3. 希望品(Ākaṅkhavaggo)显示巴利原文
(8) 3. Ākaṅkhavaggo
1. 希望经注释(Ākaṅkhasuttavaṇṇanā)显示巴利原文
1. Ākaṅkhasuttavaṇṇanā
71 在第三品第一经中,“具足戒者”,指戒行圆满者,或说具戒成就者。此处,具足戒由两种因缘成就:一为见到戒缺失的过患,一为见到戒具足的功德。此二因缘在《清净道论》中已有详释。对此,据说住锡光明寺的须摩那长老曾这样解说:“世尊以‘具足戒者’语,总举四种遍净戒,再以‘巴帝摩卡律仪防护’语,详说其中为首的戒。”然而,他的弟子三藏小那伽长老并不认同,他说:“世尊在两处所说的,其实都只是巴帝摩卡律仪。唯有巴帝摩卡律仪才是究竟的戒,其余三种虽也被称为戒,但并非究竟。所谓根律仪,仅仅是守护六根门而已;活命遍净,仅仅是如法、平等地获得资具而已;资具依止,仅仅是对已得的资具如理思惟后受用而已。严格来说,只有巴帝摩卡律仪才是戒。若有人破坏了它,就如同被砍断头的人,不能说仅凭护持其余手脚还能活命。若有人此律仪完好,则如头颅未断之人,其余肢体方可赖以存活。因此,世尊以‘具足戒者’总举巴帝摩卡律仪,再以‘具足巴帝摩卡’作为其同义语,随后为了详细开显,才说‘巴帝摩卡律仪防护’等语。其中,‘巴帝摩卡律仪防护’等词……”显示巴利原文
71. Tatiyassa paṭhame sampannasīlāti paripuṇṇasīlā, sīlasamaṅgino vā hutvāti attho. Tattha dvīhi kāraṇehi sampannasīlatā hoti sīlavipattiyā ca ādīnavadassanena, sīlasampattiyā ca ānisaṃsadassanena. Tadubhayampi visuddhimagge (visuddhi. 1.9, 21) vitthāritaṃ. Tattha ‘‘sampannasīlā’’ti ettāvatā kira bhagavā catupārisuddhisīlaṃ uddisitvā ‘‘pātimokkhasaṃvarasaṃvutā’’ti iminā tattha jeṭṭhakasīlaṃ vitthāretvā dassesīti dīpavihāravāsī sumanatthero āha. Antevāsiko panassa tepiṭakacūḷanāgatthero āha – ubhayatthapi pātimokkhasaṃvarova bhagavatā vutto. Pātimokkhasaṃvaroyeva hi sīlaṃ, itarāni pana tīṇi sīlanti vuttaṭṭhānaṃ atthīti ananujānanto vatvā āha – indriyasaṃvaro nāma chadvārārakkhāmattakameva, ājīvapārisuddhi dhammena samena paccayuppattimattakaṃ, paccayasannissitaṃ paṭiladdhapaccaye idamatthanti paccavekkhitvā paribhuñjanamattakaṃ. Nippariyāyena pātimokkhasaṃvarova sīlaṃ. Yassa so bhinno, ayaṃ sīsacchinno viya puriso hatthapāde sesāni rakkhissatīti na vattabbo. Yassa pana so arogo, ayaṃ acchinnasīso viya puriso jīvitaṃ sesāni puna pākatikāni kātuṃ sakkoti. Tasmā ‘‘sampannasīlā’’ti iminā pātimokkhasaṃvaraṃ uddisitvā ‘‘sampannapātimokkhā’’ti tasseva vevacanaṃ vatvā taṃ vitthāretvā dassento pātimokkhasaṃvarasaṃvutātiādimāha. Tattha pātimokkhasaṃvarasaṃvuttātiādīni vuttatthāneva. Ākaṅkheyya ceti idaṃ kasmā āraddhanti? Sīlānisaṃsadassanatthaṃ . Sacepi acirapabbajitānaṃ vā duppaññānaṃ vā evamassa ‘‘bhagavā ‘sīlaṃ pūretha sīlaṃ pūrethā’ti vadati, ko nu kho sīlapūraṇe ānisaṃso, ko viseso, kā vaḍḍhī’’ti tesaṃ dasa ānisaṃse dassetuṃ evamāha – ‘‘appeva nāma etaṃ sabrahmacārīnaṃ piyamanāpatādiāsavakkhayapariyosānaṃ ānisaṃsaṃ sutvāpi sīlaṃ paripūreyyu’’nti.
