5. 大供牺品显示巴利原文
5. Mahāyaññavaggo
1-2. 七识住经等注释显示巴利原文
1-2. Sattaviññāṇaṭṭhitisuttādivaṇṇanā
44-45 第五经的第一部分:「识住」是指结生识的住处。「譬如」是一个表示举例的不变词,义为「如同人们」。因为在无量的轮围世界中,无量的人们在肤色、身形等方面,没有两个是完全相同的。纵使某处有双胞胎在肤色或身形上相似,其看、视、言语、笑貌、行、住等亦有差异,故称「异身」。而他们的结生想则有三因的、二因的或无因的,故称「异想者」。「有些天」:指六欲界天。其中,有些天的身体是青色的,有些是黄色等色。他们的想有二因或三因,没有无因的。「有些堕落者」:指从四恶趣脱离的,如北方的乌达拉母夜叉、毕扬卡拉母夜叉、普萨蜜达、达马古达等,以及其他有宫殿的饿鬼。因为他们的身体有黄、白、黑、魟鱼色、棕色等不同颜色,又有瘦、胖、粗、长等不同,所以身有种种;与人相同,想也有二因、三因、无因。但他们不像天那样有大威德,而是如同可悲的人,威德微浅,饮食、衣物难得,为苦所迫而住。有些在黑分时受苦,在白分时快乐。因此,由于是从快乐的集合中堕落,故称「堕落者」。其中有三因的,也会有法的现观,如毕扬卡拉母夜叉。显示巴利原文
44-45. Pañcamassa paṭhame viññāṇaṭṭhitiyoti paṭisandhiviññāṇassa ṭhānāni. Seyyathāpīti nidassanatthe nipāto, yathā manussāti attho. Aparimāṇesu hi cakkavāḷesu aparimāṇānaṃ manussānaṃ vaṇṇasaṇṭhānādivasena dvepi ekasadisā natthi. Yepi hi katthaci yamakabhātaro vaṇṇena vā saṇṭhānena vā sadisā honti, tesampi ālokitavilokitakathitahasitagamanaṭṭhānādīhi viseso hotiyeva. Tasmā nānattakāyāti vuttā. Paṭisandhisaññā pana nesaṃ tihetukāpi dvihetukāpi ahetukāpi hoti. Tasmā nānattasaññinoti vuttā. Ekacce ca devāti cha kāmāvacaradevā. Tesu hi kesañci kāyo nīlo hoti, kesañci pītakādivaṇṇo. Saññā pana tesaṃ dvihetukāpi tihetukāpi hoti, ahetukā natthi. Ekacceca vinipātikāti catuapāyavinimuttā uttaramātā yakkhinī, piyaṅkaramātā, phussamittā, dhammaguttāti evamādikā aññe ca vemānikā petā. Etesañhi pītaodātakāḷamaṅguracchavisāmavaṇṇādivasena ceva kisa thūlarassadīghavasena ca kāyo nānā hoti, manussānaṃ viya dvihetukatihetukaahetukavasena saññāpi. Te pana devā viya na mahesakkhā, kapaṇamanussā viya appesakkhā dullabhaghāsacchādanā dukkhapīḷitā viharanti. Ekacce kāḷapakkhe dukkhitā juṇhapakkhe sukhitā honti. Tasmā sukhasamussayato vinipatitattā vinipātikāti vuttā. Ye panettha tihetukā, tesaṃ dhammābhisamayopi hoti piyaṅkaramātādīnaṃ viya.
「梵身天」:指梵众天、梵辅天、大梵天。「初生者」:他们全部由初禅所生。梵众天由下品初禅所生,他们的寿命是劫的三分之一。梵辅天由中品初禅所生,他们的寿命是半劫,而且他们的身体更为广大。大梵天由上品初禅所生,他们的寿命是一劫,而且他们的身体极为广大。如此,应知由于身的差异性,而依初禅的想是同一性,所以称为「异身一想者」。显示巴利原文
Brahmakāyikāti brahmapārisajjabrahmapurohitamahābrahmāno. Paṭhamābhinibbattāti te sabbepi paṭhamajjhānena abhinibbattā. Brahmapārisajjā pana parittena abhinibbattā, tesaṃ kappassa tatiyo bhāgo āyuppamāṇaṃ. Brahmapurohitā majjhimena, tesaṃ upaḍḍhakappo āyuppamāṇaṃ, kāyo ca tesaṃ vipphārikataro hoti. Mahābrahmāno paṇītena, tesaṃ kappo āyuppamāṇaṃ, kāyo ca pana tesaṃ ativipphārikova hoti. Iti te kāyassa nānattā paṭhamajjhānavasena saññāya ekattā nānattakāyā ekattasaññinoti veditabbā.
