优波离品
(10) 5. Upālivaggo
《欲受用者经》等经的注疏
1-2. Kāmabhogīsuttādivaṇṇanā
91-92对五集第一经的解释:「sāhasena(以强横手段)」意为以粗暴的行为。第二经中,「bhayāni(诸怖畏)」指内心的惊恐与害怕。「Verāni(诸怨)」指由不善法及怨敌之人所带来的敌意。而「ariyo cassa ñāyo(他的圣理)」则指与毗婆舍那一同生起的道。如是,「此有故彼有」——这是说,当无明等因存在时,便有了行等果。「由此生起故彼生起」——凡成为某法的俱生缘,由它生起,另一法也就随之生起。「此无故彼无」——当无明等因不存在时,行等果也就不存在。「由此灭故彼灭」——因为因不再转起,果也就不再转起。
91-92. Pañcamassa paṭhame sāhasenāti sāhasiyakammena. Dutiye bhayānīti cittutrāsabhayāni. Verānīti akusalaverapuggalaverāni. Ariyo cassa ñāyoti saha vipassanāya maggo. Iti imasmiṃ sati idaṃ hotīti evaṃ imasmiṃ avijjādike kāraṇe sati idaṃ saṅkhārādikaṃ phalaṃ hoti. Imassuppādā idaṃ uppajjatīti yo yassa sahajātapaccayo hoti, tassa uppādā itaraṃ uppajjati nāma. Imasmiṃ asatīti avijjādike kāraṇe asati saṅkhārādikaṃ phalaṃ na hoti. Imassanirodhāti kāraṇassa appavattiyā phalassa appavatti hoti.
《持何见者经》注疏
3. Kiṃdiṭṭhikasuttavaṇṇanā
93对第三经的解释:「安立」意为对于威仪与言语之道,都作了安立。「以少音声调御」意为被言语不多、说话有分寸的导师所调伏。「或依他音声之缘」意为或者依靠他人的言语为缘。「思量」意为虚妄构想。「忧恼」意为陷入愁忧之中而失去锐气。「得至肩」意为双肩低垂,意气消沉。「以如法」意为以有理由、有因缘的言语,也就是合情合理的言说。
93. Tatiye saṇṭhāpesunti iriyāpathampi vacanapathampi saṇṭhāpesuṃ. Appasaddavinītāti appasaddena mattabhāṇinā satthārā vinītā. Paratoghosapaccayā vāti parassa vā vacanakāraṇā. Cetayitāti pakappitā. Maṅkubhūtāti domanassappattā nittejā. Pattakkhandhāti patitakkhandhā. Sahadhammenāti sahetukena kāraṇena vacanena.
《瓦吉亚玛希达经》注疏
4. Vajjiyamāhitasuttavaṇṇanā
94对第四经的解释:「vajjiyamāhito」是名为瓦吉亚玛希达的人。「Sabbaṃ tapaṃ(一切苦行)」指一切种种难行的苦行。「Sabbaṃ tapassiṃ(一切苦行者)」指一切依止苦行的人。「Lūkhājīviṃ(粗恶活命者)」指执著于难行苦行、以此为活命方式的人。「Gārayhaṃ(应呵责者)」指应被呵责之人。「Pasaṃsiyaṃ(应赞叹者)」指应被赞叹之人。「Venayiko(可调伏者)」意指自身未被调伏、须由他人来调伏的人。「Apaññattiko(不可施设者)」意指无法施设任何事物的人。或者,「venayiko」指毁坏有情的虚无主义者。「Apaññattiko」指他本人施设的是非现见的涅槃,而对于自作等范畴,他什么也施设不了。「彼世尊并非可调伏者」的意思是:彼世尊如实了知后,便施设善与不善,因此他并不需要被其他人调伏,也非由他人教导而成。再者,由于他施设了那些作为依据、令有情得以被安立的法,因此,他并非毁坏有情的虚无主义者,而是自身已善加调伏、善于修学、并引导有情的导师,这便是此处的要义。
94. Catutthe vajjiyamāhitoti evaṃnāmako. Sabbaṃ tapanti sabbameva dukkarakārikaṃ. Sabbaṃ tapassinti sabbaṃ tapanissitakaṃ. Lūkhājīvinti dukkarakārikajīvikānuyogaṃ anuyuttaṃ. Gārayhanti garahitabbayuttakaṃ. Pasaṃsiyanti pasaṃsitabbayuttakaṃ. Venayikoti sayaṃ avinīto aññehi vinetabbo. Apaññattikoti na kiñci paññāpetuṃ sakkoti. Atha vā venayikoti sattavināsako. Apaññattikoti apaccakkhaṃ nibbānaṃ paññāpeti, sayaṃkatādīsu kiñci paññāpetuṃ na sakkoti. Na so bhagavā venayikoti