi – ‘‘passatha, bhikkhave, licchavayo, yehi devā tāvatiṃsā na diṭṭhapubbā, te ime olokentū’’ti vatvā nagaraṃ pāvisi. Tepi uyyānaṃ gacchantā ekaṃ nagarasobhiniṃ itthiṃ ādāya gantvā taṃ nissāya issābhibhūtā aññamaññaṃ paharitvā lohitaṃ nadiṃ viya pavattayiṃsu. Atha ne mañcenādāya ukkhipitvā āgamaṃsu. Satthāpi katabhattakicco nagarā nikkhami. Bhikkhūpi licchavayo tathā nīyamāne disvā satthāraṃ āhaṃsu – ‘‘bhante, licchavirājāno pātova alaṅkatapaṭiyattā devā viya nagarā nikkhamitvā idāni ekaṃ itthiṃ nissāya imaṃ byasanaṃ pattā’’ti. Satthā, ‘‘bhikkhave, soko vā bhayaṃ vā uppajjamānaṃ ratiṃ nissāya uppajjatiyevā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
由喜乐生起忧愁,由喜乐生起恐惧;
已离喜乐者,无有忧愁,何来恐惧?
‘‘Ratiyā jāyatī soko, ratiyā jāyatī bhayaṃ; Ratiyā vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya’’nti.
此处所说的“喜乐”,是指五欲之乐;意思是依着这欲乐而生起。
Tattha ratiyāti pañcakāmaguṇaratito, taṃ nissāyāti attho.
说法结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
第五 不近女色童子的事
5. Anitthigandhakumāravatthu
这部以“由欲”为开端的法教,是世尊住在祇园精舍时,针对一位名为不近女色的童子所宣说的。
Kāmatoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto anitthigandhakumāraṃ nāma ārabbha kathesi.
据说,那位童子从梵天界命终后,投生在舍卫城一个巨富之家。从他出生之日起,便不愿靠近女性;若被女性抱起,便放声大哭。家人只得用布团垫着将他托住,喂他奶喝。待他长大,父母对他说:“孩子,我们为你娶一门亲吧。”他拒绝道:“我根本不需要女人。”父母再三恳求,他便召来五百位金匠,交给他们千枚赤金金币,吩咐打造一尊极其端严、宛如纯金铺地般的实心女子金像。金像造好之后,父母又劝道:“孩子啊,你若执意不娶,家族的血脉便无法延续,我们想为你迎娶一位少女。”他便取出那尊金像给他们看,说道:“若你们能为我寻得与这尊像一模一样的少女,我便听从你们。”于是他的父母请来几位有德望的婆罗门,对他们说:“我们的儿子福报深厚,世间必定有过去曾与他共同修习善业的少女。请你们带上这尊金像,去寻觅这样一位少女。”那些婆罗门应允之后,便四处云游,来到了末地国的沙嘎喇城。城中有一位年方十六、容貌极美的少女,被父母深藏在七层楼阁的最顶层。那些婆罗门心想:“若这城中真有这样的少女,人们见到这尊像,一定会说……”
So kira brahmalokā cutasatto sāvatthiyaṃ mahābhogakule nibbatto jātadivasato paṭṭhāya itthisamīpaṃ upagantuṃ na icchati, itthiyā gayhamāno rodati. Vatthacumbaṭakena naṃ gahetvā thaññaṃ pāyenti. So vayappatto mātāpitūhi, ‘‘tāta, āvāhaṃ te karissāmā’’ti vutte ‘‘na me itthiyā attho’’ti paṭikkhipitvā punappunaṃ yāciyamāno pañcasate suvaṇṇakāre pakkosāpetvā rattasuvaṇṇanikkhasahassaṃ dāpetvā ativiya pāsādikaṃ ghanakoṭṭimaṃ itthirūpaṃ kāretvā puna mātāpitūhi, ‘‘tāta, tayi āvāhaṃ akaronte kulavaṃso na patiṭṭhahissati, kumārikaṃ te ānessāmā’’ti vutte ‘‘tena hi sace me evarūpaṃ kumārikaṃ ānessatha, karissāmi vo vacana’’nti taṃ suvaṇṇarūpakaṃ dasseti. Athassa mātāpitaro abhiññāte brāhmaṇe pakkosāpetvā ‘‘amhākaṃ putto mahāpuñño, avassaṃ iminā saddhiṃ katapuññā kumārikā bhavissati, gacchatha imaṃ suvaṇṇarūpakaṃ gahetvā evarūpaṃ kumārikaṃ āharathā’’ti pahiṇiṃsu. Te ‘‘sādhū’’ti cārikaṃ carantā maddaraṭṭhe sāgalanagaraṃ gatā. Tasmiñca nagare ekā soḷasavassuddesikā abhirūpā kumārikā ahosi, taṃ mātāpitaro sattabhūmikassa pāsādassūparimatale parivāsesuṃ. Tepi kho brāhmaṇā ‘‘sace idha evarūpā kumārikā bhavissati, imaṃ disvā ‘ayaṃ asukassa kulassa dhītā viya abhirūpā’ti vakkhantī’’ti taṃ suvaṇṇarūpakaṃ titthamagge ṭhapetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