于此,“若希望”,即如果他内心愿意。“于我,应成为可爱的”,意为应成为他们以喜爱之眼所注视的对象,成为亲切感生起的所依。“可意”,意为令他们内心增长欢喜,或可被他们心意所接纳,即以慈心所遍满之意。“尊敬”,意为在他们心中成为应受尊敬者,如石制伞盖般稳固。“应修习”,意为他们如此推崇:‘这位尊者确实是,知则言知,见则言见’,因而值得推崇。“于戒上为圆满实行者”,意即于四种遍净戒上,成为一位具足无缺之相的圆满实行者。“内行心寂止”,意为致力于内心自身的寂静。“不废禅那”,意为禅那未曾向外舍离,或禅那未被破坏。“于观”,指七种随观。“增广空屋者”,意为令空屋增广者。当知,此处指比丘依止于观而取业处,日夜进入空屋安坐,即被称为‘增广空屋者’。此为略说。显示巴利原文
Tattha ākaṅkheyya ceti yadi iccheyya. Piyo cassanti piyacakkhūhi sampassitabbo, sinehuppattiyā padaṭṭhānabhūto bhaveyyaṃ. Manāpoti tesaṃ manavaḍḍhanako, tesaṃ vā manena pattabbo, mettacittena pharitabboti attho. Garūti tesaṃ garuṭṭhāniyo pāsāṇacchattasadiso. Bhāvanīyoti ‘‘addhāyamāyasmā jānaṃ jānāti passaṃ passatī’’ti evaṃ sambhāvanīyo. Sīlesvevassa paripūrakārīti catupārisuddhisīlesuyeva paripūrakārī assa, anūnena ākārena samannāgato bhaveyyāti vuttaṃ hoti. Ajjhattaṃ cetosamathamanuyuttoti attano cittasamathe yutto. Anirākatajjhānoti bahi anīhaṭajjhāno, avināsitajjhāno vā. Vipassanāyāti sattavidhāya anupassanāya. Brūhetā suññāgārānanti vaḍḍhetā suññāgārānaṃ. Ettha ca samathavipassanāvasena kammaṭṭhānaṃ gahetvā rattindivaṃ suññāgāraṃ pavisitvā nisīdamāno bhikkhu ‘‘brūhetā suññāgārāna’’nti veditabbo. Ayamettha saṅkhepo , vitthāro pana icchantena majjhimanikāyaṭṭhakathāya (ma. ni. aṭṭha. 1.64 ādayo) ākaṅkheyyasuttavaṇṇanāya oloketabbo.
“得利者”等:此处世尊并非为了利养而宣说戒等的圆满。因为世尊曾这样教诫声闻弟子:“应断除乞食之语,不说刻意造作之言。” 他又怎会为了利养而说戒等的圆满呢?然而,这是随顺众生的意乐而说。因为有些人会如此思惟:“若我们在四种资具上无有匮乏,或许便能圆满诸戒。” 世尊正是随顺他们的意乐而如此宣说。而且,这四种资具本就是持戒的自然功德。事实上,明智之人会将仓库里的东西取出,自己不用,而布施给持戒者。因此,这也是为了彰显戒的自然功德而说。显示巴利原文
Lābhīti ettha na bhagavā lābhanimittaṃ sīlādiparipūraṇaṃ katheti. Bhagavā hi ‘‘ghāsesanaṃ chinnakatho, na vācaṃ payutaṃ bhaṇe’’ti (su. ni. 716) evaṃ sāvake ovadati. So kathaṃ lābhanimittaṃ sīlādiparipūraṇaṃ katheyya. Puggalajjhāsayavasena panetaṃ vuttaṃ. Yesañhi evaṃ ajjhāsayo bhaveyya ‘‘sace mayaṃ catūhi paccayehi na kilameyyāma, sīlāni paripūretuṃ sakkuṇeyyāmā’’ti, tesaṃ ajjhāsayavasenevamāha. Apica sarasānisaṃso esa sīlassa yadidaṃ cattāro paccayā nāma. Tathā hi paṇḍitamanussā koṭṭhādīsu ṭhapitaṃ nīharitvā attanāpi aparibhuñjitvā sīlavantānaṃ dentīti sīlassa sarasānisaṃsadassanatthampetaṃ vuttaṃ.
