《增支部》
Aṅguttaranikāye
《五集注》
Pañcakanipāta-ṭīkā
第一集五十经
1. Paṭhamapaṇṇāsakaṃ
有学力品
1. Sekhabalavaggo
《简略经》注释
1. Saṃkhittasuttavaṇṇanā
1在《五集》的第一经中:即使是在相应法中,坚固性本身也即是「力」的意义。然而,面对对立面而不可动摇的殊胜不可动摇性,才被特别称为「力」——这即是经文所说的“于无信上不动摇”。
1. Pañcakanipātassa paṭhame kāmaṃ sampayuttadhammesu thirabhāvopi balaṭṭho eva, paṭipakkhehi pana akampanīyattaṃ sātisayaṃ balaṭṭhoti vuttaṃ – ‘‘assaddhiye na kampatī’’ti.
《广说经》等注释
2-6. Vitthatasuttādivaṇṇanā
2-6第二经中,「感到惭」是指羞耻、厌离。因为「惭」的特相是厌恶恶行,所以解释说「厌离,即是此义」。「感到愧」是指畏惧。因为「愧」的特相是畏惧恶行。
2-6. Dutiye hirīyatīti lajjati virajjati. Yasmā hirī pāpajigucchanalakkhaṇā, tasmā ‘‘jigucchatīti attho’’ti vuttaṃ. Ottappatīti utrasati. Pāputrāsalakkhaṇañhi ottappaṃ.
「已策励的精进」是指未退转、未萎缩的精进,因此说「心无退缩」。「为了断」是指为了彻底根除。诸善法的「具足」即是证得,因此说「为了获得」。
Paggahitavīriyoti saṅkocaṃ anāpannavīriyo. Tenāha ‘‘anosakkitamānaso’’ti. Pahānatthāyāti samucchinnatthāya. Kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadā nāma samadhigamo evāti āha ‘‘paṭilābhatthāyā’’ti.
原本表示“去处”义的界词,于此转为觉悟义,故说“为了能通达生起和灭去”。此开示依混合方式说,因此说“依镇伏与依断”。故而进一步说“亦即依观慧与依道慧”。观慧的作用是镇伏烦恼,而此观慧尚属局部;为显示无余的一面,便说“由道慧引生获得”。在导向苦灭的道中,亦可以同样理路理解。sammā是“如实”之义。正因为道慧具有不动摇的特质——已断除者便是永断,无需再行断除——故道慧依因、依理而生起,因此说“依因依理”。至于第三等问题,此处已无更需解释的了。
Gatiatthā dhātusaddā buddhiatthā hontīti āha ‘‘udayañca vayañca paṭivijjhituṃ samatthāyā’’ti. Missakanayenāyaṃ desanā gatāti āha ‘‘vikkhambhanavasena ca samucchedavasena cā’’ti. Tenāha ‘‘vipassanāpaññāya ceva maggapaññāya cā’’ti. Vipassanāpaññāya vikkhambhanakiriyato sā ca kho padesikāti nippadesikaṃ katvā dassetuṃ ‘‘maggapaññāya paṭilābhasaṃvattanato’’ti vuttaṃ. Dukkhakkhayagāminibhāvepi eseva nayo. Sammāti yāthāvato. Akuppadhammatāya hi maggapaññāya khepitaṃ khepitameva, nāssa puna khepanakiccaṃ atthīti upāyena ñāyena sā pavattatīti āha ‘‘hetunā nayenā’’ti. Tatiyādīsu natthi vattabbaṃ.
第七 欲经注释
7. Kāmasuttavaṇṇanā
7第七经中:因用此物切割未熟谷穗,故称“asita(镰刀)”。因以种种方式破坏负担、悬起负担,故称“byābhaṅgī(担架)”。“善男子”:此处善男子有两种,即生族善男子与行族善男子。其中,如“那时,有一位名叫赖吒和罗的善男子,他正是那土喇果帝咖地方最上族姓人家的儿子”(《中部》2.294)这一说法,是指出生于高贵种姓者,称为“生族善男子”。而如“那些凭着信心从在家而出家的善男子们”(《中部》1.34)这一说法,则不论出生何种家族,只要具足正行,即称为“行族善男子”。此处指的是行族善男子,故说“善男子即行族善男子”。句中的yuttanti,意为相称、适当,即此说恰当、值得如此说。其余内容此处易明。
7. Sattame asanti lūnanti tenāti asitaṃ, dāttaṃ. Vividhā ābhañjanti bhāraṃ olambenti tenāti byābhaṅgī, vidhaṃ. Kulaputtoti ettha duvidho kulaputto jātikulaputto, ācārakulaputto ca. Tattha ‘‘tena kho pana samayena raṭṭhapālo nāma kulaputto tasmiṃyeva thullakoṭṭhike aggakulikassa putto’’ti (ma. ni. 2.294) evaṃ āgato uccakulappasuto jātikulaputto nāma. ‘‘Ye te kulaputtā saddhā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā’’ti (ma. ni. 1.34) evaṃ āgatā pana yattha katthaci kule pasutāpi ācārasampannā ācārakulaputto nāma. Idha pana ācārakulaputto adhippeto. Tenāha ‘‘kulaputtoti ācārakulaputto’’ti. Yuttanti anucchavikaṃ, evaṃ vattabbataṃ arahatīti attho. Sesamettha uttānameva.