那时,少女的保姆刚为她沐浴完毕,自己也想洗浴,便来到渡口。她望见那尊金像,误以为是自家小姐,便说道:“你太不听话了!我刚刚给你洗完才出来,你倒比我先跑到这里来了。”说着便用手拍了一下,只觉得它坚硬冰冷,毫无反应,这才察觉:“我还以为是我家小姐呢,这到底是什么东西?”那些婆罗门便问她:“大娘,您的女儿果真如此貌美吗?”保姆答道:“我女儿站在这像旁边,又算得了什么!”婆罗门便说:“那么,请让我们见一见您的女儿吧。”于是保姆带他们一同回到家中,将经过禀告了主人。主人与婆罗门彼此寒暄问候之后,便让女儿走下楼阁,来到下层,站在那尊金像旁边。刹那间,金像黯然失色,而那位少女则显得光彩照人。婆罗门便将金像赠与对方,并代为迎娶了这位少女。他们回去后,将情形禀报给不近女色童子的父母。双亲满心欢喜,说道:“快去,赶快将她迎来!”随即备下隆重的礼遇,派遣他们再度前去迎接。
Athassa kumārikāya dhātī taṃ kumārikaṃ nhāpetvā sayampi nhāyitukāmā hutvā titthaṃ āgatā taṃ rūpakaṃ disvā ‘‘dhītā me’’ti saññāya ‘‘dubbinītāsi, idānevāhaṃ nhāpetvā nikkhantā, tvaṃ mayā puretaraṃ idhāgatāsī’’ti hatthena paharitvā thaddhabhāvañceva nibbikāratañca ñatvā ‘‘ahaṃ me, dhītāti saññamakāsiṃ, kiṃ nāmeta’’nti āha. Atha naṃ te brāhmaṇā ‘‘evarūpā te, amma, dhītā’’ti pucchiṃsu. Ayaṃ mama dhītu santike kiṃ agghatīti? Tena hi te dhītaraṃ amhākaṃ dassehīti. Sā tehi saddhiṃ gehaṃ gantvā sāmikānaṃ ārocesi. Te brāhmaṇehi saddhiṃ katapaṭisammodanā dhītaraṃ otāretvā heṭṭhāpāsāde suvaṇṇarūpakassa santike ṭhapesuṃ. Suvaṇṇarūpakaṃ nippabhaṃ ahosi, kumārikā sappabhā ahosi. Brāhmaṇā taṃ tesaṃ datvā kumārikaṃ paṭicchāpetvā gantvā anitthigandhakumārassa mātāpitūnaṃ ārocayiṃsu. Te tuṭṭhamānasā ‘‘gacchatha, naṃ sīghaṃ ānethā’’ti mahantena sakkārena pahiṇiṃsu.
童子听到这消息,心想:“据说有位比金像更美的女孩。”他仅凭听闻便生起爱意,说道:“快把她带来!”那少女被扶上车带来途中,由于身体太过娇嫩,因车辆颠簸引发了风病,在半路上便去世了。童子不住地问:“她来了吗?”随从们因他爱恋太深,不敢立刻告知实情,拖延几天后,才将此事告诉他。他心想:“我竟未能与那样的女子相见。”于是生起忧恼,如同被大山压住一般,为愁苦所淹没。导师观察到他有得度的因缘,在托钵乞食时来到他家门口。他的父母将导师请入屋内,恭敬地供养。导师用过斋饭后问道:“不近女色的童子在哪儿?”他们回答:“尊者,他断了饮食,坐在自己的内室里。”导师说:“请叫他来。”他出来向导师顶礼后,坐在一旁。导师问:“童子,你生起了强烈的忧愁吗?”他回答:“是的,尊者。我听说那样的女子在半路去世了,便生起了强烈的忧愁,连饮食也断了。”导师便问他:“那么,童子,你可知道这忧愁是依什么而生起的?”他回答:“我不知道,尊者。”导师说:“童子,强烈的忧愁是依于欲乐而生起的。忧愁或恐惧,都是依于欲乐而生起的。”说完后,诵出了:
Kumāropi taṃ pavattiṃ sutvā ‘‘kañcanarūpatopi kira abhirūpatarā dārikā atthī’’ti savanavaseneva sinehaṃ uppādetvā ‘‘sīghaṃ ānentū’’ti āha. Sāpi kho yānaṃ āropetvā ānīyamānā atisukhumālatāya yānugghātena samuppāditavātarogā antarāmaggeyeva kālamakāsi. Kumāropi ‘‘āgatā’’ti nirantaraṃ pucchati, tassa atisinehena pucchantassa sahasāva anārocetvā katipāhaṃ vikkhepaṃ katvā tamatthaṃ ārocayiṃsu. So ‘‘tathārūpāya nāma itthiyā saddhiṃ samāgamaṃ nālattha’’nti uppannadomanasso pabbatena viya sokadukkhena ajjhotthaṭo ahosi. Satthā tassūpanissayaṃ disvā piṇḍāya caranto taṃ gehadvāraṃ agamāsi. Athassa mātāpitaro satthāraṃ antogehaṃ pavesetvā sakkaccaṃ parivisiṃsu. Satthā bhattakiccāvasāne ‘‘kahaṃ anitthigandhakumāro’’ti pucchi. ‘‘Eso, bhante, āhārūpacchedaṃ katvā antogabbhe nisinno’’ti. ‘‘Pakkosatha na’’nti. So āgantvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Satthā ‘‘kiṃ nu kho, kumāra, balavasoko uppanno’’ti vutte, ‘‘āma, bhante, ‘evarūpā nāma itthī antarāmagge kālakatā’ti sutvā balavasoko uppanno, bhattampi me nacchādetī’’ti. Atha naṃ satthā ‘‘jānāsi pana tvaṃ, kumāra, kiṃ te nissāya soko uppanno’’ti? ‘‘Na jānāmi, bhante’’ti. ‘‘Kāmaṃ nissāya, kumāra, balavasoko uppanno, soko vā bhayaṃ vā kāmaṃ nissāya uppajjatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
由贪欲而生忧愁,由贪欲而生恐惧;
已从欲解脱者,无有忧愁,何来恐惧?
