第四善意品
4. Sumanavaggo
第一 善意经注
1. Sumanasuttavaṇṇanā
31第四经第一处中,“satakkakū”意为“百峰”,即有众多山峰。这是为了说明它有大云之相。因其能降下大雨,故说:“即由各处升起的百座云峰所具足。”“具足见”中,此处的“见”指入流道。入流道初次照见涅槃,故称为“见”。种姓心虽更先得见,然见后未能作所应作——断除烦恼,故不称为“见”;因为彼智属转向位。这是就道与涅槃共一境而说,非就证悟涅槃而说;因此,通过法眼之复起而尚未至修习的见,以及通过完成遍知等作用的四谛见——即现观——此处并无将种姓心视为见的过失。其余文句易解。
31. Catutthassa paṭhame satakkakūti satasikharo, anekakūṭoti attho. Idaṃ tassa mahāmeghabhāvadassanaṃ. So hi mahāvassaṃ vassati. Tenevāha – ‘‘ito cito ca uṭṭhitena valāhakakūṭasatena samannāgatoti attho’’ti. Dassanasampannoti ettha dassanaṃ nāma sotāpattimaggo. So hi paṭhamaṃ nibbānadassanato ‘‘dassana’’nti vuccati. Yadipi taṃ gotrabhu paṭhamataraṃ passati, disvā pana kattabbakiccassa kilesappahānassa akaraṇato na taṃ ‘‘dassana’’nti vuccati. Āvajjanaṭṭhāniyañhi taṃ ñāṇaṃ. Maggassa nibbānārammaṇatāsāmaññena cetaṃ vuttaṃ, na nibbānappaṭivijjhanena, tasmā dhammacakkhuṃ punappunaṃ nibbattanena bhāvanaṃ appattaṃ dassanaṃ, dhammacakkhuñca pariññādikiccakaraṇena catusaccadhammadassanaṃ tadabhisamayoti natthettha gotrabhussa dassanabhāvāpatti. Sesamettha suviññeyyameva.
第二 准达经注
2. Cundīsuttavaṇṇanā
32第二经中,“具足圣所爱之戒”等处,在《增支部》第5集第179经中,“圣所爱”指五戒。圣所爱的五戒,乃圣者们所喜爱、所珍视者,即使转生他趣,圣者们亦不舍离。然而此处,因说:“准达,凡所有戒中,圣所爱之戒,其最上者被说……于最上者圆满”,故指道果之戒。因此,“圣所爱之戒”即与道果相应之戒。
32. Dutiye ‘‘ariyakantehi sīlehi samannāgato’’tiādīsu (a. ni. 5.179) ariyakantānīti pañcasīlāni āgatāni. Ariyakantāni hi pañcasīlāni ariyānaṃ kantāni piyāni, bhavantaragatāpi ariyā tāni na vijahanti. Idha pana ‘‘yāvatā, cunda, sīlāni ariyakantāni sīlāni, tesaṃ aggamakkhāyati…pe… agge te paripūrakārino’’ti vuttattā maggaphalāni sīlāni adhippetānīti āha ‘‘ariyakantāni sīlānīti maggaphalasampayuttāni sīlānī’’ti.
第三 优伽哈经注
3. Uggahasuttavaṇṇanā
33第三经中,“最先起之习性”指:夜分破晓之时,主人及眷属尚未从床榻起身,她便最先起床的习性。或谓一见主人,便如座位着火般即刻起身,故称“先起者”。“有何应作”(kiṃkāra)意为“有何应办”,即先以“有何应作”的态度询问后,去完成应作的服侍。她闻“有何应作”便付诸行动,故称“应何作者”。她习惯唯作令人欢喜之事,故称“悦意行者”。她习惯唯说爱语,故称“爱语者”。
33. Tatiye sabbapaṭhamaṃ uṭṭhānasīlāti rattiyā vibhāyanavelāya sāmike parijane seyyāya avuṭṭhite sabbapaṭhamaṃ uṭṭhānasīlā. Sāmikaṃ disvā nisinnāsanato aggidaḍḍhā viya paṭhamameva vuṭṭhahantīti vā pubbuṭṭhāyiniyo. Kiṃkāranti kiṃkaraṇīyaṃ, kiṃkaraṇabhāvena pucchitvā kātabbaveyyāvaccanti attho. Taṃ paṭissuṇantā vicarantīti kiṃkārappaṭissāviniyo. Manāpaṃyeva kiriyaṃ karonti sīlenāti manāpacāriniyo. Piyameva vadanti sīlenāti piyavādiniyo.
