九)四、长老品显示巴利原文
(9) 4. Theravaggo
一至三、Vāhana经等注释显示巴利原文
1-3. Vāhanasuttādivaṇṇanā
81-83 第四品第一经:「以破除界限者」:即破除烦恼的界限,成为无界限者。第二经含义明显。第三经:「不侍奉」:指不承事。显示巴利原文
81-83. Catutthassa paṭhame vimariyādīkatenāti kilesamariyādaṃ bhinditvā vimariyādaṃ katena. Dutiyaṃ uttānatthameva. Tatiye no ca payirupāsitāti na upaṭṭhāti.
四、授记经注释显示巴利原文
4. Byākaraṇasuttavaṇṇanā
84 第四经:「禅那者、等至善巧者」:指具足诸禅那且善巧等至之人。「荒芜」:指空无的状态。「觅择」:指对功德的拣择,即无功德的状态。或者,犹如进入名为「荒芜」的阿兰若、名为「觅择」的大丛林一般。「非福」:指不利增长。「消亡」:指毁灭。「非福与消亡」:指不利增长与毁灭。「为什么」:指以何原因。显示巴利原文
84. Catutthe jhāyī samāpattikusaloti jhānehi ca sampanno samāpattiyañca cheko. Irīṇanti tucchabhāvaṃ. Vicinanti guṇavicinataṃ nigguṇabhāvaṃ. Atha vā irīṇasaṅkhātaṃ araññaṃ vicinasaṅkhātaṃ mahāgahanañca āpanno viya hoti. Anayanti avaḍḍhiṃ. Byasananti vināsaṃ. Anayabyasananti avaḍḍhivināsaṃ. Kiṃ nu khoti kena kāraṇena.
五至六、夸耀经等注释显示巴利原文
5-6. Katthīsuttādivaṇṇanā
85-86 第五经:「夸耀者、极度夸耀者」:指习性喜夸耀、极度夸耀之人,即公开夸耀者。「非恒常做者」:指行事不能持续之人。第六经:「增上慢者」:指未证得,却自以为是、生起证得之慢者。「增上慢谛」:指将自以为是之慢当作真实而说者。显示巴利原文
85-86. Pañcame katthī hoti vikatthīti katthanasīlo hoti vikatthanasīlo, vivaṭaṃ katvā katheti. Na santatakārīti na satatakārī. Chaṭṭhe adhimānikoti anadhigate adhigatamānena samannāgato. Adhimānasaccoti adhigatamānameva saccato vadati.
七、不亲爱经注释显示巴利原文
7. Nappiyasuttavaṇṇanā
87 第七经:「诉讼者」:指制造诉讼之人。「不为了可亲爱」:指不是为了令人觉得可亲。「不为了可敬重」:指不是为了令人觉得可敬。「不为了沙门性」:指不是为了成就沙门法性。「不为了合一」:指不是为了彼此无间、亲密合一。「于诸法无倾听习性者」:指对于九种出世间法,既无倾听之习性,亦无领会之习性。「非独处」:指非独处远离之人。「诳」:即诡诈的状态。「伪」:即虚伪的状态。「曲」:即不正直的状态。「邪」:即歪曲的状态。显示巴利原文
87. Sattame adhikaraṇiko hotīti adhikaraṇakārako hoti. Na piyatāyāti na piyabhāvāya. Na garutāyāti na garubhāvāya. Nasāmaññāyāti na samaṇadhammabhāvāya. Na ekībhāvāyāti na nirantarabhāvāya. Dhammānaṃ na nisāmakajātikoti navannaṃ lokuttaradhammānaṃ na nisāmanasabhāvo na upadhāraṇasabhāvo. Na paṭisallānoti na paṭisallīno. Sāṭheyyānīti saṭhabhāvo. Kūṭeyyānīti kūṭabhāvo. Jimheyyānīti na ujubhāvā. Vaṅkeyyānīti vaṅkabhāvā.