so bhagavā evaṃ yāthāvato ñatvā kusalākusalaṃ paññāpento na aññena vinetabbo na aññasikkhito. Ye ca dhamme upādāya satto paññāpiyati, tesaṃ paññāpanato na sattavināsako, suvinīto susikkhito sattavināyakoti attho. Tassa ca paññattiyo sapaññattiyoyevāti dasseti. Vimuttiṃ vimuccato akusalā dhammāti micchādiṭṭhisaṅkhātaṃ cittassa adhimuttiṃ adhimuccato akusalā dhammā vaḍḍhanti nāma, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Sāsane pana cittassa vimuttisaṅkhāto vimutti kusalānaṃyeva paccayo hoti.
《优低耶经》注疏
5. Uttiyasuttavaṇṇanā
95第五部中,「保持沉默」:由于站在敌对的立场,以不应问的方式提问,所以保持沉默。「这对我来说真是最殊胜的啊」:我用一切问难中最殊胜的问难来问沙门乔达摩,他却令我失望而不予回答;为了避免生出「他大概是没有能力、答不出来吧」这样的恶见,才如此说。「若是那样」:指那样生起的恶见。「边境」:因为在中部地区,城墙等无论坚固与否,乃至完全没有,都不会有盗贼的顾虑,所以不取那种情形,而说「边境之城」。「城墙根基坚固」:指城墙的基础牢固。「城墙与城门坚固」:指城墙坚固,并且城背合缝处坚固。说「只有一个城门」,为什么?因为在多城门的城市,需要多位聪明的守门人;若只有一个城门,一位就够了。而且,如来的智慧无有其他能与之相比者。因此,为了以比喻显示导师的智者风范,只出示一位守门人,所以称为「只有一个城门」。「贤智者」:具备贤智的特质。「敏锐者」:具备敏锐的特质。「有智慧者」:具备名为处非处智的智慧。「绕行之道」:名为绕行的道路。「城墙接缝」:指两块砖之间相离的地方。「城墙裂隙」:指城
95. Pañcame tuṇhī ahosīti sattūpaladdhiyaṃ ṭhatvā apucchaṃ pucchatīti tuṇhī ahosi. Sabbasāmukkaṃsikaṃ vata meti mayā sabbapucchānaṃ uttamapucchaṃ pucchito samaṇo gotamo saṃsādeti no vissajjeti, nūna na visahati na sakkoti vissajjetunti evaṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ mā paṭilabhīti. Tadassāti taṃ evaṃ uppannaṃ diṭṭhigataṃ bhaveyya. Paccantimanti yasmā majjhimadese nagarassa uddhāpādīni thirāni vā hontu dubbalāni vā, sabbaso vā pana mā hontu, corāsaṅkā na hoti. Tasmā taṃ aggahetvā ‘‘paccantimaṃ nagara’’nti āha. Daḷhuddhāpanti thirapākārapādaṃ. Daḷhapākāratoraṇanti thirapākārañceva thirapiṭṭhisaṅghāṭañca. Ekadvāranti kasmā āha? Bahudvārasmiñhi nagare bahūhi paṇḍitadovārikehi bhavitabbaṃ, ekadvāre ekova vaṭṭati. Tathāgatassa ca paññāya añño sadiso natthi. Tasmā satthu paṇḍitabhāvassa opammatthaṃ ekaṃyeva dovārikaṃ dassetuṃ ‘‘ekadvāra’’nti āha. Paṇḍitoti paṇḍiccena samannāgato. Byattoti veyyattiyena samannāgato. Medhāvīti ṭhānuppattiyapaññāsaṅkhātāya medhāya samannāgato. Anupariyāyapathanti anupariyāyanāmakaṃ maggaṃ. Pākārasandhinti dvinnaṃ iṭṭhakānaṃ apagataṭṭhānaṃ. Pākāravivaranti pākārassa chinnaṭṭhānaṃ. Tadevetaṃ pañhanti taṃyeva ‘‘sassato loko’’tiādinā nayena puṭṭhaṃ ṭhapanīyapañhaṃ punapi pucchi. Sabbo ca tena lokoti sattūpaladdhiyaṃyeva ṭhatvā aññenākārena pucchatīti dasseti.