‘‘Kāmato jāyatī soko, kāmato jāyatī bhayaṃ; Kāmato vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya’’nti.
其中,“从欲”指事欲与烦恼欲,即依此二种欲之意。
Tattha kāmatoti vatthukāmakilesakāmato, duvidhampetaṃ kāmaṃ nissāyāti attho.
开示结束时,无女人香童子即安立于入流果。
Desanāvasāne anitthigandhakumāro sotāpattiphale patiṭṭhahi.
某婆罗门事
6. Aññatarabrāhmaṇavatthu
“由渴爱而生”这则法义,是世尊在祇园精舍居住时,针对一位婆罗门而宣说的。
Taṇhāya jāyatīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ brāhmaṇaṃ ārabbha kathesi.
据说,那位婆罗门是个邪见者。一天,他到河边清理田地。世尊观见他成就解脱因缘的时机已然成熟,便来到他跟前。那婆罗门看见世尊,也不依礼相迎,只是默然不语。于是世尊先开口问道:“婆罗门,你在做什么?”他回答:“乔达摩尊者,我在清理田地。”世尊仅说了这些便离去了。次日,世尊又来到他耕田的地方,问他:“婆罗门,你在做什么?”听到他回答“乔达摩尊者,我在耕田”后,便离开了。接连几天都是如此,世尊前去问他,听到他说“在播种、在除草、在守田,乔达摩尊者”后便离去。后来有一天,那婆罗门说:“乔达摩尊者,您从我清理田地那天起便一直前来垂问。若我的庄稼能有收成,我也要分与您一份;不先供养您,我自己绝不受用。从今往后,您就是我的朋友了。”
So kira micchādiṭṭhiko ekadivasaṃ nadītīraṃ gantvā khettaṃ sodheti. Satthā tassa upanissayasampattiṃ disvā tassa santikaṃ agamāsi. So satthāraṃ disvāpi sāmīcikammaṃ akatvā tuṇhī ahosi. Atha naṃ satthā puretaraṃ ālapitvā, ‘‘brāhmaṇa, kiṃ karosī’’ti āha. ‘‘Khettaṃ, bho gotama, sodhemī’’ti. Satthā ettakameva vatvā gato. Punadivasepi tassa khettaṃ kasituṃ āgatassa santikaṃ gantvā, ‘‘brāhmaṇa, kiṃ karosī’’ti pucchitvā ‘‘khettaṃ kasāmi, bho gotamā’’ti sutvā pakkāmi. Punadivasādīsupi tatheva gantvā pucchitvā, ‘‘bho gotama, khettaṃ vapāmi niddemi rakkhāmī’’ti sutvā pakkāmi. Atha naṃ ekadivasaṃ brāhmaṇo āha – ‘‘bho gotama, tvaṃ mama khettasodhanadivasato paṭṭhāya āgato. Sace me sassaṃ sampajjissati, tuyhampi saṃvibhāgaṃ karissāmi, tuyhaṃ adatvā sayaṃ na khādissāmi, ito dāni paṭṭhāya tvaṃ mama sahāyo’’ti.
此后过了一段时间,他的庄稼成熟了。他心想:“我的庄稼成熟了,明日便雇人收割。”谁知就在夜里,就在他们为收割做准备之时,突降倾盆大雨,将所有庄稼冲毁殆尽,田地如同被铲平一般,变得光秃秃的。而世尊在第一天便已了知:“那些庄稼将不会有收成。”次日清晨,婆罗门想着“我要去看看田地”,到了那里,只见一片光秃,心中生起极大的忧恼。他想:“沙门乔达摩从我清理田地时便一直前来,我也对他说过:‘庄稼成熟时,我定要分您一份;不先供养您,我自己绝不受用。从今以后您就是我的朋友。’如今我这心愿落空了。”于是他断绝饮食,卧床不起。这时,世尊来到他家门前。他听闻世尊到来,便吩咐道:“请我的朋友进来,请他上座。”仆人照做了。世尊入座后问道:“婆罗门在哪里?”回答:“在内室躺着。”世尊说:“请他过来。”婆罗门被请来后,出来坐在一旁。世尊问道:“婆罗门,你怎么了?”他回答:“乔达摩尊者,您从我清理田地那天起便一直前来,我也说过‘庄稼成熟时要分您一份’。如今我的心愿未能实现,因此忧愁难解,乃至饭食不思。”于是世尊问他:“婆罗门,你可知道你的忧愁是因何而起的吗?”