8. 《骂詈者经》注释显示巴利原文
8. Akkosakasuttavaṇṇanā
88 第八偈中,“辱骂者、恶口者、诽谤圣者、[诽谤]同梵行者”:此处应将“同梵行者”一词与“辱骂者”“恶口者”配合理解,即“辱骂同梵行者、恶口同梵行者”。然而,若有人心想“我要斩断圣者们的功德”,以最重的罪行来诽谤,则称为“诽谤圣者”。“正法不得清净”:对于这类人,由三学所组成的教法正法,不会在他那里得到清净。“因病而苦”:这里应理解为,因为疾病导致生活困苦,所以疾病即是病苦。显示巴利原文
88. Aṭṭhame akkosakaparibhāsako ariyūpavādī sabrahmacārinanti ettha sabrahmacāripadaṃ akkosakaparibhāsakapadehi yojetabbaṃ ‘‘akkosako sabrahmacārīnaṃ, paribhāsako sabrahmacārīna’’nti. Ariyānaṃ pana guṇe chindissāmīti antimavatthunā upavadanto ariyūpavādī nāma hoti. Saddhammassa na vodāyantīti sikkhāttayasaṅkhātā sāsanasaddhammā assa vodānaṃ na gacchanti. Rogātaṅkanti ettha rogova kicchājīvitabhāvakaraṇena ātaṅkoti veditabbo.
9. 《咖利咖经》注释显示巴利原文
9. Kokālikasuttavaṇṇanā
89 第九偈中:“咖利咖比丘前往世尊处”:这位咖利咖是谁?又为何而来?据说,他是咖利咖地区咖利咖城的咖利咖长者之子,出家后住在父亲所建的寺院,名叫小咖利咖,但他并非提婆达多的弟子。提婆达多的弟子是婆罗门之子,名为大咖利咖。那时,世尊住在舍卫城,两位上首弟子与约五百位比丘在各地云游。临近雨安居时,他们想独自静修,便让随行的比丘们离开,自己持钵携衣,进入那个地区的城市,来到寺院。在那里,咖利咖为他们提供了服侍。他们与他亲切地交谈后,得到了他的承诺:“贤友,我们将在此住三个月,请不要告诉任何人。”于是便住了下来。安居结束后,在自恣日那天,他们举行了自恣,然后对咖利咖说:“贤友,我们要走了。”咖利咖说:“贤友,请再住一日,明日再走吧。”第二天,他进城对人们宣布说:“贤友们,两位上首弟子来到这里住了这么久,你们竟不知道,也没有人用资具邀请供养他们。”城里人问:“尊者,长老们在哪里?为何您不告诉我们?”“贤友们,告诉了又有何用?你们没看到两位比丘正坐在长老座上吗?他们就是上首弟子。”显示巴利原文
89. Navame kokāliko bhikkhu yena bhagavā tenupasaṅkamīti koyaṃ kokāliko, kasmā ca upasaṅkami? Ayaṃ kira kokālikaraṭṭhe kokālikanagare kokālikaseṭṭhissa putto pabbajitvā pitarā kārite vihāre vasati cūḷakokālikoti nāmena, na pana devadattassa sisso. So hi brāhmaṇaputto mahākokāliko nāma. Bhagavati pana sāvatthiyaṃ viharante dve aggasāvakā pañcamattehi bhikkhusatehi saddhiṃ janapadacārikaṃ caramānā upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya vivekavāsaṃ vasitukāmā te bhikkhū uyyojetvā attano pattacīvaramādāya tasmiṃ janapade taṃ nagaraṃ patvā vihāraṃ agamiṃsu. Tattha nesaṃ kokāliko vattaṃ akāsi. Tepi tena saddhiṃ sammoditvā, ‘‘āvuso, mayaṃ idha temāsaṃ vasissāma, mā no kassaci ārocesī’’ti paṭiññaṃ gahetvā vasiṃsu. Vasitvā pavāraṇādivase pavāretvā ‘‘gacchāma mayaṃ, āvuso’’ti kokālikaṃ āpucchiṃsu. Kokāliko ‘‘ajja, āvuso, ekadivasaṃ vasitvā sve gamissathā’’ti vatvā dutiyadivase nagaraṃ pavisitvā manusse āmantesi – ‘‘āvuso, tumhe dve aggasāvake idha āgantvā vasamānepi na jānātha, na te koci paccayenapi nimantetī’’ti. Nagaravāsino ‘‘kahaṃ, bhante, therā, kasmā no nārocayitthā’’ti? Kiṃ, āvuso, ārocitena, kiṃ na passatha dve bhikkhū therāsane nisīdante, ete aggasāvakāti. Te khippaṃ sannipatitvā sappiphāṇitādīni ceva cīvaradussāni ca saṃhariṃsu.