在第三转中,“若我有所为”是指我为那些人所作的事情。“他们所作”是指那些天或人对我的供养之业。“愿此成为大利、大胜利”:以世间乐果而言称为大利,以出世间果而言称为大胜利。或者这两者实际是同一个意思。因为对于具足戒等功德者,即使仅布施一匙之食,或布施在五拉他那之地所搭建的草棚,也能在数万劫中护佑施主不堕恶趣,最终成为证得无为界、般涅槃的缘。于此,可援引“我布施了乳粥”等故事为证,乃至整部《饿鬼事》与《天宫事》皆可为证。显示巴利原文
Tatiyavāre yesāhanti yesaṃ ahaṃ. Tesaṃ te kārāti tesaṃ devānaṃ vā manussānaṃ vā te mayi katā paccayadānakārā. Mahapphalā hontu mahānisaṃsāti lokiyasukhena phalabhūtena mahapphalā, lokuttarena mahānisaṃsā. Ubhayaṃ vā etaṃ ekatthameva. Sīlādiguṇayuttassa hi kaṭacchubhikkhāpi pañcaratanamattāya bhūmiyā paṇṇasālāpi katvā dinnā anekāni kappasahassāni duggativinipātato rakkhati, pariyosāne ca amatāya dhātuyā parinibbānassa paccayo hoti. ‘‘Khīrodanaṃ ahamadāsi’’ntiādīni (vi. va. 413) cettha vatthūni. Sakalameva vā petavatthu vimānavatthu ca sādhakaṃ.
在第四转中,“亡者”是指已往生后世之人。“亲属”是指岳母、岳父等姻亲。“血亲”是指以同一血缘相连的父亲、祖父等。“命终”即已死去。“对他们而言,那”是指他们对我生起的净信心,或者以净信心对我的随念。例如,若有比丘已故的父亲或母亲,生起净信心而随念该比丘:“我们那位亲戚长老,具戒,有善法。”那么,对他们而言,这净信心,乃至仅仅只是随念,便有大的果报、大的利益。显示巴利原文
Catutthavāre petāti peccabhavaṃ gatā. Ñātīti sassusasurapakkhikā. Sālohitāti ekalohitabaddhā pitipitāmahādayo. Kālaṅkatāti matā. Tesaṃ tanti tesaṃ taṃ mayi pasannacittaṃ, taṃ vā pasannena cittena anussaraṇaṃ. Yassa hi bhikkhuno kālakato pitā vā mātā vā ‘‘amhākaṃ ñātakatthero sīlavā kalyāṇadhammo’’ti pasannacitto hutvā taṃ bhikkhuṃ anussarati, tassa so cittappasādopi taṃ anussaraṇamattampi mahapphalaṃ mahānisaṃsameva hoti.
“胜伏不乐与乐”(aratiratisaho)意思是:被对出离行的不乐与对五欲功德的乐所胜伏、所压倒。“胜伏怖畏恐惧”(bhayabheravasaho):在此,“怖畏”既指内心的惊惶,也是所缘;“恐惧”则唯指所缘。显示巴利原文
Aratiratisahoti nekkhammapaṭipattiyā aratiyā kāmaguṇesu ratiyā ca saho abhibhavitā ajjhottharitā. Bhayabheravasahoti ettha bhayaṃ cittutrāsopi ārammaṇampi, bheravaṃ ārammaṇameva.
2. 《刺经》注释显示巴利原文
2. Kaṇṭakasuttavaṇṇanā
72 在第二部经中,“著名的”(abhiññātehi)指如同虚空中的满月或太阳一般众所周知、显著昭彰。“前后围绕”(parapurāya):“后”指后方,“前”指前方,意为由前导奔驰者和后随追从者所组成的大随行队伍。“刺”(kaṇṭaka):因能刺穿,故称为刺。“诤论之见”(visūkadassana):即已沦为纷诤的见解。“女人附近”(mātugāmūpacāra):即亲近女人。显示巴利原文
72. Dutiye abhiññātehīti gaganamajjhe puṇṇacando viya sūriyo viya ñātehi pākaṭehi. Parapurāyāti paraṃ vuccati pacchimabhāgo, purāti purimabhāgo, purato dhāvantena pacchato anubandhantena ca mahāparivārenāti attho. Kaṇṭakoti vijjhanaṭṭhena kaṇṭako. Visūkadassananti visūkabhūtaṃ dassanaṃ. Mātugāmūpacāroti mātugāmassa samīpacāritā.