Athassa aparena samayena sassaṃ sampajji , tassa ‘‘sampannaṃ me sassaṃ, sve dāni lāyāpessāmī’’ti lāyanatthaṃ kattabbakiccassa rattiṃ mahāmegho vassitvā sabbaṃ sassaṃ hari, khettaṃ tacchetvā ṭhapitasadisaṃ ahosi. Satthā pana paṭhamadivasaṃyeva ‘‘taṃ sassaṃ na sampajjissatī’’ti aññāsi. Brāhmaṇo pātova ‘‘khettaṃ olokessāmī’’ti gato tucchaṃ khettaṃ disvā uppannabalavasoko cintesi – ‘‘samaṇo gotamo mama khettasodhanakālato paṭṭhāya āgato , ahampi naṃ ‘imasmiṃ sasse nipphanne tuyhampi saṃvibhāgaṃ karissāmi, tuyhaṃ adatvā sayaṃ na khādissāmi, ito paṭṭhāya dāni tvaṃ mama sahāyo’ti avacaṃ. Sopi me manoratho matthakaṃ na pāpuṇī’’ti āhārūpacchedaṃ katvā mañcake nipajji. Athassa satthā gehadvāraṃ agamāsi. So satthu āgamanaṃ sutvā ‘‘sahāyaṃ me ānetvā idha nisīdāpethā’’ti āha. Parijano tathā akāsi. Satthā nisīditvā ‘‘kahaṃ brāhmaṇo’’ti pucchitvā ‘‘gabbhe nipanno’’ti vutte ‘‘pakkosatha na’’nti pakkosāpetvā āgantvā ekamantaṃ nisinnaṃ āha ‘‘kiṃ, brāhmaṇā’’ti? Bho gotama, tumhe mama khettasodhanadivasato paṭṭhāya āgatā, ahampi ‘‘sasse nipphanne tumhākaṃ saṃvibhāgaṃ karissāmī’’ti avacaṃ. So me manoratho anipphanno, tena me soko uppanno, bhattampi me nacchādetīti. Atha naṃ satthā ‘‘jānāsi pana, brāhmaṇa, kiṃ te nissāya soko uppanno’’ti pucchitvā ‘‘na jānāmi, bho gotama, tvaṃ pana jānāsī’’ti vutte, ‘‘āma, brāhmaṇa, uppajjamāno soko vā bhayaṃ vā taṇhaṃ nissāya uppajjatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
从渴爱生起忧愁,从渴爱生起恐惧;
从渴爱解脱者,便无忧愁,何来恐惧?
‘‘Taṇhāya jāyatī soko, taṇhāya jāyatī bhayaṃ; Taṇhāya vippamuttassa, natthi soko kuto bhaya’’nti.
此处所说的“渴爱”,是指依六门转起的渴爱;其意为,忧愁等正是依凭此渴爱而生起。
Tattha taṇhāyāti chadvārikāya taṇhāya, etaṃ taṇhaṃ nissāya uppajjatīti attho.
开示结束时,那位婆罗门证得入流果。
Desanāvasāne brāhmaṇo sotāpattiphale patiṭṭhahīti.
7.《五百男孩事》
7. Pañcasatadārakavatthu
“戒与见具足”这一教法的开示,是导师住在竹林精舍时,因途中遇到的五百童子而宣说的。
Sīladassanasampannanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā veḷuvane viharanto antarāmagge pañcasatadārake ārabbha kathesi.
