第四品:优波离品
4. Upālivaggo
优波离经注
1. Upālisuttavaṇṇanā
31在“为僧团善顺”等语中,“僧团善顺”指僧团的善顺状态,即如同“善哉,诸天!”这一语境所示,表示“善哉,尊者!”这种接纳言语的状态。而凡是接纳如来言语之人,此言语便能长夜为他带来利益与安乐。因此,为使僧团接纳“善哉,尊者!”这句话而制立了学处;通过开示不接纳的过患与接纳的功德,阐明“并非以强力压制”之义,故说“为僧团善顺”。“为僧团安住轻利”即是为了僧团的安乐,也就是为了共同生活与安住轻利。
31. Catutthassa paṭhame saṅghasuṭṭhutāyātiādīsu saṅghasuṭṭhutā nāma saṅghassa suṭṭhubhāvo, ‘‘suṭṭhu devā’’ti āgataṭṭhāne viya ‘‘suṭṭhu, bhante’’ti vacanasampaṭicchanabhāvo. Yo ca tathāgatassa vacanaṃ sampaṭicchati, tassa taṃ dīgharattaṃ hitāya sukhāya saṃvattati. Tasmā saṅghassa ‘‘suṭṭhu, bhante’’ti vacanasampaṭicchanatthaṃ paññattaṃ, asampaṭicchane ādīnavaṃ, sampaṭicchane ānisaṃsaṃ dassetvā, na balakkārena abhibhavitvāti etamatthaṃ āvikaronto āha – saṅghasuṭṭhutāyāti. Saṅghaphāsutāyāti saṅghassa phāsubhāvāya, sahajīvitāya sukhavihāratthāyāti attho.
“为惩处恶作人”:“恶作人”是指那些戒行恶劣之人,即便被引导生起惭愧,也极难生起;在违犯学处时或违犯之后,皆无羞耻。制立学处正是为了惩处这些人。因为若无学处,他们便会纠缠僧团说:“你们看见了什么?听见了什么?我们做了什么?你们是根据何事、判定我们犯了哪条罪来惩处我们的?”然而,有了学处之后,僧团便可出示学处,如法惩处他们。因此才说“为惩处恶作人”。
Dummaṅkūnaṃpuggalānaṃ niggahāyāti dummaṅkūnāma dussīlapuggalā, ye maṅkutaṃ āpādiyamānāpi dukkhena āpajjanti, vītikkamaṃ karontā vā katvā vā na lajjanti, tesaṃ niggahatthāya. Te hi sikkhāpade asati ‘‘kiṃ tumhehi diṭṭhaṃ, kiṃ sutaṃ, kiṃ amhehi kataṃ, katamasmiṃ vatthusmiṃ katamaṃ āpattiṃ ropetvā amhe niggaṇhathā’’ti saṅghaṃ viheṭheyyuṃ. Sikkhāpade pana sati te saṅgho sikkhāpadaṃ dassetvā saha dhammena niggahessati. Tena vuttaṃ – ‘‘dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyā’’ti.
「为了喜好戒律的比丘们能安住轻利」:就是为了那些喜好戒律的比丘们能安住轻利。因为喜好戒律的比丘们,如果不知道什么是该做的、什么是不该做的,什么是有罪的、什么是无罪的,以及时间界限和准则,他们即使努力圆满三学,也会感到疲惫不堪。反之,当他们知道了有罪无罪、时间界限和准则后,再去努力圆满戒学,就不会疲惫了。因此,为他们制立学处,就必然会带来安住轻利。或者可以这样理解:对倔强之人的惩治本身,就是对喜好戒律者的安住轻利。因为依赖那些戒行恶劣的人,布萨和自恣仪式就无法进行,僧团事务无法运作,和合就不存在,比丘们也无法专心一意地用功于读诵等事。可是,当戒行恶劣者受到惩治后,这一切扰恼便不会发生,喜好戒律的比丘们因此得以安乐而住。所以,「为了喜好戒律的比丘们能安住轻利」这句话,应该从这两种含义来理解。
Pesalānanti piyasīlānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihāratthāya. Piyasīlā hi bhikkhū kattabbākattabbaṃ sāvajjānavajjaṃ velaṃ mariyādañca ajānantā sikkhāttayapāripūriyā ghaṭamānā kilamanti, te pana sāvajjānavajjaṃ velaṃ mariyādañca ñatvā sikkhāpāripūriyā ghaṭamānā na kilamanti. Tena tesaṃ sikkhāpadapaññāpanaṃ phāsuvihārāya saṃvattatiyeva. Yo vā dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggaho, sveva tesaṃ phāsuvihāro. Dussīlapuggale nissāya hi uposathappavāraṇā na tiṭṭhanti, saṅghakammāni nappavattanti, sāmaggī na hoti, bhikkhū anekaggā uddesādīsu anuyuñjituṃ na sakkonti. Dussīlesu pana niggahitesu sabbopi ayaṃ upaddavo na hoti, tato pesalā bhikkhū phāsu viharanti. Evaṃ ‘‘pesalānaṃ bhikkhūnaṃ phāsuvihārāyā’’ti ettha dvidhā attho veditabbo.