苟卡努达经注疏
6. Kokanudasuttavaṇṇanā
96第六部中,「造作前导」:指造作出与先前相似的、无水的状态。「这里是什么,朋友?」:意思是「朋友,这里指的是什么?」。「朋友,所谓『见』」:指所有一切,也就是六十二种见。「所谓『见处』」:如「诸蕴是见处,无明也是,触也是,想也是,寻也是,不如理作意也是,恶友也是,从他闻也是」——所有这一切,即八种见处,称为见的生起原因。「见之依处」:指诸见的依止处;正是依止它、受它支配之后而生起见,故得此名。「见之现起」:如所说——「什么是十八种见之现起?即见、恶见、见林、见荒漠、见扭曲、见动乱、见结、见箭、见障碍、见系缚、见束缚、见悬崖、见随眠、见热恼、见燃烧、见缠、见取、见著、见执取。这便是十八种见之现起。」像这样所说,就是见之现起。「生起」:这是「见处」的同义词。因为有一说:「诸蕴是以依止生起的意义,成为见的缘。」一切应详说。而「见之根除」,是指入流道,因为它能根除一切见。「那一切」:那一切我全都了知。「我说什么呢」:我因为什么缘故而要说呢?
96. Chaṭṭhe pubbāpayamānoti pubbasadisāni nirudakāni kurumāno. Kvettha, āvusoti ko ettha, āvuso. Yāvatā, āvuso, diṭṭhīti yattikā dvāsaṭṭhividhāpi diṭṭhi nāma atthi. Yāvatā diṭṭhiṭṭhānanti ‘‘khandhāpi diṭṭhiṭṭhānaṃ, avijjāpi, phassopi, saññāpi, vitakkopi ayonisomanasikāropi, pāpamittopi , paratoghosopi diṭṭhiṭṭhāna’’nti evaṃ yattakaṃ aṭṭhavidhampi diṭṭhiṭṭhānaṃ diṭṭhikāraṇaṃ nāma atthi. Diṭṭhādhiṭṭhānanti diṭṭhīnaṃ adhiṭṭhānaṃ, adhiṭhatvā adhibhavitvā pavattāya diṭṭhiyā etaṃ nāmaṃ. Diṭṭhipariyuṭṭhānanti ‘‘katamāni aṭṭhārasa diṭṭhipariyuṭṭhānāni? Yā diṭṭhi diṭṭhigataṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāraṃ diṭṭhivisūkaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ diṭṭhisallaṃ diṭṭhisambādho diṭṭhipalibodho diṭṭhibandhanaṃ diṭṭhipapāto diṭṭhānusayo diṭṭhisantāpo diṭṭhipariḷāho diṭṭhigantho diṭṭhupādānaṃ diṭṭhābhiniveso diṭṭhiparāmāso. Imāni aṭṭhārasa diṭṭhipariyuṭṭhānānī’’ti evaṃ vuttaṃ diṭṭhipariyuṭṭhānaṃ. Samuṭṭhānanti diṭṭhiṭṭhānasseva vevacanaṃ. Vuttañhetaṃ – ‘‘khandhā paccayo diṭṭhīnaṃ upādāya samuṭṭhānaṭṭhenā’’ti (paṭi. ma. 1.124) sabbaṃ vitthāretabbaṃ. Sotāpattimaggo pana diṭṭhisamugghāto nāma sabbadiṭṭhīnaṃ samugghātakattā. Tamahanti taṃ sabbaṃ ahaṃ jānāmi. Kyāhaṃ vakkhāmīti kiṃkāraṇā ahaṃ vakkhāmi.
