一、第一布施经的注释显示巴利原文
1. Paṭhamadānasuttavaṇṇanā
31 在第四集的第一经中,“威吓而施”指来到受施者面前后布施。看到受施者到来,便请他稍坐片刻,恭敬供养并说“我将布施”,不让他感到劳顿。“出于恐惧”是指因害怕被人指责说“这个人不布施、无所作为”,或因畏惧恶趣而布施。“过去曾施我”指心想“此人过去曾给过我这些东西”,因而布施。“他将施我”指心想“此人将来会给我这些东西”,因而布施。“善哉布施”指认为“布施被称作善美,受到佛陀等智者的称赞”,因而布施。“为了心的庄严、心的资具而布施”即为了止观之心的庄严和资具而行布施。因为布施能使心变得柔软:受施者心想“我得到了”,心便柔软;施者心想“我布施了”,心也柔软。双方的心都因此变得柔软。所以,布施被称为“调伏未调伏者”。正如所说:显示巴利原文
31. Catutthassa paṭhame āsajja dānaṃ detīti patvā dānaṃ deti. Āgataṃ disvā taṃ muhuttaṃyeva nisīdāpetvā sakkāraṃ katvā dānaṃ deti, dassāmīti na kilameti. Bhayāti ‘‘ayaṃ adāyako akārako’’ti garahabhayā, apāyabhayā vā. Adāsimeti mayhaṃ pubbe esa idaṃ nāma adāsīti deti. Dassati meti anāgate idaṃ nāma dassatīti deti. Sāhu dānanti dānaṃ nāma sādhu sundaraṃ buddhādīhi paṇḍitehi pasatthanti deti. Cittālaṅkāracittaparikkhāratthaṃ dānaṃ detīti samathavipassanācittassa alaṅkāratthañceva parikkhāratthañca deti. Dānañhi cittaṃ muduṃ karoti. Yena laddho, so ‘‘laddhaṃ me’’ti muducitto hoti. Yena dinnaṃ, sopi ‘‘dinnaṃ mayā’’ti muducitto hoti. Iti ubhinnaṃ cittaṃ muduṃ karoti. Teneva ‘‘adantadamana’’nti vuccati. Yathāha –
“布施能调伏未调伏者,不施则毁坏已调伏者;
以布施与爱语,人们既得高升,也能屈伏。”
显示巴利原文 ‘‘Adantadamanaṃ dānaṃ, adānaṃ dantadūsakaṃ; Dānena piyavācāya, unnamanti namanti cā’’ti.
在这八种布施当中,以庄严心而行的布施最为殊胜。显示巴利原文
Imesu pana aṭṭhasu dānesu cittālaṅkāradānameva uttamanti.
二、第二布施经的注释显示巴利原文
2. Dutiyadānasuttavaṇṇanā
32 32. 在第二经中,「信」:即依此信而行布施,所指的正是这信。「惭」:即依此惭而行布施,所指的正是这惭。「善而无过失的布施」:即无有过失的布施。「天界」:指能导向天界的布施。显示巴利原文
32. Dutiye saddhāti yāya saddhāya dānaṃ deti, sā saddhā. Hiriyanti yāya hiriyā dānaṃ deti, sāva adhippetā. Kusalañca dānanti anavajjañca dānaṃ. Diviyanti divaṅgamaṃ.
3. 布施事经注显示巴利原文
3. Dānavatthusuttavaṇṇanā
33 33. 在第三经中,「布施事」(dānavatthūni)指布施的种种原因。「因爱布施」:即出于喜爱而布施。「因嗔」:因嗔怒而激动,随手抓起眼前之物匆忙布施。「因痴」:因为愚痴而糊里糊涂地布施。「因恐惧」:或出于对责备的恐惧,或出于对恶趣的恐惧,又或出于对某事的恐惧而布施。「家族血统」:指家族的传承与世系。显示巴利原文
33. Tatiye dānavatthūnīti dānakāraṇāni. Chandā dānaṃ detīti pemena dānaṃ deti. Dosāti dosena kuddho hutvā yaṃ atthi, taṃ vegena gaṇhitvā deti. Mohāti mohena mūḷho deti. Bhayāti garahabhayena vā apāyabhayena vā, tassa tasseva vā pana bhayena deti. Kulavaṃsanti kulapaveṇiṃ.