咖利咖心想:“上首弟子极为少欲,他们必不会接受由教唆之语得来的供养。若不受,他们便会说‘给住寺者吧’。”于是他便拿着那些供养来到长老们那里。长老们一见,便拒绝道:“这些资具既不适用于我们,也不适用于咖利咖。”说完便离去了。咖利咖心想:“他们自己不受,竟也不让我转交,就这样走了!”于是心生怨恨。而长老们则去到了世尊面前,礼拜后,再次带领随从比丘继续各地云游,渐次又回到了那个地区的同一座城市。城里人认出了长老们,便连同资具备办布施,在城中央搭起棚子进行布施,并将资具呈奉给长老们。长老们将这些转交给了比丘僧团。咖利咖看见后,心想:“他们先前少欲,如今却变成了多欲,恐怕之前那少欲、知足、远离的行相都是伪装的吧。”于是他走到长老们面前说:“贤友,你们从前看似少欲,现在却成了恶比丘!”然后他想:“我要从根本上摧毁他们的立足之地。”于是便急忙出发,赶往世尊那里。应知,这便是这位咖利咖,也是他前来之因缘。显示巴利原文
Kokāliko cintesi – ‘‘paramappicchā aggasāvakā payuttavācāya uppannalābhaṃ na sādiyissanti, asādiyantā ‘āvāsikassa dethā’ti vakkhantī’’ti taṃ lābhaṃ gāhāpetvā therānaṃ santikaṃ agamāsi. Therā disvāva ‘‘ime paccayā neva amhākaṃ, na kokālikassa kappantī’’ti paṭikkhipitvā pakkamiṃsu. Kokāliko ‘‘kathañhi nāma sayaṃ aggaṇhantā mayhampi adāpetvā pakkamissantī’’ti āghātaṃ uppādesi . Tepi bhagavato santikaṃ gantvā bhagavantaṃ vanditvā puna attano parisaṃ ādāya janapadacārikaṃ carantā anupubbena tasmiṃ raṭṭhe tameva nagaraṃ paccāgamiṃsu. Nāgarā there sañjānitvā saha parikkhārehi dānaṃ sajjetvā nagaramajjhe maṇḍapaṃ katvā dānaṃ adaṃsu, therānañca parikkhāre upanāmesuṃ. Therā bhikkhusaṅghassa niyyādayiṃsu. Taṃ disvā kokāliko cintesi – ‘‘ime pubbe appicchā ahesuṃ, idāni pāpicchā jātā, pubbepi appicchasantuṭṭhapavivittasadisāva maññe’’ti there upasaṅkamitvā, ‘‘āvuso, tumhe pubbe appicchā viya, idāni pana pāpabhikkhū jātatthā’’ti vatvā ‘‘mūlaṭṭhāneyeva nesaṃ patiṭṭhaṃ bhindissāmī’’ti taramānarūpo nikkhamitvā yena bhagavā tenupasaṅkami. Ayamesa kokāliko, iminā ca kāraṇena upasaṅkamīti veditabbo.