有一天,世尊与八十位大长老同行,率领五百位比丘进入王舍城乞食。在一个节庆的日子里,世尊见到五百名孩童让人抬着装满糕饼的篮子,正出城前往园林。那些孩童礼敬世尊之后便走开了,没有对任何一位比丘说“请用糕饼”。他们走后,世尊对比丘们说:“诸比丘,你们将吃到糕饼。”“尊者,糕饼在哪里?”“你们没看见那些抬着糕饼篮走过去的孩童吗?”“尊者,那样的孩子是不会给任何人糕饼的。”“诸比丘,虽然他们没有以糕饼邀请我或你们,但糕饼的主人——一位比丘正从后面走来,吃了糕饼再走是可以的。”佛陀对任何众生都没有嫉妒或嗔恚,因此他说了这番话后,便带领比丘僧团在一棵树的荫凉处坐下。当孩童们看见大迦叶尊者从后面走来时,他们生起了敬爱之心,喜悦的冲击遍满全身,于是放下篮子,五体投地礼敬尊者,并连篮子一同举起糕饼,对尊者说:“尊者,请接受。”尊者对他们说:“世尊已带领比丘僧团在树下就座,你们应带着供养品前去,分给比丘僧团。”他们回答:“好的,尊者。”便转身随尊者一同回去,供养了糕饼,然后站在一旁看着众僧受用。受用完毕后
Ekadivasañhi satthā asītimahātherehi saddhiṃ pañcasatabhikkhuparivāro rājagahaṃ piṇḍāya pavisanto ekasmiṃ chaṇadivase pañcasate dārake pūvapacchiyo ukkhipāpetvā nagarā nikkhamma uyyānaṃ gacchante addasa. Tepi satthāraṃ vanditvā pakkamiṃsu, te ekaṃ bhikkhumpi ‘‘pūvaṃ gaṇhathā’’ti na vadiṃsu. Satthā tesaṃ gatakāle bhikkhū āha – ‘‘khādissatha, bhikkhave, pūve’’ti. ‘‘Kahaṃ bhante, pūvā’’ti? ‘‘Kiṃ na passatha te dārake pūvapacchiyo ukkhipāpetvā atikkante’’ti? ‘‘Bhante, evarūpā nāma dārakā kassaci pūvaṃ na dentī’’ti. ‘‘Bhikkhave, kiñcāpi ete maṃ vā tumhe vā pūvehi na nimantayiṃsu, pūvasāmiko pana bhikkhu pacchato āgacchati, pūve khāditvāva gantuṃ vaṭṭatī’’ti. Buddhānañhi ekapuggalepi issā vā doso vā natthi, tasmā imaṃ vatvā bhikkhusaṅghaṃ ādāya ekasmiṃ rukkhamūle chāyāya nisīdi. Dārakā mahākassapattheraṃ pacchato āgacchantaṃ disvā uppannasinehā pītivegena paripuṇṇasarīrā hutvā pacchiyo otāretvā theraṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā pūve pacchīhi saddhiṃyeva ukkhipitvā ‘‘gaṇhatha, bhante’’ti theraṃ vadiṃsu. Atha ne thero āha – ‘‘esa satthā bhikkhusaṅghaṃ gahetvā rukkhamūle nisinno, tumhākaṃ deyyadhammaṃ ādāya gantvā bhikkhusaṅghassa saṃvibhāgaṃ karothā’’ti. Te ‘‘sādhu, bhante’’ti nivattitvā therena saddhiṃyeva gantvā pūve datvā olokayamānā ekamante ṭhatvā paribhogāvasāne udakaṃ adaṃsu. Bhikkhū ujjhāyiṃsu ‘‘dārakehi mukholokanena bhikkhā dinnā, sammāsambuddhaṃ vā mahāthere vā pūvehi anāpucchitvā mahākassapattheraṃ disvā pacchīhi saddhiṃyeva ādāya āgamiṃsū’’ti. Satthā tesaṃ kathaṃ sutvā, ‘‘bhikkhave, mama puttena mahākassapena sadiso bhikkhu devamanussānaṃ piyo hoti, te ca tassa catupaccayena pūjaṃ karontiyevā’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
戒与见具足,安住于法,证知真理者,
履行自己之业——这样的人,众人便令其成为可爱。
‘‘Sīladassanasampannaṃ, dhammaṭṭhaṃ saccavedinaṃ; Attano kamma kubbānaṃ, taṃ jano kurute piya’’nti.
在此,「戒与见具足」:指具足四遍净戒以及与道果相应的正见。「住立于法」:指安住于九种出世间法,即已现证出世间法。「证知真理」:指以谛智证知真理,因为他以十六行相现证了四圣谛。「履行自己之业」:所谓‘自己之业’是指三学,意为正在圆满修习这三学。「这样的人,众人」:指对于这样一位补特伽罗,世间的广大民众使他成为可爱,即他们必定希望见到他、礼敬他、以资具供养他。
Tattha sīladassanasampannanti catupārisuddhisīlena ceva maggaphalasampayuttena ca sammādassanena sampannaṃ. Dhammaṭṭhanti navavidhalokuttaradhamme ṭhitaṃ, sacchikatalokuttaradhammanti attho. Saccavedinanti catunnaṃ saccānaṃ soḷasahākārehi sacchikatattā saccañāṇena saccavedinaṃ. Attano kamma kubbānanti attano kammaṃ nāma tisso sikkhā, tā pūrayamānanti attho. Taṃ janoti taṃ puggalaṃ lokiyamahājano piyaṃ karoti, daṭṭhukāmo vanditukāmo paccayena pūjetukāmo hotiyevāti attho.
开示终了,所有这些男孩皆证得入流果。
Desanāvasāne sabbepi te dārakā sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsūti.
第八则:某位不来者长老的故事
8. Ekaanāgāmittheravatthu
“欲生者”这一教法,是世尊住在祇园精舍时,针对一位不来果长老而宣说的。
Chandajātoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ anāgāmittheraṃ ārabbha kathesi.