3-4. 《可爱法经》等注释显示巴利原文
3-4. Iṭṭhadhammasuttādivaṇṇanā
73-74 在第三部经中,“色”指身体容貌。“法”指九种出世间法。在第四部经中,“圣的”(ariyā):这不是凡夫的,因兼具戒等功德而如此称说。“且是取坚实者、取最胜者”(sārādāyī ca hoti varadāyī):即他是坚实与最胜的执持者。意思是:凡身体中坚实之物,以及其中最为优胜者,他悉皆执取。显示巴利原文
73-74. Tatiye vaṇṇoti sarīravaṇṇo. Dhammāti nava lokuttaradhammā. Catutthe ariyāyāti apothujjanikāya, sīlādīhi missakattā evaṃ vuttaṃ. Sārādāyī ca hoti varadāyīti sārassa ca varassa ca ādāyako hoti. Yo kāyassa sāro, yañcassa varaṃ, taṃ gaṇhātīti attho.
5. 《弥伽沙罗经》注释显示巴利原文
5. Migasālāsuttavaṇṇanā
75 第五部经的开端,其应说之义已于《六集》中说明。至于“戒行败坏者”等句,“戒行败坏者”即无戒者。“心解脱”指果定;“慧解脱”指果智。“不了知”指不依学取与遍问而了知。“戒行败坏无余断灭”:在此,五种戒行败坏于入流道时断除,十种于阿拉汉道时断除;在果刹那,它们便被称为已断除。关于果刹那,此处说为“断灭”。凡夫的戒因五种缘由而毁坏:犯波罗夷、舍学处、投向外道、证阿拉汉果及死亡。前三种导致修行退失,第四种导致增长,第五种既不退失亦不增长。然而,此戒如何因阿拉汉果而毁坏?凡夫的戒唯是纯善,而阿拉汉道导致善与不善业的灭尽,故此戒即因此毁坏。“以听闻亦未作”:指应听闻者而未听闻。“以多闻亦未作”:此处的“多闻”指精进;应以精进所作者而未作,因未作故,从天界与道果退失。“以见亦未通达”:指应以见通达者而未通达、未亲证。“不得暂时的解脱”:指不依适时听法而获得喜悦与欢喜。“趋向退失”:即向退失而行。显示巴利原文
75. Pañcamassa ādimhi tāva yaṃ vattabbaṃ, taṃ chakkanipāte vuttameva. Dussīlo hotītiādīsu pana dussīloti nissīlo. Cetovimuttinti phalasamādhiṃ. Paññāvimuttinti phalañāṇaṃ. Nappajānātīti uggahaparipucchāvasena na jānāti. Dussīlyaṃ aparisesaṃ nirujjhatīti ettha pañca dussīlyāni tāva sotāpattimaggena pahīyanti, dasa arahattamaggena. Phalakkhaṇe tāni pahīnāni nāma honti. Phalakkhaṇaṃ sandhāya idha ‘‘nirujjhatī’’ti vuttaṃ. Puthujjanassa sīlaṃ pañcahi kāraṇehi bhijjati pārājikāpajjanena sikkhāpaccakkhānena titthiyapakkhandanena arahattena maraṇenāti. Tattha purimā tayo bhāvanāparihānāya saṃvattanti, catuttho vaḍḍhiyā, pañcamo neva hānāya na vaḍḍhiyā. Kathaṃ panetaṃ arahattena sīlaṃ bhijjatīti? Puthujjanassa hi sīlaṃ accantakusalameva hoti, arahattamaggo ca kusalākusalakammakkhayāya saṃvattatīti evaṃ tena taṃ bhijjati. Savanenapiakataṃ hotīti sotabbayuttakaṃ assutaṃ hoti. Bāhusaccenapi akataṃ hotīti ettha bāhusaccanti vīriyaṃ. Vīriyena kattabbayuttakaṃ akataṃ hoti, tassa akatattā saggatopi maggatopi parihāyati. Diṭṭhiyāpi appaṭividdhaṃ hotīti diṭṭhiyā paṭivijjhitabbaṃ appaṭividdhaṃ hoti apaccakkhakataṃ. Sāmayikampi vimuttiṃ na labhatīti kālānukālaṃ dhammassavanaṃ nissāya pītipāmojjaṃ na labhati. Hānāya paretīti hānāya pavattati.
