第五 蒙达王品
5. Muṇḍarājavaggo
第一经《摄取经》的注释
1. Ādiyasuttavaṇṇanā
41第五集第一经中:“财之摄取”指应当摄取财富的种种因由。“由发起精进而得”意为以发起之精进而获得。“由臂力积集”意为由臂力所积集。“由流汗而成”意为流汗劳力而成就。“如法”指与法相应。“依法所得”指未违十善业而得者。“令饱满”意为令其饱满、充悦。此处余下部分,当依四集经中所说之法而解。第二经其义明了。
41. Pañcamassa paṭhame bhogānaṃ ādiyāti bhogānaṃ ādātabbakāraṇāni. Uṭṭhānavīriyādhigatehīti uṭṭhānasaṅkhātena vīriyena adhigatehi. Bāhābalaparicitehīti bāhubalena sañcitehi. Sedāvakkhittehīti sedaṃ avakkhipetvā uppāditehi. Dhammikehīti dhammayuttehi. Dhammaladdhehīti dasakusalakammaṃ akopetvā laddhehi. Pīṇetīti pīṇitaṃ thūlaṃ karoti. Sesamettha catukkanipāte vuttanayeneva veditabbaṃ. Dutiyaṃ uttānatthameva.
第三经《希求经》的注释
3. Iṭṭhasuttavaṇṇanā
43第三经中:“引寿之道”指布施、持戒等福德之道。其余诸处,理亦同此。“以义现观”意为通过通达义理、证得义理而成。
43. Tatiye āyusaṃvattanikā paṭipadāti dānasīlādikā puññapaṭipadā. Sesesupi eseva nayo. Atthābhisamayāti atthassa abhisamāgamena, atthappaṭilābhenāti vuttaṃ hoti.
第四经《施与悦意者经》的注释
4. Manāpadāyīsuttavaṇṇanā
44第四经中,“乌加”一名,因其品德卓越而得。“形如沙罗花的嚼食”,是指以四种甘味调和米粉制成、状似沙罗花的嚼食。其制作方法为:先做出可见的花梗、花瓣与花蕊,加入孜然等佐料,在酥油中煎煮后滤去酥油,装入容器,令其熏染香气,然后密封、加印放置。那位近事男欲在饭后供养世尊,便于世尊喝完粥安坐后,如此禀告。“世尊接受了”,只是经文的表述;实际上,这位近事男将它供养给了世尊与五百位比丘。同理,猪肉等也是如此。其中,“具足枣果”指上等好枣。“猪肉”是指以甜枣配以孜然等佐料,烹制而成、可保存一年的猪肉。“滤出的油”指分离所得的油。“那利耶萨迦”则是将米粉一同捣碎,和在配有孜然等的酥油里煎煮,再用四种甘味调和,令其熏香后放置的食品。至于“这对世尊”这一句,
44. Catutthe uggoti guṇehi uggatattā evaṃladdhanāmo. Sālapupphakaṃ khādanīyanti catumadhurayojitena sālipiṭṭhena kataṃ sālapupphasadisaṃ khādanīyaṃ. Tañhi paññāyamānavaṇṭapattakesaraṃ katvā jīrakādisambhārayutte sappimhi pacitvā sappiṃ vinivattetvā kolumbe pūretvā gandhavāsaṃ gāhāpetvā pidahitvā lañchetvā ṭhapitaṃ hoti. Taṃ so yāguṃ pivitvā nisinnassa bhagavato antarabhatte dātukāmo evamāha. Paṭiggahesi bhagavāti desanāmattametaṃ, upāsako pana taṃ bhagavato ca pañcannañca bhikkhusatānaṃ adāsi. Yathā ca taṃ, evaṃ sūkaramaṃsādīnipi. Tattha sampannakolakanti sampannabadaraṃ. Sūkaramaṃsanti madhurarasehi badarehi saddhiṃ jīrakādisambhārehi yojetvā pakkaṃ ekasaṃvaccharikasūkaramaṃsaṃ. Nibbattatelakanti vinivattitatelaṃ. Nāliyasākanti sālipiṭṭhena saddhiṃ madditvā jīrakādisaṃyutte sappimhi pacitvā catumadhurena yojetvā vāsaṃ gāhāpetvā ṭhapitaṃ nāliyasākaṃ. Netaṃ bhagavato kappatīti ettha akappiyaṃ upādāya kappiyampi na kappatīti vuttaṃ, seṭṭhi pana sabbampi taṃ āharāpetvā rāsiṃ katvā yaṃ yaṃ akappiyaṃ, taṃ taṃ antarāpaṇaṃ pahiṇitvā kappiyaṃ upabhogaparibhogabhaṇḍaṃ adāsi. Candanaphalakaṃ nātimahantaṃ dīghato aḍḍhateyyaratanaṃ, tiriyaṃ diyaḍḍharatanaṃ, sāravarabhaṇḍattā pana mahagghaṃ ahosi. Bhagavā taṃ paṭiggahetvā khaṇḍākhaṇḍikaṃ chedāpetvā bhikkhūnaṃ añjanapisanatthāya dāpesi.