据说,有一天,这位长老的同住比丘们问他:“尊者,您可有殊胜的证悟?”长老心想:“不来果在家之人亦能证得;待我证得阿拉汉果,再告诉他们吧。”因为惭愧,他什么也没有说就去世了,转生于净居天界。长老的同住比丘们悲泣哀叹,前往世尊那里,顶礼世尊后,一边哭泣一边坐在一旁。世尊便问他们:“比丘们,你们为什么哭泣?”他们回答:“尊者,我们的戒师去世了。”世尊说:“比丘们,莫忧虑,这便是无常的规律。”他们答道:“是的,尊者,此理我们也知晓;只是我们曾问戒师是否有殊胜证悟,他却未置一词便去世了,因此心中忧伤。”世尊说:“比丘们,莫忧虑,你们的戒师已证得不来果。他心想‘在家之人亦能证此果,待我证得阿拉汉果再告诉他们’,因而惭愧,什么也没有对你们说就辞世了,如今已生于净居天。安心吧,比丘们,你们的戒师已经达到于诸欲中无所系着的心境。”说罢,世尊诵出如下偈颂:
Ekadivasañhi taṃ theraṃ saddhivihārikā pucchiṃsu – ‘‘atthi pana vo, bhante, visesādhigamo’’ti. Thero ‘‘anāgāmiphalaṃ nāma gahaṭṭhāpi pāpuṇanti, arahattaṃ pattakāleyeva tehi saddhiṃ kathessāmī’’ti harāyamāno kiñci akathetvāva kālakato suddhāvāsadevaloke nibbatti. Athassa saddhivihārikā roditvā paridevitvā satthu santikaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā rodantāva ekamantaṃ nisīdiṃsu. Atha ne satthā ‘‘kiṃ, bhikkhave, rodathā’’ti āha. ‘‘Upajjhāyo no, bhante, kālakato’’ti. ‘‘Hotu, bhikkhave, mā cintayittha, dhuvadhammo nāmeso’’ti? ‘‘Āma, bhante, mayampi jānāma, apica mayaṃ upajjhāyaṃ visesādhigamaṃ pucchimhā, so kiñci akathetvāva kālakato, tenamha dukkhitā’’ti. Satthā, ‘‘bhikkhave, mā cintayittha, upajjhāyena vo anāgāmiphalaṃ pattaṃ, so ‘gihīpetaṃ pāpuṇanti, arahattaṃ patvāva nesaṃ kathessāmī’ti harāyanto tumhākaṃ kiñci akathetvā kālaṃ katvā suddhāvāse nibbatto, assāsatha, bhikkhave, upajjhāyo vo kāmesu appaṭibaddhacittataṃ patto’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
应对不可言说的涅槃生起欲求,并以心去触证;
于诸欲中心无系缚者,即称为上流者。
‘‘Chandajāto anakkhāte, manasā ca phuṭo siyā; Kāmesu ca appaṭibaddhacitto, uddhaṃsototi vuccatī’’ti.
此处,「欲生」:即因欲行之心而生起欲求,成就精进。「不可言说」:指涅槃。涅槃不能以“由某物所造”或“于青等色中有如是相”等方式加以描述,故称“不可言说”。「应以心触证」:即依下位的三道果心予以触证、圆满。「心无系缚」:即凭藉不还道之力,于诸欲中心无所系。「上流者」:是说此比丘往生无烦天后,由此以结生心次第转生,直至阿迦尼咤天,故称上流。这便是你们亲教师的情形,而这就是其中的义理。
Tattha chandajātoti kattukāmatāvasena jātachando ussāhapatto. Anakkhāteti nibbāne. Tañhi ‘‘asukena kataṃ vā nīlādīsu evarūpaṃ vā’’ti avattabbatāya anakkhātaṃ nāma. Manasā ca phuṭo siyāti heṭṭhimehi tīhi maggaphalacittehi phuṭo pūrito bhaveyya. Appaṭibaddhacittoti anāgāmimaggavasena kāmesu appaṭibaddhacitto. Uddhaṃsototi evarūpo bhikkhu avihesu nibbattitvā tato paṭṭhāya paṭisandhivasena akaniṭṭhaṃ gacchanto uddhaṃsototi vuccati, tādiso vo upajjhāyoti attho.
开示结束之时,那些比丘证得阿拉汉果,大众也获得了带来真舍利益的法教。
Desanāvasāne te bhikkhū arahattaphale patiṭṭhahiṃsu, mahājanassāpi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
9. 南迪亚的故事
9. Nandiyavatthu
世尊住在仙人堕处时,以南迪亚为缘,宣说了这首以“久旅”开头的法教。
Cirappavāsinti imaṃ dhammadesanaṃ satthā isipatane viharanto nandiyaṃ ārabbha kathesi.