四、田经注疏显示巴利原文
4. Khettasuttavaṇṇanā
34 在第四经中,“不大果”是指谷物没有大丰收。“无大味”是指结出的果实味道不浓厚,味淡而不甘甜。“不适于作卧具”是指不能作为舒适的睡卧之处,意思是那里没有高大的稻草堆可供铺作卧具。“高低不平”指地面因高地与低地而起伏不平。“有碎石砾”指地面上散布着石基、小石块和碎石子。“碱地”指泛出盐分的土地。“不深下”是说土质坚硬,犁无法深耕,只能犁出浅沟。“无水道成就”是没有水流进入的通道。“无出水道成就”是没有水流出的通道。“无水渠成就”是没有大大小小的水渠。“无田埂成就”是没有田地的埂界。以上所说“不大果”等这一切,都应当从果报的角度来理解。显示巴利原文
34. Catutthe na mahapphalaṃ hotīti dhaññaphalena mahapphalaṃ na hoti. Na mahassādanti yampissa phalaṃ hoti, tassa assādo na mahā hoti mandassādaṃ na madhuraṃ. Na phātiseyyanti seyyāpissa na hoti vuḍḍhi, tassa mahantaṃ vīhithambhasannivesaṃ na hotīti attho. Unnāmaninnāmīti thalaninnavasena visamatalaṃ. Tattha thale udakaṃ na saṇṭhāti, ninne atibahu tiṭṭhati. Pāsāṇasakkharikanti pattharitvā ṭhitapiṭṭhipāsāṇehi ca khuddakapāsāṇehi ca sakkharāhi ca samannāgataṃ. Ūsaranti ubbhinnaloṇaṃ. Na ca gambhīrasitanti thaddhabhūmitāya gambhīrānugataṃ, naṅgalamaggaṃ katvā kasituṃ na sakkā hoti, uttānanaṅgalamaggameva hoti. Na āyasampannanti na udakāgamanasampannaṃ. Na apāyasampannanti pacchābhāge udakaniggamanamaggasampannaṃ na hoti. Na mātikāsampannanti na khuddakamahantīhi udakamātikāhi sampannaṃ hoti . Na mariyādasampannanti na kedāramariyādāhi sampannaṃ. Na mahapphalantiādīni sabbāni vipākaphalavaseneva veditabbāni.
“具足”是指圆满、具足成就。“播下具足的种子”指种下圆满的种子。“天降适时雨”指天界适时降雨。“无灾害的成就”指没有昆虫、幼虫等生物的侵害,这是第一种成就。“生长”指庄稼的生长,这是第二种成就。“广茂”指庄稼长得广大茂盛,这是第三种成就。“结果”指得到圆满的果实,这是第四种成就。“于具足戒者中”是指在戒行圆满的人当中。“食成就”指具足丰盛多样的食物。“成就”指三种善的成就。“引致”是说那种食成就带来结果。为什么?因为“他的所作已具足”,意思是:他所造的业已是圆满、完备的。“愿此处成就”即愿此处有成就。“明行足”指具备三明与十五种行法。“得”是说这样的人获得了心的成就,即圆满无缺的状态。“作具足业”指造作圆满的业。“得此义成就”指获得圆满的义利。“见成就”指观智。“道成就”指入流道。“以具足心而趣向”是说内心变得圆满之后,便趣向阿拉汉果。“一切成就”指从一切苦中解脱,这才称为一切成就。显示巴利原文
Sampanneti paripuṇṇe sampattiyutte. Pavuttā bījasampadāti sampannaṃ bījaṃ ropitaṃ. Devesampādayantamhīti deve sammā vassante. Anītisampadā hotīti kīṭakimiādipāṇakaītiyā abhāvo ekā sampadā hoti. Virūḷhīti vaḍḍhi dutiyā sampadā hoti. Vepullanti vipulabhāvo tatiyā sampadā hoti. Phalanti paripuṇṇaphalaṃ catutthī sampadā hoti. Sampannasīlesūti paripuṇṇasīlesu. Bhojanasampadāti sampannaṃ vividhabhojanaṃ. Sampadānanti tividhaṃ kusalasampadaṃ. Upanetīti sā bhojanasampadā upanayati. Kasmā? Sampannañhissa taṃ kataṃ, yasmāssa taṃ katakammaṃ sampannaṃ paripuṇṇanti attho. Sampannatthūdhāti sampanno atthu idha. Vijjācaraṇasampannoti tīhi vijjāhi ca pañcadasahi caraṇadhammehi ca samannāgato. Laddhāti evarūpo puggalo cittassa sampadaṃ avekallaparipuṇṇabhāvaṃ labhitvā. Karoti kammasampadanti paripuṇṇakammaṃ karoti. Labhati catthasampadanti atthañca paripuṇṇaṃ labhati. Diṭṭhisampadanti vipassanādiṭṭhiṃ. Maggasampadanti sotāpattimaggaṃ. Yāti sampannamānasoti paripuṇṇacitto hutvā arahattaṃ yāti. Sā hoti sabbasampadāti sā sabbadukkhehi vimutti sabbasampadā nāma hotīti.