“在正直者当中”:指身、语、意皆正直的人。“以欲爱”:以喜爱。“已舍”等词中,“已舍”指以完全舍离之义而称为已舍;因释放、舍离之心而释放;因心无牵挂而不执取,即不抓持。“田譬”:因能生长,故以田为喻。
Ujjubhūtesūti kāyavācācittehi ujukesu. Chandasāti pemena. Cattantiādīsu pariccāgavasena cattaṃ. Muttacāgatāya muttaṃ. Anapekkhacittatāya cittena na uggahitanti anuggahītaṃ. Khettūpameti viruhanaṭṭhena khettasadise.
“某意所成”:指净居天中,由禅那意所生的一种天身。“随其所欲”:即随其内心之意乐。问此是何意?据说这位天子在为人时,曾有志于证得阿拉汉果,故他说:“我正想问此。”天子已证阿拉汉,因此说:“确然,世尊!我正如己所愿。”“无论生于何处”:指在三善趣的家族或六欲天中,不论投生何处,皆得长寿、具足威德。第五个偈颂应依四集所说之理来理解。第六、第七个偈颂,其义显明易解。
Aññataraṃ manomayanti suddhāvāsesu ekaṃ jhānamanena nibbattaṃ devakāyaṃ. Yathādhippāyoti yathājjhāsayo. Iminā kiṃ pucchati? Tassa kira manussakāle arahattatthāya ajjhāsayo ahosi, taṃ pucchāmīti pucchati. Devaputtopi arahattaṃ pattatāya taggha me bhagavā yathādhippāyoti āha. Yattha yatthūpapajjatīti tīsu vā kulasampattīsu chasu vā kāmasaggesu yattha yattha uppajjati, tattha tattha dīghāyu yasavā hotīti. Pañcamaṃ catukkanipāte vuttanayeneva veditabbaṃ. Chaṭṭhasattamāni uttānatthāneva.
第八 不可得之处经注释
8. Alabbhanīyaṭhānasuttavaṇṇanā
48第八经中,“不可得者”(alabbhanīyānīti)意为不可获得、无法取得。“处”(ṭhānānīti)指因由。“老坏之法,勿令老坏”(jarādhammaṃ mā jīrīti)意谓:凡我所有、具老坏性质者,愿其不坏。其余诸句也依此理理解。“不喜欢”(nacchādeyyāti)即不悦。“拔除”(abbuhīti)即拔出、取出。
48. Aṭṭhame alabbhanīyānīti aladdhabbāni, na sakkā labhituṃ. Ṭhānānīti kāraṇāni. Jarādhammaṃ mā jīrīti yaṃ mayhaṃ jarāsabhāvaṃ, taṃ mā jīratu. Sesapadesupi eseva nayo. Nacchādeyyāti na rucceyya. Abbuhīti nīhari.