世尊见他急匆匆走来,便作意观察,即知:‘这人是来辱骂上首弟子的,能阻止吗?’接着他观察到:‘无法阻止,他冒犯了长老们才来,必定投生红莲地狱。’为了消除‘世尊听到有人诽谤舍利弗与目犍连却不制止’的议论,也为了显示诽谤圣者的极大过患,世尊连说三遍:‘莫作是说!’其中,‘莫作是说’意为:不要那样说。‘可信的’:因信心具足而令人信服、能生净信,或者说他的话值得相信。‘应信赖的’:他的话值得信赖。显示巴利原文
Bhagavā taṃ turitaturitaṃ āgacchantaṃ disvāva āvajjento aññāsi ‘‘ayaṃ aggasāvake akkositukāmo āgato, sakkā nu kho paṭisedhetu’’nti. Tato ‘‘na sakkā paṭisedhetuṃ, theresu aparajjhitvā āgato, ekaṃsena pana padumaniraye nibbattissatī’’ti disvā ‘‘sāriputtamoggallānepi nāma garahantaṃ sutvā na nisedhetī’’ti vādamocanatthaṃ ariyūpavādassa ca mahāsāvajjabhāvadassanatthaṃ mā hevanti tikkhattuṃ paṭisedhesi. Tattha mā hevanti mā evaṃ abhaṇi. Saddhāyikoti saddhāya āgamakaro pasādāvaho, saddhātabbavacano vā. Paccayikoti pattiyāyitabbavacano.
「他离开了」:他被业力催逼而离开。因为业已获得机会便无法阻止。「离去后不久」:指他离开后没有多久。「整个身体都布满了」:毫无空隙,连毫毛之尖亦不免,全身被破骨而出的疮所覆盖。然而,由于佛的威神力,那样的业在佛陀面前无法现起果报,只有当他刚离开佛陀视线范围时,方才现起,所以他离开后不久,疮就生起了。「如小豆般大小」:指如鹰嘴豆般大小。「如嫩木苹果般大小」:指像嫩木苹果那样大。「破裂了」:指溃烂开裂。当疮溃裂时,整个身体如同熟透的波罗蜜果。他肢体溃烂,躺在祇园的门楼里,犹如一条被丢在芭蕉叶上、身中毒药的鱼。这时,前来闻法的人们都说:‘呸,咖利咖!呸,咖利咖!你做错了,就是因你这张嘴,自招不幸与灭亡。’听到他们的声音后,守护神们也发出‘呸’声,从地居神到虚空神,如此‘呸’声一直传到阿迦腻吒天。显示巴利原文
Pakkāmīti kammānubhāvena codiyamāno pakkāmi. Okāsakatañhi kammaṃ na sakkā paṭibāhituṃ. Acirapakkantassāti pakkantassa sato nacireneva. Sabbo kāyo phuṭo ahosīti kesaggamattampi okāsaṃ avajjetvā sakalasarīraṃ aṭṭhīni bhinditvā uggatāhi pīḷakāhi ajjhotthaṭaṃ ahosi. Yasmā pana buddhānubhāvena tathārūpaṃ kammaṃ buddhānaṃ sammukhībhāve vipākaṃ dātuṃ na sakkoti, dassanūpacāre vijahitamatte deti, tasmā tassa acirapakkantassa pīḷakā uṭṭhahiṃsu. Kalāyamattiyoti caṇakamattiyo. Beluvasalāṭukamattiyoti taruṇabeluvamattiyo. Pabhijjiṃsūti bhijjiṃsu. Tāsu bhinnāsu sakalasarīraṃ panasapakkaṃ viya ahosi. So pakkena gattena jetavanadvārakoṭṭhake visagilito maccho viya kadalipattesu nipajji. Atha dhammassavanatthaṃ āgatāgatā manussā ‘‘dhi kokālika, dhi kokālika, ayuttamakāsi, attanoyeva mukhaṃ nissāya anayabyasanaṃ pattosī’’ti āhaṃsu. Tesaṃ saddaṃ sutvā ārakkhadevatā dhikkāramakaṃsu, ārakkhadevatānaṃ ākāsadevatāti iminā upāyena yāva akaniṭṭhabhavanā ekadhikkāro udapādi.
