在《增支部》中
Aṅguttaranikāye
《八集注释》
Aṭṭhakanipāta-aṭṭhakathā
第一分五十经
1. Paṭhamapaṇṇāsakaṃ
《慈经》注释
1. Mettāsuttavaṇṇanā
1在《八集》的第一经中,“已恭敬修习”指怀着敬意修习;“已修习”指已增长;“已多作”指反复地作;“已成为车乘”指成为如同已系驾的车乘一般;“已成为基础”指以安立之义而成为如同基础那样;“已安立”指已现前安立;“已遍习”指从各方面修习、累积;“已善精勤”指很好地精勤、善巧地作。“功德”指利益。至于“能安乐睡眠”等应述说的内容,将在第十一集中解说。
1. Aṭṭhakanipātassa paṭhame āsevitāyāti ādarena sevitāya. Bhāvitāyāti vaḍḍhitāya. Bahulīkatāyāti punappunaṃ katāya. Yānikatāyāti yuttayānasadisakatāya. Vatthukatāyāti patiṭṭhānaṭṭhena vatthu viya katāya. Anuṭṭhitāyāti paccupaṭṭhitāya. Paricitāyāti samantato citāya upacitāya. Susamāraddhāyāti suṭṭhu samāraddhāya sukatāya. Ānisaṃsāti guṇā. Sukhaṃ supatītiādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ ekādasakanipāte vakkhāma.
“无量”:以遍满而成为无量。“诸结变得薄弱,见诸依止之灭尽”意思是:以慈为近因的观,渐次证得称为据尽处的阿拉汉果时,十种结便得断除。或者说,“诸结变得薄弱”是指嗔恚及与嗔恚相应的结变得薄弱;“见诸依止之灭尽”是指因成就慈心而见到那些烦恼依止的灭尽。“他因此而成为善巧者”:因修习那种慈心而成为善巧者。“充满有情之丛”:即具备了所谓有情的丛簇,意为充满有情。“征服”:不用棍棒、不用刀剑,只以法来征服。“诸仙王”:如仙人般持法的诸王。“正在供养”:正在布施诸财物。“遍行”:巡行游历。
Appamāṇanti pharaṇavasena appamāṇaṃ. Tanū saṃyojanā honti, passato upadhikkhayanti mettāpadaṭṭhānāya vipassanāya anukkamena upadhikkhayasaṅkhātaṃ arahattaṃ pattassa dasa saṃyojanā pahīyantīti attho. Atha vā tanū saṃyojanā hontīti paṭighañceva paṭighasampayuttasaṃyojanā ca tanukā honti. Passato upadhikkhayanti tesaṃyeva kilesūpadhīnaṃ khayasaṅkhātaṃ mettaṃ adhigamavasena passantassa. Kusalī tena hotīti tena mettāyanena kusalo hoti. Sattasaṇḍanti sattasaṅkhātena saṇḍena samannāgataṃ, sattabharitanti attho. Vijetvāti adaṇḍena asatthena dhammeneva vijinitvā. Rājisayoti isisadisā dhammikarājāno. Yajamānāti dānāni dadamānā. Anupariyagāti vicariṃsu.