「为了防护现法的烦恼」:「现法的烦恼」是指,一个人若不防护而住,在今生便会遭遇的种种痛苦——诸如被人以手击打、以棒击打、以刀伤害,乃至断手、断足、恶名流传、声誉败坏等。制定学处正是为了防护这些,即遮止它们、阻断其生起的道路。「为了防护后世的烦恼」:「后世的烦恼」是指,一个人若不防护而住,便会以所造的恶业为因,在来世堕入地狱等处时遭受的种种痛苦。制定学处正是为了阻止与止息这些烦恼。
Diṭṭhadhammikānaṃ āsavānaṃ saṃvarāyāti diṭṭhadhammikā āsavā nāma asaṃvare ṭhitena tasmiṃyeva attabhāve pattabbā pāṇippahāradaṇḍappahārasatthappahārahatthacchedapādacchedaakittiayasavippaṭisārādayo dukkhaviseso, tesaṃ saṃvarāya pidahanāya āgamanamaggathakanāyāti attho. Samparāyikānanti samparāyikā āsavā nāma asaṃvare ṭhitena katapāpakammamūlakā samparāye narakādīsu pattabbā dukkhavisesā, tesaṃ paṭighātatthāya vūpasamatthāya.
「为了令未生信者生起信心」:因为有学处的制定,那些原本未生起信心的智者,或通过了解学处的内容,或亲眼看见比丘们依循所制学处而修行,便生起净信。他们会想:“啊!这些沙门确实远离了世间大众易染着、易嗔怒、易愚痴之处而安住,他们真是在行持难行之道啊!”正如那些抱持邪见的外道婆罗门,在见到律藏的典籍后也可能改变看法一样。因此说「为了令未生信者生起信心」。
Appasannānanti sikkhāpadapaññattiyā hi sati sikkhāpadapaññattiṃ ñatvā vā, yathāpaññattaṃ paṭipajjamāne bhikkhū disvā vā, yepi appasannā paṇḍitamanussā, te ‘‘yāni vata loke mahājanassa rajjanadussanamuyhanaṭṭhānāni, tehi ime samaṇā ārakā viratā viharanti, dukkaraṃ vata karontī’’ti pasādaṃ āpajjanti vinayapiṭakapotthakaṃ disvā micchādiṭṭhikatavedibrāhmaṇā viya. Tena vuttaṃ – ‘‘appasannānaṃ pasādāyā’’ti.
「为了令已生信者信心更增广」:即使是那些已于教法中生出信心的善男子,当得知学处的内容,或看见比丘们依循所制而修行时,也会更为增长净信。他们会想:“啊!诸位尊者实在是在行持难行之事,他们尽此一生日中一食,守护着律仪的防护!”因此说「为了令已生信者信心更增广」。
Pasannānanti yepi sāsane pasannā kulaputtā, tepi sikkhāpadapaññattiṃ vā ñatvā, yathāpaññattaṃ paṭipajjamāne bhikkhū vā disvā ‘‘aho ayyā dukkaraṃ karonti, ye yāvajīvaṃ ekabhattā vinayasaṃvaraṃ pālentī’’ti bhiyyo bhiyyo pasīdanti. Tena vuttaṃ – ‘‘pasannānaṃ bhiyyobhāvāyā’’ti.
“为了正法久住”:正法有三种——教法正法、行道正法、证得正法。其中,一切佛语名为教法正法;十三头陀支功德、应行与遮止的戒、定、观,名为行道正法;九种出世间法名为证得正法。这一切正法,均因学处的制定而得以成就。比丘们学习学处及其分别,以及为阐明其义的其他佛语,并依所制而行,圆满行道正法,由此行道正法证得出世间法。正法藉由学处的制定而得以久住,故说“为了正法久住”。
Saddhammaṭṭhitiyāti tividho saddhammo pariyattisaddhammo paṭipattisaddhammo adhigamasaddhammoti. Tattha sakalampi buddhavacanaṃ pariyattisaddhammo nāma. Terasa dhutaguṇā cārittavārittasīlasamādhivipassanāti ayaṃ paṭipattisaddhammo nāma. Navalokuttaradhammo adhigamasaddhammo nāma. So sabbopi yasmā sikkhāpadapaññattiyā sati bhikkhū sikkhāpadañca tassa vibhaṅgañca tadatthajotanatthaṃ aññañca buddhavacanaṃ pariyāpuṇanti, yathāpaññattañca paṭipajjamānā paṭipattiṃ pūretvā paṭipattiyā adhigantabbaṃ lokuttaradhammaṃ adhigacchanti, tasmā sikkhāpadapaññattiyā saddhammo ciraṭṭhitiko hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘saddhammaṭṭhitiyā’’ti.