「都罗」:指咖利咖的亲教师都罗长老,他证得不来果后投生于梵天界。从地居神开始,他辗转听到那传至梵天界的声音:‘咖利咖做了不该做的事,以根本重罪诬蔑上首弟子。’他想:‘莫让这个可怜人在我眼前毁掉,我要教导他,使他对长老们生起净信。’于是前来,立于他面前。因此经文说:「都罗独梵天」。「可爱的」:指戒行可爱可悦。「朋友,你是谁?」:这是咖利咖躺着,睁开红肿的眼睛时所说的话。「你看你已犯下多少过失」:意思是,你犯下了多少罪过,你连自己额头上的巨大肿疮都看不见,却想以芥子般大小的脓疮来责备我。显示巴利原文
Turūti kokālikassa upajjhāyo turutthero nāma anāgāmiphalaṃ vatvā brahmaloke nibbatto. So bhummaṭṭhadevatā ādiṃ katvā ‘‘ayuttaṃ kokālikena kataṃ aggasāvake antimavatthunā abbhācikkhantenā’’ti paramparāya brahmalokasampattaṃ taṃ saddaṃ sutvā ‘‘mā mayhaṃ passantasseva varāko nassi, ovadissāmi naṃ theresu cittappasādatthāyā’’ti āgantvā tassa purato aṭṭhāsi. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ – ‘‘turū paccekabrahmā’’ti. Pesalāti piyasīlā. Kosi tvaṃ, āvusoti nisinnakova kabarakkhīni ummīletvā evamāha. Passa yāvañca te idaṃ aparaddhati yattakaṃ tayā aparaddhaṃ, attano nalāṭe mahāgaṇḍaṃ apassanto sāsapamattāya pīḷakāya maṃ codetabbaṃ maññasīti āha.
于是,他知道:“这位迦利迦已执持邪见,如同服了毒药一般,不会听受任何人的话。”便宣说了关于人之损失等偈颂。其中,“斧头”:指如同斧头般的粗恶语。“砍伐”:指斩断名为善根的根部。“应受谴责者”:指破戒、应受谴责之人。“他称赞”:指他将对方视为最上之人,而称赞其为漏尽者。“或称赞应受谴责者,谴责应受称赞者”:或者,对那些应受称赞的漏尽者,他却以终极重罪指责说:“这是个破戒之人。”“他以口收集不幸”:他确实以口收集那不幸。“因那不幸”:由于那不幸,他得不到快乐。因为称赞应受谴责者与谴责应受称赞者,其果报是一样的。显示巴利原文
Atha naṃ ‘‘adiṭṭhippatto ayaṃ kokāliko, gilitaviso viya na kassaci vacanaṃ na karissatī’’ti ñatvā purisassa hītiādimāha. Tattha kuṭhārīti kuṭhārisadisā pharusavācā. Chindatīti kusalamūlasaṅkhāte mūleyeva nikantati. Nindiyanti ninditabbaṃ dussīlapuggalaṃ. Pasaṃsatīti uttamatthe sambhāvetvā khīṇāsavoti vadati. Taṃ vā nindati yo pasaṃsiyoti yo vā pasaṃsitabbo khīṇāsavo, taṃ antimavatthunā codento ‘‘dussīlo aya’’nti vadati. Vicināti mukhena so kalinti so taṃ aparādhaṃ mukhena vicināti nāma. Kalinātenāti tena aparādhena sukhaṃ na vindati. Nindiyapasaṃsāya hi pasaṃsiyanindāya ca samakova vipāko.
“失去所有财产连同自身”:指在赌博中输尽所有财物及自身,这种损失只是微末的过失。然而,“若有人对善逝”:若有人对善逝(即正行道者)心生染污,这种内心的染污本身,便远比那不幸更为重大。显示巴利原文
Sabbassāpi sahāpi attanāti sabbena sakena dhanenapi attanāpi saddhiṃ yo akkhesu dhanaparājayo nāma, ayaṃ appamattako aparādho. Yo sugatesūti yo pana sammaggatesu puggalesu cittaṃ dūseyya, ayaṃ cittapadosova tato kalito mahantataro kali.