关于“马祭”等:据说,在古代国王的时代,有谷祭、人祭、正绊、语施这四种摄受民众的方法,国王们以此摄受世间。其中,从成熟的谷物中抽取十分之一,称为“谷祭”,意为在谷物成就上善巧。给大勇士发放六个月的食物和薪饷,称为“人祭”,意为善巧于摄受人众。从穷人手中取走借据,在三年内不加利息地给予一千或两千左右的钱财,称为“正绊”。这个方法能很好地绑住人心,如同将心系住而令其安住,故称“正绊”。以“孩子、舅父”等亲切的方式说柔和的话语,称为“语施”,即可爱语。以这四种摄受方法治理的国家,富足繁荣,饮食丰盛,安稳无祸乱。人民欢喜快乐,抱着孩子在胸前跳舞,敞开家门居住。因家门无门闩,故被称为“无闩”。这是古代流传下来的传统。
Assamedhantiādīsu porāṇakarājakāle kira sassamedhaṃ, purisamedhaṃ, sammāpāsaṃ, vācāpeyyanti cattāri saṅgahavatthūni ahesuṃ, yehi rājāno lokaṃ saṅgaṇhiṃsu. Tattha nipphannasassato dasamabhāgaggahaṇaṃ sassamedhaṃ nāma, sassasampādane medhāvitāti attho. Mahāyodhānaṃ chamāsikaṃ bhattavetanānuppadānaṃ purisamedhaṃ nāma, purisasaṅgaṇhane medhāvitāti attho. Daliddamanussānaṃ hatthato lekhaṃ gahetvā tīṇi vassāni vinā vaḍḍhiyā sahassadvisahassamattadhanānuppadānaṃ sammāpāsaṃ nāma. Tañhi sammā manusse pāseti hadaye bandhitvā viya ṭhapeti, tasmā sammāpāsanti vuccati. ‘‘Tāta, mātulā’’tiādinā nayena pana saṇhavācābhaṇanaṃ vācāpeyyaṃ nāma, piyavācāti attho. Evaṃ catūhi saṅgahavatthūhi saṅgahitaṃ raṭṭhaṃ iddhañceva hoti, phītañca, bahuannapānaṃ, khemaṃ, nirabbudaṃ. Manussā mudā modamānā ure putte naccentā apārutagharā viharanti. Idaṃ gharadvāresu aggaḷānaṃ abhāvato niraggaḷanti vuccati. Ayaṃ porāṇikā paveṇi.
后来,到了奥咖咖王的时代,婆罗门将这四种摄受之物及国家的繁荣状况颠倒过来,本末倒置,建立了所谓马祭、人祭、正绊、力饮、无闩的五种祭祀。其中,“马祭”:因在祭祀中杀马并用心(assamettha medhanti vadhenti),故称马祭。此祭祀需用两种备办事宜来供养,有二十一根祭柱,仅在最后一天就要屠杀九十七种牲畜,极其恐怖,且除了土地与男子之外,其余一切财富皆用作酬施。“人祭”:因在祭祀中杀人并用心,故称人祭。此祭祀需用四种备办事宜来供养,连同土地在内,以上述马祭中所提及的财富作为酬施。“正绊”:因在祭祀中抛掷‘正’(sammaṃ)(sammamettha pāsanti),故称正绊。此即名为‘百祭’的祭祀:每日将名为‘正’的投掷棍投入轭缝中,在棍子落下之处建立祭坛,用可移动的祭柱等,从萨罗私伐底河的隐没处开始,逆流而上去供养。“力饮”:因他们在那里饮力(vājamettha pivanti),故称为饮。此祭祀需用一种备办事宜,以十七头牲畜来供养,用……
Aparabhāge pana okkākarājakāle brāhmaṇā imāni cattāri saṅgahavatthūni imañca raṭṭhasampattiṃ parivattetvā uddhaṃmūlakaṃ katvā assamedhaṃ purisamedhantiādike pañca yaññe nāma akaṃsu. Tesu assamettha medhanti vadhentīti assamedho. Dvīhi pariyaññehi yajitabbassa ekavīsatiyūpassa ekasmiṃ pacchimadivaseyeva sattanavutipañcapasusataghātabhiṃsanassa ṭhapetvā bhūmiñca purise ca avasesasabbavibhavadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ. Purisamettha medhantīti purisamedho. Catūhi pariyaññehi yajitabbassa saddhiṃ bhūmiyā assamedhe vuttavibhavadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ. Sammamettha pāsantīti sammāpāso. Divase divase yugacchiggaḷe pavesanadaṇḍakasaṅkhātaṃ sammaṃ khipitvā tassa patitokāse vediṃ katvā saṃhārimehi yūpādīhi sarassatīnadiyā nimuggokāsato pabhuti paṭilomaṃ gacchantena yajitabbassa satrayāgassetaṃ adhivacanaṃ. Vājamettha pivantīti vājapeyyo. Ekena pariyaññena sattarasahi pasūhi yajitabbassa beluvayūpassa sattarasakadakkhiṇassa yaññassetaṃ adhivacanaṃ. Natthi ettha aggaḷāti niraggaḷo. Navahi pariyaññehi yajitabbassa saddhiṃ bhūmiyā ca purisehi ca assamedhe vuttavibhavadakkhiṇassa sabbamedhapariyāyanāmassa assamedhavikappassetaṃ adhivacanaṃ.