据说,在波罗奈城,有一个具足信心的家庭,生了一个儿子名叫南迪亚。他随顺父母,具足信心,成为僧团的侍奉者。后来,他父母到了老年,想从近亲家中为他迎娶舅舅的女儿,名叫蕾瓦提。但她没有信仰,不持守布施之戒,南迪亚不愿意娶她。于是,母亲对蕾瓦提说:“女儿啊,你在这家里,把比丘僧团将坐的地方涂抹干净,铺设座位,摆好托盘。比丘们来时,你接过钵,请他们坐下,用滤水囊滤好饮用水。等他们用完餐,你便洗净钵。这样,你就能让我儿子中意了。”蕾瓦提照着做了。后来,母亲告诉儿子:“她现在已经能接受教导了。”儿子同意之后,便择定吉日,迎娶了她。
Bārāṇasiyaṃ kira saddhāsampannassa kulassa nandiyo nāma putto ahosi, so mātāpitūnaṃ anurūpo saddhāsampanno saṅghupaṭṭhāko ahosi. Athassa mātāpitaro vayappattakāle sammukhagehato mātuladhītaraṃ revatiṃ nāma ānetukāmā ahesuṃ. Sā pana assaddhā adānasīlā, nandiyo taṃ na icchi. Athassa mātā revatiṃ āha – ‘‘amma, tvaṃ imasmiṃ gehe bhikkhusaṅghassa nisajjanaṭṭhānaṃ upalimpitvā āsanāni paññāpehi, ādhārake ṭhapehi, bhikkhūnaṃ āgatakāle pattaṃ gahetvā nisīdāpetvā dhammakaraṇena pānīyaṃ parissāvetvā bhuttakāle patte dhova, evaṃ me puttassa ārādhitā bhavissasī’’ti. Sā tathā akāsi. Atha naṃ ‘‘ovādakkhamā jātā’’ti puttassa ārocetvā tena sādhūti sampaṭicchite divasaṃ ṭhapetvā āvāhaṃ kariṃsu .
于是南迪亚对她说:“如果你能好好奉事比丘僧团与我的父母,你就可以住在这个家里,切莫放逸。”她应允道:“好。”起初几天,她状似有信心,服侍丈夫,后来生下两个儿子。南迪亚的父母寿尽去世,家中一切产业便全归她掌管。自父母过世后,南迪亚即成为大施主,开始向比丘僧团布施,并为贫民、旅人等在门口设立了常设施食。后来,他听闻世尊说法,了知施舍精舍的功德,便在仙人堕处的大精舍里,建造了一座由四间房组成的四方殿堂,铺设了床座等物。他奉献此住处时,先供养以佛陀为首的比丘僧团,然后向如来行施水礼。当世尊手中的净水落下时,三十三天界即刻现起一座天宫,方圆十二由旬,高百由旬,七宝所成,遍满天女。
Atha naṃ nandiyo āha – ‘‘sace bhikkhusaṅghañca mātāpitaro ca me upaṭṭhahissasi, evaṃ imasmiṃ gehe vasituṃ labhissasi, appamattā hohī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā katipāhaṃ saddhā viya hutvā bhattāraṃ upaṭṭhahantī dve putte vijāyi. Nandiyassāpi mātāpitaro kālamakaṃsu, gehe sabbissariyaṃ tassāyeva ahosi. Nandiyopi mātāpitūnaṃ kālakiriyato paṭṭhāya mahādānapati hutvā bhikkhusaṅghassa dānaṃ paṭṭhapesi. Kapaṇaddhikādīnampi gehadvāre pākavattaṃ paṭṭhapesi. So aparabhāge satthu dhammadesanaṃ sutvā āvāsadāne ānisaṃsaṃ sallakkhetvā isipatane mahāvihāre catūhi gabbhehi paṭimaṇḍitaṃ catusālaṃ kāretvā mañcapīṭhādīni attharāpetvā taṃ āvāsaṃ niyyādento buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā tathāgatassa dakkhiṇodakaṃ adāsi. Satthu hatthe dakkhiṇodakapatiṭṭhānena saddhiṃyeva tāvatiṃsadevaloke sabbadisāsu dvādasayojaniko uddhaṃ yojanasatubbedho sattaratanamayo nārīgaṇasampanno dibbapāsādo uggacchi.
一日,尊者大目犍连游历天界,来到那座天宫附近,站在一旁,问近前的天子们:“这是谁的天宫,为这么多天女所围绕?”天子们告知天宫主人的来历,说道:“尊者,这是那位名叫南迪亚的居士子,在仙人堕处为世尊建造精舍并行供养后,为他而现起的天宫。”天女们看见尊者,便从天宫下来,说:“尊者,我们是为了做南迪亚的侍从而投生此处,却迟迟见不到他,我们非常焦虑,忧愁不乐。就如打破了陶罐却得到金盆,请您劝他放下人间的成就,来获取天界的成就,让他到这里来吧!”尊者从彼处回来,到世尊跟前问道:“世尊,那些仍住在人间而行善的人,真能这样现起天界的成就吗?”世尊说:“目犍连,你已在天界亲眼见到南迪亚所感得的天界成就,为什么还这样问?”尊者答道:“是的,世尊,确实会现起。”
Athekadivase mahāmoggallānatthero devacārikaṃ gantvā tassa pāsādassa avidūre ṭhito attano santike āgate devaputte pucchi – ‘‘kasseso accharāgaṇaparivuto dibbapāsādo nibbatto’’ti. Athassa devaputtā vimānasāmikaṃ ācikkhantā āhaṃsu – ‘‘bhante, yena nandiyena nāma gahapatiputtena isipatane satthu vihāraṃ kāretvā dinno, tassatthāya etaṃ vimānaṃ nibbatta’’nti . Accharāsaṅghopi naṃ disvā pāsādato orohitvā āha – ‘‘bhante, mayaṃ ‘nandiyassa paricārikā bhavissāmā’ti idha nibbattā, taṃ pana apassantī ativiya ukkaṇṭhitamhā, mattikapātiṃ bhinditvā suvaṇṇapātigahaṇaṃ viya manussasampattiṃ jahitvā dibbasampattigahaṇaṃ, idhāgamanatthāya naṃ vadeyyāthā’’ti. Thero tato āgantvā satthāraṃ upasaṅkamitvā pucchi – ‘‘nibbattati nu kho, bhante, manussaloke ṭhitānaṃyeva katakalyāṇānaṃ dibbasampattī’’ti. ‘‘Moggallāna, nanu te devaloke nandiyassa nibbattā dibbasampatti sāmaṃ diṭṭhā, kasmā maṃ pucchasī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante, nibbattatī’’ti.