应供经等注释
7-8. Āhuneyyasuttādivaṇṇanā
97-98第七部中,「正见者」:指如实而见者。第八部中,「善巧于诉讼之生起与平息者」:指能把握四种诉讼的根源,通过平息的方式,善巧于其生起与平息。
97-98. Sattame sammādiṭṭhikoti yāthāvadiṭṭhiko. Aṭṭhame adhikaraṇasamuppādavūpasamakusaloti catunnaṃ adhikaraṇānaṃ mūlaṃ gahetvā vūpasamena samuppādavūpasamakusalo hoti.
优波离经注释
9. Upālisuttavaṇṇanā
99第九部:“难成就”:意为难以成就、难以忍受,是说福德浅薄者无法深入。“阿兰若、林野”:指阿兰若和林野。通过成就阿兰若支而成为阿兰若;由于越过村落边界,人迹罕至,故称林野。“边远”:即边缘、极其遥远。“远离难行”:指身的远离难以做到。“难以乐住”:不易从中获得喜悦。“在独处时”:指独一的状态。说明什么?即使做到了身的远离,心在那里也难以感到喜悦,因为世间是乐于二元对立的。“认为在扰乱”:就好像在扰乱、在吞食一样地“认为”。“心”:指意。“未得定者”:指未获得近行定或安止定的人。说明什么?像这样的比丘,会认为在森林里,心被草、叶、野兽等种种声音以及恐怖所扰乱。“将会沉没”:指将会因欲寻思而沉没。“将会浮起”:指将会因嗔恨寻和害寻思而向上浮起。
99. Navame durabhisambhavānīti sambhavituṃ dukkhāni dussahāni, na sakkā appesakkhehi ajjhogāhitunti vuttaṃ hoti. Araññavanapatthānīti araññāni ca vanapatthāni ca. Āraññakaṅganipphādanena araññāni, gāmantaṃ atikkamitvā manussānaṃ anupacāraṭṭhānabhāvena vanapatthāni. Pantānīti pariyantāni atidūrāni. Dukkaraṃ pavivekanti kāyaviveko dukkaro. Durabhiramanti abhiramituṃ na sukaraṃ. Ekatteti ekībhāve. Kiṃ dasseti? Kāyaviveke katepi tattha cittaṃ abhiramāpetuṃ dukkaraṃ. Dvayaṃdvayārāmo hi ayaṃ lokoti. Haranti maññeti haranti viya ghasanti viya. Manoti cittaṃ. Samādhiṃ alabhamānassāti upacārasamādhiṃ vā appanāsamādhiṃ vā alabhantassa . Kiṃ dasseti? Īdisassa bhikkhuno tiṇapaṇṇamigādisaddehi vividhehi ca bhīsanakehi vanāni cittaṃ vikkhipanti maññeti. Saṃsīdissatīti kāmavitakkena saṃsīdissati. Uplavissatīti byāpādavihiṃsāvitakkehi uddhaṃ plavissati.
“洗耳游戏”:指用洗过耳朵的水来玩耍。“洗背游戏”:指用洗过背部的水来玩耍。其中,用象鼻取水灌入双耳,称为洗耳游戏;灌入背部,称为洗背游戏。“找到立足处”:指获得支撑。“我算什么,象王又算什么”:我算什么,象王又算什么;我是畜生道,它也是;我有四只脚,它也有;我们两个难道不是一样的吗?