“如实了知”:指依学取与遍问而如是了知:“证得入流果后,五种戒行败坏无余断灭。”“对他而言,以听闻亦已作”:指应听闻者已闻。“以多闻亦已作”:指应以精进所作者,乃至仅止于微弱观的程度,亦已作。“以见亦已善通达”:指乃至以世间慧,亦已通达诸缘。此人的慧洗涤其戒,他便依此被慧所洗涤的戒而达至殊胜。显示巴利原文
Yathābhūtaṃ pajānātīti ‘‘sotāpattiphalaṃ patvā pañcavidhaṃ dussīlyaṃ aparisesaṃ nirujjhatī’’ti uggahaparipucchāvasena jānāti. Tassa savanenapi kataṃ hotīti sotabbayuttakaṃ sutaṃ hoti. Bāhusaccenapi kataṃ hotīti vīriyena kattabbayuttakaṃ antamaso dubbalavipassanāmattakampi kataṃ hoti. Diṭṭhiyāpi suppaṭividdhaṃ hotīti antamaso lokiyapaññāyapi paccayapaṭivedho kato hoti. Imassa hi puggalassa paññā sīlaṃ paridhovati, so paññāparidhotena visesaṃ pāpuṇāti.
“以人为量者”:指于人群中执持量度标准者。“他们计量”:指他们能够衡量、称量。“一人低劣”:指一人于功德上低劣。“殊胜”:指一人于功德上殊胜、最上。“此”:指那种量度行为。“更超胜”:指更为美好。“更殊胜”:指更为第一。“法流能引领”:指如同勇健者一般持续转起的观智能引领,令达圣地。“谁能知此中因由”:如此之因由,谁能知晓?“是具戒者”:指以世间戒而为具戒者。“于其中,他的那种戒”:证得阿拉汉解脱之后,戒亦被称为无余断灭,其理如前所说。自此之后,其余二支之中,“解脱”指不来果;于第五支中,则正指阿拉汉果。此处的余义,应依已说之理了知。第六部经的义理已明。显示巴利原文
Pamāṇikāti puggalesu pamāṇaggāhakā. Pamiṇantīti pametuṃ tuletuṃ arahanti. Eko hīnoti eko guṇehi hīno. Paṇītoti eko guṇehi paṇīto uttamo. Taṃ hīti taṃ pamāṇakaraṇaṃ. Abhikkantataroti sundarataro. Paṇītataroti uttamataro. Dhammasoto nibbahatīti sūraṃ hutvā pavattamānaṃ vipassanāñāṇaṃ nibbahati, ariyabhūmiṃ pāpeti. Tadantaraṃko jāneyyāti taṃ evaṃ kāraṇaṃ ko jāneyya. Sīlavā hotīti lokiyasīlena sīlavā hoti. Yatthassa taṃ sīlanti arahattavimuttiṃ patvā sīlaṃ aparisesampi nirujjhati nāma, tattha yutti vuttāyeva. Ito paresu dvīsu aṅgesu anāgāmiphalaṃ vimutti nāma, pañcame arahattameva. Sesamettha vuttanayānusāreneva veditabbaṃ. Chaṭṭhaṃ uttānatthameva.
7. 《乌鸦经》的注释显示巴利原文
7. Kākasuttavaṇṇanā
77 在第七部经中,「dhaṃsī」指贬损他人功德者。他不认可任何人的功德,乃至对被其用手抓住的人,也要在他头上排泄粪便。「pagabbho」指厚颜者。「tintiṇo」:tintiṇa意为渴爱,故「tintiṇo」指具足渴爱者,或多疑者。「luddo」指凶残者。「akāruṇiko」指无悲悯者。「dubbalo」指无力、无精进者。「oravitā」指惯于远行、游方者。「necayiko」指作积聚者。显示巴利原文
77. Sattame dhaṃsīti guṇadhaṃsako. Kassaci guṇaṃ anādiyitvā hatthenapi gahito tassa sīsepi vaccaṃ karoti. Pagabbhoti pāgabbhiyena samannāgato. Tintiṇoti tintiṇaṃ vuccati taṇhā, tāya samannāgato, āsaṅkābahulo vā. Luddoti dāruṇo. Akāruṇikoti nikkāruṇiko. Dubbaloti abalo appathāmo. Oravitāti oravayutto oravanto carati. Necayikoti nicayakaro.
9. 《愤恨事经》的注释显示巴利原文
9. Āghātavatthusuttavaṇṇanā
79 在第九部经中,「aṭṭhāne」(非处)指没有原因。因为有思心路过程中,“他对我做了无益之事”等可以成为生起的原因,但在被树桩砸到等情形下,则无此原因。因此,在那里生起的愤恨,便名为“非处的愤恨”。其余各处经文,含义皆显明易懂。显示巴利原文
79. Navame aṭṭhāneti akāraṇe. Sacittakapavattiyañhi ‘‘anatthaṃ me acarī’’tiādi kāraṇaṃ bhaveyya, khāṇupahaṭādīsu taṃ natthi. Tasmā tattha āghāto aṭṭhāne āghāto nāma. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.