8. 《退转经》注释
8. Cavanasuttavaṇṇanā
8第八经中,以“信”指称“证得信”。信有四种:至信、证得信、净信、入信。其中,至信现起于一切知菩萨的心中。此信是沿着“将至之道”而来,它超越于常人,无需他人教导,便能对所应信之事正确无误地信解、决意,因此大菩萨们的这种信尤为殊胜。证得信是通过真实洞彻真理而生的信,如善觉者等人所具。净信是依于“世尊是阿拉汉……”等而对佛陀等所生的净信,如大劫宾那王等人所具。入信是热切投入并深入之后,以“正是这样”的方式确定下来的信,亦即入信。此中,净信近似可被引导的状态,仅凭听闻便能净信;入信则犹如深入所信之事,入于其中后,便如同以“正是这样”的现量方式在运作。
8. Aṭṭhame saddhāyāti iminā adhigamasaddhā dassitā. Catubbidhā hi saddhā – āgamanīyasaddhā, adhigamasaddhā, pasādasaddhā, okappanasaddhāti. Tattha āgamanīyasaddhā sabbaññubodhisattānaṃ pavattā hoti. Āgamanīyappaṭipadāya āgatā hi saddhā sātisayā mahābodhisattānaṃ paropadesena vinā saddheyyavatthuṃ aviparītato gahetvā adhimuccanato. Saccappaṭivedhato āgatasaddhā adhigamasaddhā suppabuddhādīnaṃ viya. ‘‘Sammāsambuddho bhagavā’’tiādinā buddhādīsu uppajjanakappasādo pasādasaddhā mahākappinarājādīnaṃ viya. ‘‘Evameta’’nti okkanditvā pakkhanditvā saddahanavasena kappanaṃ okappanaṃ, tadeva saddhāti okappanasaddhā. Tattha pasādasaddhā paraneyyarūpā hoti, savanamattenapi pasīdanato. Okappanasaddhā saddheyyaṃ vatthuṃ ogāhitvā anupavisitvā ‘‘evameta’’nti paccakkhaṃ karontī viya pavattati.
第九 第一不恭敬经注释
9. Paṭhamaagāravasuttavaṇṇanā
9第九点,「appatissayo」是指将「appatissava」一词中的字母va转为ya而构成的称谓。所谓「patissava」,是指当被师长有所嘱咐时,因为心存恭敬而顺从、应允的状态,也就是依顺的行相,凡此一切恭敬的表现都属此类。若完全缺此依顺,便是「appatissava」,即毫无恭敬之心。因此才说「无有上首、行仪下劣」。说明此即指缺乏恭敬者。
9. Navame appatissayoti appatissavo va-kārassa ya-kāraṃ katvā niddeso. Garunā kismiñci vutto gāravavasena patissavanaṃ, patissavo, patissavabhūtaṃ, taṃsabhāvañca yaṃ kiñci gāravaṃ. Natthi etasmiṃ patissavoti appatissavo, gāravavirahito. Tenāha ‘‘ajeṭṭhako anīcavuttī’’ti.
第十 第二不恭敬经注释
10. Dutiyaagāravasuttavaṇṇanā
10第十则中,所谓「增长」等,可作如下解:依戒而获得「增长」,依道而获得「增广」,依涅槃而获得「圆满」。或又有一说:依戒与定而获得增长,依观与道而获得增广,依果与涅槃而获得圆满。在此教法中,若有人持守四重戒,因其戒行无缺等相续状态而极清净,且由此殊胜之因,能不费艰难便引生道果——恰如僧护长老一般——他即是以这些戒,在法与律中获得增长,故说「依戒而增长」。若有人已生起圣道,恰如根基已扩展、坚固安立之树,他便是在教法中所称已达增广者,故说「依道而增广」。若有人实证一切烦恼灭尽的涅槃,他即是阿拉汉,由圆满戒等诸法蕴而达致圆满,故说「依涅槃而圆满」。以上第二种释义的道理,当依所述之方便而理解。
10. Dasame vuddhintiādīsu sīlena vuddhiṃ, maggena viruḷhiṃ, nibbānena vepullaṃ. Sīlasamādhīhi vā vuddhiṃ, vipassanāmaggehi viruḷhiṃ, phalanibbānehi vepullaṃ. Ettha ca yassa catubbidhaṃ sīlaṃ akhaṇḍādibhāvappavattiyā suparisuddhaṃ visesabhāgiyattā appakasireneva maggaphalāvahaṃ saṅgharakkhitattherassa viya, so tādisena sīlena imasmiṃ dhammavinaye vuddhiṃ āpajjissati. Tena vuttaṃ – ‘‘sīlena vuddhi’’nti. Yassa pana ariyamaggo uppanno, so virūḷhamūlo viya pādapo suppatiṭṭhitattā sāsane virūḷhiṃ āpanno nāma hoti. Tena vuttaṃ – ‘‘maggena virūḷhi’’nti. Yo sabbakilesanibbānappatto, so arahā sīlādidhammakkhandhapāripūriyā sati vepullappatto hoti. Tena vuttaṃ ‘‘nibbānena vepulla’’nti. Dutiyavikappe attho vuttanayānusārena veditabbo.