五、施生经注疏显示巴利原文
5. Dānūpapattisuttavaṇṇanā
35 在第五经中,“施生处”是指以布施为缘的再生处。“放置”指将心安住。“决意”是它的同义词。“修习”指增长。“于低劣中解脱”指从下劣的五欲中解脱出来。“更高的尚未修习”指在那之后,为了更高的道与果,尚未修习。“导向彼处再生”意思是:以愿望安置善行后,它便导向在那里结生。对于“离贪者”,是指通过道断除了贪的人,或是通过定镇伏了贪的人。仅仅凭借布施并不能投生梵天界,然而,对于有定与观的心来说,布施成为它的庄严与眷属。因此,首先通过布施使心变得柔软,然后修习梵住,便能投生梵天界。由此说道:“对于离贪者,而不是有贪者。”显示巴利原文
35. Pañcame dānūpapattiyoti dānapaccayā upapattiyo. Dahatīti ṭhapeti. Adhiṭṭhātīti tasseva vevacanaṃ. Bhāvetīti vaḍḍheti. Hīne vimuttanti hīnesu pañcasu kāmaguṇesu vimuttaṃ. Uttari abhāvitanti tato uttarimaggaphalatthāya abhāvitaṃ. Tatrūpapattiyā saṃvattatīti yaṃ ṭhānaṃ patthetvā kusalaṃ kataṃ, tattha nibbattanatthāya saṃvattati. Vītarāgassāti maggena vā samucchinnarāgassa samāpattiyā vā vikkhambhitarāgassa. Dānamatteneva hi brahmaloke nibbattituṃ na sakkā, dānaṃ pana samādhivipassanācittassa alaṅkāraparivāraṃ hoti. Tato dānena muducitto brahmavihāre bhāvetvā brahmaloke nibbattati. Tena vuttaṃ – ‘‘vītarāgassa no sarāgassā’’ti.