“Tatrupāyāya”的意思是:为成就那件事而进行考察的方法。因此说“在那羊毛与棉花的安排中”等。“能作”,指有能力去做。“能安排”,指有能力去安排。因此说“能作、能安排,即自己既能做,也能叫他人做”等。其余部分在此容易理解。
Tatrupāyāyāti tatra kamme sādhetabbaupāyabhūtāya vīmaṃsāya. Tenāha ‘‘tasmiṃ uṇṇākappāsasaṃvidhāne’’tiādi. Alaṃ kātunti kātuṃ samatthā. Alaṃ saṃvidhātunti vicāretuṃ samatthā. Tenāha ‘‘alaṃ kātuṃ alaṃ saṃvidhātunti attanā kātumpi parehi kārāpetumpī’’tiādi. Sesamettha suviññeyyameva.
4-5. 《狮子将军经》等注
4-5. Sīhasenāpatisuttādivaṇṇanā
34-3534-35. 第四经中,“现见的”:因为不关乎来世,所以是能亲自见到的。意思是应自己体证、自己现证的现法利益。“并非仅仅凭信而住”,意思是:并非仅仅凭着“布施确实是善的、是美好的,为佛陀等智者所称叹”这样的信念就停住不动。“凡所施的布施”,是指将那应施物给予他人。“成为它的主人”,意思是善于克制对应施物的贪着,成为其主宰而行布施。因此,由于不被贪所征服,便不是奴仆,也不是同伴。在此,为了通过随顺与遮遣来显示这两种情形,而说“凡是……”等。作为奴仆而行布施,是因为落入渴爱的奴役;作为同伴而行布施,是因为出于对应施物的喜爱而分舍;作为主人而行布施,是因为从渴爱的奴役中解脱了自己,征服了贪而行布施。或者,由于布施的习惯而成为布施者的人,随着布施时的行相差别,有布施奴仆、布施同伴、施主三种。为了剖析显示这三种状况,而说“凡是……”等。“施”
34-35. Catutthe sandiṭṭhikanti asamparāyikatāya sāmaṃ daṭṭhabbaṃ. Sayaṃ anubhavitabbaṃ attapaccakkhaṃ diṭṭhadhammikanti attho. Na saddhāmattakeneva tiṭṭhatīti ‘‘dānaṃ nāma sādhu sundaraṃ, buddhādīhi paṇḍitehi pasattha’’nti evaṃ saddhāmattakeneva na tiṭṭhati. Yaṃ dānaṃ detīti yaṃ deyyadhammaṃ parassa deti. Tassa pati hutvāti tabbisayaṃ lobhaṃ suṭṭhu abhibhavanto tassa adhipati hutvā deti. Tena anadhibhavanīyattā na dāso na sahāyoti. Tattha tadubhayaṃ anvayato byatirekato ca dassetuṃ ‘‘yo hī’’tiādi vuttaṃ. Dāso hutvā deti taṇhādāsabyassa upagatattā. Sahāyo hutvā deti tassa piyabhāvāvissajjanato. Sāmī hutvā deti tattha taṇhādāsabyato attānaṃ mocetvā abhibhuyya pavattanato. Atha vā yo dānasīlatāya dāyako puggalo, so dāne pavattibhedena dānadāso, dānasahāyo, dānapatīti tippakāro hoti. Tadassa tippakārataṃ vibhajitvā dassetuṃ ‘‘yo hī’’tiādi vuttaṃ. Dātabbaṭṭhena dānaṃ, annapānādi.