如同他们那样,四恶趣的众生也是如此。在地狱中,有的众生身量为一牛呼,有的为半由旬,有的为一由旬,而提婆达多的身量则有百由旬。畜生中有的微小,有的巨大。饿鬼界中,有的身高六十肘,有的八十肘,有的身是金色,有的颜色丑恶。黑分阿修罗也是如此。此外,还有名为「长背饿鬼」的一类,其身长甚至达六十由旬。而所有这些都是不善异熟、无因的想。因此,恶趣众生也被算作「异身一想者」。显示巴利原文
Yathā ca te, evaṃ catūsu apāyesu sattā. Nirayesu hi kesañci gāvutaṃ, kesañci aḍḍhayojanaṃ, kesañci yojanaṃ attabhāvo hoti, devadattassa pana yojanasatiko jāto. Tiracchānesupi keci khuddakā, keci mahantā. Pettivisayesupi keci saṭṭhihatthā, keci asītihatthā honti, keci suvaṇṇā, keci dubbaṇṇā. Tathā kālakañcikā asurā. Apicettha dīghapiṭṭhikapetā nāma saṭṭhiyojanikāpi honti. Saññā pana sabbesampi akusalavipākāhetukāva hoti. Iti āpāyikāpi nānattakāyā ekattasaññinotveva saṅkhyaṃ gacchanti.
光音天:犹如火把的火焰从他们身体射出,断断续续地放射、流散开来,故称光音天。在五法方式中,修习下品第二、第三禅那而生者,名为少光天,寿量二劫;修习中品而生者,名为无量光天,寿量四劫;修习上品而生者,名为光音天,寿量八劫。这是依最高界限而言,故一切皆摄。他们身量同一广大,而想则有有寻有伺、无寻唯伺、无寻无伺的差异。显示巴利原文
Ābhassarāti daṇḍaukkāya acci viya etesaṃ sarīrato ābhā chijjitvā chijjitvā patantī viya sarati vissaratīti ābhassarā. Tesu pañcakanaye dutiyatatiyajjhānadvayaṃ parittaṃ bhāvetvā upapannā parittābhā nāma honti, tesaṃ dve kappā āyuppamāṇaṃ. Majjhimaṃ bhāvetvā upapannā appamāṇābhā nāma honti, tesaṃ cattāro kappā āyuppamāṇaṃ. Paṇītaṃ bhāvetvā upapannā ābhassarā nāma honti, tesaṃ aṭṭha kappā āyuppamāṇaṃ. Idha pana ukkaṭṭhaparicchedavasena sabbeva te gahitā. Sabbesañhi tesaṃ kāyo ekavipphārova hoti, saññā pana avitakkavicāramattā vā avitakkaavicārā vāti nānā.
遍净天:为净色所遍满、散布,即以其身体所发耀的净色成为一味密集,此为含义。不同于光音天,其光明并非断断续续地放射。在五法方式中,依下品、中品、上品的第四禅那而生者,寿量分别为十六劫、三十二劫、六十四劫,依次名为少净天、无量净天、遍净天。如此应知,他们身同一类,并以第四禅那之想而为同一想。广果天亦属第四识住。无想有情因无识,此处不摄,而摄于众生居。显示巴利原文
Subhakiṇhāti subhena vokiṇṇā vikiṇṇā, subhena sarīrappabhāvaṇṇena ekagghanāti attho. Etesañhi na ābhassarānaṃ viya chijjitvā chijjitvā pabhā gacchati. Pañcakanaye pana parittamajjhimapaṇītassa catutthajjhānassa vasena soḷasabāttiṃsacatussaṭṭhikappāyukā parittaappamāṇasubhakiṇhā nāma hutvā nibbattanti. Iti sabbepi te ekattakāyā ceva catutthajjhānasaññāya ekattasaññino cāti veditabbā. Vehapphalāpi catutthaviññāṇaṭṭhitimeva bhajanti. Asaññasattā viññāṇābhāvā ettha saṅgahaṃ na gacchanti, sattāvāsesu gacchanti.
净居天:处于还灭分,非一切时存在。于无佛之世间,纵经百劫、阿僧祇劫,亦不出现。唯有诸佛出世之际——一万六千劫的区间内——方才出现。他们犹如转法轮者世尊的驻军营地一般。因此,他们既不属识住,亦不属众生居。然而,大尸婆长老根据经文:‘舍利弗,此住处甚为难得,我于此长远时劫中,除净居天外,未曾住他处’(中部1.160),认为净居天亦属第四识住与第四众生居。此说不违经文,故被认可。显示巴利原文
Suddhāvāsā vivaṭṭapakkhe ṭhitā na sabbakālikā, kappasatasahassampi asaṅkheyyampi buddhasuññe loke na uppajjanti. Soḷasakappasahassaabbhantare buddhesu uppannesuyeva uppajjanti. Dhammacakkappavattissa bhagavato khandhāvāraṭṭhānasadisā honti. Tasmā neva viññāṇaṭṭhitiṃ na sattāvāsaṃ bhajanti. Mahāsīvatthero pana ‘‘na kho pana so, sāriputta, āvāso sulabharūpo, yo mayā anāvutthapubbo iminā dīghena addhunā aññatra suddhāvāsehi devehī’’ti (ma. ni. 1.160) iminā suttena suddhāvāsāpi catutthaviññāṇaṭṭhitiṃ catutthasattāvāsañca bhajantīti vadati, taṃ appatibāhiyattā suttassa anuññātaṃ.