6. 福业事经注释显示巴利原文
6. Puññakiriyavatthusuttavaṇṇanā
36 第六经中,“功德行事”既指造作功德的行为,也指带来种种利益的所依处,故称“功德行事”。即令心安住于布施等的特相,思惟“我当作如是布施、应守护戒、应修习禅修”等,众生便如此而行功德。布施本身即是“布施所成”;或在诸布施思中,由最初思至最终成就的完成思,此完成思即是“布施所成”,正如由戒等所成的“戒所成”等。其余二者(戒所成、修所成)亦依同理可知。“所作为少”:所造功德微少、薄弱。“不能成就”:未能圆满成就。“未作”:尚未发起与禅修结合的用功。“人之贫贱”:于人之中缺乏福报成就的五种卑下种姓。“再生”:以结生之式往彼处出生。“适量而作”:依一定分量而作,所作甚少而不多。“人之富贵”:于人之中具足福报,即成就三种种姓。“增上”:超出常分,或指力量强盛。“胜过而取”:超越他人而取得,成为超胜、位居首者。显示巴利原文
36. Chaṭṭhe puññakiriyāni ca tāni tesaṃ tesaṃ ānisaṃsānaṃ vatthūni cāti puññakiriyavatthūni. Dānādīnañhi lakkhaṇe cittaṃ ṭhapetvā ‘‘evarūpaṃ nāma amhehi dānaṃ dātabbaṃ, sīlaṃ rakkhitabbaṃ, bhāvanā bhāvetabbā’’ti sattā puññāni karonti. Dānameva dānamayaṃ, dānacetanāsu vā purimacetanāto nipphannā sanniṭṭhāpakacetanā dānamayaṃ sīlādīhi sīlamayādīni viya. Sesadvayesupi eseva nayo. Parittaṃ kataṃ hotīti thokaṃ mandaṃ kataṃ hoti. Nābhisambhotīti na nipphajjati. Akataṃ hotīti bhāvanāyayogoyeva anāraddho hotīti attho. Manussadobhagyanti manussesu sampattirahitaṃ pañcavidhaṃ nīcakulaṃ. Upapajjatīti paṭisandhivasena upagacchati, tattha nibbattatīti attho. Mattaso katanti pamāṇena kataṃ, thokaṃ na bahu. Manussasobhagyanti manussesu subhagabhāvaṃ tividhakulasampattiṃ. Adhimattanti adhikappamāṇaṃ balavaṃ vā. Adhigaṇhantīti abhibhavitvā gaṇhanti, visiṭṭhatarā jeṭṭhakā hontīti attho.
七、善士施经注疏显示巴利原文
7. Sappurisadānasuttavaṇṇanā
37 第七经中,“清净”:布施清净、色美之物。“殊胜”:具有美味。“适时”:于应施之时而行。“如法”:施如法之物。“审择而施”:如是思择“施此人得大果报,施彼人不得大果报”,或以寻求合适受者,或以发愿而经审察后布施。显示巴利原文
37. Sattame sucinti parisuddhaṃ vaṇṇasampannaṃ deti. Paṇītanti rasūpapannaṃ. Kālenāti yuttapattakālena. Kappiyanti yaṃ kappiyaṃ, taṃ deti. Viceyya detīti ‘‘imassa dinnaṃ mahapphalaṃ bhavissati, imassa na mahapphala’’nti evaṃ paṭiggāhakapariyesanavasena dānaṃ vā paṇidhāyavasena dānaṃ vā vicinitvā deti.
八、善士经注疏显示巴利原文
8. Sappurisasuttavaṇṇanā
38 第八经中,“为了义利”即“为了义利之故”。“为了利益、为了安乐”即“为了利益之故、为了安乐之故”。“先亡”:指已去世、往他世的亲族。此经中,若处无佛出世时,指转轮王、菩萨、独觉佛;若佛出世时,则指佛陀与佛弟子。如所说,对这些对象而行,能成就义利、利益与安乐。确实,彼有智善士安住家中,实能为众多人成就义利。“先”:最初、首先。“忆念先恩者”:忆念父母最初所施恩德之人。“以相应法”:以如法资具供养而恭敬之。“恭敬梵行者”:恭敬梵行者,于其前现谦下。“可爱戒者”:指具足可爱戒行之人。显示巴利原文
38. Aṭṭhame atthāyāti atthatthāya. Hitāya sukhāyāti hitatthāya sukhatthāya. Pubbapetānanti paralokagatānaṃ ñātīnaṃ. Imasmiṃ sutte anuppanne buddhe cakkavattirājāno bodhisattā paccekabuddhā labbhanti, buddhakāle buddhā ceva buddhasāvakā ca. Yathāvuttānañhi etesaṃ atthāya hitāya sukhāya saṃvattanti. Bahunnaṃvata atthāya, sappañño gharamāvasanti sappañño ghare vasanto bahūnaṃ vata atthāya hoti. Pubbeti paṭhameva. Pubbekatamanussaranti mātāpitūnaṃ pubbakāraguṇe anussaranto. Sahadhammenāti sakāraṇena paccayapūjanena pūjeti. Apace brahmacārayoti brahmacārino apacayati, nīcavuttitaṃ nesaṃ āpajjati. Pesaloti piyasīlo.