其中,自己受用的物品,由于被渴爱所压制,随渴爱而转,所以如同奴仆一般。给予他人时,就食物、饮料等共通物品而言,这也被说为“充当名为布施的应施物之奴仆而行施”。作为同伴而行布施:因为将自己应受用的与他人的同等对待。作为主人而行布施:自己不受应施物支配,反而令应施物随顺自己的意愿而转。另一种解释是:凡是自己受用精美的,却给他人粗劣的,这叫作布施奴仆,因为依此因缘成就了低劣的状态。凡是自己用什么,也给他人同样的,这叫作布施同伴,因为依此因缘避免了粗劣或殊胜的差别,成就了同等的状态。凡是自己受用粗劣的,却给他人精美的,这叫作施主,因为依此因缘成就了最胜的状态。
Tattha yaṃ attanā paribhuñjati, taṇhādhipannatāya tassa vasena vattanato dāso viya hoti. Yaṃ paresaṃ dīyati, tatthāpi annapānasāmaññena idaṃ vuttaṃ ‘‘dānasaṅkhātassa deyyadhammassa dāso hutvā’’ti. Sahāyo hutvā deti attanā paribhuñjitabbassa paresaṃ dātabbassa ca samasamaṃ ṭhapanato. Pati hutvā deti sayaṃ deyyadhammassa vase avattitvā tassa attano vase vattāpanato. Aparo nayo – yo attanā paṇītaṃ paribhuñjitvā paresaṃ nihīnaṃ deti, so dānadāso nāma tannimittanihīnabhāvāpattito. Yo yādisaṃ attanā paribhuñjati, tādisameva paresaṃ deti, so dānasahāyo nāma tannimittahīnādhikabhāvavivajjanena sadisabhāvāpattito. Yo attanā nihīnaṃ paribhuñjitvā paresaṃ paṇītaṃ deti, so dānapati nāma tannimittaseṭṭhabhāvāpattito.
“成为无辉耀者”指光辉退失。“一起行走”即俱行,此状态为俱行性,亦即俱转,故说“达到俱存、同一状态”。或者,“不附着的”意为不被束缚,即不被渴爱的束缚所系缚。第五经义显明。
Nittejabhūto tejahānippattiyā. Saha byati gacchatīti sahabyo, sahapavattanako, tassa bhāvo sahabyatā, sahapavattīti āha ‘‘sahabhāvaṃ ekībhāvaṃ gatā’’ti. Asitassāti vā abandhassa, taṇhābandhanena abandhassāti attho. Pañcamaṃ uttānameva.
6-7. 《适时施经》等注释
6-7. Kāladānasuttādivaṇṇanā
36-3736-37. 第六经中,「园林」:指果园。「初生起者」:指一切之中最先出生的。「了知所说」:比丘们站在家门前,虽然默然,但从含义上即是以圣者的乞求说“请给乞食”。这也确实说过:“圣者站立而表明,这就是圣者的乞求。”在那里,若有人想:“我们在煮饭,他们不煮;煮的人如果得不到,还能在哪里得到呢?”因而分与应施之物,他们因为了知所应做而行,即被称为「了知所说」。「适合布施之时」:即适合给予的时机。「心不退转」:即不退转的心。第七经意思清楚。
36-37. Chaṭṭhe ārāmatoti phalārāmato. Paṭhamuppannānīti sabbapaṭhamaṃ sujātāni. Bhāsitaññūti bhikkhū gharadvāre ṭhitā kiñcāpi tuṇhī honti, atthato pana ‘‘bhikkhaṃ dethā’’ti vadanti nāma ariyāya yācanāya. Vuttañhetaṃ ‘‘uddhissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyānaṃ yācanā’’ti. Tatra ye ‘‘mayaṃ pacāma, ime na pacanti, pacamāne patvā alabhantā kuhiṃ labhissantī’’ti deyyadhammaṃ saṃvibhajanti, te bhāsitaññū nāma ñatvā kattabbassa karaṇato. Yuttappattakāleti dātuṃ yuttappattakāle. Appaṭivānacittoti anivattanacitto. Sattamaṃ uttānameva.
