未曾闻经注释
1. Ananussutasuttavaṇṇanā
11第二品中,就第一则而言:「了知」,即是以最殊胜的智慧而了知。「如来依八种事理而得名」:也就是依「如此而来,故为如来」、「如此而去,故为如来」、「证得如实之相,故为如来」、「于如实之法,如实而现等觉,故为如来」、「具如实见,故为如来」、「具如实说,故为如来」、「具如实行,故为如来」、「以征服之义,故为如来」——由此八事而得名。「此是牛王之位」,即牛王处,也就是最胜处。因此说「牛王位即最胜处」。以上偈颂所示,是结合后面将阐明的「力」之义,说明他发出不虚诳的吼声宣说「我是具足十力者」。所谓「梵轮」:在此处,「梵」即是最胜的同义词。因为用了「梵」这个名称,所以称其为「最胜轮」。而此轮,即是法轮。
11. Dutiyassa paṭhame abhijānitvāti abhivisiṭṭhena ñāṇena jānitvā. Aṭṭhahi kāraṇehi tathāgatassāti ‘‘tathā āgatoti tathāgato. Tathā gatoti tathāgato. Tathalakkhaṇaṃ āgatoti tathāgato. Tathadhamme yāthāvato abhisambuddhoti tathāgato. Tathadassitāya tathāgato. Tathāvāditāya tathāgato. Tathākāritāya tathāgato. Abhibhavanaṭṭhena tathāgato’’ti evaṃ vuttehi aṭṭhahi kāraṇehi. Usabhassa idanti āsabhaṃ, seṭṭhaṭṭhānaṃ. Tenāha ‘‘āsabhaṃ ṭhānanti seṭṭhaṭṭhāna’’nti. Parato dassitabalayogena ‘‘dasabaloha’’nti abhītanādaṃ nadati. Brahmacakkanti ettha seṭṭhapariyāyo. Brahmasaddoti āha ‘‘seṭṭhacakka’’nti. Cakkañcetaṃ dhammacakkaṃ adhippetaṃ.
略说心经注释
3. Saṃkhittasuttavaṇṇanā
13第三经中,在与欲相应诸法中,稳固性虽也可称为“力”,但面对敌对法时,那种不可被撼动的特性才是更为殊胜的“力”义,故说“于失念时亦不被摇动”。
13. Tatiye kāmaṃ sampayuttadhammesu thirabhāvopi balaṭṭho eva, paṭipakkhehi pana akampanīyattaṃ sātisayaṃ balaṭṭhoti vuttaṃ ‘‘muṭṭhassacce na kampatī’’ti.
广说经注释
4. Vitthatasuttavaṇṇanā
14第四经中,“以念的审慎”指以念的审慎,其义为敏锐、清晰、勇悍的状态。然而在注疏中,“审慎”之名指慧,依其意图而说“审慎被称为慧”。这样似乎就成了指涉另一个法。而“具念”一词则把握了具有殊胜相的念,因此从另一方面也指出了念的作用:“对久作与久说的,能够忆念、随念”,这只是念的作用,并非慧的作用。因此,“以念的审慎”完全可以理解为“以念所具有的审慎状态”。由于缘的差别,念不观待其他法便展现出强大的力量,正因如此,即使在与智不相应的心中,也能进行诵读与观察。
14. Catutthe satinepakkenāti satiyā nepakkena, tikkhavisadasūrabhāvenāti attho. Aṭṭhakathāyaṃ pana nepakkaṃ nāma paññāti adhippāyena ‘‘nepakkaṃ vuccati paññā’’ti vuttaṃ. Evaṃ sati añño niddiṭṭho nāma hoti. Satimāti ca iminā savisesā sati gahitāti paratopi ‘‘cirakatampi cirabhāsitampi saritā anussaritā’’ti satikiccameva niddiṭṭhaṃ, na paññākiccaṃ, tasmā satinepakkenāti satiyā nepakkabhāvenāti sakkā viññātuṃ labbhateva. Paccayavisesavasena aññadhammanirapekkho satiyā balavabhāvo. Tathā hi ñāṇavippayuttacittenapi sajjhāyanasammasanāni sambhavanti.