九、《阿毗珊达经》注疏显示巴利原文
9. Abhisandasuttavaṇṇanā
39 第九经中,“施”是指由思心所推动的布施。“最上知”等词的意义,如前文所释。显示巴利原文
39. Navame dānānīti cetanādānāni. Aggaññānītiādīnaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva.
十、《恶行果报经》注疏显示巴利原文
10. Duccaritavipākasuttavaṇṇanā
40 第十经中,“杀生”是指杀生的思。“极轻的”即是最轻微的。“能招短寿者”:由那微小的业果,成为短寿者——或于结生刚得之时便在母胎中夭折,或刚出母胎即告死亡。这种情况并非其他任何业的等流果,它唯是杀生所行的路。“能招财产衰败者”:如同手中连一枚小钱也留不住那样,招致财产衰败。“能招怨敌者”:会招致怨敌与仇恨。这样的人怨敌众多,无论谁见到他,都对他心生怨恨,且无法止息。这便是侵犯他人所护之物者的等流果。显示巴利原文
40. Dasame pāṇātipātoti pāṇātipātacetanā. Sabbalahusoti sabbalahuko. Appāyukasaṃvattanikoti tena parittakena kammavipākena appāyuko hoti, dinnamattāya vā paṭisandhiyā vilīyati mātukucchito nikkhantamatte vā. Evarūpo hi na aññassa kassaci nissando, pāṇātipātasseva gatamaggo esoti. Bhogabyasanasaṃvattanikoti yathā kākaṇikāmattampi hatthe na tiṭṭhati, evaṃ bhogabyasanaṃ saṃvatteti. Sapattaverasaṃvattaniko hotīti saha sapattehi veraṃ saṃvatteti. Tassa hi sapattā ca bahukā honti. Yo ca naṃ passati, tasmiṃ verameva uppādeti na nibbāyati. Evarūpo hi parassa rakkhitagopitabhaṇḍe aparādhassa nissando.
“能招妄语者”:会招致不真实的诬告,无论谁捏造,最终都会落回到自己头上。“能招离间友者”:会招致朋友之间的分裂。无论他结交哪个朋友,那个朋友必定会与他分裂。“能招不悦意声者”:会招致不悦耳的声音。无论他到何处,都会听到那种带刺、粗硬、刻薄、令人恼怒、伤及骨髓的言语,听不到悦耳的声音。这就是粗恶语所走的路。“能招无可取语者”:会招致言语不被接受,会被人呵斥:‘你为何说话?谁会听你的话?’这就是杂秽语所走的路。“能招疯癫者”:会招致疯癫的状态。由于饮酒,人会发疯、心散乱或变成愚痴。这就是饮酒的等流果报。在此经中,唯说流转。显示巴利原文
Abhūtabbhakkhānasaṃvattaniko hotīti abhūtena abbhakkhānaṃ saṃvatteti, yena kenaci kataṃ tasseva upari patati. Mittehibhedanasaṃvattanikoti mittehi bhedaṃ saṃvatteti. Yaṃ yaṃ mittaṃ karoti, so so bhijjatiyeva. Amanāpasaddasaṃvattanikoti amanāpasaddaṃ saṃvatteti. Yā sā vācā kaṇṭakā kakkasā kaṭukā abhisajjanī mammacchedikā, gatagataṭṭhāne tameva suṇāti, manāpasaddasavanaṃ nāma na labhati. Evarūpo pharusavācāya gatamaggo nāma. Anādeyyavācāsaṃvattanikoti aggahetabbavacanataṃ saṃvatteti, ‘‘tvaṃ kasmā kathesi, ko hi tava vacanaṃ gahessatī’’ti vattabbataṃ āpajjati. Ayaṃ samphappalāpassa gatamaggo. Ummattakasaṃvattaniko hotīti ummattakabhāvaṃ saṃvatteti. Tena hi manusso ummatto vā khittacitto vā eḷamūgo vā hoti. Ayaṃ surāpānassa nissando. Imasmiṃ sutte vaṭṭameva kathitanti.