8. 《信经》注释
8. Saddhasuttavaṇṇanā
3838. 第八经中,「怜悯」:即以“愿一切众生快乐、无怨、无苦”这样的利益散播而护念。另外,带领其他持戒的同梵行者进入施主家,也称为护念(怜悯)。「低劣行为」:指屈身礼敬的习惯。「远离忿与慢的顽固」:意思是,远离了因忿和慢而生起的心之顽固状态——其特征为膨胀——即是其义。「以温和」:即依所说:“什么是温和?身不违犯、语不违犯、身语不违犯,这称为温和。一切戒律的防护也是温和”——此即属于戒律防护的温和状态。「柔和」:即依所说:“什么是柔和?那种粗硬、生硬、粗恶、刺耳、攻击性、近于忿怒、不导向定的言语,他舍断了那种言语之后,所说的言语都是无过失、悦耳、可爱、入心、优雅、众人喜爱、众人可意的。其中,柔软的语、柔和的语、不粗恶的语,这称为柔和”(《法集论》1350)——以此方式所说,即具备和蔼可亲而柔软的状态。因此说「柔和」即是「和蔼可亲」。
38. Aṭṭhame anukampantīti ‘‘sabbe sattā sukhī hontu averā abyāpajjā’’ti evaṃ hitapharaṇena anuggaṇhanti. Apica upaṭṭhākānaṃ gehaṃ aññe sīlavante sabrahmacārino gahetvā pavisantāpi anuggaṇhanti nāma. Nīcavuttinti paṇipātasīlaṃ. Kodhamānathaddhatāya rahitanti kodhamānavasena uppanno yo thaddhabhāvo cittassa uddhumātalakkhaṇo, tena virahitanti attho. Soraccenāti ‘‘tattha katamaṃ soraccaṃ? Yo kāyiko avītikkamo, vācasiko avītikkamo, kāyikavācasiko avītikkamo, idaṃ vuccati soraccaṃ. Sabbopi sīlasaṃvaro soracca’’nti evamāgatena sīlasaṃvarasaṅkhātena soratabhāvena. Sakhilanti ‘‘tattha katamaṃ sākhalyaṃ? Yā sā vācā thaddhakā kakkasā pharusā kaṭukā abhisajjanī kodhasāmantā asamādhisaṃvattanikā, tathārūpiṃ vācaṃ pahāya yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā, tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti. Yā tattha saṇhavācatā sakhilavācatā apharusavācatā, idaṃ vuccati sākhalya’’nti (dha. sa. 1350) evaṃ vuttena sammodakamudubhāvena samannāgataṃ. Tenāha ‘‘sakhilanti sammodaka’’nti.
9-10. 《子经》等注释
9-10. Puttasuttādivaṇṇanā
39-4039-40. 第九经中,“被养育者”:即被养育。然而,为了说明这种养育是从出生之时起,以提供安乐之缘与去除痛苦之缘而进行的,故说“由我们……”等。“以手脚的按摩等”:其中的“等”字,包括以口吸除鼻涕、沐浴、装饰等事。守护而不损坏父母的田产等,便成为他们相续久住之因,所以说:“我们的财产……乃至……家族血统将长久延续。”“不截断筹食等”:即不中断筹食等。因为只有以适合领受遗产的方式而行者,才能继承遗产,其他人则不能,故说“以符合家族血统的行为”等。“使自己成为堪受遗产者”:即让自己成为值得接受遗产之人。因为父母对那些不听从教导、行于邪道的孩子,会通过判决宣布为无子,他们便不具接受遗产的资格;而对听从教导者,父母便令其成为家财之主。“从第三天起”:即从命终之日起的第三天开始。其余容易理解。第十经的意思很清楚。
39-40. Navame bhatoti posito. Taṃ pana bharaṇaṃ jātakālato paṭṭhāya sukhapaccayūpaharaṇena dukkhapaccayāpaharaṇena ca pavattitanti dassetuṃ ‘‘amhehī’’tiādi vuttaṃ. Hatthapādavaḍḍhanādīhīti ādi-saddena mukhena siṅghānikāpanayananahāpanamaṇḍanādiñca saṅgaṇhāti. Mātāpitūnaṃ santakaṃ khettādiṃ avināsetvā rakkhitaṃ tesaṃ paramparāya ṭhitiyā kāraṇaṃ hotīti āha ‘‘amhākaṃ santakaṃ…pe… kulavaṃso ciraṃ ṭhassatī’’ti. Salākabhattādīni anupacchinditvāti salākabhattādīni avicchinditvā. Yasmā dāyajjappaṭilābhassa yogyabhāvena vattamānoyeva dāyassa paṭipajjissati, na itaroti āha ‘‘kulavaṃsānurūpāya paṭipattiyā’’tiādi . Attanā dāyajjārahaṃ karontoti attānaṃ dāyajjārahaṃ karonto. Mātāpitaro hi attano ovāde avattamāne micchāpaṭipanne dārake vinicchayaṃ gantvā aputte karonti, te dāyajjārahā na honti. Ovāde vattamāne pana kulasantakassa sāmike karonti. Tatiyadivasato paṭṭhāyāti matadivasato tatiyadivasato paṭṭhāya. Sesaṃ suviññeyyameva. Dasamaṃ uttānameva.