「非想非非想处」——正如「想」那样,识由于微细,既非有识,亦非无识,因此不在识住中宣说。在第二经中,「定资具」即指道定的资粮。显示巴利原文
Nevasaññānāsaññāyatanaṃ yatheva saññāya, evaṃ viññāṇassāpi sukhumattā neva viññāṇaṃ nāviññāṇaṃ. Tasmā viññāṇaṭṭhitīsu na vuttaṃ. Dutiye samādhiparikkhārāti maggasamādhissa sambhārā.
3. 第一火经注释显示巴利原文
3. Paṭhamaaggisuttavaṇṇanā
46 在第三经中,一切贪等由于“燃烧”的含义而称为火。在“应供火”等的解释里,这里的“āhuna”指恭敬供养,堪受供养者即是“应供”。父母对子女有大恩,所以值得供养;子女若对父母行为恶劣,就会堕入地狱等。因此,父母虽不燃烧,却是导致燃烧的缘。就这样,也是依据“燃烧”的意义,才说为“应供火”。“居士”(gahapati)指家主,他通过提供床座、衣服、饰品等,对女人有大恩。如果女人背叛他,便会堕入地狱等。所以依照前面同样的道理,以燃烧的意义说为“居士火”。在“应施火”中,“应施”(dakkhiṇā)是指四种资具,比丘僧团是应受供养者。因为僧团策励在家人受持三皈依、五戒、十戒、奉养父母、供养如法的沙门与婆罗门等种种善法,对他们有大恩。倘若在家众对比丘僧团行恶,辱骂诽谤,便会堕入地狱等。所以也依前理,以燃烧的意义说为“应施火”。由薪木生起的平常火,即称为“薪火”。显示巴利原文
46. Tatiye sabbepi rāgādayo anuḍahanaṭṭhena aggī. Āhuneyyaggītiādīsu panettha āhunaṃ vuccati sakkāro, āhunaṃ arahantīti āhuneyyā. Mātāpitaro hi puttānaṃ bahupakārattā āhunaṃ arahanti, tesu vippaṭipajjamānā puttā nirayādīsu nibbattanti. Tasmā kiñcāpi mātāpitaro na anuḍahanti, anuḍahanassa pana paccayā honti. Iti anuḍahanaṭṭheneva āhuneyyaggīti vuccanti. Gahapatīti pana gehasāmiko vuccati, so mātugāmassa sayanavatthālaṅkārādianuppadānena bahupakāro. Taṃ aticaranto mātugāmo nirayādīsu nibbattati. Tasmā sopi purimanayeneva anuḍahanaṭṭhena gahapataggīti vutto. Dakkhiṇeyyaggīti ettha pana dakkhiṇāti cattāro paccayā, bhikkhusaṅgho dakkhiṇeyyo. So hi gihīnaṃ tīsu saraṇesu pañcasu sīlesu dasasu sīlesu mātāpitupaṭṭhāne dhammikasamaṇabrāhmaṇupaṭṭhāneti evamādīsu kalyāṇadhammesu niyojanena bahupakāro. Tasmiṃ micchāpaṭipannā gihī bhikkhusaṅghaṃ akkositvā paribhāsitvā nirayādīsu nibbattanti. Tasmā sopi purimanayeneva anuḍahanaṭṭhena dakkhiṇeyyaggīti vutto. Kaṭṭhato nibbatto pākatikova aggi kaṭṭhaggi nāma.
第二火经的注释。显示巴利原文
4. Dutiyaaggisuttavaṇṇanā
47 在第四经中,“身相显赫者”(ugatasarīrassa):据说他是一位大富婆罗门,无论身量还是财富都显赫圆满,因此被称为“身相显赫者”。“已备办”(upakkhaṭo):即一切准备就绪。“柱已竖立”(thūṇūpanītāni):指为祭祀而立起的柱子已经竖好。“为祭祀”(yaññatthāya):即为了宰杀而举行祭祀。“前往”(upasaṅkamī):据说他备好全部祭祀用品后,心想:“沙门乔达摩有大智慧,我这次祭祀,他会说是功德还是过患呢?问过便知。”以这样的缘故,他去到了世尊那里。“取火”(aggissa ādānaṁ):为了祭祀而获取新的吉祥火。“一切皆同”(sabbena sabbaṁ):用一切所听闻的来阐述,所有听闻都能相合一致,正是显示其为同一类。“刀”(satthāni):因为有伤害的意义,如同刀,所以称为刀。“自己率先开始”(sayaṁ paṭhamaṁ samārambhati):自己第一个动手。“为杀”(hantun):为了杀害。显示巴利原文
47. Catutthe uggatasarīrassāti so kira brāhmaṇamahāsālo attabhāvenapi bhogehipi uggato sārappatto ahosi, tasmā uggatasarīrotveva paññāyittha. Upakkhaṭoti paccupaṭṭhito. Thūṇūpanītānīti yūpasaṅkhātaṃ thūṇaṃ upanītāni. Yaññatthāyāti vadhitvā yajanatthāya. Upasaṅkamīti so kira sabbaṃ taṃ yaññasambhāraṃ sajjetvā cintesi – ‘‘samaṇo kira gotamo mahāpañño, kiṃ nu kho me yaññassa vaṇṇaṃ kathessati udāhu avaṇṇaṃ, pucchitvā jānissāmī’’ti iminā kāraṇena yena bhagavā tenupasaṅkami. Aggissaādānanti yaññayajanatthāya navassa maṅgalaggino ādiyanaṃ. Sabbena sabbanti sabbena sutena sabbaṃ sutaṃ sameti saṃsandati, ekasadisaṃ hotīti dasseti. Satthānīti vihiṃsanaṭṭhena satthāni viyāti satthāni. Sayaṃ paṭhamaṃ samārambhatīti attanāva paṭhamataraṃ ārabhati. Hantunti hanituṃ.