「它们不值这十六分之一」:所有这些大祭祀,与一个慈心的果报的广大相比,连其十六分之一都达不到,不得其十六分之一的价值,就是这个意思。「不害己」:自己不伤害他人。「不令他害」:不指使他人去伤害他人。「以慈心的份」:成为慈爱之心的那一部分。「对于一切有生命者」:对于一切众生。对这样的人而言,与任何人之间,无论是不善的敌对还是补特伽罗的敌对,都不存在。
Kalampite nānubhavanti soḷasinti te sabbepi mahāyāgā ekassa mettācittassa vipākamahantatāya soḷasiṃ kalaṃ na agghanti, soḷasamaṃ bhāgaṃ na pāpuṇantīti attho. Na jinātīti na attanā parassa jāniṃ karoti. Na jāpayeti na parena parassa jāniṃ kāreti. Mettaṃsoti mettāyamānacittakoṭṭhāso hutvā. Sabbabhūtānanti sabbasattesu. Veraṃ tassa na kenacīti tassa kenaci saddhiṃ akusalaveraṃ vā puggalaveraṃ vā natthi.
2. 慧经注释
2. Paññāsuttavaṇṇanā
2在第二经中:「为梵行之始」指作为道梵行的起始;「以慧」指以观慧;「应受尊敬处」指能生起尊敬、值得尊敬的对象;「强烈」指深厚;「遍问」指询问义理、经文及前后关联;「遍诘」指提出问题,并思惟:‘我将就此及彼进行反问’;「以两种方式」指以两种方式;「无杂谈者」指不作种种谈论;「不畜生论者」指不谈论各种畜生论;「圣默然」指:名为圣默然的是第四禅那,其余业处的作意也是可以的;「知者知」指知道应知的;「见者见」指看见应见的;「为可爱」指为了可爱的状态;「为可敬」指为了可敬的状态;「为修习」指
2. Dutiye ādibrahmacariyikāyāti maggabrahmacariyassa ādibhūtāya. Paññāyāti vipassanāya. Garuṭṭhāniyanti gāravuppattipaccayabhūtaṃ garubhāvanīyaṃ. Tibbanti bahalaṃ. Paripucchatīti atthapāḷianusandhipubbāparaṃ pucchati. Paripañhatīti pañhaṃ karoti, idañcidañca paṭipucchissāmīti vitakketi. Dvayenāti duvidhena. Anānākathikoti anānattakathiko hoti. Atiracchānakathikoti nānāvidhaṃ tiracchānakathaṃ na katheti. Ariyaṃ vā tuṇhībhāvanti ariyatuṇhībhāvo nāma catutthajjhānaṃ, sesakammaṭṭhānamanasikāropi vaṭṭati. Jānaṃ jānātīti jānitabbakaṃ jānāti. Passaṃ passatīti passitabbakaṃ passati. Piyattāyāti piyabhāvatthāya. Garuttāyāti garubhāvatthāya. Bhāvanāyāti bhāvanatthāya guṇasambhāvanāya vā. Sāmaññāyāti samaṇadhammatthāya. Ekībhāvāyāti nirantarabhāvatthāya.
3-4. 不可爱二经注释
3-4. Appiyasuttadvayavaṇṇanā
3-4在第三经中:「赞叹不可爱者」指赞叹不可爱的人、称扬其德的人;「呵责可爱者」指呵责可爱的人、指责者。在第四经中:「愿不被轻视者」指希望‘啊,但愿别人不轻视我’,不愿被轻蔑的人;「不知时者」指不懂说话的时机,在不恰当的时候说话;「不净者」指具足不净的身业等的人。
3-4. Tatiye appiyapasaṃsīti appiyajanassa pasaṃsako vaṇṇabhāṇī. Piyagarahīti piyajanassa nindako garahako. Catutthe anavaññattikāmoti ‘‘aho vata maṃ aññena avajāneyyu’’nti anavajānanakāmo. Akālaññūti kathākālaṃ na jānāti, akāle katheti. Asucīti asucīhi kāyakammādīhi samannāgato.