“Yato”指何时。“Āpadāsu”指在灾祸、厄难中。“Na vedhatī”指不颤栗、不忧愁。“Atthavinicchayaññū”指善于抉择因由与义理的善巧者。“Purāṇaṃ”指因无有变易,故是古旧的。“Jappena”指以赞颂的话语。“Mantena”指以大神力咒的诵持。“Subhāsitena”指以善说的讲说。“Anuppadānena”指以百数或千数的布施。“Paveṇiyā vā”指以家族传统,即‘这是我们家族传统中历来所行的,此是未曾行过的’,像这样依传统而说。于他们称赞等方式中,“Yathā yathā yattha labhetha atthaṃ”指在其中,依种种方式、于种种处,能得到诸如‘令会老坏的法不老化’等利益。“Tathā tathā tattha parakkameyya”指即依彼种种方式,于那些处,应作精勤。“Kammaṃ daḷhaṃ”指‘轮回业已由我坚固地造作积聚,我今当如何?’如此省察后,应安然接受。
Yatoti yasmiṃ kāle. Āpadāsūti upaddavesu. Na vedhatīti na kampati nānusocati. Atthavinicchayaññūti kāraṇatthavinicchaye kusalo. Purāṇanti nibbikāratāya porāṇakameva. Jappenāti vaṇṇabhaṇanena. Mantenāti mahānubhāvamantaparivattanena. Subhāsitenāti subhāsitakathanena. Anuppadānenāti satassa vā sahassassa vā dānena. Paveṇiyāvāti kulavaṃsena vā, ‘‘idaṃ amhākaṃ paveṇiyā āciṇṇaṃ, idaṃ anāciṇṇa’’nti evaṃ paveṇikathanenāti attho. Yathā yathā yattha labhetha atthanti etesu jappādīsu yena yena yattha yattha ṭhāne jarādhammādīnaṃ ajīraṇatādiatthaṃ labheyya. Tathā tathā tattha parakkameyyāti tena tena tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne parakkamaṃ kareyya. Kammaṃ daḷhanti vaṭṭagāmikammaṃ mayā thiraṃ katvā āyūhitaṃ, svāhaṃ idāni kinti karomīti evaṃ paccavekkhitvā adhivāseyyāti.
第九 憍萨罗经注疏
9. Kosalasuttavaṇṇanā
49第九偈中,“upakaṇṇake”指耳根处。“dummano”指心意苦恼。“pattakkhandho”指双肩垂落。“pajjhāyanto”指正在沉思。“appaṭibhāno”指成为无有辩才。其余如前所述。
49. Navame upakaṇṇaketi kaṇṇamūle. Dummanoti duṭṭhumano. Pattakkhandhoti patitakkhandho. Pajjhāyantoti cintayanto. Appaṭibhānoti nippaṭibhāno hutvā. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.
第十 那罗陀经注疏
10. Nāradasuttavaṇṇanā
50在第十个偈颂中,“ajjhomucchito”意为极度沉迷,即吞没并完全消化后,以执取为性、过度沉迷的渴爱所具足。“mahaccā rājānubhāvena”意为以大王的威势——为十八种军队所围绕,依大王的王权而行进。“Tagghā”是表确定之义的不变词,意为“确实拔除了忧箭”。如是,国王听闻此教诫后,安住其中,依法公正地治理国家,最终以生天为归宿。
50. Dasame ajjhomucchitoti adhiomucchito gilitvā pariniṭṭhapetvā gahaṇasabhāvāya atirekamucchāya taṇhāya samannāgato. Mahaccā rājānubhāvenāti mahatā rājānubhāvena, aṭṭhārasahi senīhi parivārito mahatiyā rājiddhiyā pāyāsīti attho. Tagghāti ekaṃsatthe nipāto , ekaṃseneva sokasallaharaṇoti attho. Iti rājā imaṃ ovādaṃ sutvā tasmiṃ ṭhito dhammena samena rajjaṃ kāretvā saggaparāyaṇo ahosi.
2. 第二集五十篇
2. Dutiyapaṇṇāsakaṃ