“久作”指自己或他人以身久远所作,如圆满塔庙庭院等重大义务的履行。“久说”指自己或他人以语久远所说,如以郑重教授、令他人教授、忆持法、开示法、亲近侍坐、谈论法义、随喜等方式所发起的语业。“忆念、随念”:在以身久作之中,“身”名为身表;在久说之中,“语”名为语表,这两者都是色法;生起这些的心与心所则是无色法。如此,这些色法与无色法“如此生起又如此灭去”——能够忆念及随念,亦即生起念觉支,此即其义。这里所指,正是能生起觉支的念。依于此念,一次性的忆念称为“忆念”,反复一再地忆念称为“随念”,应如此理解。
Cirakatampīti attanā vā parena vā kāyena cirakataṃ cetiyaṅgaṇavattādimahāvattappaṭipattipūraṇaṃ. Cirabhāsitampīti attanā vā parena vā vācāya cirabhāsitaṃ sakkaccaṃ uddisanauddisāpanadhammāsāraṇadhammadesanāupanisinnakaparikathāanumodanīyādivasena pavattitaṃ vacīkammaṃ. Saritā anussaritāti tasmiṃ kāyena cirakate kāyo nāma kāyaviññatti, cirabhāsite vācā nāma vacīviññatti, tadubhayampi rūpaṃ, taṃsamuṭṭhāpakā cittacetasikā arūpaṃ. Iti ime rūpārūpadhammā evaṃ uppajjitvā evaṃ niruddhāti sarati ceva anussarati ca, satisambojjhaṅgaṃ samuṭṭhāpetīti attho. Bojjhaṅgasamuṭṭhāpikā hi sati idha adhippetā. Tāya satiyā esa sakiṃ saraṇena saritā, punappunaṃ saraṇena anussaritāti veditabbā.
5-10.《应见经》等的注疏
5-10. Daṭṭhabbasuttādivaṇṇanā
15-20在第五经中,「只在自己的范围」(savisayasmiṃyeva),是指各各在自己所属的范围内。「讲说世间与出世间法」(lokiyalokuttaradhamme kathetuṃ),是指依各自的运作特相,来讲说世间法与出世间法。「在四种入流支中」(catūsu sotāpattiyaṅgesu),是指:亲近善士、听闻正法、如理作意、法随法行——在这四种入流道的因之中。诚然,在这些支中,念等法也是应当希求的,因为没有它们,这些支便无法生起;但应了解,在这里信是特别起作用者。因为只有具足信心的人,才会亲近善士、听闻正法、依无常等如理作意,并且随顺圣道而修行,所以说:「在这里应见到信力」。依此道理,对其余诸力的含义,也应如是见。
15-20. Pañcame savisayasmiṃyevāti attano attano visaye eva. Lokiyalokuttaradhamme kathetunti lokiyadhamme lokuttaradhamme ca tena tena pavattivisesena kathetuṃ. Catūsu sotāpattiyaṅgesūti sappurisasaṃsevo saddhammassavanaṃ yonisomanasikāro dhammānudhammappaṭipattīti imesu catūsu sotāpattimaggakāraṇesu. Kāmañca tesu satiādayopi dhammā icchitabbāva tehi vinā tesaṃ asambhavato , tathāpi cettha saddhā visesato kiccakārīti veditabbā. Saddho eva hi sappurise payirupāsati, saddhammaṃ suṇāti, yoniso ca aniccādito manasi karoti, ariyamaggassa ca anudhammaṃ paṭipajjati, tasmā vuttaṃ ‘‘ettha saddhābalaṃ daṭṭhabba’’nti. Iminā nayena sesabalesupi attho daṭṭhabbo.