于是世尊对他说:“目犍连,你为何这样说呢?就好比有人久旅他乡,或是儿子,或是兄弟,从远方平安归来。有人看见他站在村口,便飞快地跑回家,告知:‘某某人回来了!’他的亲人们欢喜踊跃,急忙出外迎接,说道:‘你回来啦,亲爱的!你身体安好吗,亲爱的!’同样地,在这世间行善的男女,当他舍离此世、前往他世时,天人们会捧着十种天界的礼物,争相出来迎接,欢喜地说:‘让我先来!让我先来!’”说罢,便诵出以下偈颂:
Atha naṃ satthā ‘‘moggallānaṃ kiṃ nāmetaṃ kathesi. Yathā hi cirappavuṭṭhaṃ puttaṃ vā bhātaraṃ vā vippavāsato āgacchantaṃ gāmadvāre ṭhito kocideva disvā vegena gehaṃ āgantvā ‘asuko nāma āgato’ti āroceyya, athassa ñātakā haṭṭhapahaṭṭhā vegena nikkhamitvā ‘āgatosi, tāta, arogosi, tātā’ti taṃ abhinandeyyuṃ, evameva idha katakalyāṇaṃ itthiṃ vā purisaṃ vā imaṃ lokaṃ jahitvā paralokaṃ gataṃ dasavidhaṃ dibbapaṇṇākāraṃ ādāya ‘ahaṃ purato , ahaṃ purato’ti paccuggantvā devatā abhinandantī’’ti vatvā imā gāthā abhāsi –
久居他乡者,从远方平安归来;
亲戚、朋友与至交,都欢喜地迎接这位归来者。
‘‘Cirappavāsiṃ purisaṃ, dūrato sotthimāgataṃ; Ñātimittā suhajjā ca, abhinandanti āgataṃ.
同样地,已行善者从此世间前往他世后,
善业便迎接他,犹如亲人迎接所爱的归来者。」
‘‘Tatheva katapuññampi, asmā lokā paraṃ gataṃ; Puññāni paṭigaṇhanti, piyaṃ ñātīva āgata’’nti.
在这里,“远行者”指长久离家之人。“从远方平安归来”指经商或为王事效劳,获得利益、圆满成就后,从远方无灾无难归来。“亲戚、朋友和亲爱者”中:“亲戚”是依家族关系而言,“朋友”是依见面等关系而言,“亲爱者”是依善良好意而言。“他们欢喜归来”:见到他时,仅以言语说“你回来了”或合掌;待到家中,便以赠送种种礼物表示欢喜。同样地,已造诸福的补特伽罗从此世间去往他世后,那些如同站在父母位置上的诸善业,便带着十种礼物——天界的寿命、容貌、快乐、名声等殊胜,以及天界的色、声、香、味、触——欢喜地迎接和接纳他。“如亲爱者归来”的意思是:如同此世间,亲爱的亲戚归来时,其他亲戚欢喜迎接一样。
Tattha cirappavāsinti cirappavuṭṭhaṃ. Dūrato sotthimāgatanti vaṇijjaṃ vā rājaporisaṃ vā katvā laddhalābhaṃ nipphannasampattiṃ anupaddavena dūraṭṭhānato āgataṃ. Ñātimittā suhajjā cāti kulasambandhavasena ñātī ca sandiṭṭhādibhāvena mittā ca suhadayabhāvena suhajjā ca. Abhinandanti āgatanti naṃ disvā āgatanti vacanamattena vā añjalikaraṇamattena vā gehasampattaṃ pana nānappakārapaṇṇākārābhiharaṇavasena abhinandanti. Tathevāti tenevākārena katapuññampi puggalaṃ imasmā lokā paralokaṃ gataṃ dibbaṃ āyuvaṇṇasukhayasaādhipateyyaṃ, dibbaṃ rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbanti imaṃ dasavidhaṃ paṇṇākāraṃ ādāya mātāpituṭṭhāne ṭhitāni puññāni abhinandantāni paṭiggaṇhanti. Piyaṃ ñātīvāti idhaloke piyañātakaṃ āgataṃ sesañātakā viyāti attho.
开示结束时,许多人证得了入流果等圣果。
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.