Kaṇṇasaṃdhovikanti kaṇṇe dhovantena kīḷitabbaṃ. Piṭṭhisaṃdhovikanti piṭṭhiṃ dhovantena kīḷitabbaṃ. Tattha udakaṃ soṇḍāya gahetvā dvīsu kaṇṇesu āsiñcanaṃ kaṇṇasaṃdhovikā nāma, piṭṭhiyaṃ āsiñcanaṃ piṭṭhisaṃdhovikā nāma. Gādhaṃ vindatīti patiṭṭhaṃ labhati. Ko cāhaṃ ko ca hatthināgoti ahaṃ ko, hatthināgo ko, ahampi tiracchānagato, ayampi, mayhampi cattāro pādā, imassapi, nanu ubhopi mayaṃ samasamāti.
“小犁”:指儿童玩耍用的小犁。“拍板”:指用长棍敲击短棍的游戏。“翻筋斗”:指连续翻转的游戏,即在空中抓着棍子,或在地上以头顶地,上下翻转着玩。“风车”:指用棕榈叶等做成的、靠风力转动旋转的轮子。“叶管”:用叶子做的管子,用来量沙子等东西玩耍。“车”:指小战车。“弓”:指小弓。
Vaṅkakanti kumārakānaṃ kīḷanakaṃ khuddakanaṅgalaṃ. Ghaṭikanti dīghadaṇḍakena rassadaṇḍakaṃ paharaṇakīḷaṃ. Mokkhacikanti saṃparivattakakīḷaṃ, ākāse daṇḍakaṃ gahetvā bhūmiyaṃ vā sīsaṃ ṭhapetvā heṭṭhupariyabhāvena parivattanakīḷanti vuttaṃ hoti. Ciṅgulakanti tālapaṇṇādīhi kataṃ vātappahārena paribbhamanacakkaṃ. Pattāḷhakaṃ vuccati paṇṇanāḷi, tāya vālukādīni minantā kīḷanti. Rathakanti khuddakarathaṃ. Dhanukanti khuddakadhanumeva.
“Idha kho pana vo”此处“vo”仅为无义虚词,整句之意即“Idha kho pana”(在此)。“Iṅgha tvaṃ, upāli, saṅghe viharāhī”中,“iṅgha”是表催促的虚词。导师以此催促长老,为令其安住于僧团之中而劝诫,不允许他住于阿兰若。何以故?相传,若住阿兰若处,则只能圆满“住持”之义务,而无法完成“学业”之义务。若住于僧中,则能圆满成就此二种义务,证得阿拉汉果,且成为通达律藏的顶尖人物。于是,导师见其利益:我将在众人中宣说他前世的誓愿与宿世的奉献,而后将此比丘安立于持律者中的最高位。正因见此义利,导师才不允许长老住阿兰若。第十品,其义自明。
Idha kho pana voti ettha voti nipātamattaṃ, idha kho panāti attho. Iṅgha tvaṃ, upāli, saṅghe viharāhīti ettha iṅghāti codanatthe nipāto. Tena theraṃ saṅghamajjhe vihāratthāya codeti, nāssa araññavāsaṃ anujānāti. Kasmā? Araññasenāsane vasato kirassa vāsadhurameva pūrissati, na ganthadhuraṃ. Saṅghamajjhe vasanto pana dve dhurāni pūretvā arahattaṃ pāpuṇissati, vinayapiṭake ca pāmokkho bhavissati. Athassāhaṃ parisamajjhe pubbapatthanaṃ pubbābhinīhārañca kathetvā imaṃ bhikkhuṃ vinayadharānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapessāmīti imamatthaṃ passamāno satthā therassa araññavāsaṃ nānujānīti. Dasamaṃ uttānatthamevāti.
第三品(五十经)
3. Tatiyapaṇṇāsakaṃ