「在四正勤中」(catūsu sammappadhānesu),是指四种正勤的修习。「在四念处中」等,也应同理理解。在这里,就如同在入流支中信特为殊胜,在正勤修习中精进特为殊胜那样,在念处的修习中,由于「调伏对世间的贪忧」这句话,在预备阶段,从作用来说,念是更应被希求的;同样,对于修定业处者,定更应被希求;怀有「圣谛的修习即是慧的修习」之想,慧在预备阶段也更应被希求——这个道理极为明显。然而,在证得的刹那,如同定与慧一样,一切力——信等,都应只希求彼此的均等。正因为如此,才会在诸处强调「在这里是信力」等。
Catūsu sammappadhānesūti catubbidhasammappadhānabhāvanāya. Catūsu satipaṭṭhānesūtiādīsupi eseva nayo. Ettha ca sotāpattiaṅgesu saddhā viya, sammappadhānabhāvanāya vīriyaṃ viya ca satipaṭṭhānabhāvanāya yasmā ‘‘vineyya loke abhijjhādomanassa’’nti (dī. ni. 2.373; ma. ni. 1.106) vacanato pubbabhāge kiccato sati adhikā icchitabbā, evaṃ samādhikammikassa samādhi, ‘‘ariyasaccabhāvanā paññābhāvanā’’ti katvā tattha paññā pubbabhāge adhikā icchitabbāti pākaṭoyamattho. Adhigamakkhaṇe pana samādhipaññānaṃ viya sabbesampi balānaṃ saddhādīnaṃ samatāva icchitabbā. Tathā hi ‘‘ettha saddhābala’’ntiādinā tattha tattha etthaggahaṇaṃ kataṃ.
现在,为了用譬喻阐明信等各自在那些地方具有的超胜作用,因此说「犹如」等言。此中譬喻的对应如下:令解脱成熟的五力,犹如以国王为第五人的五位朋友。如同他们为了娱乐而一同走入街道,诸力也一同进入观道;如同朋友中的第一位、第二位等各自先在家中准备就绪,信等也在成就入流支等之后,成为前导。如同其他朋友在某些场合保持沉默,其余诸力在那些场合也仅仅随顺那作为前导的力,跟随其作用而行。因为在那个时候,其余力的作用并不像地大等中的水大等那样明显,而是唯有信等的作用变得显著而安立,因为心相续早已被那样的缘所造就。此外,在此为了说明修观者的修习特以慧为最上,先用国王作譬喻,然后再提「慧根」。从第六项开始的诸根,都很容易了解。
Idāni saddhādīnaṃ tattha tattha atirekakiccataṃ upamāya vibhāvetuṃ ‘‘yathā hī’’tiādi vuttaṃ. Tatridaṃ upamā saṃsandanaṃ – rājapañcamasahāyā viya vimuttiparipācakāni pañca balāni. Nesaṃ kīḷanatthaṃ ekajjhaṃ vīthiotaraṇaṃ viya balānaṃ ekajjhaṃ vipassanāvīthiotaraṇaṃ, sahāyesu paṭhamādīnaṃ yathāsakaṃ geheva vicāraṇā viya saddhādīnaṃ sotāpattiaṅgādīni patvā pubbaṅgamatā. Sahāyesu itaresaṃ tattha tattha tuṇhībhāvo viya sesabalānaṃ tattha tattha tadanvayatā, tassa pubbaṅgamassa balassa kiccānugatā. Na hi tadā tesaṃ sasambhārapathavīādīsu āpādīnaṃ viya kiccaṃ pākaṭaṃ hoti, saddhādīnaṃyeva pana kiccaṃ vibhūtaṃ hutvā tiṭṭhati puretaraṃ tathāpaccayehi cittasantānassa abhisaṅkhatattā. Ettha ca vipassanākammikassa bhāvanā visesato paññuttarāti dassanatthaṃ rājānaṃ nidassanaṃ katvā paññindriyaṃ vuttaṃ. Chaṭṭhādīni suviññeyyāni.