“为了扶助律”:由于学处的制定,防护律、断律、止律、施设律这四种律便获得扶助,善巧安立。因此说“为了扶助律”。
Vinayānuggahāyāti sikkhāpadapaññattiyā sati saṃvaravinayo, pahānavinayo, samathavinayo, paññattivinayoti catubbidho vinayo anuggahito hoti sūpatthambhito. Tena vuttaṃ – ‘‘vinayānuggahāyā’’ti.
《巴帝摩卡遮止经》的注释
2. Pātimokkhaṭṭhapanāsuttavaṇṇanā
32在第二项中,“波罗夷”指犯了波罗夷罪。“波罗夷的话题被搁置”是指开始讨论“某位补特伽罗是否犯了波罗夷”而尚未得出结论。这一道理适用于所有情况。
32. Dutiye pārājikoti pārājikāpattiṃ āpanno. Pārājikakathāvippakatā hotīti ‘‘asukapuggalo pārājikaṃ āpanno nu kho no’’ti evaṃ kathā ārabhitvā aniṭṭhāpitā hoti. Esa nayo sabbattha.
《裁决经》的注释
3. Ubbāhikāsuttavaṇṇanā
33在第三项中,“断事人”是指为平息已起的诤事,从僧团中推举、选出以承担处理之人。“立于律上”指安住于律的特征。“不动摇”指不因他人的言语便放弃自己的见解。“有能力”指兼具身力与智力。“令知”是让人知道;“令遍知”是让人正确了知;“令审察”是让人审察;“令见”是让人看见;“令净信”是使人生起净信。“诤事”指争论诤事等四种。“诤事的集”指争论的根源等,即诤事的起因。“诤事的灭”指诤事的平息。“导向诤事灭的行道”指七种诤事的止息。
33. Tatiye ubbāhikāyāti sampattaadhikaraṇaṃ vūpasametuṃ saṅghato ubbāhitvā uddharitvā gahaṇatthāya. Vinaye kho pana ṭhito hotīti vinayalakkhaṇe patiṭṭhito hoti. Asaṃhīroti na aññassa vacanamatteneva attano laddhiṃ vissajjeti. Paṭibaloti kāyabalenapi ñāṇabalenapi samannāgato. Saññāpetunti jānāpetuṃ. Paññāpetunti sampajānāpetuṃ. Nijjhāpetunti olokāpetuṃ. Pekkhatunti passāpetuṃ. Pasādetunti sañjātapasādaṃ kātuṃ. Adhikaraṇanti vivādādhikaraṇādicatubbidhaṃ. Adhikaraṇasamudayanti vivādamūlādikaṃ adhikaraṇakārakaṃ. Adhikaraṇanirodhanti adhikaraṇānaṃ vūpasamaṃ. Adhikaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadanti sattavidhaadhikaraṇasamathaṃ.
《具足戒经》的注释
4. Upasampadāsuttavaṇṇanā
34在第四项中,“不喜”指厌倦的状态。“驱除”指调伏。“增上戒”指最上的戒。增上心与增上慧也应如此理解。
34. Catutthe anabhiratinti ukkaṇṭhitabhāvaṃ. Vūpakāsetunti vinetuṃ. Adhisīleti uttamasīle. Cittapaññāsupi eseva nayo.
《破僧经注》
7. Saṅghabhedasuttavaṇṇanā
37在第七部经中,“以事”指以种种因由。“拉拢”指将信众拉过来、拆散,并把他们推向一边。“强力拉拢”指以更剧烈的方式拉拢,使他们彻底分隔、互不团结,如此便名为强力拉拢。“作别众羯磨”指在僧团之外另行举行僧团羯磨。
37. Sattame vatthūhīti kāraṇehi. Avakassantīti parisaṃ ākaḍḍhanti vijaṭenti ekamantaṃ ussārenti. Apakassantīti ativiya ākaḍḍhanti, yathā visaṃsaṭṭhā honti, evaṃ karonti. Āveni kammāni karontīti visuṃ saṅghakammāni karonti.
9-10. 《阿难二经注》
9-10. Ānandasuttadvayavaṇṇanā
39-40第九部经中,“劫住”指造下了在地狱中住满整整一劫的业因。“积聚罪恶”指获得恶业。“堕恶趣者”指将堕入恶趣、苦处之人。“地狱者”指将投生地狱的众生。“乐著群别”指乐于并贪著僧团的分裂。“从瑜伽安稳退堕”指从解脱诸结缚的安稳——即从阿罗汉果——退堕、远离、丧失。第十部经中,“摄益”指彼此之间的摄受、关怀与扶助。这两部经中其余文句的意义都是浅显明白的。
39-40. Navame kappaṭṭhikanti āyukappaṃ nirayamhi ṭhitikāraṇaṃ. Kibbisaṃ pasavatīti pāpaṃ paṭilabhati. Āpāyikoti apāyagamanīyo. Nerayikoti niraye nibbattanako. Vaggaratoti bhedarato. Yogakkhemā padhaṃsatīti yogehi khemato arahattato dhaṃsati vigacchati. Dasame anuggahoti aññamaññassa saṅgahānuggaho. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.