“Pahātabbā”(应被断除的):即应当回避的。“Ato hayaṁ”:意即“由此”,这是从父母那儿来的。“Āhuto”:即已到来。“Sambhūto”:即所生。“Ayaṁ vuccati, brāhmaṇa, gahapataggī”:婆罗门!这些子女、妻妾等众,犹如家主、主人一般游走燃烧,故就此称为“家主火”。“Attānaṁ”:指心。“Damentī”:通过调御诸根而调伏。“Samentī”:通过平息贪等烦恼而平息。“Tesaññeva parinibbāpanena”:即透由彻底寂灭那些烦恼而般涅槃。“Nikkhipitabbo”:应当妥善安置,使之不会散失。“Upavāyatu”:应当吹灭。那位婆罗门如此说后,便赐予了一切众生无畏生命,毁弃了祭祀的棚舍,成为世尊教法中敞开门接受供养的人。显示巴利原文
Pahātabbāti pariharitabbā. Atohayanti ato hi mātāpitito ayaṃ. Āhutoti āgato. Sambhūtoti uppanno. Ayaṃ vuccati, brāhmaṇa, gahapataggīti ayaṃ puttadārādigaṇo yasmā, gahapati, viya gehasāmiko viya hutvā aggati vicarati, tasmā gahapataggīti vuccati. Attānanti cittaṃ. Damentīti indriyadamanena damenti. Samentīti rāgādisamanena samenti. Tesaññeva parinibbāpanena parinibbāpenti. Nikkhipitabboti yathā na vinassati, evaṃ ṭhapetabbo. Upavāyatanti upavāyatu. Evañca pana vatvā brāhmaṇo sabbesampi tesaṃ pāṇānaṃ jīvitaṃ datvā yaññasālaṃ viddhaṃsetvā satthu sāsane opānabhūto ahosīti.
第五和第六经──想经二篇的注释。显示巴利原文
5-6. Saññāsuttadvayavaṇṇanā
48-49 在第五经中,“Amatogadhā”(入于不死):即以涅槃为归宿。“Amatapariyosānā”(以不死为究竟):即以涅槃为最终目标。在第六经中,“Methunadhammasamāpattiyā”(由行淫法):即由于具足淫欲法之故。“Nhārudaddulaṁ”:筋腱之束或筋纹。“Anusandatī”:流转。“Natthi me pubbenāparaṁ viseso”:我在未修习前与已修习后,其间并无差别。“Lokacitresu”:在三界世间种种繁华之中。“Ālasyā”:因懈怠。“Vissaṭṭhiyā”:因放逸。“Ananuyoge”:于不修习专注禅修之时。“Ahaṅkāramamaṅkāramānāpagataṁ”:已远离了我见、我所执及九种慢。“Vidhāsamatikkantaṁ”:已超越了三种慢。“Santaṁ”:因断除他们对立烦恼而得寂静。“Suvimuttaṁ”:以五种解脱而善得解脱。显示巴利原文
48-49. Pañcame amatogadhāti nibbānapatiṭṭhā. Amatapariyosānāti nibbānāvasānā. Chaṭṭhe methunadhammasamāpattiyāti methunadhammena samaṅgibhāvato. Nhārudaddulanti nhārukhaṇḍaṃ nhāruvilekhanaṃ vā. Anusandatīti pavattati. Natthi me pubbenāparaṃ visesoti natthi mayhaṃ pubbena abhāvitakālena saddhiṃ aparaṃ bhāvitakāle viseso. Lokacitresūti tidhātukalokasannivāsasaṅkhātesu lokacitresu. Ālasyeti ālasiyabhāve. Vissaṭṭhiyeti vissaṭṭhabhāve. Ananuyogeti yogassa ananuyuñjane. Ahaṅkāramamaṅkāramānāpagatanti ahaṅkāradiṭṭhito ca mamaṅkārataṇhāto ca navavidhamānato ca apagataṃ. Vidhāsamatikkantanti tisso vidhā atikkantaṃ. Santanti tappaccanīkakilesehi santaṃ. Suvimuttanti pañcahi vimuttīhi suṭṭhu vimuttaṃ.