5. 初世间法经注释
5. Paṭhamalokadhammasuttavaṇṇanā
5第五经中,“世间的法”即是世间法。若说从这些法中解脱者,实际上并不存在,即便是诸佛也都有这些法。因此说——“随世间转”是指追随、不舍弃,即不从世间退转之义。而世间也随八世间法而转,也就是这个世间追随这些法而不舍离,亦不从这些法退转。
5. Pañcame lokassa dhammāti lokadhammā. Etehi muttā nāma natthi, buddhānampi honti. Tenevāha – lokaṃ anuparivattantīti anubandhanti nappajahanti , lokato na nivattantīti attho. Loko ca aṭṭha lokadhamme anuparivattatīti ayañca loko ete anubandhati na pajahati, tehi dhammehi na nivattatīti attho.
“利与不利”:当利益到来时,不利也随之到来,应知正是如此。在衰败等其他情形中,道理也一样。“观变易法”:像这样观察“这些是变易法”,即是观变易法。“被驱散”:指被吹散、被破坏。“知足迹后”:即了知涅槃之足迹。“正知”:意思是“到达有之彼岸”,即到达有的彼岸、达到究竟与顶点;正是在了知涅槃足迹之后,才正知那到达彼岸的状态。此经所明,仍是轮转与还灭。
Lābho alābhoti lābhe āgate alābho āgatoyevāti veditabbo. Ayasādīsupi eseva nayo. Avekkhati vipariṇāmadhammeti ‘‘vipariṇāmadhammā ime’’ti evaṃ avekkhati. Vidhūpitāti vidhamitā viddhaṃsitā. Padañca ñatvāti nibbānapadaṃ jānitvā. Sammappajānāti bhavassa pāragūti bhavassa pāraṃ gato nipphattiṃ matthakaṃ patto, nibbānapadaṃ ñatvāva taṃ pāraṃ gatabhāvaṃ sammappajānātīti. Imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ.
第六《第二世间法经》的注释
6. Dutiyalokadhammasuttavaṇṇanā
6第六经中,“有何差别”:指有什么差别的原因。“有何意图”:指有什么特别的精勤。“遍取”:指掌握后完全确定。此处所说,也是轮转与还灭。
6. Chaṭṭhe ko visesoti kiṃ visesakāraṇaṃ. Ko adhippayāsoti ko adhikappayogo. Pariyādāyāti gahetvā pariniṭṭhapetvā. Idhāpi vaṭṭavivaṭṭameva kathitaṃ.
第七《提婆达多败亡经》注释
7. Devadattavipattisuttavaṇṇanā
7第七经中,「acirapakkante」指破坏僧团后不久离去。「Ārabbhā」意为关于、以……为缘、针对。「attavipattiṃ」指自身的失败,即失败的情形。其余词句同理。「Abhibhuyyā」意为征服、压倒、击溃。
7. Sattame acirapakkanteti saṅghaṃ bhinditvā na cirapakkante. Ārabbhāti āgamma paṭicca sandhāya. Attavipattinti attano vipattiṃ vipannākāraṃ. Sesapadesupi eseva nayo. Abhibhuyyāti abhibhavitvā madditvā.
第八《郁多罗败亡经》注释
8. Uttaravipattisuttavaṇṇanā
8第八经中,「vaṭajālikāya」指名为“榕网寺”的寺院。据说该寺坐落于榕树林中,故被称为“榕网寺”。「Pāturahosīti」(出现)指前往向天王通报此事而显现出来。「Ādibrahmacariyako」是包含三学的一切教法梵行的根本。
8. Aṭṭhame vaṭajālikāyanti evaṃnāmake vihāre. So kira vaṭavane niviṭṭhattā vaṭajālikāti saṅkhaṃ gato. Pāturahosīti imamatthaṃ devarañño ārocessāmīti gantvā pākaṭo ahosi. Ādibrahmacariyakoti sikkhattayasaṅgahassa sakalasāsanabrahmacariyassa ādibhūto.