为彰显此事更为严重的情形,而宣说了“十万种”等偈颂。其中,“十万种”:指以尼罗部陀之计量方式计算的十万之数。“三十六种”:指另外的三十六种尼罗部陀。“以及五种”:指以阿部陀之计量方式计算的五种阿部陀。“凡诽谤圣者之人”:意为,凡因诽谤圣者而堕入地狱者,其寿量即有这么长。显示巴利原文
Idāni tassa mahantatarabhāvaṃ dassento sataṃ sahassānantiādimāha. Tattha sataṃ sahassānanti nirabbudagaṇanāya satasahassañca. Chattiṃsatīti aparāni chattiṃsati nirabbudāni. Pañca cāti abbudagaṇanāya pañca abbudāni. Yamariyagarahīti yaṃ ariye garahanto nirayaṃ upapajjati, tattha ettakaṃ āyuppamāṇanti attho.
「他命终」:在亲教师离去后,他便去世了。「红莲地狱」:并非另有一个名为红莲地狱的地狱,而是在阿鼻大地狱中,依红莲数计算其应受苦报的一处地方。显示巴利原文
Kālamakāsīti upajjhāye pakkante kālaṃ akāsi. Padumanirayanti pāṭiyekko padumanirayo nāma natthi, avīcimahānirayasmiṃyeva pana padumagaṇanāya paccitabbe ekasmiṃ ṭhāne nibbatti.
「二十佉梨量」:依摩揭陀的量制,四个钵陀为一钵陀(在憍萨罗国,一钵陀即为此量);以此钵陀为准,四钵陀为一阿罗迦,四阿罗迦为一徒卢那,四徒卢那为一摩尼迦,四摩尼迦为一佉梨;由此佉梨,二十佉梨即为二十佉梨量。「胡麻车」:摩揭陀人以细胡麻装满的一车。「阿浮陀地狱」:并非另有名为阿浮陀的地狱,只是在阿鼻地狱中,依阿浮陀数计算其应受苦报之处。尼罗浮陀等亦同此理。显示巴利原文
Vīsatikhārikoti māgadhakena patthena cattāro patthā, kosalaraṭṭhe eko pattho hoti. Tena patthena cattāro patthā āḷhakaṃ , cattāri āḷhakāni doṇaṃ, catudoṇā mānikā, catumānikā khārī, tāya khāriyā vīsatikhāriko. Tilavāhoti māgadhakānaṃ sukhumatilānaṃ tilasakaṭaṃ. Abbudo nirayoti abbudo nāma pāṭiyekko nirayo natthi, avīcimhiyeva pana abbudagaṇanāya paccitabbaṭṭhānassetaṃ nāmaṃ. Nirabbudādīsupi eseva nayo.
然而,此处的年数应如此理解:正如一百个十万为一俱胝,同理,一百个十万俱胝为一巴俱胝,一百个十万巴俱胝为一俱胝巴俱胝,一百个十万俱胝巴俱胝为一那由他,一百个十万那由他为一尼那由他,一百个十万尼那由他为一阿浮陀,此后是二十倍的尼罗浮陀。此理于一切处皆同。第十地狱应依前文所述了知。其余各处,文义明显。显示巴利原文
Vassagaṇanāpi panettha evaṃ veditabbā – yatheva hi sataṃ satasahassāni koṭi hoti, evaṃ sataṃ satasahassakoṭiyo pakoṭi nāma hoti, sataṃ satasahassapakoṭiyo koṭipakoṭi nāma, sataṃ satasahassakoṭipakoṭiyo nahutaṃ, sataṃ satasahassanahutāni ninnahutaṃ, sataṃ satasahassaninnahutāni ekaṃ abbudaṃ, tato vīsatiguṇaṃ nirabbudaṃ, esa nayo sabbatthāti. Dasamaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.