第七《淫欲经》注释。显示巴利原文
7. Methunasuttavaṇṇanā
50 “Upasaṅkamī”(往诣):他吃完早餐后,由奴仆随从围绕而前往。“Bhavampi nu”:您也一样吗?“Brahmacārī paṭijānāti”(自称梵行者):他如此探问:“您自称是‘我修梵行’,即是自称安住于梵行吗?”据说他心里这样想:“在婆罗门传统中,学习吠陀者须修四十八年的梵行。而沙门乔达摩在俗家时,曾于三座宫殿中享受三种歌舞之乐,如今他会如何说呢?”他是带着这个意图来问的。于是,世尊宛如以咒捕蛇、以足踏敌颈一般,针对自己在六年精勤断烦恼期间,于王家之乐或宫中歌舞成就都未曾生起一丝寻思,作狮子吼说“Yañhi taṁ brāhmaṇā”等语。这其中:“Dvayaṁ dvayasamāpattiṁ”:指双双对对的证入。“Dukkhasmā”:从整个轮回之苦中。“Sañjagghatī”:说嬉笑语。“Saṁkīḷatī”:嬉戏玩耍。“Saṁkeḷāyatī”:纵声大笑。“Cakkhunā cakkhuṁ”:以自己的眼睛对着她的眼睛凝视。显示巴利原文
50. Sattame upasaṅkamīti bhuttapātarāso dāsakammakaraparivuto upasaṅkami. Bhavampinoti bhavampi nu. Brahmacārī paṭijānātīti ‘‘ahaṃ brahmacārī’’ti evaṃ brahmacariyavāsaṃ paṭijānātīti pucchati. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘brāhmaṇasamaye vedaṃ uggaṇhantā aṭṭhacattālīsa vassāni brahmacariyaṃ caranti. Samaṇo pana gotamo agāraṃ ajjhāvasanto tīsu pāsādesu tividhanāṭakaratiyā abhirami, idāni kiṃ nu kho vakkhatī’’ti imamatthaṃ sandhāyevaṃ pucchati. Tato bhagavā mantena kaṇhasappaṃ gaṇhanto viya amittaṃ gīvāya pādena akkamanto viya attano saṃkilesakāle chabbassāni padhānacariyāya rajjasukhaṃ vā pāsādesu nāṭakasampattiṃ vā ārabbha vitakkamattassāpi anuppannabhāvaṃ sandhāya sīhanādaṃ nadanto yañhi taṃ brāhmaṇātiādimāha. Tattha dvayaṃdvayasamāpattinti dvīhi dvīhi samāpajjitabbabhāvaṃ. Dukkhasmāti sakalavaṭṭadukkhato. Sañjagghatīti hasitakathaṃ katheti. Saṃkīḷatīti keḷiṃ karoti. Saṃkeḷāyatīti mahāhasitaṃ hasati. Cakkhunā cakkhunti attano cakkhunā tassā cakkhuṃ paṭivijjhitvā upanijjhāyati. Tirokuṭṭaṃ vā tiropākāraṃ vāti parakuṭṭe vā parapākāre vā. Devoti eko devarājā. Devaññataroti aññataro devaputto. Anuttaraṃ sammāsambodhinti arahattañceva sabbaññutaññāṇañca.
第八《结合经》注释显示巴利原文
8. Saṃyogasuttavaṇṇanā
51 「saṁyogavisaṁyogaṁ」:指结合与离结合的成就(即有关结合与离结合的说法)。「dhammapariyāyaṁ」:指法的因缘,即引发法的事由。「ajjhattaṁ itthindriyaṁ」:指自身内在的女性特征(女人相)。「itthikutti」:指女人特有的姿态、举止。「itthākappaṁ」:指女人的穿戴等装扮。「itthividhaṁ」:指女人因傲慢而表现出的种种方式。「itthichandaṁ」:指女人内心的喜好与欲求。「itthissaraṁ」:指女人的声音。「itthālaṅkāraṁ」:指女人的装饰品。对于男根等,也是同样的道理。「bahiddhā saṁyogaṁ」:指与男子外在的会合(交合)。「ativattatī」:即前面所说的‘不喜乐’,透过强力的观而证得圣道,从而超越此状况。这部经中,讲述了轮回与还灭的道理。显示巴利原文
51. Aṭṭhame saṃyogavisaṃyoganti saṃyogavisaṃyogasādhakaṃ. Dhammapariyāyanti dhammakāraṇaṃ. Ajjhattaṃ itthindriyanti niyakajjhatte itthibhāvaṃ. Itthikuttanti itthikiriyaṃ. Itthākappanti nivāsanapārupanādiitthiākappaṃ. Itthividhanti itthiyā mānavidhaṃ. Itthichandanti itthiyā ajjhāsayacchandaṃ. Itthissaranti itthisaddaṃ. Itthālaṅkāranti itthiyā pasādhanabhaṇḍaṃ. Purisindriyādīsupi eseva nayo. Bahiddhā saṃyoganti purisena saddhiṃ samāgamaṃ. Ativattatīti anabhiratāti evaṃ vuttāya balavavipassanāya ariyamaggaṃ patvā ativattati. Imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ.
第九 大果施经注释显示巴利原文
9. Dānamahapphalasuttavaṇṇanā
52 在第九部经中,「有期望」指有渴爱的。「心系着」指心系着于果报。「有储藏的期望」指变成了期望储藏的人。「死后」指去了他世之后。「耗尽此业」指耗尽此业的果报后。「成就」指果报的成就。「称誉」指眷属的圆满。「主权」指成为首领的原因。「将回到现世状态」的意思是:将再次回到这个状态,即指这五蕴,而不是在那里化生,也不是在更高处化生,只是成为一个向下坠落的人。这就是它的含义。「施是好的」意思是:所谓的布施,那是好的、善的、美好的。「那些大祀」指那些用酥油、生酥、酪、蜜、糖浆等成就的大布施。「心的庄严、心的资具」指既是止、观心的庄严,也是其资具。「与梵众天共住」的意思是:并不能单凭布施就在那里化生。然而,因为那布施是止、观心的庄严,依于此布施所庄严的心,生起禅那与圣道后,凭借禅那在那里化生。「成为不来者」意思是:称为禅那不来者。「不再回到现世状态」意思是:不再回到这个状态,而是成为在更高处化生者或在同一处化生者,就在那里般涅槃。如是,在这些布施中,第一种称为「渴爱超出施」,第二种是「净信施」,第三种是「惭愧施」,第四种是「无余施」,第五种是「应供者施」,第六种是「喜俱寻施」,第七种是「庄严、资具施」。显示巴利原文
52. Navame sāpekhoti sataṇho. Paṭibaddhacittoti vipāke baddhacitto. Sannidhipekhoti nidhānapekho hutvā. Peccāti paralokaṃ gantvā. Taṃ kammaṃ khepetvāti taṃ kammavipākaṃ khepetvā. Iddhinti vipākiddhiṃ. Yasanti parivārasampadaṃ. Ādhipaccanti jeṭṭhabhāvakāraṇaṃ. Āgantā itthattanti itthabhāvaṃ ime pañcakkhandhe puna āgantā, na tatrūpapattiko na uparūpapattiko, heṭṭhāgāmīyeva hotīti attho. Sāhu dānanti dānaṃ nāmetaṃ sādhu bhaddakaṃ sundaraṃ. Tāni mahāyaññānīti tāni sappinavanītadadhimadhuphāṇitādīhi niṭṭhānaṃ gatāni mahādānāni. Cittālaṅkāracittaparikkhāranti samathavipassanācittassa alaṅkārabhūtañceva parivārabhūtañca. Brahmakāyikānaṃ devānaṃ sahabyatanti na sakkā tattha dānena upapajjituṃ. Yasmā pana taṃ samathavipassanācittassa alaṅkārabhūtaṃ, tasmā tena dānālaṅkatena cittena jhānañceva ariyamaggañca nibbattetvā jhānena tattha upapajjati. Anāgāmī hotīti jhānānāgāmī nāma hoti. Anāgantā itthattanti puna itthabhāvaṃ na āgantā, uparūpapattiko vā tatrūpapattiko vā hutvā tattheva parinibbāyati. Iti imesu dānesu paṭhamaṃ taṇhuttariyadānaṃ, dutiyaṃ cittīkāradānaṃ, tatiyaṃ hirottappadānaṃ, catutthaṃ niravasesadānaṃ , pañcamaṃ dakkhiṇeyyadānaṃ, chaṭṭhaṃ somanassupavicāradānaṃ, sattamaṃ alaṅkāraparivāradānaṃ nāmāti.
第十 难陀母经注释显示巴利原文
10. Nandamātāsuttavaṇṇanā
53 第十部是依事缘而说的。据说,导师在雨安居结束、举行自恣后,留下两位上首弟子,说:「我要去南山游方」,便出发了。憍萨罗国王波斯匿、给孤独居士、毗舍佉大优婆夷及其他人等,都无法劝回十力者。给孤独居士私下思惟:「我没能劝回导师。」他坐着沉思。这时,一个名叫富那的女仆看到了,问道:「主人,您怎么了?您的感官不像以前那样明净了。」他说:「是的,富那,导师出发游方了,我没能劝回他。也不知道他是否会很快回来,因此我才坐着沉思。」「如果我能让十力者返回,您会给我什么?」他答:「我会让你成为自由人。」她于是去到导师面前,顶礼后说:「尊者,请返回吧。」导师问:「为了我返回,你给我什么回报呢?」她说:「尊者,您知道我是隶属于他人的,我无法给其他任何东西,但我将以皈依为立足处,守护五戒。」「善哉,善哉,富那,」导师以尊重法之心,刚迈出一步就回转了。如经中说:「诸比丘,如来是尊重法者、恭敬法者。」(增支部5.99)显示巴利原文
53. Dasamaṃ atthuppattivasena desitaṃ. Satthā kira vutthavasso pavāretvā dve aggasāvake ohāya ‘‘dakkhiṇāgiriṃ cārikaṃ gamissāmī’’ti nikkhami, rājā pasenadi kosalo, anāthapiṇḍiko gahapati, visākhā mahāupāsikā, aññe ca bahujanā dasabalaṃ nivattetuṃ nāsakkhiṃsu. Anāthapiṇḍiko gahapati ‘‘satthāraṃ nivattetuṃ nāsakkhi’’nti raho cintayamāno nisīdi. Atha naṃ puṇṇā nāma dāsī disvā ‘‘kiṃ nu kho te, sāmi, na pubbe viya indriyāni vippasannānī’’ti pucchi. Āma, puṇṇe, satthā cārikaṃ pakkanto, tamahaṃ nivattetuṃ nāsakkhiṃ. Na kho pana sakkā jānituṃ puna sīghaṃ āgaccheyya vā na vā, tenāhaṃ cintayamāno nisinnoti. Sacāhaṃ dasabalaṃ nivatteyyaṃ, kiṃ me kareyyāsīti? Bhujissaṃ taṃ karissāmīti. Sā gantvā satthāraṃ vanditvā ‘‘nivattatha, bhante’’ti āha. Mama nivattanapaccayā tvaṃ kiṃ karissasīti? Tumhe, bhante, mama parādhīnabhāvaṃ jānātha, aññaṃ kiñci kātuṃ na sakkomi, saraṇesu pana patiṭṭhāya pañca sīlāni rakkhissāmīti. Sādhu sādhu puṇṇeti, satthā dhammagāravena ekapadasmiññeva nivatti. Vuttañhetaṃ – ‘‘dhammagaru, bhikkhave, tathāgato dhammagāravo’’ti (a. ni. 5.99).
世尊折返后,进入祇园大寺。大众为富那发出上千次喝彩。世尊在那一会中说法,八万四千众生饮了不死之甘露。富那也得到长者许可,前往比丘尼住处出家。正自觉者召唤舍利弗与目犍连说:「我本打算朝那个方向游方,现在不去了。你们与随从弟子们朝那个方向去游方吧。」说罢便遣走了他们。正是在这一事缘中,说起了「那时,具寿舍利弗」等语。显示巴利原文
Satthā nivattitvā jetavanamahāvihāraṃ pāvisi. Mahājano puṇṇāya sādhukārasahassāni adāsi. Satthā tasmiṃ samāgame dhammaṃ desesi, caturāsītipāṇasahassāni amatapānaṃ piviṃsu. Puṇṇāpi seṭṭhinā anuññātā bhikkhuniupassayaṃ gantvā pabbaji. Sammāsambuddho sāriputtamoggallāne āmantetvā ‘‘ahaṃ yaṃ disaṃ cārikāya nikkhanto, tattha na gacchāmi. Tumhe tumhākaṃ parisāya saddhiṃ taṃ disaṃ cārikaṃ gacchathā’’ti vatvā uyyojesi. Imissaṃ atthuppattiyaṃ ekaṃ samayaṃ āyasmā sāriputtotiādi vuttaṃ.
其中,“毗楼羯丹迦女”指住在毗楼羯丹迦城的女子。据说,为保护该城城墙,沿着城墙周围种植了竹林,因此得名“毗楼羯丹迦”。“彼岸”指通往涅槃彼岸的道路,故而名为“彼岸法”。她“以音声诵出”:她是一位证得三果的圣声闻女,坐在七层楼阁最上层精美护卫之处,依等至力度过夜间时分后,从等至出定,心中思惟:“我将以何种愉悦度过这余下的夜晚?”决定以法乐度过,便以柔和优美的梵呗音调诵出包含二百五十偈的《彼岸经》。“他听到了”:那时他正乘坐人驾乘具,行经楼阁上方的空居天宫之路,因此听到了诵声。“他伫立直至谈话结束”:他问:“喂,这是什么声音?”得知“是优婆夷难陀母的梵呗声”后,便下来,注视着说法的结束,站在不远处空中说道:“这是我所说的。”显示巴利原文
Tattha veḷukaṇḍakīti veḷukaṇṭakanagaravāsinī. Tassa kira nagarassa pākāraguttatthāya pākārapariyantena veḷū ropitā, tenassa veḷukaṇṭakanteva nāmaṃ jātaṃ. Pārāyananti nibbānasaṅkhātapāraṃ ayanato pārāyananti laddhavohāraṃ dhammaṃ. Sarena bhāsatīti sattabhūmikassa pāsādassa uparimatale susaṃvihitārakkhaṭṭhāne nisinnā samāpattibalena rattibhāgaṃ vītināmetvā samāpattito vuṭṭhāya ‘‘imaṃ rattāvasesaṃ katarāya ratiyā vītināmessāmī’’ti cintetvā ‘‘dhammaratiyā’’ti katasanniṭṭhānā tīṇi phalāni pattā ariyasāvikā aḍḍhateyyagāthāsataparimāṇaṃ pārāyanasuttaṃ madhurena sarabhaññena bhāsati. Assosi khoti ākāsaṭṭhakavimānāni pariharitvā tassa pāsādassa uparibhāgaṃ gatena maggena naravāhanayānaṃ āruyha gacchamāno assosi. Kathāpariyosānaṃ āgamayamāno aṭṭhāsīti ‘‘kiṃ saddo esa bhaṇe’’ti pucchitvā ‘‘nandamātāya upāsikāya sarabhaññasaddo’’ti vutte otaritvā ‘‘idamavocā’’ti idaṃ desanāpariyosānaṃ olokento avidūraṭṭhāne ākāse aṭṭhāsi.
“善哉,姊妹!善哉,姊妹!”他这样赞叹道:“姊妹,您所受持的法语善领受、善宣说。在石板庙,正自觉者坐在十六位彼岸婆罗门众中说法的那一天,与今日,我看不出有任何差别。如同从中剖开的黄金,您的说法与导师的说法完全一致。”说完便给予喝彩。“贤面,您是谁?”:在这精美护卫之处,她听到如此洪亮的声音后,打开金色的窗扇,毫无畏惧地问:“贤面、得善面者,您是谁?是龙、金翅鸟、天、魔、还是梵?”她是一位证得三果的圣声闻女,正与多闻天王对话。“我是你的兄弟,姊妹”:因为自身是入流者,便把这位不来圣声闻女看作年长的“姊妹”;又因她在青年时期,而自己寿命长达九十万岁,更为年长,所以自称“兄弟”。“善哉,贤面”:意思是“贤面,善哉,真美好。你的到来是善来,你来到了合适的去处。”“以此作为对你的款待”:意思是“就以这说法作为对您的宾客之礼,除此之外,我看不出还有什么更殊胜的应施与您。”“这将是我的款待”:他这样请求为自己回向功德后,说“这是您的说法者待遇”,将十一个半仓库装满红米,并决意:“只要这位优婆夷还在世,这些米就永不耗减。”显示巴利原文
Sādhu bhagini, sādhu bhaginīti ‘‘suggahitā te bhagini dhammadesanā sukathitā, pāsāṇakacetiye nisīditvā soḷasannaṃ pārāyanikabrāhmaṇānaṃ sammāsambuddhena kathitadivase ca ajja ca na kiñci antaraṃ passāmi, majjhe bhinnasuvaṇṇaṃ viya te satthu kathitena saddhiṃ sadisameva kathita’’nti vatvā sādhukāraṃ dadanto evamāha. Ko paneso bhadramukhāti imasmiṃ susaṃvihitārakkhaṭṭhāne evaṃ mahantena saddena ko nāmesa, bhadramukha, laddhamukha, kiṃ nāgo supaṇṇo devo māro brahmāti suvaṇṇapaṭṭavaṇṇaṃ vātapānaṃ vivaritvā vigatasārajjā tīṇi phalāni pattā ariyasāvikā vessavaṇena saddhiṃ kathayamānā evamāha. Ahaṃ te bhagini bhātāti sayaṃ sotāpannattā anāgāmiariyasāvikaṃ jeṭṭhikaṃ maññamāno ‘‘bhaginī’’ti vatvā puna taṃ paṭhamavaye ṭhitattā attano kaniṭṭhaṃ, attānaṃ pana navutivassasatasahassāyukattā mahallakataraṃ maññamāno ‘‘bhātā’’ti āha. Sādhu bhadramukhāti, bhadramukha, sādhu sundaraṃ, svāgamanaṃ te āgamanaṃ, āgantuṃ yuttaṭṭhānamevasi āgatoti attho. Idaṃ te hotu ātitheyyanti idameva dhammabhaṇanaṃ tava atithipaṇṇākāro hotu, na hi te aññaṃ ito uttaritaraṃ dātabbaṃ passāmīti adhippāyo . Evañceva me bhavissati ātitheyyanti evaṃ attano pattidānaṃ yācitvā ‘‘ayaṃ te dhammakathikasakkāro’’ti aḍḍhateḷasāni koṭṭhasatāni rattasālīnaṃ pūretvā ‘‘yāvāyaṃ upāsikā carati, tāva mā khayaṃ gamiṃsū’’ti adhiṭṭhahitvā pakkāmi. Yāva upāsikā aṭṭhāsi, tāva koṭṭhānaṃ heṭṭhimatalaṃ nāma daṭṭhuṃ nāsakkhiṃsu. Tato paṭṭhāya ‘‘nandamātāya koṭṭhāgāraṃ viyā’’ti vohāro udapādi.
“未食早饭者”是指尚未进食早餐的人。“福”指前思心所与舍思心所。“广大福”指后思心所。“愿成其乐”的意思是:愿此成为安乐与利益。就这样,她将自己布施的功德回向给了多闻天王。显示巴利原文
Akatapātarāsoti abhuttapātarāso. Puññanti pubbacetanā ca muñcanacetanā ca. Puññamahīti aparacetanā. Sukhāya hotūti sukhatthāya hitatthāya hotu. Evaṃ attano dāne vessavaṇassa pattiṃ adāsi.
“于事”指在原因中。“强行拖拽”指把对方拉过来、压倒。“夜叉生”指成为地居天神的状态。“以先前的有身展现”是指:他化作出与前世身体一模一样的身形,盛装打扮,在荣光内室的床榻上显现自己。“指出近事女”是指以“您是近事女”这句话,指明她近事女的身份。“仅此”指仅止于此。其余各处皆浅显易懂。显示巴利原文
Pakaraṇeti kāraṇe. Okkassa pasayhāti ākaḍḍhitvā abhibhavitvā. Yakkhayoninti bhummadevatābhāvaṃ. Teneva purimena attabhāvena uddassetīti purimasarīrasadisameva sarīraṃ māpetvā alaṅkatapaṭiyatto sirigabbhasayanatale attānaṃ dasseti. Upāsikā paṭidesitāti upāsikā ahanti evaṃ upāsikābhāvaṃ desesiṃ. Yāvadeti yāvadeva. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.