第九《难陀经》的注释
9. Nandasuttavaṇṇanā
9第九(注疏)中:「善男子」指出身良家者。「力强」指体力充沛。「庄严」指因外貌圆满而令人心生欢喜。「深重贪染」指贪欲非常深厚。「何必说其他原因呢」等的含义是:何必再说其他的原因呢?这位难陀「守护根门」、于「食物」上「知量」、精勤于「警寤」、具备正念与正知,凭借这些,他能够圆满、清净地修持「梵行」。假如他不具备这些原因,便做不到。「就这样在那里」意思是如此这般在此处。这部经中只讲述了流转。
9. Navame kulaputtoti jātikulaputto. Balavāti thāmasampanno. Pāsādikoti rūpasampattiyā pasādajanako. Tibbarāgoti bahalarāgo. Kimaññatrātiādīsu ayamattho – kiṃ aññena kāraṇena kathitena, ayaṃ nando indriyesu guttadvāro bhojane mattaññū jāgariyamanuyutto satisampajaññena samannāgato, yehi nando sakkoti paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carituṃ. Sace imehi kāraṇehi samannāgato nābhavissa, na sakkuṇeyyāti. Itiha tatthāti evaṃ tattha. Imasmiṃ sutte vaṭṭameva kathitaṃ.
《糠秕经》注疏
10. Kāraṇḍavasuttavaṇṇanā
10第十(注疏)中:「以他事掩盖他事」指以一种理由或言语,去掩盖另一种理由或言语。「将谈话引向外界」指引入外来的、不相关的闲谈。「应除遣者」指应当除去、应当舍弃。「污染沙门者」指败坏沙门的人。「沙门中的空壳」指在沙门中如同空壳,正如稻谷中的空壳,全无实质。「沙门中的杂草」指沙门里的渣滓。「向外驱逐」指扔到外面去。「在大麦田中」指在大麦生长的田地里。「当被簸扬时」指站在高处,于大风中向上簸扬之时。「反复清理」指为了把饱满的谷物与虚弱的谷物分开,而一遍遍地清理,即用名为簸箕的兜风器具或布,将谷物舀起并扬出。「哒哒之声」指发出“哒哒”的响声。
10. Dasame aññenāññaṃ paṭicaratīti aññena kāraṇena vacanena vā aññaṃ kāraṇaṃ vacanaṃ vā paṭicchādeti. Bahiddhā kathaṃ apanāmetīti bāhirato aññaṃ āgantukakathaṃ otāreti. Apaneyyesoti apaneyyo nīharitabbo esa. Samaṇadūsīti samaṇadūsako. Samaṇapalāpoti vīhīsu vīhipalāpo viya nissāratāya samaṇesu samaṇapalāpo. Samaṇakāraṇḍavoti samaṇakacavaro. Bahiddhā nāsentīti bahi nīharanti. Yavakaraṇeti yavakhette. Phuṇamānassāti ucce ṭhāne ṭhatvā mahāvāte opuniyamānassa. Apasammajjantīti sāradhaññānaṃ ekato dubbaladhaññānaṃ ekato karaṇatthaṃ punappunaṃ apasammajjanti, apasammajjanisaṅkhātena vātaggāhinā suppena vā vatthena vā nīharanti. Daddaranti daddarasaddaṃ.
「以共住」:以此共住而得此名。「你们应当了知」:你们应知。「言语柔和」:言语温和。「在大众之中」:在人群之中。「他私下造作」:「造作」指的是恶业,他隐蔽地、私下地造作此恶业。「战栗妄语者」:战栗着说妄语的人,意思是说妄语时战栗、发抖。此经中仅讲述了流转,而于偈颂中则讲述了流转与还灭。
Saṃvāsāyanti saṃvāsena ayaṃ. Vijānāthāti jāneyyātha. Santavācoti saṇhavāco. Janavatīti janamajjhe. Raho karoti karaṇanti karaṇaṃ vuccati pāpakammaṃ, taṃ raho paṭicchanno hutvā karoti. Saṃsappī ca musāvādīti saṃsappitvā musāvādī, musā bhaṇanto saṃsappati phandatīti attho. Imasmiṃ sutte vaṭṭameva kathetvā gāthāsu vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti.